İlkokul öğrencilerinin okuma-yazma motivasyonunda sosyal-duygusal gelişim, azim ve okulda öznel iyi oluşun rolü

Değişen dünya düzeni eğitimde yenileşme hareketlerini zorunlu kılmaktadır. İlkokul döneminde bilişsel gelişim odaklı eğitimle birlikte sosyal-duygusal gelişim, motivasyon, sorumluluk alma, kararlılık ve mutluluk gibi duygusal faktörlere de yer veren sorgulayıcı, yorumlayıcı eğitim öğretim faaliyetlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Öğrenme süreci sadece bilişsel sürece değil, aynı zamanda motivasyon, mutluluk, sosyal-duygusal gelişim, azim gibi bazı duygusal faktörlere de bağlıdır. Bu araştırmada temel olarak ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin sosyal-duygusal gelişimleri ile okuma-yazma motivasyonları arasındaki ilişkide azim ile okulda öznel iyi oluşun aracılık rolünün incelenmesi ve bu değişkenlerin bazı demografik değişkenlere göre değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama deseninin kullanıldığı araştırmanın örneklem grubu, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin Orta Karadeniz Bölgesinde yer alan bir il merkezinin şehir merkezi, köy ve beldelerinde öğrenim gören 582 ilkokul dördüncü sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Veri toplama araçları olarak Sosyal-Duygusal ve Ahlaki Gelişim Ölçeği, Akademik Azim Ölçeği, İlkokul Öğrencileri Motivasyon Ölçeği ve Okulda Öznel İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Kullanılan veri toplama araçlarının tamamı araştırmacı tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Araştırma verilerinin analizi SPSS 22 ve LISREL 8.80 programları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizi gerçekleştirilmeden önce başlangıç analizleri gerçekleştirilerek verilerin doğruluğu, kayıp ve aykırı değerler ve kullanılan istatistiklerin varsayımları incelenmiştir. Hipotez ölçüm modeli ve aracılık rolünün belirlenmesi Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ile test edilmiştir. Öğrencilerin sosyo-demografik özelliklerini belirlemek amacıyla betimsel istatistiklerden; sosyal-duygusal gelişim, azim ve okulda öznel iyi oluş puan ortalamalarındaki farklılıkları incelemek amacıyla t-testi ve tek yönlü ANOVA analizlerinden yararlanılmıştır. Tüm istatistiksel analizlerde .05 hata payı üst sınır olarak kabul edilmiştir. Araştırmanın temel amacına yönelik bulgulara göre sosyal-duygusal gelişim; okuma-yazma motivasyonu, azim ve okulda öznel iyi oluş ile doğrudan ve pozitif yönde ilişkilidir. Azim ve okulda öznel iyi oluş da okuma-yazma motivasyonu ile doğrudan ve pozitif yönde ilişkilidir. Sosyal-duygusal gelişim ile okuma-yazma motivasyonu arasındaki ilişkide azim ve okulda öznel iyi oluşun tam aracı rolü bulunmaktadır. Araştırmanın ikinci amacının bulguları, kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre; okul öncesi eğitim alanların almayan öğrencilere göre; günlük çok kitap okuyan öğrencilerin biraz okuyan ve hiç okumayanlara göre sosyal-duygusal gelişim, azim ve okulda öznel iyi oluş düzeylerinin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Kız öğrencilerin erkek öğrencilerden ve günlük çok kitap okuyan öğrencilerin biraz okuyan ve hiç okumayanlardan okuma-yazma motivasyonu düzeylerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, bu çalışmaya göre okuma-yazma motivasyonu üzerinde tam aracılık rolü ortaya çıkan azim ve okulda öznel iyi oluşa önem verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Ortaya konan modele göre sosyal-duygusal gelişimi yüksek olduğu hâlde azim ve okulda öznel iyi oluşu düşük öğrencilerin okuma-yazma motivasyonu düşük olabilir. Kitap okuma düzeyi yüksek olan ve okul öncesi eğitimi alan ilkokul öğrencilerinin sosyal-duygusal olarak gelişmiş, azim ve öznel iyi oluş düzeylerinin yüksek oldukları göze çarpmaktadır. Araştırma bulgularına dayalı olarak şu önerilerde bulunulabilir: Okuma-yazma motivasyonu açısından sosyal-duygusal gelişim, azim ve okulda öznel iyi oluşa ilkokul döneminden itibaren önem verilmelidir. İlkokul çocukları günlük kitap okumanın yararları hakkında bilgilendirilmelidir. Hazırlanabilecek sosyal-duygusal gelişim, azim ve okulda öznel iyi oluş programları ilkokul öğrencilerinin bu alanlarda gelişimlerine rehberlik edeceğinden bu alanlarda kazanılan becerilerin okuma-yazma motivasyonunun gelişiminde önemli bir rol oynayacağı söylenebilir. İlkokul döneminde okuma-yazma motivasyonunu etkileyebilecek olan değişkenler dikkate alınmalıdır.