Theses supervised by Prof. Dr. Mustafa Arslan
47 theses · Pamukkale University, Yıldız Technical University, İnönü University, Ankara Yıldırım Beyazıt University
Türk halk hikâyelerinde adalet ve liyakat
Türklerin adalet ve liyakat anlayışının halk hikâyelerindeki yansımalarını ele alan bu çalışma, adalet ve liyakatle ilgili doğrudan ya da dolaylı göstergelerin tespit edilmesi ve değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Çalışmada halk hikâyeleri üzerinde tematik bir inceleme yapılmıştır. Metinler her birimin anlamlı olması gerektiği ve toplum tarafından ortak bellekte tasarlanmış olduğu düşüncesi dikkate alınarak parça-bütün ilişkisi çerçevesinde incelenmiştir. Bu incelemeyle adalete ve liyakate ilişkin göstergelerin sadece metinlerle sınırlı olmadığı, metinlerin yaratıldığı toplumun ortak belleğiyle ilişkili olduğu düşünülmüştür. Dolayısıyla halk hikâyelerindeki adalet ve liyakat kavramlarını dokusal anlam ve kültürel bağlam yaklaşımlarıyla değerlendirmek gerektiği ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte sözlü gelenekten derlenen halk hikâyeleri, toplum normlarını yansıtmaları ve toplumun yaşam tarzında değişimin olduğu bir dönemde ortaya çıkmalarından dolayı adalet ve liyakat kavramlarının incelenmesi için uygun metinler olarak görülmüştür. Çalışmada kullanılacak metinler, kolektif bilgi üzerine kurulmaları bakımından benzer özellikler gösterdiği için Türkiye sahasına ait yüz hikâyeyle sınırlandırılmıştır. Çalışmada derlenip yazıya geçirilen basılı metinler incelenmiştir. Ancak çalışma metinlerle sınırlı kalmamış, metinlerin kültürel bağlamı da çözümlemeye dâhil edilmiştir. Bu noktada adalet ve liyakat kavramlarının hikâyelerde nasıl kurgulandığı değerlendirilmiştir. Kurgulanan davranışların arkasındaki gerekçeler ilahi-sosyal-kurumsal kaynaklar dikkate alınarak tasnif edilmiştir. Ayrıca bu kavramların toplumsal düzenin sağlanmasında ve toplumsal işleyişin sağlıklı yürümesindeki rolleri, metin içinde üstlendikleri işlevler üzerinden ele alınmıştır. Kavramların bağlam içinde kazandığı anlamların ortaya çıkmasıyla birlikte, geleneksel boyutta yer alan adalet ve liyakat anlayışını görmek mümkün olmuştur. Halk hikâyelerinin adalet ve liyakat kavramları açısından incelenmesi, hikâyelerdeki davranış biçimlerinin arka planındaki kodlardan hareketle Türklerin geleneksel dünya görüşlerini anlamak ve böylece ortak zihinsel yapıya ulaşmak bakımından önem arz etmektedir.
Saha (Yakut) sözlü kültür ürünlerinde inanca dair tasarımlar (Derleme–inceleme)
Bu çalışma Saha (Yakut) Türklerinin inanca dair tasarımlarının sözlü kültür ürünlerinden hareketle tespitine dayanmaktadır. Çalışma konusunu teşkil eden tasarımlar kültürel belleğe ilişkin kodlarla örülmüş zihinsel formlardır. İnsan bilincinin bir ürünü olan ve dış dünyanın duyular aracılığıyla algılanmasına bağlı olarak şekillenen bu formlar, toplumların tüm karakteristik özelliklerini, durumlar ve hadiseler karşısındaki bakışlarını, bilişsel, duygusal, davranışsal eğilimlerini yansıtır. Tarihsel süreçte tekrar tekrar düzenlenerek, farklı kültürel üretimlerle yenide ifade edilir. Bu bakımdan kültür ürünleri içerisinde barındırdıkları kodlar ve tasarımlarla toplumların ortak anlam yapısı hakkında bilgi sunan bir veri alanıdır. Saha Türkleri sözlü kültürden yazılı kültüre oldukça geç bir zamanda, Rus Çarlığının Ruslaştırma ve Hristiyanlaştırma politikası sonucu XIX. asırdan itibaren geçmiştir. Bu zamana kadar Saha Türklerinin kültür mirası sadece bellekte muhafaza edilmiş, söz ve ritüel yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Saha Türklerinin ana Türk kitlesinden çok erken bir dönemde ayrılmış kadim bir Türk boyu olduğu dikkate alındığında Saha kültür mirasının Türk kültür tarihi hakkında kapsamlı bilgiler sunacağı açıktır. Bu çerçevede literatür taraması ve alan araştırması yöntemiyle elde edilen Saha Türklerinin inanca dair tasarımları hakkında bilgi ihtiva eden veriler metin, doku ve bağlam olmak üzere üç boyutlu incelemeye tabi tutulmuş, tespit edilen tasarımlar "İnanca Dair Mekân Tasarımı", "İnanca Dair Zaman Tasarımı", "İnanca Dair Varlık Tasarımı" ve "İnanca Dair Olay Tasarımı" ana başlıkları altında ele alınmıştır.
Dede Korkut anlatılarında mücadele
Bu çalışma, Dede Korkut anlatılarında mücadele kavramının nasıl işlendiğini incelemektedir. Destandan halk hikayesine geçişin en önemli ürünlerinden olan Dede Korkut Kitabı, Türk kültürünün değerlerini, toplumsal düzenini ve yaşam biçimini yansıtan bir kaynaktır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Dede Korkut anlatılarında yer alan mücadele temalarını belirlemek, sınıflandırmak ve değerlendirmektedir. Çalışmada metin merkezli bir yaklaşım benimsenmekle birlikte mücadele olgusunun yorumlanmasında kültürel bağlamdan da faydalanılmıştır. Dresden, Vatikan ve Türkmensahra nüshalarının temel alındığı bu çalışmada, mücadele olgusu beş başlık altında ele alınmıştır. Bunlar; birey merkezli mücadele, bireyler arası mücadele, bireyin toplum normları ile mücadelesi, bireyin doğaüstü varlıklarla mücadelesi ve toplumlar arası mücadeledir. Elde edilen bulgular, mücadele kavramının anlatılarda yalnızca çatışma merkezli bir durum olmadığını, kimlik kazanma ve olgunlaşma sürecinin temel bir parçası olduğunu göstermektedir. Anlatılarda yer alan kahramanların ad alma, statü kazanma ve toplumsal kabul görme süreçlerinin mücadele üzerinden gerçekleştiği dikkat çekmektedir. Toplumlar arası mücadeleler ise Oğuz toplumunun birlik duygusunu ve kültürel sürekliliğini pekiştiren bir işlev taşımaktadır. Dolayısıyla Dede Korkut anlatılarında mücadele olgusu hem bireysel hem de toplumsal düzlemde anlam kazanan çok boyutlu bir süreci temsil etmekte ve metinlerin düşünsel yapısını kavramada önemli bir anahtar niteliğinde konumlanmaktadır.
