Sabûhî Ahmed Dede'nin İhtiyârât-ı Sabûhî adlı Mesnevî şerhi (IV.-VI. cilt) (inceleme-tenkitli metin-sözlük)

İhtiyârât-ı Sabûhî 17. yüzyılda Sabûhî Ahmed Dede tarafından yazılmış bir Mesnevî-i Ma'nevî şerhidir. Şerhin amacı Mesnevî'deki âyet ve hadis ihtiva eden beyitleri şerh ederek Mesnevî'nin Kur'ân ve sünnete uygunluğunu ispatlamak, Mesnevî'deki Arapça beyitlerle müşkil beyitleri açıklamaktır. Bu şerh ile mevlevîhanedeki yeni öğrencilerin Mesnevî'yi daha kolay ve doğru biçimde anlamasını kolaylaştırmak da amaçlanmıştır. İhtiyârât-ı Sabûhî'nin nüshaları tespit ve temin edilmiştir. Tüm araştırmalara rağmen müellif nüshası bulunamadığından tenkitli metin için şecere çalışması yapılmıştır. Zemin nüsha ve tenkide dahil olacak nüshalar belirlendikten sonra tenkitli metin hazırlanmıştır. Ardından Sabuhî ve İhiyârât-ı Sabûhî hakkında tespit edilen bilgiler verilmiş ve metin incelemesine geçilmiştir. Burada şerh metodu ile dil ve üslup özellikleri bakımından bir inceleme yapılmış ve bazı çıkarımlarda bulunulmuştur. Eser hem şerh metodu açısından hem de dil ve üslup bakımından, yazılış amacıyla uyumludur. Öncelikle Sabûhî şerhinde, diğer şerhlere nisbeten oldukça fazla âyet ve hadis iktibasına yer vermiştir. Şerh içinde kullanılan kıssalar, manzum ve mensur alıntılar, gramer açıklamaları gibi metodlar şârihin düşüncesini desteklemek, delillendirmek, üsluba akıcılık kazandırmak gibi amaçlara hizmet etmektedir. Bunun yanı sıra şârihin devrik ve eksik ögeli cümlelere yer vermesi, "yani" ifadesini çokça kullanması İhtiyârât-ı Sabûhî'nin bir ders notu niteliği taşıdığının göstergesidir. Bu sebeplerle hem şerh metodunda hem de dil ve üslup özelliklerinde sistematik bir yaklaşım görmek mümkün değildir. Bu çalışma ile Mesnevî şerhleri içerisinde, amaç bakımından özgün bir metin olan İhtiyârât-ı Sabûhî'nin tenkitli metni hazırlanmış ve şerh metodu ile dil ve üslup incelemesi yapılmıştır. Böylelikle Mesnevî şerhleri konusunda eksik olan bir parça daha tamamlanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: İhtiyârât-ı Sabûhî, Mesnevî, Sabûhî Ahmed Dede, Şerh