Theses supervised by Prof. Dr. Mustafa Arslan
47 theses · Pamukkale University, Fırat University, Sakarya University, İnönü University
Türk halk hikâyelerinde adalet ve liyakat
Türklerin adalet ve liyakat anlayışının halk hikâyelerindeki yansımalarını ele alan bu çalışma, adalet ve liyakatle ilgili doğrudan ya da dolaylı göstergelerin tespit edilmesi ve değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Çalışmada halk hikâyeleri üzerinde tematik bir inceleme yapılmıştır. Metinler her birimin anlamlı olması gerektiği ve toplum tarafından ortak bellekte tasarlanmış olduğu düşüncesi dikkate alınarak parça-bütün ilişkisi çerçevesinde incelenmiştir. Bu incelemeyle adalete ve liyakate ilişkin göstergelerin sadece metinlerle sınırlı olmadığı, metinlerin yaratıldığı toplumun ortak belleğiyle ilişkili olduğu düşünülmüştür. Dolayısıyla halk hikâyelerindeki adalet ve liyakat kavramlarını dokusal anlam ve kültürel bağlam yaklaşımlarıyla değerlendirmek gerektiği ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte sözlü gelenekten derlenen halk hikâyeleri, toplum normlarını yansıtmaları ve toplumun yaşam tarzında değişimin olduğu bir dönemde ortaya çıkmalarından dolayı adalet ve liyakat kavramlarının incelenmesi için uygun metinler olarak görülmüştür. Çalışmada kullanılacak metinler, kolektif bilgi üzerine kurulmaları bakımından benzer özellikler gösterdiği için Türkiye sahasına ait yüz hikâyeyle sınırlandırılmıştır. Çalışmada derlenip yazıya geçirilen basılı metinler incelenmiştir. Ancak çalışma metinlerle sınırlı kalmamış, metinlerin kültürel bağlamı da çözümlemeye dâhil edilmiştir. Bu noktada adalet ve liyakat kavramlarının hikâyelerde nasıl kurgulandığı değerlendirilmiştir. Kurgulanan davranışların arkasındaki gerekçeler ilahi-sosyal-kurumsal kaynaklar dikkate alınarak tasnif edilmiştir. Ayrıca bu kavramların toplumsal düzenin sağlanmasında ve toplumsal işleyişin sağlıklı yürümesindeki rolleri, metin içinde üstlendikleri işlevler üzerinden ele alınmıştır. Kavramların bağlam içinde kazandığı anlamların ortaya çıkmasıyla birlikte, geleneksel boyutta yer alan adalet ve liyakat anlayışını görmek mümkün olmuştur. Halk hikâyelerinin adalet ve liyakat kavramları açısından incelenmesi, hikâyelerdeki davranış biçimlerinin arka planındaki kodlardan hareketle Türklerin geleneksel dünya görüşlerini anlamak ve böylece ortak zihinsel yapıya ulaşmak bakımından önem arz etmektedir.
5-alkil-2-amino-1,3,4-tiyadiyazolilditiyokarbamat sentezi ve geçiş metal kompleksleri
Bu çalışmada iki yeni karbamat ligandı ve bu ligandların geçiş metalleri olan Ni(II), Co(II) ve Zn(II) kompleksleri sentezlendi. Bu amaçla n-bütirikasit ve n-heptanoikasit, tiyosemikarbazit ile reaksiyonuna sokuldu ve 5-propil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol ve 5-hekzil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol bileşikleri elde edildi. 5-propil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol ve 5-hekzil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol `un potasyum hidroksit ve karbon disülfür ile reaksiyonlarından ditiyokarbamat tuzları sentezlendi. Ni(II), Co(II), Zn(II) klorürleri ile ditiyokarbamat tuzları reaksiyona sokularak kompleksleri elde edildi. Elde edilen komplekslerin [Ni(L1)2], [Co(L1)2], [Zn(L1)2] (L1: 5-propil-1,3,4-tiyadiazolilditiyokarbamat), [Ni(L2)2], [Co(L2)2], [Zn(L2) 2], (L2: 5-propil-1,3,4-tiyadiazolilditiyokarbamat) şeklinde olduğu bulundu.Sentezlenen ara bileşikler, ligandlar ve komplekslerin yapıları IR, 1H-NMR,13C-NMR, ve elementel analiz yöntemleri ile aydınlatıldı. Ayrıca komplekslerin magnetik süsseptibilite ölçümleri de yapıldı.
Hekza(2-formil?5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen'in schiff bazı türevlerinin sentezi ve karakterizasyonu
Hekzaklorosiklotrifosfazen(1) ile 2-hidroksi?4-metoksi benzaldehidin THF'de K2CO3 beraberliğinde oda sıcaklığında argon atmosferindeki reaksiyonundan hekza(2-formil-5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(2) elde edildi. Schiff bazı taşıyan 2,4,6-tris[2-(2-iminofenol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(3), 2,4,6-tris[2-(4-iminobenzoikasit)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(4), 2,4-bis[2-(2-imino?5-metiltiazol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6,6-tetra(2-formil?5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(5), hekza(2-(4-iminobenzamit)-5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(6), 2,4,6-tris[2-(5-imino?1,3,4-tiazol-2-tiol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(7), 2-[2-(2-iminobenzotiazol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,4,6,6-penta(2-formil?5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(8) hekza(2-(4-iminofenol)-5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(9) ve 2,4,6-tris[2-(4-iminoasetofenon)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(10), hekza(2-formil-5-metoksifenoksi)siklotrifosfazenin(2) 2-hidroksi-4-metoksibenzaldehit, sırasıyla 2-aminofenol, 4-aminobenzoikasit, 2-amino-5-metiltiazol, 4-aminobenzamit, 5-amino-1,3,4-tiazol-2-tiyol, 2-aminobenzotiazol, 4-aminofenol ve 4-aminoasetofenon ile reaksiyonundan sentezlendi. Elde edilen ürünlerin yapıları IR, (1H, 13C, 31P) NMR ve elementel analiz ile aydınlatıldı. 2-amino?4-klorofenol ve 2-aminobenzimidazol ile hekza(2-formil-5-metoksifenoksi)siklotrifosfazenin reaksiyonundan Schiff bazı elde edilemedi.ANAHTAR KELİMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, schiff bazı, schiff bazı ve fosfazenler.
Hekzakis[(4-formil-2-metoksi)fenoksi]siklotrifosfazen'in oksim türevlerinin sentezi ve karakterizasyonu
Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazen(1), 4-hidroksi-3-metoksibenzaldehit ile reaksiyona sokularak hekzakis[(4-formil-2-metoksi)fenoksi]siklotrifosfazen (2) elde edildi. Elde edilen 2 bileşiği hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkileştirilerek Hekzakis[(4-(hidroksiimino)-2-metoksi)fenoksi]siklotrifosfazen (3) sentezlendi.3 Bileşiği benzil klorür, asetil klorür, allil bromür, benzoil klorür, propanoil klorür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, klorasetil klorür, metil iyodür, tiyofen-2-karbonil klorür ile reaksiyona sokuldu.3 Bileşiğinin asetil klorür, allil bromür, propanoil klorür, 4-metoksibenzoil klorür, klorasetil klorür, metil iyodür ile olan reaksiyonları sonucunda bileşikteki oksim protonlarının tamamının yerine alkil veya açil gruplarının bağlandığı hekza sübstitüe bileşikler elde edildi. 3 bileşiğinin benzil klorür ile tri, 2-klorobenzoil klorür ve tiyofen-2-karbonil klorür ile tatra ve benzoil klorür ile pentasübstitüe ürünler elde edildi.Elde edilen ürünlerin yapıları, elementel analiz, IR, 1H, 13C ve 31P-NMR spektroskopisi kullanılarak aydınlatıldı.
