Theses supervised by Prof. Dr. Hülya Kasapoğlu Çengel
13 theses · Gazi University
Kırgız Türkçesi ile Altay Türkçesinde karşılaştırmalı fiil
Türkoloji alanında, Altay ve Kırgız Türkçesi yazı dilleri arasındaki benzerlikler birçok bilim adamının dikkatini çekmiştir. Bunlar arasında A. N. Samoyloviç ve N. A. Baskakov'un önemli bir yeri vardır. Her iki Türkolog da, Türk lehçelerinin tasnifiyle ilgili yaptıkları çalışmalarda adı geçen iki yazı dilini aynı grup altında değerlendirmiştir.Bu iki lehçe ile ilgili yeterince bilimsel çalışma olmaması da göz önünde bulundurularak, tez konumuz ?Kırgız Türkçesi ile Altay Türkçesinde Karşılaştırmalı Fiil? olarak belirlenmiştir.Çalışmanın ?Giriş? kısmında, incelemede kullanılmış yöntem ve malzemeler hakkında bilgi verilmiştir. Üç bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünde; Türk lehçelerinin sınıflandırılmasında Altay ve Kırgız Türkçelerinin yeri, Altay Türkleri ve Altay Türkçesi, Kırgız Türkleri ve Kırgız Türkçesi ile ilgili genel bilgiler verilmiştir.?İnceleme? bölümü olan ikinci bölümde, Altay Türkçesi ile Kırgız Türkçesi yazı dillerinin fiilleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.?Sonuç? bölümünde ise, inceleme bölümünde verilen karşılaştırmaların genel bir değerlendirmesi yapılmış, çalışmamıza konu olan lehçelerin farklılıklarından çok benzerliklerinin olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuç tablolarla da desteklenmiştir.?Metin? bölümünde de Altay ve Kırgız Türkçesi lehçelerinin metin örnekleri ve Türkiye Türkçesine aktarılmış şekilleri verilmiştir.Anahtar Kelimeler:1. Altay Türkçesi2. Kırgız Türkçesi3. Fiil4. Karşılaştırma.5. Biçim Bilgisi
Ahıska kültürü ve temel söz varlığı
Tezimizin amacı tarih boyunca sıkıntı yaşamış olan Ahıska Türklerinin söz varlığını tespit etmek ve buna dayanarak sosyal bir grup olarak kimliklerini belirlemektir.Çalışmamızın ?Giriş? kısmında 1828-1944 yılları arası Ahıska Türklerinin Ermeni, Gürcü ve Ruslara karşı direnişlerini ele aldık. 1944 yılı sonrası Ahıska Türklerinin Orta Asya ve Rusya'daki nüfus dağılımını inceledik. Tarihî konteksten faydalanarak ?Ahıska? adının sözcük anlamını ve Ahıskanın coğrafi konumunu araştırdık. Daha sonra eski çağlardan başlayıp, Osmanlı'nın son dönemlerine kadar olan bölge tarihini ele aldık.Bu çalışma ile Ahıska Türklerinin kendi ana vatanlarındaki yaşamlarını, sürgünü, yeni topraklara uyum sağlayarak oralarda yaşamalarını ve diğer kültür karşısında kendi kültürlerini, dillerini kaybetmeyerek, günümüze kadar yaşattıklarını ortaya koymuş olduk.Anahtar Kelimeler:1.Ahıska Türkleri2.Tarih3.Kültür4.Söz Varlığı5.Sözlük
Kunduz ili İmamsahip ilçesi ağzı
Yüksek lisans tezi olarak ?Kunduz İli İmamsahip İlçesi Ağzı? adıyla yapılan bu çalışma, Kunduz ili İmamsahip ilçesi coğrafyasında yaşayan Özbeklerin konuşma dilini temel almaktadır. Bu tez giriş, inceleme, sonuç, metinler ve sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde ilçenin coğrafi konumu, yüzey şekilleri, tarihi ve sosyolojik durumu; bu ilçede yaşayan Özbeklerin genel durumu hakkında bilgi verilmekle birlikte kunduz ve imamsahip kelimelerinin etimolojik açılımı üzerinde de