Dede Korkut anlatılarında mücadele
Bu çalışma, Dede Korkut anlatılarında mücadele kavramının nasıl işlendiğini incelemektedir. Destandan halk hikayesine geçişin en önemli ürünlerinden olan Dede Korkut Kitabı, Türk kültürünün değerlerini, toplumsal düzenini ve yaşam biçimini yansıtan bir kaynaktır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Dede Korkut anlatılarında yer alan mücadele temalarını belirlemek, sınıflandırmak ve değerlendirmektedir. Çalışmada metin merkezli bir yaklaşım benimsenmekle birlikte mücadele olgusunun yorumlanmasında kültürel bağlamdan da faydalanılmıştır. Dresden, Vatikan ve Türkmensahra nüshalarının temel alındığı bu çalışmada, mücadele olgusu beş başlık altında ele alınmıştır. Bunlar; birey merkezli mücadele, bireyler arası mücadele, bireyin toplum normları ile mücadelesi, bireyin doğaüstü varlıklarla mücadelesi ve toplumlar arası mücadeledir. Elde edilen bulgular, mücadele kavramının anlatılarda yalnızca çatışma merkezli bir durum olmadığını, kimlik kazanma ve olgunlaşma sürecinin temel bir parçası olduğunu göstermektedir. Anlatılarda yer alan kahramanların ad alma, statü kazanma ve toplumsal kabul görme süreçlerinin mücadele üzerinden gerçekleştiği dikkat çekmektedir. Toplumlar arası mücadeleler ise Oğuz toplumunun birlik duygusunu ve kültürel sürekliliğini pekiştiren bir işlev taşımaktadır. Dolayısıyla Dede Korkut anlatılarında mücadele olgusu hem bireysel hem de toplumsal düzlemde anlam kazanan çok boyutlu bir süreci temsil etmekte ve metinlerin düşünsel yapısını kavramada önemli bir anahtar niteliğinde konumlanmaktadır.
Farklı okul dışı öğrenme ortamlarının, öğrencilerin fen bilimleri dersine karşı ilgi ve tutumlarına etkisi
Bu çalışmada farklı okul dışı öğrenme ortamlarının öğrencilerin Fen Bilimleri dersine karşı ilgi ve tutumlarına etkisi incelenmiştir. Çalışmanın örneklemini 4 öğrenci (2 kız, 2 erkek) oluşturmaktadır. Çalışmadaki veriler 2016 ve 2017 yılında elde edilmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada veriler, açık uçlu sorular sorularak ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak elde edilmiştir. Açık uçlu sorulardan 7 tanesi çalışmanın başlangıcında ve çalışmanın sonunda sorulmuştur. Her etkinlikten sonra ise farklı 7 açık uçlu soru sorulmuştur. Fen Bilimleri dersine karşı olumsuz tutuma sahip öğrenciler, çalışmanın başlangıcında sorulan 7 açık uçlu soru yardımıyla tespit edilmiştir. Veriler değerlendirilerek 20 öğrenci arasından 4 öğrenci seçilmiştir. Bu 4 öğrenci ile on beş günde bir okul dışı öğrenme ortamı ziyaret edilerek çeşitli etkinlikler yapılmıştır. Her geziden sonra 7 açık uçlu soru sorulmuş ve bu sorularla ilgili yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak ses kaydı alınmıştır. Tüm gezilerden sonra ilk başta sorulan açık uçlu sorular tekrar sorularak ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak tüm veriler toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle incelenerek yorumlanmıştır. Yapılan çalışma sonucunda Fen Bilimleri dersine karşı olumsuz tutuma sahip ve Fen Bilimleri dersini sevmeyen öğrencilerin, Fen Bilimleri dersine karşı olumlu tutum geliştirdiği ve artık dersi sevdiği ortaya çıkmıştır. Öğrenciler Fen Bilimleri dersi ile günlük hayat arasında anlamlı ilişkiler kurmaya, okul dışında da Fen Bilimleri dersi ile ilgili ödevler, araştırmalar, deneyler ve çeşitli etkinlikler yapmaya başlamıştır. Ayrıca etkinliklerden önce Fen Bilimleri dersinden ödev yapmayı sevmeyen öğrenciler, ödev yapmayı sevmeye başlamıştır. Fen Bilimleri dersinin geleceklerine olumlu yönde katkı sağlayacağını belirtmişlerdir. Öğrenciler Fen Bilimleri dersinin eğlenceli olduğunu düşündüklerini açıklamışlardır.
Gençlerin paranormal inançlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi: İstanbul Aydın Üniversitesi örneği
Günümüz dünyasında modernleşme ve sekülerleşme sonucunda etkinliği azalacağı beklenen paranormal inanç ve uygulamaların tanımının ve boyutlarının ele alınacağı bu araştırmada, gençlerin yaş, cinsiyet, eğitim durumu, aile ilişkileri, sosyal tabaka, dine verilen önem ve kaygı durumu gibi değişkenler açısından paranormal inançlara eğilimleri incelenmiştir. Konuyla ilgili literatür taraması yapılarak tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde paranormal inancın tanımı ve boyutları hakkında teorik ve kavramsal tanımlamalar, paranormal inanç konusunda yapılan daha önceki çalışmalar ve postmodern dönemde paranormal inancın sosyolojik işlevlerine yer verilmiştir. İkinci bölümümüzde araştırmanın yöntem ve teknikleri, veri toplama araçları ile analizleri ele alınmıştır. Araştırmamızın üçüncü bölümünde ise İstanbul Aydın Üniversitesi Psikoloji Bölümü öğrencilerinin paranormal inanç eğilimleri yaş, cinsiyet, maddi durum, dindarlık ve kaygı değişkenleri ile ilişkisi açısından elde edilen bulgular incelenmiş ve yorumlamaya tabi tutulmuştur. Araştırmada Prof. Dr. Mustafa Arslan'ın "Paranormal İnanç Ölçeği" kullanılmıştır. Gençlerin paranormal inançlarının çeşitli demografik özellikleri, dini durumları ve kaygı düzeyleri ile nasıl bir korelasyona sahip olduğuna dair veriler, evren ve örneklem olarak seçilen üniversite öğrencilerine uygulanan anket yoluyla elde edilmiştir. Bu çalışmayla, günümüz postmodern ve seküler dünyasında paranormal inançların, gençler arasında nasıl bir konuma sahip olduğunun anlaşılması hedeflenmiştir.