Hekzakis (4-açilfenoksi) siklotrifosfazenlerin oksim türevleri ve reaksiyonları
Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazen(l), 4-hidroksi benzaldehit ve 4-hidroksi asetofenon ile reaksiyona sokularak sırasıyla hekzakis(4-formilfenoksi)siklotrifosfazen (2) ve hekzakis(4-asetilfenoksi)siklotrifosfazen (13) elde edildi. Hekzaklorosiklotrifosfazen bileşiği hava ve neme karşı hassas olduğu için bu reaksiyonlar havasız ortamda ve argon atmosferinde gerçekleştirildi. Elde edilen 2 ve 13 bileşikleri hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkileştirilerek yeni birer oksim olan Hekzakis(4-[(hidroksiimino)metil]fenoksi) siklotrifosfazen (3) ve hekzakis(4-[(l)-İV-hidroksietanimidoil] fenoksi)siklotrifosfazen (14) sentezlendi. 3 Bileşiği asetil klorür, klorasetil klorür, etil bromür, allil bromür, benzil klorür, propil klorür, propanoil klorür, benzensülfonoil klorür, naftelensülfonoil klorür, benzoil klorür, metil iyodür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, 2-klorobenzil klorür, 4-klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan, dietilbrommalonat ve metakriloil klorür ile reaksiyona sokuldu. 3 Bileşiğinin asetil klorür, klorasetil klorür, etil bromür, allil bromür, benzil klorür ve proponoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda bileşikteki 6 adet oksim protonunun yerine alkil veya acil gruplarının bağlandığı hekzasübstitüe bileşikler elde edildi. Metil iyodür ile olan reaksiyonu sonucu 4 adet metil grubu, benzoil klorür ile olan reaksiyonu sonucunda ise 5 adet benzoil grubu yapıya katılarak sırasıyla tetra ve pentasübstitüe ürünler elde edildi Benzensülfonoil klorür, naftelen sülfonoil klorür ve metakriloil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda ise oksim gruplarının nitril grupları haline dönüştüğü tespit edildi.3 Bileşiğinin propil klorür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, 2-klorobenzil klorür, 4-klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan ve dietilbrommalonoat ile olan reaksiyonlan sonucu saf ve yapısı aydmlatılabilen ürünler elde edilememiştir. 14Bileşiği asetil klorür, klorasetil klorür, etil bromür, allil bromür, benzil klorür, propil klorür, propanoil klorür, benzensülfonoil klorür, naftelensülfonoil klorür, benzoil klorür, metil iyodür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, 2-klorobenzil klorür, 4- klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan, dietilbrommalonoat ve akriloil klorür ile reaksiyona sokuldu. 14 Bileşiğinin 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, propanoil klorür, allil bromür ve benzoil klorür ile olan reaksiyonlan sonucunda bileşikteki 6 adet oksim protonunun yerine alkil veya acil gruplarının bağlandığı hekzasübstitüe bileşikler elde edildi. Benzil klorür ve klorasetil klorür ile reaksiyonları sonucu 3 adet benzil ve klorasetil, etil bromür ve asetil klorür ile reaksiyonu sonucu 4 adet etil ve asetil, akriloil klorür ile reaksiyonu sonucu, 5 adet akriloil grubunun yapıya bağlandığı tespit edildi. 14 Bileşiğinin propil klorür, benzensülfonoil klorür, naftalensülfonoil klorür, metil iyodür, 2-klorobenzil klorür, 4-klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan ve dietilbrommalonoat ile olan reaksiyonlan sonucu saf ve yapısı aydınlatılabilen ürünler elde edilememiştir. Elde edilen ürünlerin yapılan, elementel analiz, IR, ıH, 13C ve 31P-NMR spektroskopisi kullanılarak aydınlatıldı. ANAHTAR KELİMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, siklofosfazen, oksim, oksim türevleri.
Hekzakis (2-formilfenoksi) siklotrifosfazenelr'in oksim türevleri ve reaksiyonları
ÖZETYüksek Lisans TeziHEKZAKİS(2-FORMİLFENOKSİ)SİKLOTRİFOSFAZEN'İN OKSİM TÜREVLERİVE REAKSİYONLARIOrhan PAMUKÇİFırat ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüKimya Anabilim Dalı2006, sayfa: 62Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazen (1), 2-hidroksi benzaldehit ile reaksiyonasokularak hekzakis(2-formilfenoksi)siklotrifosfazen (2) elde edildi. Hekzaklorosiklotrifosfazenhava ve neme karşı hassas olduğu için bu reaksiyon havasız ortamda ve argon atmosferindegerçekleştirildi. Elde edilen 2 bileşiği hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkileştirilerek yeni biroksim olan hekzakis(2-[(hidroksiimino)metil]fenoksi)siklotrifosfazen (3) sentezlendi.3 Bileşiği allil bromür, klorasetil klorür, benzoil klorür, propanoil klorür, metil iyodür, etilbromür, 4-metoksibenzoil klorür, asetil klorür, benzil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile reaksiyonasokuldu. Elde edilen ürünlerin yapıları, elementel analiz, IR, 1H, 13 31C ve P-NMR spektroskopisikullanılarak aydınlatıldı.3 Bileşiğinin allil bromür, benzoil klorür, propanoil klorür, metil iyodür, etil bromür ve 4-metoksibenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda bileşikteki 6 adet oksim protonunun yerinealkil veya açil gruplarının bağlandığı hekzasübstitüe bileşikler elde edildi. Klorasetil klorür ileolan reaksiyonu sonucu 2 adet klorasetil grubu yapıya katılarak disübstitüe ürün elde edildi. Asetilklorür, benzil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda ise saf ve yapısıaydınlatılabilen ürünler elde edilemedi.ANAHTAR KELİMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, siklofosfazen, oksim,oksim-fosfazenler
Oksim grubu taşıyan siklotrifosfazen ve türevlerinin sentezi
Bu çalısmada hekzaklorosiklotrifosfazen (1), 2,2'-bifenol ile reaksiyona sokularak 2,2- dikloro-4,4,6,6,-bis[spiro(2',2''-dioksi-1',1''-bifenilil)]siklotrifosfazen (2) elde edildi. Hekzaklorosiklotrifosfazen hava ve neme karsı hassas oldugu için bu reaksiyon havasız ortamda ve argon atmosferinde gerçeklestirildi. 2 Bilesigi 4-hidroksiasetofenon ile K2CO3'lı ortamda etkilestirilerek (3) bilesigi 2,2-bis(4-asetilfenoksi)-4,4,6,6-bis[spiro(2',2''-dioksi-1',1''- bifenilil)siklotrifosfazen elde edildi. Elde edilen 3 bilesigi hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkilestirilerek yeni bir oksim olan 2,2-Bis(4-[(1)-N-hidroksietanimidoil]fenoksi)-4,4,6,6,- bis[spiro(2',2''-dioksi-1',1''bifenilil)]siklotrifosfazen (4) sentezlendi. 4 Bilesigi, klorasetil klorür, benzoil klorür, propanoil klorür, metil iyodür, 2-brom etanol, 4-metoksibenzoil klorür, asetil klorür, benzil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile reaksiyona sokuldu. Elde edilen ürünlerin yapıları, elementel analiz, IR, 1H, 13C ve 31P-NMR spektroskopisi kullanılarak aydınlatıldı. 4 Bilesiginin benzoil klorür, benzil klorür, metil iyodür, asetil klorür ve 4-metoksibenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda bilesikteki 2 adet oksim protonunun yerine alkil veya açil gruplarının baglandıgı bilesikler elde edildi. Propanoil klorür, 2-brom etanol, klorasetil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda ise saf ve yapısı aydınlatılabilen ürünler elde edilemedi. ANAHTAR KELMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, siklofosfazen, oksim, oksim-fosfazenler
