Theses supervised by Prof. Dr. Saliha Kırıcı
24 theses · Çukurova University
İstanbul aktarlarında satılan bitkisel drogların kullanım alanlarının belirlenmesi ve bazılarının standartlara uygunluğunun araştırılması
Ülkemiz zengin florası nedeniyle tıbbi bitkiler yönünden büyük bir potansiyele sahiptir. Günümüzde önemi her geçen gün artan tıbbi bitkiler, ülkemizde farklı yörelere göre değişik isimlerle anılmakta ve kullanılmaktadır. Bu çalışmada İstanbul aktarlarında bulunan ve çeşitli amaçlarla kullanılan 248 adet bitki incelenerek Türkçe isimlerine göre alfabetik sıraya göre dizilmiş ve daha sonra bitkilerin bileşimleri etkili maddeleri ve kullanılışları ile yöresel isimleri verilmiştir. Ayrıca, 16 bitkinin uçucu yağ oranları belirlenerek, bunlardan dokuz bitkinin (Pimpinella anisum, Rosmarinus officinalis, Laurus nobilis, Thymbra spicata, Cuminum cyminum, Coriandrium sativum, Mentha piperita, Eucalyptus globulus ve Foeniculum vulgare) TSE standartlarına uygun olduğu, iki tanesinin (Eugenia caryophyllata ve Zingiber officinale) standarda uygun olmadığı saptanmış, incelenen bitkilerden beş tanesinin (Salvia triloba, Achillea millefolium, Âpium graveolens, Lavandula officinalis ve Myrtus communis) standardına ulaşılamamıştır. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Tedavi, Aktar, Tıbbi Bitkiler
Kayseri'de doğal olarak bulunan ve boya olarak kullanılan bitkilerin kültüre alınma olanaklarının araştırılması
Bu araştırma, Kayseri'de doğal olarak bulunan ve boya olarak kullanılan bitkilerin kültüre alınma olanaklarının saptanması amacıyla 2000-2002 yıllarında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Araştırma Alanında yürütülmüştür. Denemede kökboya (Rubia tinctorum L.), mahonya (Mahonia aquifolium Nutt.y), derici sumağı {Rhus coriaria L.), civanperçemi (A. biebersteinii Afan.^), karamuk (Berberis crataegina DC.j, boyacı papatyası {Chrysanthemum segatum L.) bitkileri kullanılmıştır. Araştırmada bitki boyu, dal sayısı, yaş kök verimi, kuru kök verimi, taze herba verimi, kuru herba verimi ve boyar madde oranı gibi özellikler incelenmiştir. Sonuçta; kökboya bitkisinde bitki boyu; 161 cm, dal sayısı; 10,3 adet/bitki, yaş kök verimi; 1053.7 kg/da, kuru kök verimi; 295 kg/da ve boyar madde oranı; %3, Mahonya bitkisinde bitki boyu; 49.6 cm, dal sayısı; 6 adet/bitki, yaş herba verimi; 48 g/bitki, kuru herba verimi; 26 g/bitki, boyar madde oranı; %2.6, Derici sumağı bitkisinde bitki boyu; 99.8 cm, dal sayısı; 4.3 adet/bitki, taze herba verimi; 2.18 kg/bitki, kuru herba verimi; 1.22 kg/da, boyar madde oranı %2.5, Civanperçemi bitkisinde bitki boyu; 13 cm, dal sayısı; 397.8 adet/bitki, taze herba verimi; 620.2 kg/da, kuru herba verimi; 195.7 kg/da, boyar madde oranı %1, Karamuk bitkisinde bitki boyu; 56.14 cm, dal sayısı; 8.7 adet/bitki, taze herba verimi; 263.5 kg/da, kuru herba verimi; 195.7 kg/da, boyar madde oranı; %2.6, Boyacı papatyasında bitki boyu; 73.6 cm, dal sayısı; 4.9 adet/bitki, taze herba verimi; 2.777 kg/da, kuru herba verimi; 1.222 kg/da, boyar madde oranı; %1.6 olarak hesaplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Berberis ctrataegina, Rubia tinctorium L., Rhus coriaria L., Chrysanthemum segatum L., Achillea biebersteinii, Mahonia aguifoliım
Çukurova koşullarında ketencik (Camelina sativa)'te farklı azot ve fosfor gübrelemesinin tohum verimi ve yağ oranına etkileri
Kasım 2001 - Mayıs 2002 tarihleri arasında Adana, ekolojik koşullarında yürütülen bu çalışmada, alternatif bir yağ bitkisi olan ketencik {Camelina sativa)'te farklı azot ve fosfor dozlarının tohum verimi ve yağ oranına olan etkileri incelenmiştir. Araştırmada aynı zamanda azot ve fosfor dozlarının bitki boyu, ilk dallanma yüksekliği, dal sayısı, harnup sayısı, harnuptaki tohum sayısı, bin dane ağırlığı gibi morfolojik özellikleri ile protein oranı üzerine olan etkileri de belirlenmiştir. 15 kg/da azot ve 10 kg/da fosfor uygulamalarına kadar tohum ve yağ verimlerinde artışlar sağlanmıştır. En yüksek yağ oranı (% 31) ile yağ verimi (72.39 kg/da) 15 kg/da azot ve 15 kg/da fosfor uygulamasından alınmıştır. Bölge için en uygun gübre miktarının 15 kg/da azot ve 5-10 kg/da fosfor olduğu belirlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Camelina sativa, Gübreleme, Verim