durulmuştur. Tezin inceleme kısmı Ses Bilgisi ve Şekil Bilgisi olarak iki alt başlıktan oluşmaktadır. Ses bilgisi bölümünde her bir sesin tanıtımı yapılmış; ses uyumları ve ses olayları incelenmiştir. Şekil bilgisi bölümünde ise yapım ekleri, çekim ekleri, zarflar ve edatlar tanıtılmıştır. Her iki bölümde tespit edilen konular derlenen metinlerden örneklerle desteklendirilmiştir. Sonuç bölümünde incelediğimiz ağzın fonolojik ve morfolojik yapısı açısından önemli tespitler konu başlıkları sırasına göre dizilmiştir. Kaynakça bölümünde bu araştırmanın yapılmasında yararlanılan eserlerin künyeleri verilmiştir. İmamsahip köylerine bizzat giderek konuşmaları dil özellikleri açısından bir birinden farklılık arz eden bu köylerin insanlarından daha önce ses derlemiştik. Metinler kısmında ise derlenen bu sesler TDK'nun ağız araştırmalarında önerdiği çeviriyazı fontları esas alınarak yazıya dökülmüştür. İhtiyaç duyulduğunda bu işaretlere eklemeler de yapılarak yetmiş A4 sayfası malzeme hazırlanmıştır. Sözlük bölümünde ise çalışma malzemesi olarak kullanılan metnin sözlüğü verilmiştir. Tekrarları ile birlikte bin küsur sözcük alfabetik sıraya göre dizilmiştir. İlk sırada kelimeler, ikici sırada metindeki cümle adresi, üçüncü sırada kelimenin varyantları ve son sırada da Türkiye Türkçesi karşılığı verilmiştir.Anahtar Kelimeler:1. İmamsahip Ağzı2. Kunduz Ağzı3. Afganistan Özbekçesi4. Özbek Ağızları5. Afganistan Kıpçak Ağzı
Karahanlı Türkçesi Kur'an tercümesi ile Yeni Uygur Türkçesi Kur'an tercümesinde dinî söz varlığı: Karşılaştırmalı inceleme
Tez; Giriş, İnceleme, Metin ve Sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Kur'an tercümeleri; Yeni Uygur Türkçesinin tarihî gelişimi ve bu alan üzerine yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir.?İnceleme? bölümünün ilk kısmında dinî terimler konularına göre sınıflandırılarak alt başlıklarda incelenmiştir İkinci kısımda, dinî terimlerin Arap harfli yazılışları ve transkripsiyonları; hem Uygurca hem de Karahanlıca karşılıklarının tamamı sûre ve âyet numaraları ile birlikte verilmiştir. Terimlerin Uygurcalarının tamamının anlamları çeşitli sözlüklerden yararlanılarak yazılmış; ayrıca, terimin içinde geçtiği bir âyet örnek gösterilmiştir.Söz varlığı bakımından her iki tercümede geçen dinî terimler üzerinde durulmuştur. Dinî terimlerin Türkçe karşılıkları, Karahanlı dönemi Kur'an tercümesinde, Yeni Uygur Türkçesi Kur'an tercümesine göre daha fazladır. Ayrıca bu bölümde, Arapça ve Farsçanın tarihî tercüme üzerindeki etkisi ile bugünkü Uygur Türkçesi tercüme üzerindeki etkisi karşılaştırılmıştır.Çalışmamızın ?Metin? isimli ikinci bölümünü, Uygurca Kur'an tercümesi oluşturmaktadır. Bu tercüme, Arap harflerinden Latin harflerine aktarılmıştır. Yeni Uygur Kur'an tercümesinin kendisinde sayfa numaraları olduğu için bu numaralar esas alınmış olup sayfalar numaralandırılmamış; fakat tercümedeki her bir satıra numara verilerek aktarımı yapılmıştır. Sûrelerdeki âyet numaraları ise satırda parantez içinde gösterilmiştir. Sûre isimleri büyük harflerle yazılmıştır. Yeni Uygur Kur'an tercümesinde geçen, Arapça kelimelerde bulunan bütün uzunluklar ve bütün noktalama