Lineer fosfazenlerin bazı alkollerle reaksiyonları
Bu çalışmada P-trikloro-N-diklorofosforilmonofosfazen'in bazı alkollerle reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. Reaksiyonlar, lineer fosfazen hava ve neme karşı duyarlı olduğu için havasız ve nemsiz ortamda yapılmıştır. Reaksiyona esas olarak o-metil fenol, p- metil fenol, 1-hidroksi naftalen, 2-hidroksi 1-nitrozo naftalen ve 4-(2-pridilazo) rezorsinol kullanılmıştır. P-trikloro-N-diklorofosforilmonofosfazen fosfor pentaklorür ve amonyum sülfatın reaksiyonundan elde edilmiştir. Alkolün alkolatı metalik sodyum ile yapılmıştır. Fosfazen ile alkolat önce 0°'de muamele edilmiş, sonra çözücülerin kaynama noktalarında geri soğutucu altında muamele edilmiştir. Elde edilen ürünler ince tabaka ve kolon kromatoğrafisi ile saflaştırıldıktan sonra, elementel analiz, İR, 'H, 13C, 31P-NMR ve kütle spektroskopisi teknikleri kullanılarak yapılan belirlenmiştir. Yapılan aydınlatılan bileşiklerin l-klor,l-(o-metilfenoksi)fosfinil-2,2,2-tris(o- metilfenoksi)fosfazen, 1, 1 -bis (o-metilfenoksi)fosfinil-2,2,2-tris(o-metilfenoksi)fosfazen, 1,1 -bis (p-metilfenoksi)fosfînil-2,2,2 tris(p-metilfenoksi)fosfazen, 1,1 -bis (1- naftalenoksinoksi)fosfinil-2,2,2 tris(l-naftalenoksinoksi)fosfazen, oldukları anlaşılmıştır.IV 2-hidroksi 1 -nitrozo naftalen ve 4-(2-pridilazo) rezorsinol ile olan reaksiyonundan bir fosfazen veya herhangi bir fosforlu bileşik elde edilememiştir. ANAHTAR KELİMELER: P-trikloro-N-diklorofosforilmonofosfazen, Alkoliz, Lineer Fosfazenler
Tetralon ve kinazolin içeren yeni konjuge sistemli maddelerin dizaynı, sentezi ve yenilikçi uygulamaları
Organik ve organometalik bileşikler, fen bilimleri alanında yürütülen bilimsel araştırmaların önemli bir kısmını oluşturan, doğal ve sentetik maddeler arasında kritik bir yere sahiptir. Bu bileşikler, kanser gibi toplum sağlığını derinden etkileyen hastalıklara karşı mücadelede etkili sonuçlar ortaya koyarak biyomedikal alanda dikkat çekmektedir. Ayrıca, çevreci özellikleriyle, günümüz dünyasının enerji ihtiyacını ekolojik yollarla karşılamaya yönelik çalışmalarda umut vadeden bulgular sunmaktadır. Enzim-substrat ilişkisinden ilham alınarak tasarlanan organik ve organometalik bileşikler, akıllı malzeme olarak kullanıldığında etken maddelerin vücuda minimum zarar vererek maksimum fayda sağlaması hedeflenmektedir. Bu yaklaşım, hedef bölgeye özgü yüksek performanslı iyileşme süreçlerini mümkün kılarak, enzim-substrat ilişkisine benzer şekilde %100'e yakın etkinlik sağlamayı amaçlamaktadır. Şalkon türevi bileşikler, bitki kaynaklı flavonoidlerin temel yapı taşları arasında yer alan önemli bir bileşik sınıfıdır. Doğal kaynaklardan elde edilebilme potansiyeline sahip olan şalkonlar, antimikrobiyal, antioksidan, antienflamatuar ve antikanser gibi geniş bir biyolojik aktivite yelpazesine sahiptir. Bu özellikleriyle, bitkisel kaynaklı bileşikler arasında öne çıkan şalkonlar, biyomedikal ve farmasötik araştırmalarda yoğun ilgi görmektedir. Şalkon türevlerinin akıllı malzeme olarak geliştirilmesi, hedefe yönelik tedavi yöntemlerinde yenilikçi çözümler sunma potansiyeline sahiptir. Kinazolin türevi bileşikler, heterosiklik yapılarıyla biyomedikal uygulamalarda önemli bir yere sahip olan bir başka bileşik sınıfıdır. Çeşitli türevleri, biyolojik olarak aktif maddeler ve ilaç moleküllerinde temel yapı olarak kullanılmaktadır. Antimikrobiyal, antienflamatuar, antioksidan ve antikanser gibi geniş bir farmakolojik aktivite yelpazesine sahip olan kinazolin türevleri, biyologlar ve tıbbi kimyagerler tarafından yoğun bir şekilde araştırılmaktadır. Gelecekte, bu bileşiklerin popülerliğinin artarak biyomedikal yeniliklerde merkezi bir rol oynayacağı öngörülmektedir. Ftalosiyanin (Pc) bileşikleri, çok yönlü uygulamaları ve sağlam kimyasal yapılarıyla dikkat çeken bir diğer önemli bileşik sınıfıdır. Başlangıçta mavi ve yeşil boyar maddeler olarak kullanılan ftalosiyaninler, günümüzde fotokopi cihazlarında fotoiletken maddeler, kimyasal sensörler, elektrokromik cihazlar, fotodinamik tedavi (PDT) için reaktif bileşikler, fotovoltaik hücreler, sıvı kristaller ve Langmuir-Blodgett filmleri gibi geniş bir uygulama alanına sahiptir. Ftalosiyaninlerin çok amaçlı yapısı, bu bileşikleri hem temel bilimlerde hem de endüstriyel uygulamalarda vazgeçilmez kılmaktadır. Kuantum noktalar (QD'ler), nanometre ölçeğindeki boyutlarıyla maddenin fiziksel ve kimyasal özelliklerini dramatik bir şekilde değiştiren yenilikçi malzemelerdir. Tanecik boyutunun azalması, maddenin etkinliğini artırarak, örneğin kuantum dot (QD) teknolojisine sahip televizyonlarda daha hassas renk duyarlılığı sağlamaktadır. Katalizör olarak incelendiğinde, büyük tanecik boyutunda etkisiz olan maddelerin, kuantum noktalar gibi küçük boyutlara indirgendiğinde yüksek etkinlik gösterdiği gözlemlenmiştir. QD'lerin sentezi ve uygulamaları, özellikle insan sağlığı ve enerji üretiminde çığır açıcı potansiyele sahiptir. Ancak, bu malzemelerle çalışmak, sentez ve karakterizasyon süreçlerinde önemli zorluklar barındırmaktadır. Bu tez çalışmasında, akıllı malzeme özellikleri sergileyen şalkon, kinazolin ve ftalosiyanin türevleri ve bunların hibrid yapıları sentezlenerek detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma, aşağıdaki temel başlıkları kapsamaktadır: Sentezlemiş olduğumuz ftalosiyanin bileşiklerinden birincisi olan (E)-4-(4-((1-okso-3,4-dihidronaftalen-2(1H)iliden)metil)fenoksi) ftalonitril türevli olanı farklı çözücüler ve ph değerlerindeki floresans, fotokimyasal olarak singlet oksijen verimi (ΦΔ) ve ışık karşısındaki bozunma kuantum verimi (Φd), biyolojik olarak α-glukozidaz ve karbonik anhidraz enzimlerine etkisi incelenmiştir. Elde edilen göstergeler molekül davranışları açısından maddenin özel bir madde olduğunu ve çevre şartlarına karşı farklı duyarlılıklar gösterdiğini sergilemektedir. Bu fiillere