Çukurova koşullarında Satureja hortensis L.'nin çiçeklenme döneminde tarımsal karakterler ve uçucu yağ oranındaki değişimlerin araştırılması
Bu çalışma, Çukurova koşullarında kekiğin (Satureja hortensis L.) çiçeklenme döneminde tarımsal karakterler ve uçucu yağ oranındaki değişimlerin araştırılması amacıyla Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Deneme Alanında 2006-2007 ve 2007-2008 yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. Çalışmada sekiz hasat boyunca bitki boyu, ortalama dal sayısı, yeşil herba verimi, kuru herba verimi, kuru yaprak verimi, kuru sap verimi, uçucu yağ oranı ve uçucu yağ verimi incelenmiştir. Uçucu yağ bileşenleri GC-MS cihazında belirlenmiştir.Araştırma sonucunda; bitki boyu değerleri 1.yıl ve 2.yıl genel ortalamaları 28.1- 31.0 cm, ortalama dal sayısı 1.yıl ve 2.yıl genel ortalamaları 22.5-22.9 adet/bitki, yeşil herba verimi 1.yıl ve 2.yıl genel ortalamaları 790.5-1085.0 kg/da, kuru herba verimi 1.yıl ve 2.yıl genel ortalamaları 345.4- 455.7 kg/da, kuru yaprak verimi 1. yıl ve 2.yıl genel ortalamaları 76.3- 101.2 kg/da, uçucu yağ oranı 1. yıl ve 2.yıl genel ortalamaları % 3.15- % 2.30, uçucu yağ verimi 1. yıl ve 2.yıl genel ortalamaları 7.23 I/da- 6.36 I/da değerleri bulunmuştur. Uçucu yağ oranı dikkate alındığında en uygun hasat zamanının çiçeklenme başlangıcı olduğu saptanmıştır. Uçucu yağın temel bileşenleri karvakrol, ?-terpinen ve p-simen olarak belirlenmiştir.
Bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinde farklı gelişme dönemlerinde yapılan sulamaların verim ve bazı agronomik özellikler üzerine etkisi
Bu çalışma, Diyarbakır ekolojik koşullarında 2009-2010 yetiştirme döneminde Dicle Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanlarında, aspir bitkisinde farklı gelişme dönemlerinde yapılan sulamaların verim ve verim unsurları üzerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Materyal olarak üç aspir çeşidinin (Dinçer, Remzibey-05, Yenice) kullanıldığı çalışmada, sulama dönemleri olarak kontrol (doğal yağışa dayalı), sapa kalkma (63 mm), çiçeklenme başlangıcı (99 mm) ve tam çiçeklenme dönemi (126 mm) alınmıştır.Araştırma sonunda, çeşitlerin tohum verimlerinin 181.1 kg/da-254.1 kg/da arasında değiştiği belirlenmiştir. Ham yağ oranı bakımından sulama dönemleri arasında en yüksek değer çiçeklenme başlangıcı döneminde elde edilmiş, Remzibey-05, % 31.2 ile en yüksek yağ oranını vermiştir. Araştırma sonunda, yüksek tohum, taç yaprağı ve yağ verimi için çiçeklenme başlangıcında sulama yapılmasının uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
Origanum micranthum Vogel'un kültüre alınması ve etken maddeleri ile antioksidan aktivitesinin araştırılması
Origanum micranthum vogel Türkiye'de Çukurova Bölgesinde endemik olarak yetişir ve bitki çayı olarak tüketilir. Bu araştırmada farklı bölgelerden (İnköy-Tarsus/Mersin, Bahşi-Tarsus/Mersin, Akoluk-Feke/Adana) toplanan Origanum micranthum bitkisi 2012-2014 yılları arasında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümünde kültüre alınmıştır. Bu bitkilerde ve on yıl önce toplanarak kültüre alınan O. micranthum bitkilerinde bazı önemli morfolojik özellikleri, uçucu yağ ve bileşenler ile antioksidan aktiviteleri doğal bitkilerde ve kültürü yapılanlarda araştırılmıştır. Doğal florada bitki boyu 9-25 cm, uçucu yağ % 0.11-0.47 arasında değişmiş, ana bileşen lokasyonlara göre değişmiştir. Kültürü yapılan bitkilerde bitki boyu ilk yıl 8.6-21.1 cm,ikinci yıl 12.3-23.6 cm,taze herba ağırlığı birinci yıl 7-21 g/bitki, ikinci yıl 31-243g/bitki, uçucu yağ birinci yıl % 0.61-1.65, ikinci yıl % 1.05-1.63 arasında değişmiştir. Uçucu yağ bileşenleri kültür formu ve İnköy lokasyonunda carvone olurken, diğer lokasyonlarda linalool, terpineol, terpinen, cis-sabinene hydrate olmuştur. Uçucu yağların ve kalan sulu fazı için DPPH, CUPRAC ve FOLIN yöntemleriyle antioksidan aktiviteleri incelenmiştir. Hem uçucu yağlarda hemde sulu fazlarda yüksek antioksidan özellik saptanmıştır. En güçlü antioksidan aktivite Akoluk lokasyonundan elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Origanum micranthum, Endemik, Uçucu yağ, Antioksidan aktivite
