Hz. Peygamber'in kişiliğinin Hadislerin sıhhatini tespitteki Yeri

Hz. Peygamber'le Kur'ân arasındaki tabiî ilişki, Hz. Peygamber'in kişilik özelliklerini tanımak için ilk kaynak olarak ilahî vahye başvurmayı gerektirir. Zira Kur'ân, Hz. Peygamber hakkında ilk elden bilgi veren en güvenilir kaynaktır. Öte yandan Kur'ân'ın hem ilk muhatabı hem de mübelliğ ve mümessili olma yönüyle Hz. Peygamber, ilahi mesajlarla bütünleşmiş ve özdeşleşmiş bir kişiliğe sahiptir. Hz. Peygamber'in risalet öncesindeki kararlı ve tutarlı şahsiyeti (el-Emîn), Kur'ân'ın ahlakî ilkeleriyle rafine olmuş ve onu 'üsve-i hasene' olma mertebesine yükseltmiştir. Kişilik kavramının Psikolojiyle ilişkisi, bu kavramın kişilik kuramlarınca nasıl tanımlandığı hususunu önemli hale getirir. Kişilik kuramları, yaklaşımları itibariyle birbirlerinden farklı sonuçlara varsalar da 'kişiliğin tutarlı ve sürekli/kararlı davranış ve tutumlar olduğu' hususunda birleşirler. Kişilik tanımının Hz. Peygamber'in siyer kaynaklarındaki tarihsel realitesiyle örtüştürülmesi bize, Kur'ân'daki peygamber profilini resmetmek için gerekli kavramsal çerçeveyi ve altyapıyı temin eder. Hz. Peygamber'in vahiy öncesi dönemde teşekkül eden ve vahiy sürecinde şekillenen kişiliği, hadis/sünneti anlamada bir metin tenkidi kriteri olarak işlevsel olabilir. 'Kişilik Kriterine Arz' olarak kavramlaştırdığımız ettiğimiz bu ilke, diğer metin tenkidi kriterleri gibi Hz. Peygamber'in söz ve uygulamalarını doğru anlama ve anlamlandırma gayesine matuftur. Bu bakımdan kişilik kriteri, diğer kriterleri teyit ve tekit eden, onların yetersiz kaldığı durumlarda ise katkı sunan bir mahiyete sahiptir. Bu kriterin literatüre katkı sunacak mümeyyiz vasfı, Hz. Peygamber'in Kur'an ve hadisi bünyesinde toplayan bütünlüklü şahsiyetinin rivayetleri değerlendirmede bize sunduğu bakış açısıdır. Bir diğer özelliği, diğer kriterlerden farklı olarak tikel spesifik rivayetlerden ziyade rivayetlerin dayandığı bakış açısı ve değer yargısını değerlendirmektir. Anahtar Kelimeler Kur'ân, Hz. Peygamber, Hadis, Kişilik, Kişilik Kriteri.