baktığımız zaman bu maddenin normal sıradan maddelerden farklı olduğu görülmektedir. Sentezlenen bu bileşik sahip olduğu bu özelliklerle akıllı ve yenilikçi malzeme sınıfına dahil edilmektedir. İkinci çalışmada sentezlenen diğer madde serisi olan 4-(4-(2-amino-5,6-dihidrobenzo[h]kinazolin-4-il)fenoksi)ftalonitril türevi ftalosiyaninler farklı çözücüler ve farklı ph değerlerindeki floresans özellikleri açısından fotokimyasal olarak singlet oksijen verimi (ΦΔ) ve ışık karşısındaki bozunma kuantum verimi (Φd) incelenmiştir. Biyolojik olarak fototoksit, sitotoksit ve meme kanseri tedavisi için in vitro fotodinamik antitümör aktiviteleri özellikleri incelenmiş olup vermiş olduğu reaksiyonlar molekülün özel bir madde olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak kendine özel şartlar içeren ortamlarda bu moleküller etkili sonuçlar ortaya koymaya aday özel maddelerdir. Akıllı ve yenilikçi malzemeler sınıfı, sentezlemiş olduğumuz bu maddelerin neticesinde üstün özellikler gösteren yeni üyelere sahip olmuştur. Üçüncü olarak yapmış olduğumuz önemli bir çalışma da diyabet rahatsızlığı ile doğrudan bağı olan aldoz redüktaz enzimini inhibe edici özelliği olan indol, karbazol, fenotiyazin türevli ve tetralon ana iskeletli şalkon türevlerinin sentezi olmuştur. Bu bileşikler ile aldoz reduktaz enziminin inhibe edilmesi sonucu glikozun metabolize edilmesi engellenir ve diyabetik komplikasyonların ortaya çıkmasını engellemiş olur. Sentezlenmiş olan bu bileşikler göstermiş olduğu akıllı malzeme özellikleriyle insan yaşam kalitesini kötü etkileyen rahatsızlıklar; periferal sinir hücrelerinden kaynaklanan, retina ile ilgili problemler ve böbrek dokularında meydana gelen işlevsel bozuklukların giderilmesinde önemli rol oynamış, diyabet tedavisinde önemli bir alternatif etken madde olmuştur. 4. ve son çalışma olarak QD'lerin Lüminesans ve Güneş Pili Uygulamaları: İndol, karbazol, fenotiyazin türevli tetralon ve kinazolin ana iskeletli bileşiklerle QD'lerin sentezi gerçekleştirilmiş ve lüminesans söndürme özellikleri analiz edilmiştir. Bu özellik, sentezlenen bileşiklerin elektron sağlayıcı (donör) olarak işlev gördüğünü ve QD'lerle oluşturulan hibrid yapıların güneş pili hücrelerinde akıllı malzeme olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, bu hibrid yapılarla yeni tip moleküler güneş pili hücreleri geliştirilerek literatüre kazandırılmıştır. Genel olarak, bu tez çalışması organik bileşiklerin (şalkon, kinazolin, ftalosiyanin) biyolojik ve fotokimyasal avantajlarıyla birleştirilerek hibrid yapıların akıllı malzeme olarak potansiyelini ortaya koymaktadır. Ftalosiyanin türevleriyle enzim temelli biyomedikal uygulamalar, kinazolin türevleriyle kanser terapileri, şalkon türevleriyle diyabet tedavisi ve CdSeS QD'lerle enerji çözümleri gibi geniş bir yelpazede elde edilen bulgular, hem temel bilimlerde hem de endüstriyel uygulamalarda araştırma alanlarını genişletmeyi hedeflemektedir. Bu hibrid yapıların çevresel duyarlılık, biyolojik etkinlik ve enerji verimliliği gibi özellikleri, gelecekteki uygulamalarda önemli bir rol oynayacağını göstermektedir.
Karbazol substıtüye 3,4-dihydropyrimidin-2(1h)-tion türevi bileşiklerin sentezi
Karbazol aromatik bir bileşiktir. Benzofuran grubuna ait halka yapısına sahip bir kimyasal bileşik olması nedeniyle büyük ilgi görmüştür. Karbazol, özellikle karbon ve hidrojen atomlarını içeren heterosiklik bir bileşik olarak tanımlanır. Bu bileşik, endüstriyel uygulamalardan ilaç endüstrisine kadar çeşitli alanlarda kullanılan önemli bir organik bileşiktir. Karbazol türevleri, farmakolojik aktiviteleri nedeniyle büyük ilgi çekici ve önemlidir. Eliptisin, Ochrosia elliptica ağacının yapraklarından izole edilen prido[3,4,-b]karbazol alkaloitidir ve önemli antitümör aktivite sergiler. Bu nedenle, prido[3,4,-b]karbazol bileşikleri bulunduran alkaloitlerin sentetik olan bileşiklerinin türevleri biyolojik açıdan oldukça önemli hale gelmiştir. İndolo[2,3-a]karbazol bulunduran alkaloit bileşikleri antibiyotik, antitümör, antifungal özelliklerinin yanında antimikrobiyel, hipotansif protein kinaz C, topoisomeraz I inhibitörü açısından oldukça geniş biyolojik aktivite potansiyeli gösterir. Piridopirimidin bileşikleri, heterosiklik bileşikler arasında önemli bir sınıftır. Birçok ilaçta bulunabilir ve antialerjik, antibakteriyel, antitümör, antiinflamatuar, antileişmanyak etkenleri, karbonik anhidraz (CA) enzim inhibisyonu ve polifenol oksidaz enzim inhibitörü gibi biyolojik aktiviteler sergilemiştir. Karbazol bileşiğinden başlayarak dört aşamada hazırlanan karbazol substitüye 3,4-dihidropirimidin-2(1H)-tion türevi bileşiklerin sentezi gerçekleştirilmiştir. Sentez karbazoll bileşiğinin etillenmesi ve asetilasyonu ile başlar. Etilkarbazol bileşiğinin bazik ortamda etanol içinde şalkon eldesi ve elde edilen şalkon bileşiğine tiyoüre katılması ile hedeflenen bileşiklerin sentezi gerçekleşir. Yapısal analizler, 1H NMR, 13C NMR, MASS ve FT yöntemleriyle gerçekleştirilmiştir. Karbazol bileşiği THF'de çözüldükten sonra KOT-Bu ve Bromo etan ilave edilerek oda sıcaklığında 5 saat karıştırıldı ve reaksiyon TLC ile izlendi ve gerekli saflaştırma işleminden sonra sentezlenen bileşik 1'in yapı analizi yapıldı. 13C NMR, 1H NMR spektrumları ile karakterize edildi. 9-Etilkarbazol (2) bileşiği alındı ve 30 ml DCM ile reaksiyon şişesinde çözüldü. Bizmit klorür eklendi. Reaksiyon karışımı bir buz banyosu içerisinde 0 oC dereceye kadar soğutuldu. Üzerine DCM solüsyonunda çözünmüş asetil klorür damlatıldı. 15 dakika daha buz banyosunda karıştırıldıktan sonra oda sıcaklığında 4 saat karıştırılmasına izin verildi. Reaksiyon tamamlandıktan sonra DCM çözeltisi ile çalışma yapıldı. Organik kısım ayrıldı ve DCM, buharlaştırıcıda çıkarıldı. 1H - NMR ve 13C - NMR spektrumlarına bakılarak bileşiğin saf olduğu belirlendi. Bileşik (E)-3-(9-etil-9H-karbazol-3-il)-1-fenilprop-2-en-1-on (3) ve tiyoüre, reaksiyon şişesinde etanol içerisinde çözüldü. Karışıma potasyum karbonat ilave edildi ve 24 saat boyunca 80 oC geri akış altında karışmaya bırakıldı. Reaksiyon tamamlandıktan sonra karışımın oda sıcaklığına soğumasına izin verildi. Reaksiyon ortamındaki etanol, düşük basınç altında buharlaştırıcıda çıkarıldı. Geriye kalan katı kısım suda çözüldü ve 250 ml'lik bir behere yerleştirildi. İçine buz parçaları atıldı. Nötralizasyon normal HCl ile yapıldı. Ortaya çıkan katılar filtrelendi ve birleştirildi.
