Sosyal kaygıda tanılar üstü faktörler: Duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük

Bu tez çalışması, sosyal kaygı bozukluğunu tanı odaklı bir yaklaşımdan ziyade, tanılar üstü bir bakış açısıyla ele alarak duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük faktörleriyle olan ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Farklı psikolojik bozukluklarda ortak olarak gözlenen başlatıcı, sürdürücü, tekrarlatıcı ve iyileşmeye katkı sağlayıcı süreçler, alanyazında tanılar üstü faktörler olarak tanımlanmaktadır. Genç yetişkin örnekleminde en sık karşılaşılan kaygı bozukluklarından biri olan sosyal kaygı bozukluğu, bireylerin yaşam kalitesini ve günlük işlevselliğini önemli ölçüde etkileyebilme potansiyeline sahip bir psikolojik bozukluktur. Bu doğrultuda araştırmanın genel amacı, sosyal kaygıyı duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenleri gibi tanılar üstü faktörler açısından değerlendirmektir. Çalışmanın alt problemleri ise genç yetişkin örnekleminde sosyal kaygı sıklığının ortaya konulması, araştırmada ele alınan değişkenlerin demografik faktörlere göre incelenmesi, değişkenlerin alt boyutları ile birlikte aralarındaki ilişkilerin değerlendirilmesi ve sosyal kaygı düzeyi farklı olan bireylerin duygu düzenleme ile belirsizliğe tahammülsüzlük faktörleri açısından analiz edilmesi olarak belirlenmiştir. Bu araştırmada, belirlenen amaçlar çerçevesinde nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve ilişkisel model kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini, yaşları 18 ile 30 arasında değişen ve yaş ortalaması 21,29 (SS = 2,89) olan toplam 642 genç yetişkin birey (418 kadın) oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini oluşturan bireylere, kartopu örnekleme yöntemi aracılığıyla ulaşılmıştır. Bu çalışmada sosyal kaygı düzeyini ölçmek amacıyla Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSKÖ), duygu düzenleme değişkenini ölçmek için Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği- Kısa Form (DDGÖ-16), belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenini ölçmek için Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği (BTÖ-12) kullanılmıştır. Bu çalışmada sosyal kaygı sıklığını incelemek amacıyla frekans ve yüzde hesaplamaları kullanılmış, incelenen değişkenler arasındaki ilişkiler ise Pearson korelasyon katsayısı analizi ile hesaplanmıştır. Sosyal kaygı düzeyleri farklı olan bireylerin araştırmada ele alınan değişkenlere göre incelenmesi ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile hesaplanmış, incelen değişkenlerin cinsiyete göre anlamlı farklılıklar göstermesi sebebi ile cinsiyet etkisinin kontrol edilmesi amacıyla da Kovaryans Analizi (ANCOVA) uygulanmıştır. Araştırmada gerçekleştirilen analiz sonucunda genç yetişkinlerden oluşan bu örneklemde sosyal kaygı görülme sıklığı %29 (65 puan ve üzeri) olarak bulgulanmış araştırmada incelenen değişkenler ile demografik değişkenlerden yalnızca cinsiyet açısından anlamlı bir farklılık görülmüştür. Sosyal kaygı, duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlük değişkenleri ve alt boyutları arasındaki ilişkilerin tamamı için pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulgulanmıştır (p < .001). ANOVA sonuçları, belirsizliğe tahammülsüzlük ve duygu düzenleme değişkenlerinin sosyal kaygı düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaştığını göstermektedir. Cinsiyet etkisi kontrol edilerek yapılan ANCOVA analizinde ise sosyal kaygı düzeylerinin her iki değişken üzerinde de istatistiksel olarak anlamlı etkilerinin olduğu bulunmuştur (p < .001). Araştırmadan elde edilen bulgular, mevcut alanyazın çerçevesinde değerlendirilmiş ve tartışılmıştır.