Kız ergenlerde aile faktörünün dini toplumsallaşma düzeylerine etkisi: Malatya örneği
Bu araştırmada, ergenlerin yaşadığı dini toplumsallaşma süreç ve kazanımları ile bu süreçlerdeki "aile" etkisi çeşitli yönleriyle incelenmektedir. Ayrıca araştırmada, çocukların dini toplumsallaşma kazanımlarının mevcut durumu ve anne baba tutumlarıyla ilişkisi ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Konuyla ilgili literatür taraması yapılarak tarama modelinden yararlanılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde toplumsallaşmanın ne olduğu, toplumsallaşma yaklaşımları ve aile faktörünün bireyin dini toplumsallaşmasını nasıl etkilediği incelenmiştir. İkinci ve üçüncü bölümünde yöntem ve bulgular yer almaktadır. Konuyla ilgili literatür taraması yapılarak tarama modelinden yararlanılmıştır. Malatya İnönü Üniversitesi Felsefe, İlahiyat, Psikoloji, Sosyoloji ve Tarih Bölümü'nde öğrenim görenlerin evrenini temsil etmek üzere örneklem olarak alınan 253 katılımcıya anket uygulaması yapıldı. Araştırmada "Dini Toplumsallaşma Ölçeği" ve "Anne Baba Davranış Ölçekleri" kullanılmıştır. Elde edilen veriler, T testi, varyans analizi (F testi), Ki-Kare Testi (Chi-Square Test) ve Crosstabs analizi, regresyon ve korelasyon analizi gibi çeşitli yöntemler ile yorumlandı. Ailenin, çeşitli demografik özellik ve toplumsallaşma faktörlerinin ergenlerin dini toplumsallaşma süreçlerindeki tutum ve davranışları konusunda oluşturulmuş̧ olan hipotezler test edilip, doğrulanmaya çalışıldı. Araştırma sonucunda ergenlerin dini toplumsallaşmalarıyla ilgili davranışlarının, ailenin destekleyici ve kontrolcü tutumları ve dindarlık durumları başta olmak üzere sahip oldukları çeşitli demografik özelliklere göre de farklılık gösterdiği saptanmıştır.
Batıl inanç, kaygı ve dindarlık ilişkisinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (İnönü Üniversitesi örneği)
Bu çalışmanın amacı öğrencilerin batıl inançlarının sosyolojik bir açıdan incelenmesi ve bu kavramın kaygı kavramı ve dindarlık ile ilişkisini ortaya koymaktır. Üniversite öğrencilerinde batıl inanç, dindarlık ve kaygı arasındaki ilişki yaş, cinsiyet, sınıf düzeyi, bölüm, yaşanılan yer, aile ilişkileri, sosyal tabakalaşma, öznel dindarlık algıları gibi değişkenler açısından incelenmiştir. İlişkisel tarama yöntemi ve anket tekniği kullanılan araştırmanın evrenden amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilen İnönü Üniversitesinde farklı fakültelerde eğitim gören toplam 450 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada "Batıl İnanç Kaygı Ölçeği" ve "Dindarlık Ölçeği" kullanılmıştır. İstatistiksel işlemler SPSS 24.0 istatistiksel programı ile yapılmış olup araştırma verilerinin normal dağılımda olması sebebiyle değişkenler arasındaki anlamlılık analizlerinde parametrik testler (t Testi, Anova Testi) kullanılmıştır. Anlamlılık analizlerinde anlamlılığın hangi gruplar arasında olduğunun tespit edilmesi amacıyla LSD testi uygulanmış, anlamlılık düzeyi (p) 0,05 olarak alınmıştır. Değişkenler arasındaki karşılıklı ilişkinin belirlenmesi amacıyla korelasyon analizi yapılmıştır. Bu araştırmada öğrencilerin dindarlık düzeylerinde cinsiyet, bölüm, fakülte, hayatının çoğunun geçtiği yer, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, aile üyelerinin birbirine yakınlığı, kendilerini dindar olarak görme değişkenlerinin etkili olduğu görülmüştür. Öğrencilerin batıl inanç kaygı düzeylerinde ise cinsiyet ve baba eğitim durumu değişkenlerinin etkili olduğu bulunmuştur. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin dindarlık düzeyinin yüksek, batıl inanç kaygı düzeyinin orta seviyede olduğu ve öğrencilerin dindarlık ve batıl inanç kaygı düzeyi arasında pozitif yönlü düşük düzeyde bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Batıl inançlar, kaygı, dindarlık, batıl inanç ve kaygı, batıl inanç ve dindarlık.
Toplumsal cinsiyet, kırsallık ve halk dindarlığı: Doğanşehir'de yaşayan kadınların dindarlık durumları üzerine sosyolojik bir inceleme
Bu çalışma, Doğanşehir ve çevre kırsalında yaşayan kadınların halk inancı ve pratiklerini konu edinmektedir. Çalışmanın amacı, Doğanşehir ve çevre kırsalında yaşayan kadınların yaşamın farklı katman ve boyutlarında halk inancı ve pratiklerini nasıl deneyimlediklerini ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışmanın temel problemi, kadınların söz konusu inanç ve pratikleri nasıl deneyimledikleri sorusu etrafında şekillenmektedir. Bu temel problem çerçevesinde kadınların, halk inanç ve pratiklerini hem gündelik yaşamda hem de geçiş dönemleri gibi sıra dışı zamanlarda nasıl içselleştirdiği ve uygulama biçimleri incelenmiştir. Bununla birlikte kırsal yaşam ile toplumsal cinsiyet rollerinin bu inanç ve pratiklerle hangi açılardan bütünleştiğini irdeleyen alt problemler doğrultusunda, kadınların halk diniyle olan ilişkileri sosyo-kültürel bağlamda incelenmiştir. Nitel yöntem kapsamında yürütülen bu araştırmada konunun amacına ve sorusuna bağlı olarak fenomenolojik yaklaşım benimsenmiştir. Çalışmada, amaçlı örnekleme doğrultusunda Doğanşehir ve çevre kırsalında yaşayan yirmi beş kadınla yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle mülakatlar yapılmıştır. Görüşme sonucunda elde edilen veriler, herhangi bir bilgisayar programı kullanılmadan araştırmacı tarafından analiz edilmiştir. Analiz sonucunda oluşan sekiz tema, alt kategori ve kodlarla birlikte sunulmuştur. Araştırma bulgularına göre, modern yaşam koşullarının belirgin özelliklerine rağmen halk inanç ve uygulamaları yoğun bir biçimde varlığını sürdürmektedir. Bununla birlikte, farklı düzeylerde bir değişimin de yaşandığı görülmektedir. Bu çerçevede, katılımcı ifadeleri halk dinî inanç ve pratiklerinin yaşamın farklı alanlarında benzer dünya görüşü ve değerleri yansıtarak bir yaşam biçimi niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Bireysel ve toplumsal düzeyde sürdürülen bu inanç ve uygulamalar, işlevsel özellikleriyle yaşamı kolaylaştıran anlamlar ve yol haritaları sunmakta; bireylerin toplumsal ve manevi dünyalarında bütüncül bir deneyim alanı oluşturmaktadır. Anahtar kelimeler: Halk dinî, kitabî din, halk kültürü, kadın, kırsal yaşam.