işaretleri aynen gösterilmiştir. Dipnotlar olduğu gibi verilmiştir.Sonuç bölümünde hem Karahanlı hem de Yeni Uygur Kur'an tercümelerinde geçen dinî terimlerin istatiksel değerleri verilmiştir. Bu değerlerden dinî terimlerin karşılığı olarak Karahanlı Kur'an tercümesinde, Türkçe kelimelerin, Yeni Uygur Türkçesi Kur'an tercümesinde ise Arapça kelimelerin daha fazla kullanıldığı saptanmıştır. Ayrıca terim türetiminde, her iki lehçede de partisiplerden ve Türkçe tamlamalardan sıkça yararlanıldığı tespit edilmiştir.Anahtar kelimeler:Karahanlı TürkçesiYeni Uygur TürkçesiKur'an-ı Kerim TercümesiDinî terimKarşılaştırma
Doğu Türk yazı dillerinde yeterlilik fiili
Bir eylemin gerçekleşmesinin mümkün veya muhtemel olup olmadığı konusunda eylemi gerçekleştiren kişinin gücünü ve yeterliliğini ifade etmek için yeterlilik fiili kullanılır. Bu fiil, ?tasvir fiilleri? ya da ?birleşik fiiller? olarak adlandırılan yapılar içerisinde yer almaktadır. Tarihî Türk yazı dillerine ait eserler aracılığıyla yeterlilik fiilinin bu yazı dillerindeki kullanım ve formları tespit edilmeye çalışılmıştır. Yeterlilik fiilinin dönemler içerisinde olumlu ve olumsuz yapılarda gösterdiği değişiklikler ile bu değişikliklerin öncelik sonralık sırasının tespiti bu tezde değinilen diğer noktalardır.Yeterlilik fiili; tarihî Türk yazı dillerine ait metinlerden yola çıkılarak bu dönemler içerisindeki tüm formlarıyla işlevsel, tarihsel ve karşılaştırmalı dilbilim yöntemleriyle incelenmiştir.Anahtar Sözcükler:1. Birleşik Fiiller2. Tasvir Fiilleri3. Yeterlilik Fiili4. Karşılaştırmalı Dilbilim5. Tarihî Türk Lehçeleri
Kitabu Bulgatu'l-Muştak fì Lugati't-Türk we'l-Kıfçak üzerine dil incelemesi
Bu çalışmada, Arap harfleri ile yazılmış Kıpçak Türkçesine ait Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? adlı eser, Türkiye Türkçesine transkribe edilerek, dil bakımından karşılaştırmalı inceleme yapılmıştır. Çalışma Önsöz, Giriş, İnceleme, Kaynaklar ve Sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. BM'nin tıpkıbasımı da çalışmanın sonuna eklenmiştir.Çalışmanın ana bölümleri Giriş ve İnceleme bölümlerinden oluşmaktadır. 1. Giriş Bölümü: 1. Kıpçaklar ve Memluk-Kıpçak Türkçesi 2. Memluk-Kıpçak Döne-minde Yazılmış Sözlük ve Gramer Kitapları 3. Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? başlıklarından oluşmaktadır.Kıpçaklar ve Memluk-Kıpçak Türkçesi başlığı altında Memluk-Kıpçak Türk-çesi ile ilgili genel bilgi verilmiştir. Memluk-Kıpçak Döneminde Yazılmış Sözlük ve Gramer Kitapları başlığı altında Memluk-Kıpçak dönemine ait sözlük ve gramer ki-taplarından kısaca bahsedilirken bu kitaplar üzerine yapılmış çalışmalara da yer ve-rilmiştir. Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? başlığı altında ise, Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? hakkında, müellifi, yazıldığı yer ve dil, BM üzerine yapılan çalışmalar, BM'nin içeriği ele alınmış ve son olarak Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? İmlâ Özellikleri alt başlığı altında da BM'nin kelime, eklerin yazılışı, birleşik kelimelerin yazılışı ve imlâ hatalarına değinilmiştir 2. İnceleme bölümü: Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? Söz Varlığı ve Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? Üzerine Karşılaştırmalı İnceleme alt başlıklarından oluşmaktadır. Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? Söz Varlığı alt başlığı altında BM'nin Kelime yapımı, Kelime Türleri ve Alıntı Kelimeleri incelenmiştir. Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç?? Üzerine Karşılaştırmalı İnceleme alt başlığının altında eser, Türkiye Türkçesine aktarılmış ve harfleri Latin alfabesine transkribe edilmiştir. BM'nin madde başları Divanü Lûgati-Türk ve Codex Cumanicus'un yanı sıra Memluk-Kıpçak Türkçesine ait olan Kitâbü'l-İdrâk li Lisâni'l-Etrâk, Kitâb-ı Mecmû u Tercümân-ı Türkî ve Acemî ve Mugalî, Ettuhfet-üz-Zekiyye Fil-Lûgat-it-Türkiyye, El-Kavânînü'l-Külliyye li-Zabti'l-Lûgati't-Türkiyye, Ad-Durrat al-Mu?î'a fi-l-Lu?at at-Turkîyye ve Harezm sahasında yazılmış ibni Muhanna Sözlüğü adlı eserler ile karşılaştırmalı inceleme yapılmıştır.Sonuç bölümünde ise, Kit?bu Bul?atu'l-Muşt?? fì Lu?ati't-Türk we'l-Kıfç??'ı inceleyen bu çalışmada incelenen kaynakların ışığında ortaya konulan durum tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler:1.Kıpçak2.Memlük3.Lu?ati't-Türk4.Sözlük?
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur adlı eserinde sıradışı benzetmeler (özgün metaforlar)
Bu çalışma Huzur romanı esas alınarak metaforların idrak semantiği açısından bir incelemesi denemesidir. Metaforun önemine karşılık, ülkemizde bu konu yeterince ele alınmamıştır. Bu çalışmada, metaforların idrak anlambilimi açısından teorisini kuran George Lakoff'a dayalı bir yaklaşımla Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur adlı romanı üzerinde metne dayalı semantik bir çalışma yapılması amaçlanmıştır.Tezimizde metin incelemesi (metin analizi-tasvirî yöntem) yöntemi kullanılmıştır. Huzur adlı roman üzerinde metin incelemesi yapılarak yazarın kullandığı sıra dışı benzetmeler tespit edilmiş, bu kullanımlar yorumlanmış ve sınıflandırılmıştır.Tezimizin giriş kısmında Ahmet Hamdi Tanpınar hakkında kısa bilgi verilmiş, sanatçının biyografisi üzerinde ayrıntıya girilmemiştir.Tezimizin birinci bölümünde metafor ve anlambilimi çalışmalarıyla ilgili bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise kavram türleri bakımında metaforlar ve Huzurda kullanılan tasnif modeli hakkında bilgiler yer almaktadır.Tezimizin üçüncü bölümünü, inceleme ve tasnif çalışması oluşturmaktadır. Huzur'daki özgün metaforlar tespit edilerek, Lakoff ve Johnson'un tasnif modeline uygun sistematik bir sınıflandırma yapılmıştır.Sonuç bölümünde ise tespit ve tasnif edilen örneklerden hareketle bu kullanımların Tanpınar'ın üslubuna ve Türk diline katkıları, metaforların günlük kullanımdaki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur.Günlük hayatta farkında olmadan kullandığımız metaforlar, aslında bir söz sanatı olmaktan öte kavram sistemimizi düzenleyen önemli kavramlardır. Metaforlar insanın dünyayı nasıl algıladığının, nesneler, olaylar, hareketler vb hakkında ne düşündüklerinin açık ifadesidir. Örneğin ZAMAN PARADIR metaforunu kabul eden bir kültürde zaman değerli bir metadır, amaçları gerçekleştirmek için kullanılan sınırlı bir kaynaktır.Tezimizin kaynakçası, çalışmamızın muhtelif safhalarında faydalandığımız eserlerle, dilbilimi alanında yapılan önemli çalışmalardan meydana gelmektedir. Çalışmamızda Huzurda tespit edilen metaforların fihristi de yer almaktadır.Anahtar sözcükler1.Metafor2.Huzur romanı3.Ahmet Hamdi Tanpınar4.İdrak anlambilim5.George Lakoff