Dioksotetrahidroizokinolin aminobenzoik asit türevlerinin sentezi
4- Aminobenzoikasit türevlerinin biyolojik aktiviteleri yüksek maddelerdir. Aktivitelerinin yüksek oluşu tıp alanında geniş kullanım alanına sahip oluştur. 4-Amino benzoik asit bileşiğinin bazı türevleri antioksidan, diüretik, antibakteriyel, antihertansiyon, anti-HIV ve anti tümör özellikleri ön plana çıkmaktadır. Bu çalımada 4-amino benzoik asit ile 1,3-diketon bileşikleri trietilortoformiat reaktifi ile DMF çözücüsü içerisinde beş (5) saat 100 °C sıcaklıkda karıştırılarak, dioksosikloheksilidenmetilaminobenzoik asit türevi bileşikleri gerçekleştirilmiştir. Sentezlenen bu bileşikler DMF içerisinde etilsiyonoasetat ile potasyum tersiyer bütoksit katalizörlüğünde oda sıcaklığında 3 saat karıştırılmasıyla halkalaşmanın oluşması sonucu dioksotetrahidroizokinolinil benzoik asit türevi bileşikler sentezlenmiştir. Sentezlenen bileşiklerin yapıları NMR, IR gibi spektroskopik yöntemler ve Elemental Analizi ile aydınlatılmıştır.
Pirimidiniltiyoüre türevi bileşiklerin sentezi ve antimikrobiyal özelliklerinin incelenmesi
Günümüzde antimikrobiyal, antibakteriyal, analjezik, antiiflamatuvar, antikanser, antifungal, antitüberküloz, anti-HIV, antikonvülsan ve antihipertansif gibi çeşitli biyolojik aktivitelere sahip olduğu bilinen tiyoüre türevi bileşikler üzerinde yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışma kapsamında öncelikle, başlangıç maddesi olarak kullanılan tetralon bileşiği çeşitli sübstitüe gruplar içeren aldehitlerle, bazik ortam koşullarında gerçekleşen, aldol kondenzasyonunun özel bir şekli olan Claisen-Schmidt kondenzasyonuna göre etkileşerek, bir seri şalkon türevi bileşikler sentezlendi. Çalışmanın ikinci aşamasında ise birinci aşamada elde edilen şalkon türevi bileşikler ile guanidin hidroklorür bileşiği, bazik ortam koşulları altında etanol içerisinde reaksiyona sokularak çeşitli guanidin türevleri elde edildi. Çalışmanın son aşamasında ise ikinci aşamada elde edilen guanidin türevi bileşikler asidik ortam koşulları altında amonyum tiyosiyanat bileşiği ile muamele edilerek literatürde yer almayan dihidrobenzokinazolinil tiyoüre türevi bileşikler sentezlendi. Sentezlenen tiyoüre türevi bileşikler uygun çözücüler ile saflaştırıldı ve yapıları NMR, IR ve kütle spektrometresi ile aydınlatıldı. Sentezlenen tiyoüre bileşiklerinin antibakteriyel aktiviteleri incelendi ve özellikle 7a, 7e, 7f, 7g ve 7h bileşiklerinde kayda değer bir aktivite tespit edildi. Sonuç olarak bu tez kapsamında ara ürün olarak 13 adet şalkon türevi ile 13 adet guanidin türevi ve nihai ürün olarak 13 adet yeni tiyoüre türevi bileşikler sentezlenmiş olup antibakteriyel özellikleri incelenmiştir. Nihai ürün olarak elde edilen 13 yeni tiyoüre bileşiği literatüre kazandırılmış olmakla beraber sentetik organik kimya ve tıp alanına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
İsoindol-1,3-dionsubstitüe sülfonamit bileşiklerin sentezi ve karbonik anhidraz aktivitelerinin incelenmesi
Sülfonilamit bileşiği antiülser, antiviral, antibakteriyel, antikanser, antitümör gibi çeşitli biyolojik aktivitelere sahip olduğu bilinen sülfonilamit türevi bileşiklerinde pek çok çalışma yapılmaktadır. Bu çalışmada sülfonilamitten yola çıkılarak ilk basamakta 1,3-diokso-2-(4-sulfomoilfenil)isoindolin-5-karboksilit asit sentezlenerek ikinci basamakta alkil halojenürlerle alkilleme reaksiyonları gerçekleştirilerek türevleri sentezlendi. Sentezlediğimiz ürünlerin yapıları 1H NMR, 13C NMR, IR ve kütle spektrometresiyle ile doğrulanmıştır. Sonuç olarak bu tez kapsamında 12 tane hedef ürün sentezlendi. Sentezlenen sülfonamit bileşiklerinin enzim aktiviteleri incelendi. Bu ürünlerin sentetik organik kimya ve tıp alanına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Sülfonilamit,Karbonik Anhidraz, İsoindol, Norkantharimidin
Synthesis and carbonic anhydrase I-II activity studies of 1,2,3-triazolyl-1,3-dioxoisoindoline sulfonamides
Sulfonamides are a group of synthetic antibacterial agents that are structurally related to p-amino benzoic acid (PABA). Sulfonamides have a broad range of biological applications. Sulfonamide derivatives; differ mainly in substitution at the sulfonamide side chain. Discovering the first sulfonamide drug, prontosil, opened a new era in medicine. Prontosil was the first drug to successfully treat bacterial infections and the first of many sulfa drugs, which are major antibiotics. Sulfonamide derivatives show extensive pharmacological properties. Examples of derivatives that are used clinically:- are acetazolamide (AAZ), ethoxzolamid (EZA), and indisulfam (IND). Heterocyclic compounds have a wide range of applications and are a major class of organic compounds, possessing physiological and pharmacological properties. These compounds are mostly used as medicinal drugs, agrochemicals, and veterinary products. The best known simple heterocyclic compounds are pyridine, pyrrole, furan, and thiophene. A new series of twelve sulfonamide derivative 7a-l compounds was synthesized. New heterocyclic compounds 7a-l containing a 1,2,3-triazole ring and bearing a benzene sulfonamide moiety were characterized via 1HNMR, 13CNMR, and IR spectroscopy. Acetazolamide was used as the standard inhibitor in the enzyme inhibition assay. The Ki values of these inhibitors were determined to be 20.92 ± 2.60 nm for 7d against human carbonic anhydrase hCA I and 9.72 ± 1.91 nm for 7e against hCA II.