Popüler dindarlık düzeyinin din sosyolojisi açısından incelenmesi: Battalgazi örneği
Popüler Dindarlık Düzeyinin Din Sosyolojisi Açısından İncelenmesi'ni (Battalgazi Örneği) konu alan bu çalışma, anket, katılımlı gözlem ve mülakat yöntemleriyle elde edilen veriler ışığında, anlama, yorumlama ve karşılaştırma ilkelerine bağlı kalınarak şekillendirilmiştir. Toplam dört bölümden oluşan bu çalışmada, giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi, problem, hipotezler ve sınırları belirtilmiş, ilk bölümde kavramsal çerçevede yer alan kavramlar açıklanmış, ikinci bölümde araştırma alanı hakkında bilgi verilmiş, üçüncü bölümde araştırmanın metodolojisi açıklanmış dördüncü bölümde ise bulgular, yorumlar ve örneklem grubunun genel özellikleri belirtilmiştir. Sonuç olarak ise araştırma alanı olan Battalgazi ilçesinde popüler dindarlık düzeyinin yüksek olduğu ve popüler dindarlık ile bağımsız değişkenler arasında ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler Battalgazi, Din, Dindarlık, Popüler Dindarlık, Tabakalaşma.
Mecmû'a-i Mu'ammeyât Ni'metî'ye ait Mu'ammâ Mecmuası (İnceleme-metin)
Mecmû'a-i Mu'ammeyât'ın derleyicisi Nakîb-zâde Ni'metî asıl adı Ni'metullah olup Bursa'da doğdu. Nakibüleşraf Bursalı Ali Efendi ahfadından Seyfullah-zâde Mehmed Efendi'nin oğludur. Nakîb-zâde sanıyla tanındı. On yedinci atadan Hz. Hüseyin'e bağlıdır. Ni'metî, Bursa Mahkemesi'nde başkâtiplik yaptı ve güzel yazısıyla meşhur oldu. Ölüm tarihi için kaynaklarda 1060/1650 ve 1070/1660 yılları verilir. Bursa Pınarbaşı Mezarlığı'na defnolundu. Ni'metî'nin Dîvân, Tuhfe-i Ni'metî ve Mecmû'a-i Mu'ammeyât olmak üzere üç müstakil eseri ile noktasız harflerle yazılmış ve bir mecmua içerisinde yer alan iki adet mensur mektubu bulunmaktadır. Ni'metî Efendi'nin muammalarının içerisinde yer aldığı Mecmû'a-i Mu'ammeyât adlı mecmua, Süleymaniye Kütüphanesi Giresun Yazmaları 179 numarada kayıtlı, beş bölümden oluşan bir risâlenin içerisinde yer almaktadır. Çalışmada, Süleymaniye Kütüphanesi Giresun Yazmaları 179 numarada kayıtlı olan el yazması eserin trankrpsiyonlu olarak latin harflerine aktarımı ve dizin yapılacaktır.
Kütahya Vahit Paşa Yazma Eser Kütüphanesinde bulunan 43 VA 2220 yazma numarasıyla kayıtlı şiir mecmuasının çeviri yazılı metni
Çalışmamıza konu olan eser, Kütahya Vahit Paşa Yazma Eser Kütüphanesinde bulunan 43 VA 2220 yazma numarasıyla "Mecmuaı Ebyat" eser adıyla kayıtlı şiir mecmuasıdır. Mecmua 117 varaktan oluşmaktadır. Mecmuada bulunan şiirlerin çeviriyazısı yapılarak daha önce kaynaklarda yer almamış şiirler dipnot ve tablo halinde verilmiştir. Şairlerin divanlarında ya da diğer eserlerinde bulunan şiirlerin ise mecmuada yer alan metinden farklılıkları dipnotta açıklanmıştır. Varaklar arasındaki kağıt, sütun, yazı tipi farklılıklarından dolayı mecmuanın bir tertip usulüne göre düzenlenmediğini göstermektedir. Fiziksel özellikleri ve içerik detayları ilgili bölümlerde detaylı olarak verilmiştir. Bu çalışma "Giriş", "Birinci Bölüm" ve "İkinci Bölüm " olarak üç bölümden oluşmuştur. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, mecmua, şiir, yazma eser, şiir mecmuaları.
