Moral guardianism at the intersection of the workplace and the household: Women factory workers in Denizli

Bu çalışma, Denizli'de kadın fabrika işçilerinin emeklerini nasıl deneyimlediklerini ve anlamlandırdıklarını hane ve işyeri ilişkileri üzerinden incelemektedir. Çalışmada kadın işgücü katılımının görece yüksek olduğu Denizli'deki üç fabrikada yapılan etnografik bir araştırmaya dayanarak, kadın işçilerin öznelliklerinin işyerlerinde kurulumunun dini inanış ve ahlaki anlayışlara dayandığını savunuyorum. Bu araştırma, kadın işçilerin işyerlerinde gerçekleştirdikleri namaz kılma, başlarını örtme, dini toplantılara katılma gibi dini pratikler yoluyla kendi emeklerini nasıl anlamlandırdıklarını tartışmaktadır. Kadın işçiler, çalışmalarına gerekçe olarak maddi ihtiyaçlarını göstermelerine rağmen, maneviyata da önem vermekte ve yaptıkları işin ahlaki ve dini bir temeli olduğunun onaylanması için çaba sarf etmektedirler. Öte yandan, fabrika yönetimleri, erkeklerle konuşma yasağı, baş örtme kuralı, kadınlar ve erkekler arasındaki ilişkiler ve kadın işçilerin özel hayatları üstünde kontrol kurma gibi yöntemler kullanarak, kadınların emeğini denetlemeye çalışmaktadır. Fabrika yönetimi, ahlaki ve dini kurallar ve ödüller aracılığıyla üretken kadın işçiler yaratmaya çalışırken, aynı zamanda hane içi yaşama ve kadınların duygusal dünyasına nüfuz ederek ahlak bekçiliği yapmaktadır. Fakat tepeden uygulanan bu taktikler topyekün bir itaate yol açmaz. Aksine, kadın işçiler manevi doyum arayışları içinde bu politikalara hem belirli bir ölçüde rıza gösterirler, hem de dedikodu yaparak ve "ideal" dindar ve ahlaklı kadın üstüne söylemler yaratarak tepki gösterirler. Böylece, kadın işçiler de, günlük ilişkilerinde ahlak bekçiliğini fabrika yönetiminin uygulamalarına ve diğer çalışma arkadaşlarına karşı kullanmaktadırlar. Bu bakış açısı ile, aktif olarak kendi ahlaki yorumlarını ve dini modellerini geliştirmektedirler. Sonuç olarak bu çalışmada, hane ile işyeri kesişimindeki bu pratiklerin ailenin geçimini sağlayan kişi, sorumluluk sahibi anne, ahlaklı ve dindar insan, çalışan beden ve işçi olarak kadınların öznelliklerinin oluşmasına nasıl katkıda bulunduğu incelenmektedir.Anahtar Kelimeler: imâlat sanayi, küreselleşme, kadın emeği, hanehalkı, işyeri ilişkileri, emek kontrolü, öznellik, ahlak bekçiliği, İslam, Denizli, Türkiye