Biyokütleden hızlı piroliz yöntemi ile biyoyakıt eldesi
Bu çalışmada, toz formda etüvde kurutulmuş odun talaşının yavaş ve hızlı piroliz teknikleri kullanılarak katalizör, sönmüş kireç ve atık yağ eşliğinde katalitik depolimerizasyona uğratılması sonucunda sıvı ürün eldesi araştırılmıştır. Odun talaşının lignoselülozik içerikli yapısından dolayı içeriğinde bulunan lignin selüloz ve hemiselüloz bozunma aralığını belirlemektedir. Odun talaşının nem ve uçucularından kaynaklı kütle kaybı, kalan külün elementel içeriği TGA (Termo Gravimetrik Analiz) cihazı ile ASTM (Ameriakn Malezeme ve Test Tekniği) standartlarına göre belirlenmiştir. Odun talaşının kül oranının düşük olması sıvı ürün veriminin yüksek olmasına kaynak sağlamıştır. Hızlı ve yavaş piroliz koşullarında, 300°C ve 650°C'lerde farklı oranlarda hazırlanan karışımlar ile yapılan deneylerde, atık yağ varlığında toplam sıvı ürün veriminin arttığı, katı ürün veriminin ise azaldığı görülmektedir. Atık yağ içerisinde bulunan doymuş ve doymamış hidrokarbonların, sıcaklık ile bozunarak sıvı ürün oluşumuna katkıda bulunduğu görülmüştür. Atık yağ ve talaş karışımınına katalizör ve kireç eklenmesi ile sıvı ürün miktarının artmasını dolayısıyla sıvı ürün veriminin artmasını sağlamıştır. Bu çalışmada odun talaşının katalitik bozunması işlemlerinde ısıtma hızının ve sıcaklığın yüksek olması sıvı ve gaz ürün verimlerinde artışa katı ürün veriminde ise azalmaya sebep olmuştur. Ayrıca atık yağ, kireç ve katalizörün varlığında sıvı ve gaz ürün veriminin yükseldiği gözlemlenmiştir. Anahtar kelimeler: Odun talaşı hızlı pirolizi, katalitik depolimerizasyon, yavaş ve hızlı piroliz.
N-heterohalkalı grup içeren triazol sülfonamit bileşiklerinin sentezi
Triazol bileşikleri, antifungal ve antiviral özellikler gibi önemli farmakolojik aktivitelere sahip olduklarından dolayı çok fonksiyonel heterosiklik bileşikler olarak düşünülmektedir ve flukonazol, itrakonazol, ravukonazol, vorikonazol ve posakonazol gibi ticari olarak kullanılan türevleri de mevcuttur. Sülfonamitler (sülfo ilaçlar) çeşitli hastalıklara karşı kemoterapik ajanlar olarak yaygın ve sistematik şekilde kullanılan ilk ilaçlardır. Sülfonamitin antibakteriyel ve enzim aktivite özelliklerinin keşfedilmesiyle bilimsel çalışmaların ilgi odağı olmuştur. İnsan anotomisindeki işleyiş bozukluklarına enzimlerin etki ettikleri günümüzde bilinen bir gerçektir. Bu işleyiş bozukluklarını gidermenin yolu duruma sebeb olan enzimlerin devre dışı bırakılması ya da aktivitetisinin artırılması veya azaltılması ile olabilir. Bu enzimleri kontrol etmenin yolu enzimlerdeki metal gruplarına bağlanabilen fonksiyonel gruplu kimyasal bileşiklerden geçer. Bu bağlamda, yeni etki gösterme potansiyeli olan sülfonamit bileşikleri sentezlenmiştir. Bu çalışmada, N-heterosiklik bileşiklerin propargil bromürün DMF içinde bazik ortamda alkillenmesi ile N-propargilheterosiklik bileşikler elde edilmiştir. Azidosülfonamit bileşiğide, hazırlanan sülfonilamit diazonyum tuzu ve sodyum azidin tepkimesi ile elde edilmiştir. Azidosülfonilamit bileşiğinin N-propargilheterosiklik bileşiklere 1,3-dipolar katılması ile hedef bileşikler sentezlenmiştir. Sentezlenen son ürünlerin yapıları 1H NMR, 13C NMR, IR spektrumları ile doğrulanmıştır. Bu çalışmada; heterosiklik grup taşıyan 11 yeni sülfonamit bileşiği (6a-k) sentezlendi ve saflaştırılmış insan karbonik anhidraz I ve II'nin aktivitesi üzerindeki inhibisyon etkileri değerlendirildi. Tüm sentezlenmiş bileşiklerin CA isoenzim aktivitesini inhibe ettiği görüldü. Bu bileşiklerden 6a hCA I için (IC50: 0.52 µM) ve 6a hCA II için (IC50: 0.34 µM) daha çok inhibe ettiği gözlemlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sülfonamid, Heterosiklik, Sülfonamit, CA
Antosiyanin glikozitlerinin sentezi ve karakterizasyonu
Anahtar kelimeler: Flavonoidler, Flavonoid glikozitler, Antosiyanin, Antosiyanidin glikozitlerFlavonoidler ve diğer polifenol glikozitler bitkilerde doğal ürün olarak yaygınca bulunmaktadır. Antosiyaninler, antosiyanidinlerin glikozitleridir ve flavonoid grubuna dahildirler. Flavonoidlerin fenil propanoid yapısı üzerinden sentezlenmektedir. Antosiyanidinler glikozitleri kadar doğada yaygın değildir. Bitkilerden farklı yapılarda çok sayıda antosiyanin elde edilmiştir. Antosiyaninlerin çeşitliliği aglikonun türünden, molekülde bulunan substituentlerin tür ve pozisyonundan, şeker grublarının aglikona bağlanma konfigürasyonundan kaynaklanmaktadır.Bu çalışmada, doğal ürün olan antosiyanidin glikozitlerinin türevleri, ticari olarak kolay elde edilebilir ve ucuz bir bileşik olan naringeninden başlanarak sentezlenmiştir. Total sentez, glikozilasyon, yükseltgenme, deasetilasyon ve indirgeme basamaklarını içeren 5-6 adımda kabul edilebilir bir verimle gerçekleştirilmiştir.