Mazhar-ı Envâr ve Keşf-i Esrâr (İnceleme-metin-dizin)
Eski Türk Edebiyatının kaynakları arasında bulunan tasavvufi eserlerin önemi herkes tarafından bilinmektedir. Çalışmamıza konu olan Mazhar-ı Envâr ve Keşf-i Esrâr isimli eser dini-tasavvufi muhtevaya sahip manzum ve mensur karışık bir yazma eserdir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi Emanet Hazinesi 1294 numarada kayıtlı olan eser, 1754 yılında kaleme alınmış olup müellifi hakkında bir bilgiye ulaşılamamıştır. Çalışmamızda eser ayrıntılı bir şekilde tanıtılmış çeviriyazılı metni verilmiştir. Konu bakımından bir bütünlüğe sahip olan eser âlemler bahsinden, özellikle üzerinde çok bir çalışma olmayan misâl âleminden söz etmektedir. Konuyu işleyişinde menkıbelerden faydalanan müellif eserinde toplamda 17 menkıbeye yer vermiştir. Her menkıbe misâl âleminin varlığına dair destekleyici ve örneklendirici bir kaynak mahiyetindedir. Çalışmamızda eserde geçen manzum parçaların ve mensur kısımların tamamını oluşturan menkıbelerin incelemesi yapılmış, Eski Türk Edebiyatı açısından önemi belirtilmeye çalışılmıştır. Ayrıca tezimizin sonuna Mazhar-ı Envâr ve Keşf-i Esrâr'ın yazma eser nüshasının fotoğrafları ilave edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Eski Türk Edebiyatı, Yazma Eser, Tasavvuf, Mazhar-ı Envâr ve Keşf-i Esrâr, Misâl Âlemi
Kemterî ve şiirleri (İnceleme-metin)
Bu çalışma, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında bulduğumuz OE_Yz_0723 numarada bulunan yazma eserin içerisinde yer alan Kemterî mahlaslı şairin şiirlerinin incelenmesi üzerine hazırlanmıştır. İBB Atatürk kitaplığında bulduğumuz eser, kütüphanede mecmua olarak kaydedilmiştir. Eserin sonunda ve farklı yerlerinde farklı şairlere ait şiirler bulunmaktadır. Bu şiirlerin içeriğine baktığımızda Alevilik-Bektaşilik unsurlarının olduğunu görüyoruz. Bu şiirlerin yer aldığı bölüm 10 varaktan oluşmaktadır. XIX. yüzyılda yaşamış ve asıl adı Râşid Ali olan Kemterî'nin şiirleri, bu eserde 12. varaktan itibaren başlamaktadır. Toplamda 108 varak olan eserin bazı yerlerinde farklı şairlere ait şiirler bulunsa da yaklaşık olarak 70 varağında bulunan şiirlerin Kemterî'ye ait olduğunu söyleyebiliriz. Saadettin Nüzhet Ergun'un koleksiyonunda divanı olduğu bilinen Kemterî'nin, bu eserde toplam 119 adet şiiri bulunmaktadır. Kemterî, Şiirlerinin çoğunu gazel nazım şekliyle kaleme almış olup gazelden sonra da en çok tercî-i bend nazım şeklini kullanmıştır. Bunların yanında kıt'a, murabba, muhammes, tahmis, terkib-i bend ve müfredleri bulunmaktadır. Kemterî'nin şiirlerinde dikkat çeken özelliklerden biri de divan edebiyatı nazım şekillerinin yanında halk edebiyatı nazım şekillerini de kullanmış olmasıdır. Şiirlerinin içerisinde hem hece hem de aruz ölçüsüyle yazılmış nefesleri bulunmaktadır. Buradan hareketle Kemterî'nin hem halk edebiyatı nazım şekillerini hem de divan edebiyatı nazım şekillerini kullandığını söyleyebiliriz. Kemterî'nin şiirlerinin muhtevasını Bektaşilik geleneğine ait unsurlar oluşturmaktadır. Hz. Muhammed, Hz. Ali, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Hz. Fatıma ve Ehli Beyt sevgisi, Yezid, Kerbela olayı, yaşananlardan duyduğu acı, On İki İmam gibi konular onun şiirlerinin muhtevasını oluşturmaktadır. Çalışmamız Giriş ve 4 ana başlıktan oluşmaktadır. Giriş bölümünde XIX. yüzyılda divan edebiyatının durumu ve Alevi-Bektaşi edebiyatı hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Kemterî'nin hayatı ve edebi kişiliği, ikinci bölümde Kemterî'nin şiirlerinin şekil ve muhteva yönünden incelenmesi, üçüncü bölümde Kemterî'nin şiirlerinin Bektaşilik unsurları açısından değerlendirilmesi, dördüncü bölümde ise Kemterî'nin şiirlerinin çeviri yazılı metni, metnin kuruluşunda dikkat edilen unsurlar, metnin tıpkıbasımı bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Divan Edebiyatı, Kemterî, Râşid Ali, 19. Yüzyıl, Alevilik-Bektaşilik
Millî Kütüphane 06 YZ A 7521 numaralı Şiir Mecmuası (İnceleme-metin)
Bu çalışma Milli Kütüphane'de "YZ A 7521" arşiv numarasıyla kayıtlı olan şiir mecmuasının tanıtımı ve transkripsiyonlu metninden oluşmaktadır. Mecmuada, on dördüncü yüzyıldan on dokuzuncu yüzyıla kadar yaşamış olan şairlerin şiirlerine yer verilmiştir. Bu şiirlerden bazıları nazire geleneği çerçevesinde bir araya getirilmiştir. Çalışmamızda öncelikle mecmuanın detaylı tanıtımı yapılmış, mecmuada bulunan şiirlerin transkripsiyonlu metni oluşturulmuş ve mecmuadaki şiirler, ait oldukları şairlerin divanlarındaki şekilleri ile karşılaştırılarak farklılıklar gösterilmiştir. 89 varaktan oluşan mecmuada 85 şair ve 171 şiir bulunmaktadır. Bu şiirlerden 8'inde mahlas kullanılmamıştır.
Milli Kütüphanede 06 Hk 3639 numarada kayıtlı Mecmu'a-i Eş'âr (İnceleme-metin)
Kütüphanelerde Şiir Mecmuası, Mecmua'-i Eş'ar, Mecmu'atü'l-Eş'ar başlığıyla kayıtlı olan mecmualar Klasik şiirimize ait belirli nazım şekilleri ve türlerin derlenmesiyle oluşturulmuş mecmualardır. Tezimizin konusu olan bu eser de Milli Kütüphane' de 06 Hk 3639 numaralı Mecmu'a-i Eş'ār başlığıyla kayıtlı şiir mecmuasıdır. Çalışmamızda mecmua ayrıntılı olarak tanıtılmış ve çevriyazılı metni verilmiştir. Çevriyazısı yapılan metinden sonra mecmuadaki şiirler şâir divanlarındaki şiirlerle ve çeşitli kaynaklardaki şiirlerle karşılaştırılmıştır. Tespit edilen farklılıklar dipnotlarla gösterilmiştir. Tezimiz giriş, birinci bölüm ve ikinci bölüm olmak üzere üç kısımdan oluşmuştur. Giriş bölümünde mecmua tanımı, özellikleri, sınıflandırılışı vb. genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde bu mecmua şekil ve muhteva hususiyetleri bakımlarından tanıtılmıştır. İkinci bölümde ise tezimize konu bu eserin çevriyazısı verilmiş ve yazma eser nüshası ilave edilmiştir. Anahtar kelimeler: Klasik Türk şiiri, şiir, mecmua, Şiir mecmuaları
Motif yapısı itibariyle Leylâ ve Mecnûn mesnevîleri üzerinde bir inceleme
Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında kaleme alınmış olan Leylâ ve Mecnûn hikâyeleri, kültürden kültüre geçiş sürecinde, gittikçe daha zengin bir motif varlığına sahip olmuştur. Bu çalışma, Leylâ ve Mecnûn hikâyelerinin söz konusu motif zenginliğini ortaya çıkarma ve açıklamalı bir motif indeksi oluşturma amacı taşımaktadır. Çalışmamızda öncelikle motif kavramı ve mahiyeti konusu değerlendirilmiş, motif tasnif ve tespit yöntemleri tartışılmıştır. Motif araştırmalarının hangi amaçla gerçekleştirildiği hususu ve metin tahlil yöntemleri bağlamında Yapısalcılık, Rus Biçimciliği ve Yeni Eleştiri kuramlarının bakış açıları ele alınmış, Leylâ ve Mecnûn mesnevilerinde benimsenen bir yöntem olarak tema merkezli inceleme yöntemi üzerinde durulmuştur. Bu bölümde, ayrıca, motif ile mazmun arasındaki ilişki, izaha çalışılmıştır. Divan edebiyatı eserleri üzerinde yapılan motif çalışmaları ve kullanılan yöntemler ile Türk halk edebiyatı sahası motif araştırmalarının divan edebiyatı motif incelemelerine etkisi tartışılmıştır. Mesnevilerin motif indeksinin oluşturulmasında karşılaşılan zorluklar ve motif-indeksin oluşturulmasının divan edebiyatı geleneği ve motif incelemeleri açısından önemi üzerinde durulmuştur. Ayrıca, Leylâ ve Mecnûn hikâyeleri üzerinde yapılan motif çalışmalarına yer verilerek Leylâ ve Mecnûn hikâyelerinin motif indeksinin oluşturulmasında karşılaşılan zorluklar, faydalanılan kaynaklar ve Stith Thompson kataloğunun etkisi açıklanmıştır. Stith Thompson'ın Motif-Indeks Of Folklor Literature adlı kapsamlı eserinin başlıklandırma ve numaralandırma sisteminden faydalanılan çalışmada, Arap ve Fars edebiyatlarından öne çıkan mesneviler ile Türk edebiyatının tüm Leyla ve Mecnun eserleri olmak üzere, toplamda yirmi dört mesnevi göz önünde bulundurulmuştur. Çalışmanın ana bölümünü açıklamalı motif-indeks kısmı oluşturmaktadır. Temel Motifler grubu içerisinde bulunan Tasavvufi Motifler grubunda, motiflerin tasavvufi çerçevesi tespit edilmiştir. Dini ve tasavvufi motiflerin birbiri ile ilişkisi ve Leylâ ve Mecnûn mesnevilerinin tasavvufi yönü, bugüne kadar ortaya konan kıstaslarla yeniden ele alınmıştır. Yan Motifler grubunda, Aşk ve Evlilik Motifleri, Akıllılar ve Âşıklar ile Hayvan Motifleri indeksi bulunmaktadır. Hayvan Motifleri grubunda, hayvan motifleri ve Türk edebiyatındaki belirleyici yönleri tartışılmıştır. Devamında, Leylâ ve Mecnûn mesnevilerinde geçen motif-hayvanların genel incelemesi ele alınmış ve Hayvan Motifleri indeksine yer verilmiştir. Diğer Motifler grubunda; Toplum Motifleri, Din Motifleri, Karakter Özellikleri, Fıtrî, Kesbî ve Şeklî Özellikler ile mesnevilerdeki renk ve sayı sembolizmleri, başlangıç, hikâye ve hâtime bölümlerinin formelleri şeklindeki çeşitli motif maddelerinin indeksi sıralanmıştır. Divan edebiyatının önemli kaynaklarından olan mesnevilerin motif varlığının ortaya çıkarılması, söz konusu edebiyatın geleneksel ve evrensel boyutlarının anlaşılabilmesi bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışma, Leylâ ve Mecnûn mesnevileri temelinde, bunun ilk kapsamlı ve teorik bir örneğini oluşturmaktadır. Anahtar Sözcükler: Motif, mesnevî, Leylâ ve Mecnûn, tema, Türk edebiyatı, Fars Edebiyatı, Arap edebiyatı, açıklamalı motif-indeks.
Sabûhî Ahmed Dede'nin İhtiyârât-ı Sabûhî adlı Mesnevî şerhi (IV.-VI. cilt) (inceleme-tenkitli metin-sözlük)
İhtiyârât-ı Sabûhî 17. yüzyılda Sabûhî Ahmed Dede tarafından yazılmış bir Mesnevî-i Ma'nevî şerhidir. Şerhin amacı Mesnevî'deki âyet ve hadis ihtiva eden beyitleri şerh ederek Mesnevî'nin Kur'ân ve sünnete uygunluğunu ispatlamak, Mesnevî'deki Arapça beyitlerle müşkil beyitleri açıklamaktır. Bu şerh ile mevlevîhanedeki yeni öğrencilerin Mesnevî'yi daha kolay ve doğru biçimde anlamasını kolaylaştırmak da amaçlanmıştır. İhtiyârât-ı Sabûhî'nin nüshaları tespit ve temin edilmiştir. Tüm araştırmalara rağmen müellif nüshası bulunamadığından tenkitli metin için şecere çalışması yapılmıştır. Zemin nüsha ve tenkide dahil olacak nüshalar belirlendikten sonra tenkitli metin hazırlanmıştır. Ardından Sabuhî ve İhiyârât-ı Sabûhî hakkında tespit edilen bilgiler verilmiş ve metin incelemesine geçilmiştir. Burada şerh metodu ile dil ve üslup özellikleri bakımından bir inceleme yapılmış ve bazı çıkarımlarda bulunulmuştur. Eser hem şerh metodu açısından hem de dil ve üslup bakımından, yazılış amacıyla uyumludur. Öncelikle Sabûhî şerhinde, diğer şerhlere nisbeten oldukça fazla âyet ve hadis iktibasına yer vermiştir. Şerh içinde kullanılan kıssalar, manzum ve mensur alıntılar, gramer açıklamaları gibi metodlar şârihin düşüncesini desteklemek, delillendirmek, üsluba akıcılık kazandırmak gibi amaçlara hizmet etmektedir. Bunun yanı sıra şârihin devrik ve eksik ögeli cümlelere yer vermesi, "yani" ifadesini çokça kullanması İhtiyârât-ı Sabûhî'nin bir ders notu niteliği taşıdığının göstergesidir. Bu sebeplerle hem şerh metodunda hem de dil ve üslup özelliklerinde sistematik bir yaklaşım görmek mümkün değildir. Bu çalışma ile Mesnevî şerhleri içerisinde, amaç bakımından özgün bir metin olan İhtiyârât-ı Sabûhî'nin tenkitli metni hazırlanmış ve şerh metodu ile dil ve üslup incelemesi yapılmıştır. Böylelikle Mesnevî şerhleri konusunda eksik olan bir parça daha tamamlanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: İhtiyârât-ı Sabûhî, Mesnevî, Sabûhî Ahmed Dede, Şerh
5-alkil-2-amino-1,3,4-tiyadiyazolilditiyokarbamat sentezi ve geçiş metal kompleksleri
Bu çalışmada iki yeni karbamat ligandı ve bu ligandların geçiş metalleri olan Ni(II), Co(II) ve Zn(II) kompleksleri sentezlendi. Bu amaçla n-bütirikasit ve n-heptanoikasit, tiyosemikarbazit ile reaksiyonuna sokuldu ve 5-propil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol ve 5-hekzil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol bileşikleri elde edildi. 5-propil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol ve 5-hekzil-2-amino-1,3,4-tiyadiazol `un potasyum hidroksit ve karbon disülfür ile reaksiyonlarından ditiyokarbamat tuzları sentezlendi. Ni(II), Co(II), Zn(II) klorürleri ile ditiyokarbamat tuzları reaksiyona sokularak kompleksleri elde edildi. Elde edilen komplekslerin [Ni(L1)2], [Co(L1)2], [Zn(L1)2] (L1: 5-propil-1,3,4-tiyadiazolilditiyokarbamat), [Ni(L2)2], [Co(L2)2], [Zn(L2) 2], (L2: 5-propil-1,3,4-tiyadiazolilditiyokarbamat) şeklinde olduğu bulundu.Sentezlenen ara bileşikler, ligandlar ve komplekslerin yapıları IR, 1H-NMR,13C-NMR, ve elementel analiz yöntemleri ile aydınlatıldı. Ayrıca komplekslerin magnetik süsseptibilite ölçümleri de yapıldı.