Tarihi Kıpçak metinlerinde dini terminoloji
Bu çalışmada öncelikle Kıpçak sözünün teşekkülünden başlanarak çalışmamıza ışık tutması bakımından Kıpçakların tarihinden, Ermenilerin Kıpçaklarla münasebetinden, ayrıca Kıpçak Türkçesi ve Ermeni harfli Kıpçak Türkçesinden bahsedildikten sonra çalışmamızın temel kaynağı ve XVI. yüzyılda Batı Ukrayna'da (Lviv, Kamenets ? Podolsk) yazılmış anonim bir eser olan Armenian ? Qypchaq Psalter adlı eser genel özellikleri ve ses, biçim, sentaks bakımından tanıtılmıştır. Asıl çalışma ise eserde yer alan Türkçe dinî terminolojiyi, bu terimlerin metindeki örneklerini ve tarihî lehçelerdeki biçim ve anlamlarını içermektedir. Bu şekilde eserde yer alan dinî terimlerin tarihî süreç içerisinde aldığı biçim ve kazandığı anlam özelliklerine dikkat çekilmiştir. Bu terimlerin daha ziyade dinî eserlerde ve özellikle Kur'an tercümelerinde dinî hüviyet kazandığı görülmüştür.Anahtar Kelimeler1.Kıpçak Türkçesi2.Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi3.Armenian ? Oypchaq Psalter4.Dinî terminoloji5.Tarihî Türk lehçeleri
Urum Türkçesi şekil bilgisi
Karadeniz'in kuzeyinde Azak Denizi kıyılarında yaşayan ve Türkçe konuşan Ortodoks Urumlar Türkoloji'nin yeni araştırma alanlarından biridir. Urumların dili ve kültürü bugüne kadar yeterince değerlendirilmemiş ve bu kültürel miras son yıllarda Aleksandr N. Garkavets çalışmalarıyla bilim dünyasına tanıtılmıştır.Aleksandr N. Garkavets'in Urum Türkleri ile ilgili ?Urumskiy Slovnik? adlı Urumca-Ukraynaca sözlüğü ile Urumlar hakkında ağız çalışmaları olan ?Urumi Nadazovya? adlı eserleri tez çalışmasının temelini teşkil etmiştir.Bu çalışma, ?Urumskiy Slovnik? adlı sözlükte yer alan yapım eki almış kelimelerin tek tek fişlenerek tasnif edilmesi suretiyle Urumca'nın yapım eki zenginliğinin ortaya konulmasını sağlamaktadır.Ayrıca ?Urumi Nadazovya? adlı Urumca'nın ağız çalışmaları ile ilgili eserde yar alan atasözleri ve deyimler yapım ekleri tasnif edilmesi sırasında örneklemeler için kullanılmıştır.Anahtar Sözcükler:1.Urum Türkleri,2.Urumca,3.Yapım Ekleri,4.A.N. Garkavets
Kırgız Türkçesinin sağlıkla ilgili söz varlığı
Kırgız Türkçesinin Sağlıkla İlgili Söz Varlığı adlı bu tez çalışmasında Kırgızcanın söz varlığında önemli bir yer tutan sağlıkla ilgili kelimeler ses, biçim, köken ve anlam bilgisi bakımlarından art zamanlı (diachronic) ve eş zamanlı (synchronic) karşılaştırmalı yöntemle incelenmiştir.Bu çalışma, modern tıp terminolojisinde bulunmayıp Kırgız halk hekimliğinde Eski Türkçe döneminden beri kullanılmaya devam eden sağlıkla ilgili kelimelerin ve bunun yanında Arapça, Farsça ve Moğolcadan geçmiş olan sağlık terimlerinin Kırgızların dilinde ne ölçüde korun¬duğunu görmek, bu şekilde Kırgız Türkçesinin şekillenme ve gelişme sürecini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır.Bu