Diyarbakır mevlit merasimlerinin yeni sivil formu
Bu çalışmada, değişen yönleriyle mevlit merasimlerinin günümüzdeki yeni formunu yansıtan Diyarbakır Mevlid-i Nebi Merasimi üzerine sosyolojik bir inceleme yapılmaya çalışılmıştır. Mevlit merasimlerindeki değişimin gözlenebilmesi için geleneksel mevlit merasimleri de konu edinmiştir. Diyarbakır ilinin farklı mahallelerinden seçilen 100 kişi üzerinden görüşme (mülakat) gerçekleştirilmiştir. Ayrıca din görevlileri, medrese âlimleri, dernek ve vakıf yetkilileri, mevlithanlar ve ilahi sanatçıları ile farklı mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Evlerde, kutsal mekânlarda ve yeni formuyla meydanlarda icra edilen mevlit merasimlerinde katılımcı gözlem tekniğiyle gözlemler yapılmıştır. Diyarbakır Mevlid-i Nebi Merasimi ile ilgili videolar, görseller ve dokümanlar incelenmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda değerlendirmeler yapılmıştır. Üç bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünü kavramsal çerçeve oluşturmaktadır. Bu bölümde konu ile ilgili kavramlar ve tarihi süreç ele alınmıştır. İkinci bölümde araştırmamızın yöntem ve tekniklerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise araştırma ile ilgili bulgular ve yorumlamalara yer verilmiştir. Bu bölümde mevlit merasimlerinin çeşitlerine, etkilerine ve gündelik dini hayattaki işlevlerine değinilmiştir. Ayrıca değişen yönleriyle mevlit merasimlerinin yeni bir formu olan Diyarbakır Mevlid-i Nebi Merasimi farklı bileşenleriyle incelenmeye çalışılmıştır. Bölgedeki etkin dini grupların ve medreselerin mevlit merasimleri üzerinde etkili oldukları tespit edilmiştir. Yeni formuyla, mevlit merasimlerinin popüler din ve kitabi dinden izler taşıdığı gözlemlenmiştir. Bölgede yaygın bir şekilde Kürtçe mevlitlerin okunduğu gözlemlenmiştir. Mevlit-musiki etkileşiminin, mevlitlerde coşkuyu artırıcı etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Mevlit, Geçiş Dönemleri, Popüler Din, Ritüel, Dini Grup
Kesnizanî tarikatının din sosyolojisi açısından incelenmesi
Kutsalla kurulan bağı ifade eden din, sırf burada kalmayarak bireysel ve toplumsal hayatta kendisini gösterir. Din sosyolojisinde yapılan bilimsel çalışmalar, her dinde inanç ve ibadet boyutları yanında toplumsal yönü ifade eden dini grup boyutunun da olduğu-nu göstermektedir. Bazı dini gruplar, sosyo-dini niteliklerini aşan ekonomik ve siyasal işlevlere sahip olabilmektedir. Bu çalışmada Irak, İran ve Türkiye dâhil geniş bir coğraf-yaya yayılan ve çeşitli dini, sosyal, kültürel, ekonomik, siyasi faaliyetler yürüten Kesni-zanî tarikatı din sosyolojisi açısından ele alınmıştır. Kesnizanî tarikatı bu çalışmada ele alınırken sosyolog Joachim Wach'ın bir dini grubun yapısını veren 'inanç, ibadet, cemaat' tipolojileri ve Max Weber'in bir dini grubun niteliğini veren 'dünyayı reddeden din' ve 'dünyayı kabullenen din' tipolojileri bir araya getirilerek incelenmiştir. Weber'in niteliksel tiplerinde, tipolojiler arası 'renk kaymaları' da düşünülmüştür. Bu tipolojiler ışığında ha-zırlanmış olan sorular çerçevesinde Türkiye'nin İstanbul, Ankara illerinde ve Irak'ın Er-bil, Süleymaniye illeri ile Dahok'a bağlı Zaho ilçesinde toplam 78 kişiyle derinlemesine mülakatlar yapılmış ve tarikatın buralardaki tekyelerinde katılımcı gözlem için bir süre kalınmıştır. Özetlenen yöntem ve teorilerin sonucunda Kesnizanî tarikatı ile ilgili şu bul-gulara erişilmiştir: Mitik, mistik ve sırra dayalı inanç, ibadet, sembolleriyle inanç ve iba-det sistemlerinde dünyaya karşı retçi bir bakış açısı ve tutum içerisinde olan Kesnizanî tarikatı, birtakım zorunluluklar ve çıkar ilişkilerinden dolayı; aynı bakış açısı ve tutumu cemaat yapısında sürdür(e)memiştir. Tarikat, tarihi süreci içerisinde seküler dünyanın kurumlarından olan siyasete ve ekonomiye birtakım yakınlaşmalar göstererek hatırı sayı-lır renk kaymaları yaşamış ve böylece inanç ve ibadet sistemlerinin aksine, cemaat yapı-sında dünyayı kabullenen bir bakış açısı ve tutum sergilemiştir. Anahtar Kelimeler: Alevî, Kâdirî, Kesnizanî Tarikatı, Yapısal Dini Grup Tipoloji-leri, Niteliksel Dini Grup Tipolojileri.
Dinin dijital kültürdeki görünümleri üzerine sosyolojik bir inceleme: YouTube örneği
Dini gruplar, dijital ortamda yürütülen faaliyetlerde bu ortamın mantığına uyum sağlayarak dijital bir dini kültür biçimi üretmeye çalışmaktadır. Bu gruplar, bahsedilen uyum sürecine paralel bir şekilde YouTube platformunda faaliyetlerde bulunurken görselleşmenin etkisinde kalmakta ve din fenomenini dramatik bir temsiliyet nesnesine dönüştürmektedir. Burada kutsal olanın kutsal olmayan bir alan üzerinde tezahür etmesinden kaynaklanan bir gerilim ve değişim söz konusu olmaktadır. İşte bu araştırma; söz konusu dini gerilim ve değişim problemine odaklanarak problemin çoklu kaynaklarına ulaşmaya ve bu çerçevede din fenomenini dijitalleşme, dramaturji ve söylem sahalarının oluşturduğu üçgenin merkezinden okumaya çalışmaktadır. Bu anlamda araştırmanın temel amacı; din fenomeninin genelde dijital kültür uzamında, özelde ise görselliğin egemen olduğu YouTube platformunda yaşadığı söylemsel dönüşümü anlamaya çalışmaktır. Fakat dijital alanın genişliği ve verilerin anlık değişme potansiyeline sahip olması nedeniyle böylesi bir amaca bütünüyle ulaşmak mümkün değildir. Bu sebeple bahsedilen dini ve söylemsel dönüşüm YouTube platformunun temel eğilimlerini yansıtan tipik bir örnekle sınırlandırılmıştır. Bu kapsamda araştırma, YouTube platformunda belirgin olduğu varsayılan 7 temayla ve bu temaların tipik bir görünümünü sunan Huzme İlim ve Kültür Derneği'nin YouTube kanalıyla sınırlandırılmıştır. Burada 20 Ağustos 2023 tarihinde yapılan son güncelleme verileri esas alınmış; bu tarihten itibaren üretilen içerikler, araştırmanın kapsamı dışında bırakılmış ve videoların değişen sayısal verileri dikkate alınmamıştır. Veriler, bu tarihte yapılan güncellemeyle birlikte Huzme kanalında tespit edilen 580 video arasından ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen 21 videodan gözlem ve doküman inceleme tekniğiyle toplanmış; ardından araştırmanın üzerine inşa edildiği dijital-dramaturjik temele dayanarak tarafımızca geliştirilen "Eleştirel Söylem Analizi Uygulama Modeli" çerçevesinde analiz edilmiştir. Bu analizde Huzme'nin YouTube üzerinde bağımsız bir dini kimlik inşa etme çabasında olduğu; dini düşüncelerini gündelik hayat rutinlerine dair sempatik görseller üzerinden sergilemeye çalıştığı; bu sergileme sürecinde geleneksel dini mahremiyet normlarını belirli açılardan revize ettiği; grubu özel hissettirecek ve izleyicileri cezbedecek tüketim alışkanlıkları üzerinden var olmaya çalıştığı; nahif bir görüntü çizmesine rağmen aşamalı bir biçimde çatışmacı bir dil kullanmaya yöneldiği; bu anlamda izleyici üzerinde nahif bir otorite inşa ettiği ve tüm bunlar ışığında geleneksel dini söylem ile modern dini söylemi sentezlediği bulgulanmıştır. Sonuç olarak bu çalışmanın dijital kültür sahasında görünür olan dini söylem biçimlerini analiz etmesi ve bunu somut bir söylem analiz modeli üzerinden gerçekleştirmesi açısından alana katkı sunması umulmaktadır.
