Varto Alevilerinde inanç, folklor ve dönüşümler

Sözlü gelenekler, yazısız toplumlar için dinsel yaşamı organize etme işlevine de sahiptir. Bu örgütlenme ve inanç yapısı, sözlü dinler aracılığıyla kültürün biçimlerini belirler. Alevîlik, bu açıdan değerlendirildiğinde, inşa ve ritüel süreçlerin büyük bir kısmını sözlü kültür ve sözlü gelenek aracılığıyla yaşamsallaştırır. Alevî toplumunun yazılı kültürle teması; ritüel, aktarma ögelerinin ve dinsel hayatın dışında bir alanda, kültürel bir olgu olarak var olmuştur. Dolayısıyla bu çalışmada, Alevîlik inancı bir sözlü gelenek olarak değerlendirilmiştir. İnancın sözlü aktarım süreçleri, geleneksel özellikleri ve dönüşüm dinamikleri temel problemler olarak belirlenmiştir. Varto Alevîleri örneğinden hareketle, Alevîlik, geleneksel kurumsal yapısı, örgütlenme biçimleri, inanç ve ritüel özellikleri, dönüşüm teması çerçevesinde ele alınmıştır. Varto Alevîlerinin yazılı ve sözlü kültür ile kurdukları ilişkiler, yazılı ve sözlü din kavramları etrafında incelenmiştir. İnancın aktarım sürecindeki durumu, kuşaklararası farklılıklar bağlamında ele alınmıştır. Çalışmada, alan araştırması yöntemi çerçevesinde, katılımcı gözlem, gözlem ve görüşme teknikleri uygulanmıştır. Bu kapsamda, Varto ilçe merkezi, Alevî nüfusun yaşadığı köyler ve Vartolu Alevîlerin yoğun olarak göç ettiği İstanbul, İzmir, Ankara, Mersin ve Adana şehirlerinde görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde yaş, cinsiyet, toplumsal statü ve coğrafi çeşitliliğe özen gösterilmiş, mümkün olan en geniş örnekleme ulaşılmaya çalışılmıştır. Bu yöntemle, Alevîliğin yaşayan, canlı hali kavranmaya çalışılmış ve yaşanan dönüşümler güncel problemler bağlamında değerlendirmiştir.