Türkiye'de döviz kurlarının tüketim ve tasarruflar üzerine etkisi

Bireylerin tasarrufları, gelecekteki yatırımları ve dolayısıyla bir ekonominin büyüme oranı üzerinde ikincil bir etkiye sahip olan tüketim, GSYH'nın en büyük bileşeni olduğundan beri makroekonomide çok önemli bir rol oynamaktadır. Politik karar alıcıların tüketim üzerinde herhangi bir değişikliğe gitme eğilimi içerisinde olmaları ekonomik büyüme üzerinde bazı etkileri ortaya çıkarmaktadır. Bu durum, geleneksel tüketim fonksiyonunda harcanabilir gelir ve faiz oranı ile tüketim belirleyicilerini araştırmanın neden önemli olduğunu açıklamaktadır. Yakın geçmişe kadar, tüketim ile ilgili literatürün büyük bir bölümü, tüketim ile harcanabilir gelir veya faiz oranı arasındaki bağlantıya büyük önem vermekteydi. Ortaya çıkan sonuçlar, harcanabilir gelirin tüketim üzerinde anlamlı ve pozitif; faiz oranlarının ise negatif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Buradan hareketle, politik karar alıcıların faiz oranı ve harcanabilir gelir yoluyla tüketimi uygun araçlar kullanarak kontrol ettiği söylenebilmektedir. Ancak, Alexander (1952) döviz kurlarını tüketimin bir belirleyicisi olarak tanımlamaktadır. Fiyatların arkasında uzun bir ücret gecikmesi olduğu varsayımı altında, Alexander, devalüasyonun bir sonucu olarak fiyatlar yükseldiğinde, marjinal tüketim eğilimi yüksek olan tüketicilerden marjinal tüketim eğilimi düşük olan üreticilere gelirin kayabileceğini savunmaktadır. Böylece, toplam harcamalar azalmaktadır. Enflasyon oynaklığının, bütçelerini tüketime ve tasarrufa ayırmaya çalışan tüketicilere daha fazla belirsizlik getirerek tüketimi azalttığı söylenmektedir. Bu çalışmada, tüketim fonksiyonunda tüketimin bir başka belirleyicisi olan döviz kuru ele alınmakta, tüketim ve dolayısıyla tasarruf arasındaki eş-bütünleşme olasılığı araştırılmaktadır. Ayrıca, tüketim fonksiyonuna döviz kuru oynaklığı da dahil edilerek model güçlendirilmiştir. Döviz kuru oynaklığının enflasyon oynaklığına katkıda bulunmasında dolayı tüketim üzerinde doğrudan etkisi olduğu gösterilmiştir. Tüketim davranışının teorik olarak modellenmesinin yanı sıra, sonuçların gelişmekte olan ekonomilerdeki iş çevrimleri ve ekonomik büyüme için de önemli etkileri vardır. Uygulamada, tüketim fonksiyonuna döviz kurunun yanı sıra GARCH modeli ile ölçülen döviz kuru oynaklığı da dahil edilerek ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. Buna göre, 1998-2018 yılları arası çeyreklik veriler kullanılarak Türkiye'de döviz kurlarının tüketim ve tasarruflar üzerinde kısa ve uzun dönemli etkisinin olduğu gösterilmektedir. Anahtar Kelimeler: Tüketim, Tasarruf, Döviz Kuru, Döviz Kuru Oynaklığı, ARDL Sınır Testi Yaklaşımı, Garch Modeli.