Doğanşehir halkının popüler dindarlık düzeylerinin sosyolojik açıdan incelenmesi
Bu çalışma, Doğanşehir ilçesinde yaşayan halkın, popüler dindarlık düzeylerinin, sosyolojik açıdan incelenmesini konu edinmiştir. Araştırma alanının merkezinde ve kırsal alanlarında gerçekleştirilen bu çalışmada katılımcı gözlem, mülakat ve anket teknikleri uygulanmıştır. Üç bölümden oluşan çalışmamızın giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı ve önemine değinilmiştir. Araştırmamızın birinci bölümünde kavramsal çerçeve yer almakta olup konu ile ilgili kavramlar açıklanmıştır. Kavramsal çerçeve içerisinde dini farklılaşma neticesinde ortaya çıkan popüler dindarlık düzeyi, sosyolojik bağlamda ele alınmıştır. İkinci bölümümüzde araştırmanın yöntem ve teknikleri, veri toplama araçları ve analizleri ele alınmıştır. Bu tekniklerle çalışmanın kapsamı detaylı bir şekilde açıklanmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümümüzde ilk olarak araştırma alanı hakkında genel bilgiler verilmiştir. Daha sonra anket ve mülakat teknikleriyle elde edilen bulgular değerlendirilip yorumlamaya tabi tutulmuştur. Sonuç kısmımızda ise Doğanşehir ilçesindeki popüler dindarlık düzeyinin varlığı tespit edilmiştir. Tespit edilen popüler dindarlık tutumları ile çeşitli değişkenler arasındaki ilişki ortaya çıkartılıp değerlendirilmiştir. Popüler dindarlık alanında yapılan bu çalışmanın, Türk popüler dindarlığının anlaşılması ve değerlendirilmesine katkı sağlaması hedeflenmiştir. Anahtar Sözcükler: Popüler dindarlık, Normatif Dindarlık, Batıl İnanışlar, Doğanşehir, Halk İnanışları.
Kadınların gündelik yaşantısında popüler dindarlık düzeylerinin incelenmesi (Gündüzbey örneği)
Bu araştırma, Gündüzbey'de yaşayan kadınların günlük yaşantılarında dini pratiklerine odaklanmaktadır. Araştırmanın amacı, toplum kesimlerinde yaygın olan inanç ve uygulamaların günümüzdeki varlığını sürdüren tarihi ve sosyo-kültürel etkenleri anlamaktır. Çalışmada yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum ve mesleki durum gibi bağımsız değişkenler ele alınmıştır. Tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak dört seviyeli Likert ölçeği ve revize edilmiş bir popüler dindarlık ölçeği kullanılmıştır. Araştırma sürecinde mülakat ve gözlem teknikleri kullanılmış ve elde edilen veriler doğrultusunda anket soruları oluşturulmuştur. Birinci bölümde kavramsal çerçeve oluşturulurken, ikinci bölümde yöntemler ve teknikler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise araştırma alanı hakkında bilgiler verilmiş ve elde edilen bulgular tablolarla birlikte yorumlanmıştır. Bu çalışma, popüler dindarlık düzeylerinin anlaşılmasına ve günlük yaşantılarında dini pratiklerin nasıl şekillendiğinin belirlenmesine katkı sağlamaktadır.
Malatya'da yaşayan kadın çalışanların iş-aile yaşam çatışmasının dindarlıkla ilişkisi üzerine sosyolojik bir araştırma
Kadınların sosyal konumlarındaki değişimlerle birlikte iş yaşamı içerisindeki sayılarının hızlı artışı, geleneksel cinsiyet rollerine yüklenen mesleki rolleri, ev ve iş rolleri arasında denge kurma çabası, iş-aile çatışmasının bireysel, ailesel ve işsel görünürlüğünü artırmış-tır. Bu çalışmanın amacı Malatya tekstil sektöründe çalışan kadınların iş-aile çatışma du-rumlarını ve bunun dindarlıkla ilişkisini incelemektir. Bu doğrultuda öncelikle iş-aile ça-tışması ve dindarlıkla ilgili kavram ve kuramlar oluşturularak yapılacak saha çalışmasının teorik olarak anlaşılmasına katkı sağlayacak bir alt yapı sunulmuştur. Buradan hareketle Malatya tekstil sektöründe çalışan 210 kadın çalışana iş-aile çatışma ölçeği, iş doyum ölçeği, dindarlık ölçeği ve demografik bilgiler içeren 50 soruluk bir anket uygulanmıştır. Kadın çalışanların çatışma düzeyleri, dindarlık düzeyleri ve iş-aile çatışması ile dindarlık düzeyleri arasındaki ilişki ve etkileşimin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada SPSS paket programından yararlanılarak veriler; Mean, Regresyon, Korelas-yon, Frekans analizleri ve ANOVA analiz tekniği ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın so-nucunda kadın çalışanların iş-aile çatışmasının alt boyutları arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Kadın çalışanların işten aileye dönük çatışma boyutunda en fazla zamana dayalı çatışma yaşadıkları görülürken, aileden işe dönük çatışma boyutunda ise en fazla çatışmayı davranışa dayalı çatışma boyutunda yaşadıkları belirlenmiştir. Ayrıca kadın çalışanların iş aile çatışması ile dindarlık düzeyleri arasında negatif bir ilişki bu-lunmuştur. Yanı sıra çalışanların dindarlık düzeylerinin iş aile çatışması üzerinde negatif bir etki yaptığı yani çatışmayı azaltan bir işleve sahip olduğu görülmüştür.
Cemâleddin Efgânî'nin Türkiye'deki fikrî ve sosyal cereyanlar üzerindeki etkisi
Türkiye'den Mısır'a, İngiltere'den Hindistan'a, Rusya'dan İran'a kadar birçok coğrafyaya seyahat eden Cemâleddin Efgânî, etkilediği kişiler, bıraktığı eserler, karıştığı hadiseler ve yetiştirdiği öğrenciler ile on dokuzuncu asrın siyaset ve fikir dünyasında önemli izler bırakmış bir kişiliktir. İzlerini ve etkilerini günümüzde de sürebileceğimiz Efgânî hakkında hâlâ devam eden tartışmalar, soyu, mezhebi, doğduğu yer ve fikirleri etrafında sürüp gitmektedir. Gerek kendisinin bıraktığı izler (eserler, fikirler, öğrenciler) gerekse çizgisini takip edenlerin ortaya koydukları, 'İslâmcılık' olarak anılmaya devam etmekte, ciddi bir kitleyi etkilemekte ve bu doğrultudaki külliyat gün geçtikçe büyümektedir. Külliyat büyüdükçe Efgânî etrafındaki tartışmalar da artarak devam etmektedir. Bu durum da aslında Efgânî'nin önemini arttıran bir unsur olmaktadır. Ancak bu çalışmada onun soyu, mezhebi, doğduğu yer vb konulardaki tartışmalara sadece kısa bir değinide bulunulmuştur. Daha çok fikirleri, mücadelesi ve hayatı etrafındaki bazı tartışmalar, kimi yazarların iddiaları ve görüşleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Sonra etkileyici kişiliği, sosyolojinin temel kavramlarından olan 'karizma' çerçevesinde irdelenmiştir. Bunun ardından etkilediği bazı önemli şahsiyetler ele alınmış, dönemin fikrî ve sosyal çevrelerinden olan Sırât-ı Mustakîm/Sebîlürreşâd ve Türk Yurdu dergileri üzerindeki tesirleri saptanmıştır. Sırât-ı Mustakîm/Sebîlürreşâd ve Türk Yurdu dergileri taranarak, bu dergilerde Efgânî ve temsil ettiği çizgiye dair etkiler tespit edilmiştir. Bu amaçla öncelikle doğrudan etki bağlamında Efgânî'ye ait metinlerin çevirileri, Efgânî'den bahis ve ona has bazı kavram ve düşünceler araştırılmıştır. Ardından dolaylı etkileri bağlamında Abduh ve diğer öğrencilerinden yapılan çeviriler, onlar üzerinden işlenen konular ve değiniler belirlenmiştir. Böylece Cemâleddin Efgânî'nin Türkiye'deki İslamcı ve Türkçü düşünce üzerindeki etkileri ve etkilerin boyutu, bu akımların önemli temsilcileri ve yayımları üzerinden incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Cemâleddin Efgânî, İttihad-ı İslâm, Pan-İslâmizm, Sırât-ı Mustakîm, Sebîlürreşâd, Türk Yurdu