Effect of different irrigation levels on yield, quality and phenology of black cumin (Nigella sativa L.)
The knowledge about certain herbs with curative and alleviative effects on disease conditions has been transmitted from one generation to another in every culture throughout history. Nigella sativa, also known as black cumin, is one of those medicinal plants, its seeds show a wide therapeutic potential, and they are used as spice in different kind of foods. Despite the enormous potential of this plant limited information about its cultivation and production is available. Under the current climatic conditions water management comes to be particularly relevant, it is necessary to reduce the water consumption and make a more efficient use of it. The present work had two objectives, firstly to evaluate the effect of different irrigation levels on yield and quality of black cumin seeds, and secondly to characterize the phenology of the plant. The experiment was carried out in the experimental field of the Field Crops Department of Çukurova University. The trial was arranged based on a Randomized Complete Block design, with five treatments and four replications. Treatments were arranged as follows: receiving 0%, 10%, 50%, 70% and 100% of the crop´s water requirements. The irrigation regimes were applied over the Seed Maturation stage. As result of the experiment, the phenology of Nigella sativa L. under Mediterranean conditions was characterized, the life cycle was completed in 224 days. Concerning the irrigation levels, the highest seed yield belonged to the 50% IR treatment (1199 kg/ha). The 0% IR- treatment produced the highest essential oil yield (0.69%). The major compounds of the essential oil varied from treatment to treatment. The compound farnesol was found in concentrations never before seen in amounts ranging from 3.04% to 20.79%. The highest fixed oil content belonged to the 50% IR-treatment with 36.33%. The major fatty acids composing black cumin seeds were linoleic acid and oleic acid, the average values being 60.08% and 20.52% respectively. Based on the results, it can be concluded that deficit irrigation is a valuable strategy to manage the water resource in Nigella sativa crop.
Karaisalı ekolojik koşullarında lavanta (Lavandula angustıfolıa mıll.)'nın birinci yılda (tesis yılı) verim ve uçucu yağ oranı için uygun hasat zamanının belirlenmesi
Bu çalışma Adana ili Karaisalı ilçesi ekolojik koşullarında lavantada birinci yılda (tesis yılı) uçucu yağ oranı ve verim için uygun hasat zamanını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Marjinal arazi koşullarında 'Tesadüf Blokları Deneme Desenine' göre kurulan denemede 4 farklı zamanda, 29 Haziran 2019, 7 Temmuz 2019, 22 Temmuz 2019 ve 3 Ağustos 2019 tarihlerinde çiçek hasatı yapılmıştır. Bu çalışmada bitki boyu, bitki çiçek sapı uzunluğu, bitki çiçek başak uzunluğu, taze dallı çiçek verimi, kuru dallı çiçek verimi, kuru çiçek verimi, uçucu yağ oranı ve uçucu yağ verimi gibi karakterler incelenmiştir. Çalışmada elde edilen verilere göre bitki boyu yapılan hasat zamanına göre 33.63 ile 42.66 cm, bitki çiçek sap uzunluğu 18.13 ile 19.26 cm, çiçek başak uzunluğu ise 8.60 ile 9.96 cm arasında bulunmuştur. Taze dallı çiçek verimi ise 14.27 – 18.66 kg/da, kuru dallı çiçek verimi 4.09 – 7.27 kg/da, kuru çiçek verimi de 2.56 – 4.64 kg/da arasında değişmiştir. Hasat zamanına göre uçucu yağ oranı % 3.96- 5.80, uçucu yağ verimi de 0.90 – 0.206 kg/da arasında bulunmuştur. Uçucu yağdaki linalool oranı %17.48 ile 25.75, linalil asetat oranı da % 14.05 ile 21.67 arasında değişim göstermiştir.
