İlkokul üçüncü sınıf hayat bilgisi programındaki değerlerin öğretmen ve veli görüşlerine göre incelenmesi

Bu araştırma ilkokul üçüncü sınıf hayat bilgisi ders programında yer alan değerlerin kazandırılması sürecinin öğretmen ve veli görüşleri doğrultusunda incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiş, tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın evreni, 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılında Batman il merkezindeki ilkokullarda görev yapmakta ve üçüncü sınıf okutmakta olan sınıf öğretmenleri ile çocukları bu öğretmenlerin sınıflarında okuyan velilerden oluşmaktadır. Evrendeki okullardan yansız küme örnekleme yoluyla toplam 48 okul belirlenmiş, bu okullarda üçüncü sınıf okutmakta olan öğretmenlerden araştırmaya katılmaya gönüllü olan 169 öğretmen ile bu öğretmenlerin okuttuğu sınıflarda çocuğu bulunan 16 veli çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırmanın verileri, bu çalışma kapsamında geliştirilen "Hayat Bilgisi Ders Programındaki Değerlerin Kazandırılması Sürecine İlişkin Görüşler Anketi", yarı yapılandırılmış görüşme formları ve Kişisel Bilgiler Formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde, nicel veriler için SPSS 11.5 paket programı kullanılarak betimsel istatistikler incelenmiş, ayrıca eşli gruplar t testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre; öğretmenler üçüncü sınıf hayat bilgisi dersi programındaki değerlerin programda yer alma düzeylerini yeterli bulmakla beraber, bu değerlerin programda daha üst düzeyde yer alması gerektiği görüşündedirler. Programın kazanımlar, içerik ve etkinlikler boyutlarında en yüksek ortalamaya sahip ilk üç değer, vatanseverlik, yardımseverlik ve saygı iken; en düşük ortalamaya sahip üç değer ise barış, sabır ve adalet değerleridir. Değerlerin kazandırılma düzeyine ilişkin olarak yapılan analizlerde, öğretmen ve velilerin değerlerin kazandırılma düzeyini üst düzeyde yeterli bulmadıkları belirlenmiştir. Öğretmen görüşlerine göre; kültürel değerleri koruma ve geliştirme, hoşgörü, sabır, barış, özgüven, özsaygı değerlerin orta düzeyin altında kazandırılmakta iken; yeniliğe açıklık, adalet, doğruluk-dürüstlük, yardımseverlik, sevgi değerleri ise orta düzeyin üzerinde kazandırılmaktadır. Velilere göre özsaygı, özgüven, toplumsallık, hoşgörü, sevgi-saygı, yardımseverlik, vatanseverlik, kültürel değerleri koruma ve geliştirme, adalet, barış, doğruluk-dürüstlük değerleri, orta düzeyin üzerinde kazandırılmaktadır. Öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu değerleri kazandırmada kılavuz kitapta yer alan etkinlikleri değiştirerek uyguladıklarını; kılavuz kitaptaki etkinliklerin dışında, en çok drama yaptırma, görsel materyaller kullanma, film izletme ve örnek olay gibi etkinlikler düzenlediklerini belirtmişlerdir. Öğretmen görüşlerine göre öğrencilerin günlük yaşamlarına en az yansıttıkları ilk üç değer sabır, özsaygı ve barış; günlük yaşama en çok yansıtılan ilk üç değer ise yardımseverlik, sevgi ve doğruluk-dürüstlük değerleridir. Veli görüşlerine göre ise sabır, toplumsallık ve hoşgörü değerleri dışındaki değerler günlük yaşama iyi düzeyde yansıtılmaktadır. Yapılan görüşmelere göre; öğretmenler değerlerin kazandırılma sürecini en çok etkileyen beş faktörün sırasıyla; ailenin sosyo-ekonomik düzeyi, çevre, arkadaş ortamı, okul ve sınıf ortamı ve öğretmen olduğunu belirtmişken; veliler ise bu faktörleri sırasıyla aile, okul, çevre, arkadaşlar ve medya şeklinde sıralamışlardır. Hem veli hem de öğretmen görüşlerine göre, değerlerin kazandırılma sürecinde karşılaşılan sorunların başında ailenin ve sosyal çevrenin olumsuz etkisi gelmektedir. Bunların yanında, etkinliklerin öğrenci seviyesine, bölgesel farklılıklara uygun olmayışı, fiziksel olanakların yetersizliği değer kazanımını olumsuz etkileyen sorunlar olarak görülmüştür. Analizler sonucunda, hem öğretmen hem de velilerin, okul-aile işbirliğinin geliştirilmesi ve çevrenin olumsuz etkisinin bertaraf edilmesi gerektiği şeklinde ortak görüşlere sahip oldukları görülmüştür. Ayrıca hem öğretmen hem de velilerin önerilerine göre, çocuğun öğrenmede aktif olması; etkinlik ve öğrenme ortamının buna göre düzenlenmesi; medyanın olumsuz etkileriyle mücadele edilmesi; velilere değerlerle ilgili bilgilendirme etkinlikleri yapılması gibi uygulamalar, öğrencilere değerlerin kazandırılmasında etkili olabilir. Anahtar kelimeler: Hayat bilgisi dersi programı, değer, değerler eğitimi, veli