tez çalışması genel olarak Giriş, İnceleme, Sonuç, Terimler Dizini ve Kaynakça bölümlerinden oluşmaktadır. Tezin Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı ve önemi, konuyla ilgili diğer çalışmalar, araştırmada uygulanan yöntemler ve araş¬tırmanın sınırlandırmasıyla ilgili bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca Kırgızlardaki sağlık -hastalık olgusu, bun¬ların Kırgız kültüründeki yeri ve Kırgız halk hekimliği hakkındaki genel bilgiler verilmiştir.Çalışma¬nın ana konusunu oluşturan Kırgızcadaki sağlıkla ilgili kelimeler, İnceleme bölümünde ele alınmıştır. Bu bölümde Kırgızcadaki sağlıkla ilgili kelimeler, Kirgizsko-Russkiy Slovar' (Yudahin, 1985), Kırgız Tilinin Tüşündürmö Sözdügü (Abduldayev, 1969), Özdöştürülgön Sözdör (Karasayev, 1983) ve Kırgız Tilinin Diyalektologiyalık Sözdügü (Mukambayev, 1976; 2009) adlı Kırgızcanın tüm kelime hazinesini ortaya koyan leksikografik kaynaklardan taranmıştır. Adı geçen sözlüklerden tespit edilen bu kelimeler, leksik ve semantik yakınlıklarına göre genel olarak 1. Genel Anlamda Sağlıkla İlgili Kelimeler; 2. İnsan Hastalık¬la¬rıyla İlgili Kelimeler; 3. Hayvan Hastalıklarıyla İlgili Kelimeler; 4. Sağlıkla İlgili Özür Bildiren Kelimeler; 5. Sağlıkla İlgili Fiiller başlıkları altında incelenmiştir. Bunun sonucunda elde edilen genel tespitler çalışmanın Sonuç bölümünde değerlendirilmiştir.Anahtar Sözcükler1. Kırgız Türkçesi, Kırgızca2. Sağlık3. Hastalık4. Halk hekimliği5. Söz Varlığı
Yeni Uygur Türkçesinin tarihî karşılaştırmalı ses bilgisi
PERÇİN, Başak. Yeni Uygur Türkçesinin Tarihî Karşılaştırmalı Ses Bilgisi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2008.Çalışmamızda, 33 000 kelimeyi ihtiva eden Yeni Uygur Türkçesi'nin en geniş kapsamlı sözlüklerinden birisi olan Uygursko-russkiy slovar' isimli sözlükte bulunan kelimeler ile Eski Türkçenin en önemli sözlüklerinden birisi olan Divanü Lûgat-it-Türk'teki kelimeler karşılaştırılmıştır. Bu iki sözlükte bulunan kelimeler tarandıktan sonra elde edilen ortak kelimeler ses bilgisi bakımından incelenerek, birbirleri ile benzerlikleri ve farklılıkları gösterilmeye çalışılmıştır. Aynı zamanda Yeni Uygur Türkçesine Arapça ve Farsçadan girmiş olan kelimelerin Arapça ve Farsçadaki şekilleri ile Yeni Uygur Türkçesindeki şekilleri karşılaştırılmış, ses olayları bakımından incelenmiştir.Çalışmamızın malzemesi bu iki sözlük ile sınırlı kalmamış, gereken bölümlerde diğer eser ve sözlüklerden de faydalanılmıştır. Alıntı kelimelerin orijinal şekilleri için ise Arapça, Farsça ve Osmanlıca Lûgatlara başvurulmuştur.Yeni Uygur Türkçesinin Tarihî Karşılaştırmalı Ses Bilgisi ilk bilimsel karşılaştırmalı çalışmalardan biridir.Yaptığımız çalışma sonucunda, bu iki dilin ses bilgisi açısından önemli farklılıklar göstermediği ve yazı dilinde pek çok benzerliğin olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca Yeni Uygur Türkçesinin çok az değişikliğe uğradığı görülmüştür.Eski Türkçede mevcut olan kelime hazinesi Yeni Uygur Türkçesinde de varlığını devam ettirmektedir.Anahtar Sözcükler: Yeni Uygur Türkçesi, Eski Türkçe, Uygurlar, Ses Bilgisi, Tarihî Karşılaştırmalı.