Göksu vadisinde ( Ermenek ) doğal olarak bulunan bazı kekik türlerinin tespit edilmesi ve kültüre alınmaları
Bu çalışmada Ermenek yöresinde doğal olarak yetişen kekik türlerinin kültüre alınarak agronomik ve kimyasal bileşenlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Ermenek Bölgesinde toplanan 4 adet Origanum dubium, 1 adet Origanum husnucan-baserii, 4 adet Origanum saccatum, 2 adet Origanum vulgare subspsp. hirtum, 3 adet Satureja cilicica, 4 adet Thymbra spicata ve 7 adet Thymus sipyleus örneği materyal olarak kullanılmıştır. Deneme 2014, 2015 ve 2016 yıllarında 3 yıl süreyle Ermenek Meslek Yüksekokulu bahçesinde, 2015 ve 2016 yıllarında 2 yıl süreyle Çukurova Üniversitesi Tarla Bitkileri Bölümü Araştırma Alanında yürütülmüştür. Çalışmada bitki boyu (cm), bitkideki dal sayısı (adet/bitki), yeşil herba verimi (g/bitki), kuru herba verimi (g/bitki), kuru yaprak verimi (g/bitki), uçucu yağ oranı (%) ve uçucu yağ bileşenleri (%) belirlenmiştir.
Çukurova koşullarında papatya çeşitlerinin (Matricaria chamomilla L.) farklı hasat dönemlerinde verim ve uçucu yağ oranlarının saptanması
Bu çalışmada, Almanya menşeili üç farklı ticari Matricaria chamomilla L. çeşidinin (Lutea, Zloty Lan, Echteb kbA) Çukurova koşullarında verim ve uçucu yağ oranlarını belirlemek amacı ile üç farklı gelişme döneminde (tomurcuk, açmış çiçek ve solgun çiçek) hasat edilmesiyle elde edilen sonuçlar incelenmiştir. Çukurova koşullarında 2014-2015 yetiştirme sezonunda üç tekrarlı olarak kurulan araştırmada çeşitler ana parselleri, hasat zamanları ise alt parselleri oluşturmaktadır. Çalışmalar esnasında üç farklı çeşidin bitki boyu (cm), dal sayısı (bitki/adet), bitki başına çiçek sayısı (bitki/adet), yaş çiçek verimi (kg/da), kuru drog verimi (kg/da), uçucu yağ oranı (%), ve verimi (l/da) ile bileşimi (%) (Bisabolol A, Bisabolol B, Bisabolon, Kamazulen) farklı hasat dönemlerinde (tomurcuk, çiçek, solgun) saptanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre ortalama bitki boyu 42,15-50,55 cm, ortalama dal sayısı 5.91-16.57 adet/bitki, ortalama bitki başına çiçek sayısı 65-337.33 bitki/adet, ortalama yaş çiçek ağırlığı 118.14-278,75 kg/da ortalama kuru drog ağırlığı 23.84-42,93 kg/da ortalama uçucu yağ oranları %1.44-2.26, ortalama uçucu yağ verimi 0.37-1.07 l/da uçucu yağ 4 ana bileşeni olarak ise Bisabolol A, Bisabolol B, Bisabolon ve Kamazulen belirlenmiştir. Ortalama Bisabolol A %11,92-16.33, Bisabolol B %14.098-25.89, Bisabolon %19,88-28.15, Kamazulen % 4.28-6.96 oranları bulunmuştur. Çukurova koşullarına adaptasyon kabiliyeti en yüksek tıbbi papatya ticari çeşitinin Zloty Lan (Çeşit 2) olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Tıbbi papatya, Matricaria chamomilla, farklı hasat dönemi, verim, uçucu yağ, oranı, bileşimi, Lueta, Zloty Lan, Echbt kbA
Çukurova koşullarında çörekotu (Nigella sativa L.) 'nda organik ve ticari gübre uygulamalarının verim ve kalite üzerine etkileri
Araştırma 2018-2019 yetiştirme döneminde Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Araştırma ve Uygulama Alanında tesadüf blokları deneme desenine göre yürütülmüştür. Araştırmada kullanılan çörekotu (N.sativa L.) bitkisinde; en uygun organik ve ticari gübre uygulamasının verim ve kalite üzerine etkileri incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre en yüksek bitki boyu (76,55 cm) NPK gübre uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek dal sayısı (9,80 adet/bitki) Tavuk Gübre uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek kapsül sayısı (9,25 adet/bitki) tavuk gübre uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek kapsüldeki tohum sayısı (55,07 adet/kapsül) tavuk gübre uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek bin tane ağırlığı (1,94 g/kapsül) solucan gübre uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek tohum verimi (82,80 kg/da) NPK gübre uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek sabit yağ oranı (%19,95) NPK gübre uygulamasından elde edilmiştir. En yüksek sabit yağ verimi ise (% 16,5) NPK gübre uygulamasından elde edilmiştir.
