İmam Gazzâlî'nin el-İktisâd fi'l-İ'tikâd'ı bağlamında kelâm ilminde küllî kaideler

Her ilimin onu o yapan ana ilkeleri vardır ve ilgili meselelere o ilkeler çerçevesinde yaklaşılmaktadır. Aynı şekilde kelâm ilminin de birtakım ana ilkeleri ve dolayısıyla kelâmcıların zihninde bu ilkelere dayanan bir kelam anlayışı vardır. Bu doğrultuda telif edilen kelâmî eserlerde söz konusu ilkeler bazen açıkça ifade edilmişken bazen de satır aralarında bulunmaktadır. Bu tezde el-İktisâd fi'l-İʽtikâd kitabındaki kelâm ilminin temel kaideleri tespit, tahlil ve tasnif edilmiştir. Bu bağlamda ilk bölümde kaide kavramı ile bununla ilgili temel kavramlar analiz edilmiş ve kullanım yerlerinden örnekler verilmiştir. İkinci bölümde varlıkla ilgili kaideler kadîm-hâdis ayrımı dikkate alınarak tasnif edilmiş ve her bir kaide kavramsal çerçeve, açıklama, gerektiğinde önemine değinme ve kelâm ilmindeki kullanım yerlerinden örnekler verme hususları çerçevesinde ele alınıp incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise bilgiyle ilgili kaideler vacip-muhal ayrımı dikkate alınarak tasnif edilmiş ve her bir kaide ikinci bölümdeki çerçeveye riayet edilmek suretiyle ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Kelâm, Gazzâlî, el-İktisâd, Kaide.