Yeni Uygur Türkçesinin yapım morfolojisi
Yeni Uygur Türkçesinin Yapım Morfolojisi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2008.Çalı?mamızda, 33 000 kelimeyi ihtiva eden Yeni Uygur Türkçesinin en geni? kapsamlı sözlüklerinden birisi olan Uygursko-russkiy slovar' isimli sözlükte bulunan yapım eki almı? kelimeler tespit edilmi?tir. Daha sonra yapım ekleri tasnif edilerek (isimden isim, isimden fiil, fiilden isim, fiilden fiil yapma ekleri) örneklerle birlikte verilmi?tir. Tespit edilen eklerin dipnotlarda tarihî kar?ıla?tırmalı olarak deği?im ve geli?imleri gösterilmeye çalı?ıldı. Ayrıca mevcut olan Yeni Uygur Türkçesi gramerlerinde yer almayan, Uygursko-russkiy slovar'da tespit ettiğimiz yapım ekleri de verilmi?tir. ?simden ?sim Yapan Alıntı Ekler ba?lığı altında Arapça ve Farsça kaynaklı olan kelime türetme eklerinin Yeni Uygur Türkçesindeki ?ekilleri, i?levleri ve örnekleri de verilmi?tir.Çalı?mamızın malzemesi Uygursko-russkiy slovar' ile sınırlı kalmamı?, gereken bölümlerde diğer sözlük ve gramer kitaplarından faydanılmı?tır. Alıntı kelimeler için Arapça, Farsça ve Osmanlıca Lûgatlara ba?vurulmu?tur.Yeni Uygur Türkçesinin Yapım Morfolojisi, Yeni Uygur Türkçesinin yapım eklerini eksiksiz ve ayrıntılı olarak vermesi ve tarihî kar?Ila?tırmalı olarak eklerin incelenmesi bakımından yapılan ilk çalı?malardan biridir.Anahtar Kelimeler:1. Yeni Uygur Türkçesi2. Eski Türkçe3. Çağatay Türkçesi4. Yapım Ekleri5. Tarihî Kar?ıla?tırma.
Yahya Kemal Beyatlı'nın şiirlerinde kelime dünyası
Kelime dünyası, şâirin üslubunu belirlemede önemli bir rol oynar. Bualanda yapılan çalışmalar da şâirin edebi kişiliği ve üslubu ortaya koymadabaşvurulan yöntemlerden biridir. Biz tezimizde Yahyâ Kemâl'in şiirlerindekikelime dünyası üzerine bir inceleme çalışması yaptık.Tezin giriş bölümünde Yahyâ Kemâl'in şiirlerindeki hayatı, kişiliği,üslubu hakkında kısaca bilgi verilmiştir.Birinci bölümde Yahyâ Kemâl'in şiirlerindeki kelimelerle ilgili eldeettiğimiz verilere ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Ayrıca,İlyas Göztarafından hazırlanan Yazılı Türkçenin Kelime Sıklığı Sözlüğü ile yaptığımızkarşılaştırma da şâirin şiirlerine farklı bir gözle bakmamıza yardımcı olmuştur.Yahyâ Kemâl'in şiirlerinde kullandığı toplam kelime sayısı, kelime çeşitleri, bukelimelerin sıklıkları, isim ve sıfat tamlamaları ayrı ayrı ele alınıp detaylıolarak incelenmiştir.Tezimizin ikinci bölümünde ise şâirin sık kullandığı söz sanatları elealınmış ve şâirin şiirlerine nasıl bir zenginlik kattığı üzerinde durulmuştur.Sonuç kısmında ise incelemenin ve elde ettiğimiz verilerin birdeğerlendirmesi bulunmaktadır.