Hekza(2-formil?5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen'in schiff bazı türevlerinin sentezi ve karakterizasyonu
Hekzaklorosiklotrifosfazen(1) ile 2-hidroksi?4-metoksi benzaldehidin THF'de K2CO3 beraberliğinde oda sıcaklığında argon atmosferindeki reaksiyonundan hekza(2-formil-5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(2) elde edildi. Schiff bazı taşıyan 2,4,6-tris[2-(2-iminofenol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(3), 2,4,6-tris[2-(4-iminobenzoikasit)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(4), 2,4-bis[2-(2-imino?5-metiltiazol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6,6-tetra(2-formil?5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(5), hekza(2-(4-iminobenzamit)-5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(6), 2,4,6-tris[2-(5-imino?1,3,4-tiazol-2-tiol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(7), 2-[2-(2-iminobenzotiazol)-5-metoksifenoksi)]-2,4,4,6,6-penta(2-formil?5-metoksifenoksi) siklotrifosfazen(8) hekza(2-(4-iminofenol)-5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(9) ve 2,4,6-tris[2-(4-iminoasetofenon)-5-metoksifenoksi)]-2,4,6-tris(2-formil?5-metoksifenoksi)siklotrifosfazen(10), hekza(2-formil-5-metoksifenoksi)siklotrifosfazenin(2) 2-hidroksi-4-metoksibenzaldehit, sırasıyla 2-aminofenol, 4-aminobenzoikasit, 2-amino-5-metiltiazol, 4-aminobenzamit, 5-amino-1,3,4-tiazol-2-tiyol, 2-aminobenzotiazol, 4-aminofenol ve 4-aminoasetofenon ile reaksiyonundan sentezlendi. Elde edilen ürünlerin yapıları IR, (1H, 13C, 31P) NMR ve elementel analiz ile aydınlatıldı. 2-amino?4-klorofenol ve 2-aminobenzimidazol ile hekza(2-formil-5-metoksifenoksi)siklotrifosfazenin reaksiyonundan Schiff bazı elde edilemedi.ANAHTAR KELİMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, schiff bazı, schiff bazı ve fosfazenler.
Hekzakis[(4-formil-2-metoksi)fenoksi]siklotrifosfazen'in oksim türevlerinin sentezi ve karakterizasyonu
Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazen(1), 4-hidroksi-3-metoksibenzaldehit ile reaksiyona sokularak hekzakis[(4-formil-2-metoksi)fenoksi]siklotrifosfazen (2) elde edildi. Elde edilen 2 bileşiği hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkileştirilerek Hekzakis[(4-(hidroksiimino)-2-metoksi)fenoksi]siklotrifosfazen (3) sentezlendi.3 Bileşiği benzil klorür, asetil klorür, allil bromür, benzoil klorür, propanoil klorür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, klorasetil klorür, metil iyodür, tiyofen-2-karbonil klorür ile reaksiyona sokuldu.3 Bileşiğinin asetil klorür, allil bromür, propanoil klorür, 4-metoksibenzoil klorür, klorasetil klorür, metil iyodür ile olan reaksiyonları sonucunda bileşikteki oksim protonlarının tamamının yerine alkil veya açil gruplarının bağlandığı hekza sübstitüe bileşikler elde edildi. 3 bileşiğinin benzil klorür ile tri, 2-klorobenzoil klorür ve tiyofen-2-karbonil klorür ile tatra ve benzoil klorür ile pentasübstitüe ürünler elde edildi.Elde edilen ürünlerin yapıları, elementel analiz, IR, 1H, 13C ve 31P-NMR spektroskopisi kullanılarak aydınlatıldı.
Hekzakis (4-açilfenoksi) siklotrifosfazenlerin oksim türevleri ve reaksiyonları
Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazen(l), 4-hidroksi benzaldehit ve 4-hidroksi asetofenon ile reaksiyona sokularak sırasıyla hekzakis(4-formilfenoksi)siklotrifosfazen (2) ve hekzakis(4-asetilfenoksi)siklotrifosfazen (13) elde edildi. Hekzaklorosiklotrifosfazen bileşiği hava ve neme karşı hassas olduğu için bu reaksiyonlar havasız ortamda ve argon atmosferinde gerçekleştirildi. Elde edilen 2 ve 13 bileşikleri hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkileştirilerek yeni birer oksim olan Hekzakis(4-[(hidroksiimino)metil]fenoksi) siklotrifosfazen (3) ve hekzakis(4-[(l)-İV-hidroksietanimidoil] fenoksi)siklotrifosfazen (14) sentezlendi. 3 Bileşiği asetil klorür, klorasetil klorür, etil bromür, allil bromür, benzil klorür, propil klorür, propanoil klorür, benzensülfonoil klorür, naftelensülfonoil klorür, benzoil klorür, metil iyodür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, 2-klorobenzil klorür, 4-klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan, dietilbrommalonat ve metakriloil klorür ile reaksiyona sokuldu. 3 Bileşiğinin asetil klorür, klorasetil klorür, etil bromür, allil bromür, benzil klorür ve proponoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda bileşikteki 6 adet oksim protonunun yerine alkil veya acil gruplarının bağlandığı hekzasübstitüe bileşikler elde edildi. Metil iyodür ile olan reaksiyonu sonucu 4 adet metil grubu, benzoil klorür ile olan reaksiyonu sonucunda ise 5 adet benzoil grubu yapıya katılarak sırasıyla tetra ve pentasübstitüe ürünler elde edildi Benzensülfonoil klorür, naftelen sülfonoil klorür ve metakriloil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda ise oksim gruplarının nitril grupları haline dönüştüğü tespit edildi.3 Bileşiğinin propil klorür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, 2-klorobenzil klorür, 4-klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan ve dietilbrommalonoat ile olan reaksiyonlan sonucu saf ve yapısı aydmlatılabilen ürünler elde edilememiştir. 14Bileşiği asetil klorür, klorasetil klorür, etil bromür, allil bromür, benzil klorür, propil klorür, propanoil klorür, benzensülfonoil klorür, naftelensülfonoil klorür, benzoil klorür, metil iyodür, 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, 2-klorobenzil klorür, 4- klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan, dietilbrommalonoat ve akriloil klorür ile reaksiyona sokuldu. 14 Bileşiğinin 4-metoksibenzoil klorür, 2-klorobenzoil klorür, propanoil klorür, allil bromür ve benzoil klorür ile olan reaksiyonlan sonucunda bileşikteki 6 adet oksim protonunun yerine alkil veya acil gruplarının bağlandığı hekzasübstitüe bileşikler elde edildi. Benzil klorür ve klorasetil klorür ile reaksiyonları sonucu 3 adet benzil ve klorasetil, etil bromür ve asetil klorür ile reaksiyonu sonucu 4 adet etil ve asetil, akriloil klorür ile reaksiyonu sonucu, 5 adet akriloil grubunun yapıya bağlandığı tespit edildi. 14 Bileşiğinin propil klorür, benzensülfonoil klorür, naftalensülfonoil klorür, metil iyodür, 2-klorobenzil klorür, 4-klorobenzil klorür, monokloraseton, 1,4-diklorobütan ve dietilbrommalonoat ile olan reaksiyonlan sonucu saf ve yapısı aydınlatılabilen ürünler elde edilememiştir. Elde edilen ürünlerin yapılan, elementel analiz, IR, ıH, 13C ve 31P-NMR spektroskopisi kullanılarak aydınlatıldı. ANAHTAR KELİMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, siklofosfazen, oksim, oksim türevleri.
Hekzakis (2-formilfenoksi) siklotrifosfazenelr'in oksim türevleri ve reaksiyonları
ÖZETYüksek Lisans TeziHEKZAKİS(2-FORMİLFENOKSİ)SİKLOTRİFOSFAZEN'İN OKSİM TÜREVLERİVE REAKSİYONLARIOrhan PAMUKÇİFırat ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüKimya Anabilim Dalı2006, sayfa: 62Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazen (1), 2-hidroksi benzaldehit ile reaksiyonasokularak hekzakis(2-formilfenoksi)siklotrifosfazen (2) elde edildi. Hekzaklorosiklotrifosfazenhava ve neme karşı hassas olduğu için bu reaksiyon havasız ortamda ve argon atmosferindegerçekleştirildi. Elde edilen 2 bileşiği hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkileştirilerek yeni biroksim olan hekzakis(2-[(hidroksiimino)metil]fenoksi)siklotrifosfazen (3) sentezlendi.3 Bileşiği allil bromür, klorasetil klorür, benzoil klorür, propanoil klorür, metil iyodür, etilbromür, 4-metoksibenzoil klorür, asetil klorür, benzil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile reaksiyonasokuldu. Elde edilen ürünlerin yapıları, elementel analiz, IR, 1H, 13 31C ve P-NMR spektroskopisikullanılarak aydınlatıldı.3 Bileşiğinin allil bromür, benzoil klorür, propanoil klorür, metil iyodür, etil bromür ve 4-metoksibenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda bileşikteki 6 adet oksim protonunun yerinealkil veya açil gruplarının bağlandığı hekzasübstitüe bileşikler elde edildi. Klorasetil klorür ileolan reaksiyonu sonucu 2 adet klorasetil grubu yapıya katılarak disübstitüe ürün elde edildi. Asetilklorür, benzil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda ise saf ve yapısıaydınlatılabilen ürünler elde edilemedi.ANAHTAR KELİMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, siklofosfazen, oksim,oksim-fosfazenler
Oksim grubu taşıyan siklotrifosfazen ve türevlerinin sentezi
Bu çalısmada hekzaklorosiklotrifosfazen (1), 2,2'-bifenol ile reaksiyona sokularak 2,2- dikloro-4,4,6,6,-bis[spiro(2',2''-dioksi-1',1''-bifenilil)]siklotrifosfazen (2) elde edildi. Hekzaklorosiklotrifosfazen hava ve neme karsı hassas oldugu için bu reaksiyon havasız ortamda ve argon atmosferinde gerçeklestirildi. 2 Bilesigi 4-hidroksiasetofenon ile K2CO3'lı ortamda etkilestirilerek (3) bilesigi 2,2-bis(4-asetilfenoksi)-4,4,6,6-bis[spiro(2',2''-dioksi-1',1''- bifenilil)siklotrifosfazen elde edildi. Elde edilen 3 bilesigi hidroksilaminhidroklorür ile piridinde etkilestirilerek yeni bir oksim olan 2,2-Bis(4-[(1)-N-hidroksietanimidoil]fenoksi)-4,4,6,6,- bis[spiro(2',2''-dioksi-1',1''bifenilil)]siklotrifosfazen (4) sentezlendi. 4 Bilesigi, klorasetil klorür, benzoil klorür, propanoil klorür, metil iyodür, 2-brom etanol, 4-metoksibenzoil klorür, asetil klorür, benzil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile reaksiyona sokuldu. Elde edilen ürünlerin yapıları, elementel analiz, IR, 1H, 13C ve 31P-NMR spektroskopisi kullanılarak aydınlatıldı. 4 Bilesiginin benzoil klorür, benzil klorür, metil iyodür, asetil klorür ve 4-metoksibenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda bilesikteki 2 adet oksim protonunun yerine alkil veya açil gruplarının baglandıgı bilesikler elde edildi. Propanoil klorür, 2-brom etanol, klorasetil klorür ve 2-klorobenzoil klorür ile olan reaksiyonları sonucunda ise saf ve yapısı aydınlatılabilen ürünler elde edilemedi. ANAHTAR KELMELER: Hekzaklorosiklotrifosfazen, fosfazen, siklofosfazen, oksim, oksim-fosfazenler