Aslan kuyruğu (Leonurus cardiaca L.)'nda farklı biçim zamanlarının verim ve kalite üzerine etkisi
Bu araştırma Çukurova Bölgesinde farklı biçim zamanlarının (Çiçeklenme öncesi, Tam Çiçeklenme, Çiçeklenme sonrası ) Leonurus cardiaca L.'nin verim ve kalite üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Ç.Ü.Z.F. Tarla Bitkileri Bölümü deneme arazisinde 2019 -2020 yılları arasında yürütülmüştür. Elde edilen verilere göre Leonurus cardiaca bitkisinde en yüksek bitki boyu (57.33 cm), kuru herba verimi (92.93 kg/da) ve kuru madde verimi (%68.73 )'nin çiçeklenme sonrası dönemde yapılan hasattan elde edilmiştir. Bununla beraber, taze herba verimi (274.34 kg/da), kuru yaprak verimi (53.36 kg/da) ve yaprak oranı (% 63.63)' ise tam çiçeklenme döneminde yapılan hasatta saptanmıştır. En yüksek uçucu yağ oranı (%0,022) ve uçucu yağ verimi (0,076 kg/da) ise çiçeklenme öncesi dönemde elde edilmiştir. Uçucu yağın ana bileşenlerinden olan Germacrene D en yüksek çiçeklenme öncesi (%17,16) dönemde bulunurken tam çiçeklenme döneminde Elemicin (%13,16) en yüksek oranda çıkmış olup Germacrene D (%12,06) ikinci sırada yer almaktadır. Çiçeklenme sonrası dönemde ise en yüksek endo-borneol (%17,92) çıkmış olup Germacrene D (%13,44) ikinci sırada yer almıştır. Leonurus cardiaca L. için en uygun biçim zamanı: çiçeklenme öncesi dönem için 21 Mayıs 2020, tam çiçeklenme dönemi için 4 Haziran 2020, çiçeklenme sonrası dönem için ise 17 Temmuz 2020 tarihidir.
Çukurova'da, farklı olgunlaşma grubundaki ayçiçeği (Helianthus annuus L.) çeşitlerinin verim ve kalite özellikleri üzerine sıra üzeri mesafenin etkisi
Bu araştırma; 2019 yılında farklı olgunlaşma grubunda ki Zuhat, P64LC108 ve Tunca ayçiçeği çeşitlerinde 4 farklı sıra üzeri mesafe (15 cm, 20 cm, 25 cm, 30 cm uygulamalarının verim ve kalite üzerine etkilerini belirlemek amacıyla Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, deneme alanında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Ekimde sıra arası mesafe, tüm uygulamalarda 70 cm olarak tutulmuştur. Araştırmada çiçeklenme süresi, fizyolojik olgunlaşma süresi, kendine döllenme oranı, bitki boyu, tabla çapı, tohum iç oranı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, tohum verimi, protein oranı, yağ oranı, yağ verimi gibi özellikler incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre farklı sıra üzeri mesafelerin tabla çapı, tohum verimi, yağ verimi, hektolitre ağırlığı üzerine önemli etkileri olmuştur. Çeşitler arasında en yüksek tohum verimi 409.5 kg/da ile Tunca çeşidinden alınmıştır. Bunu Zuhat 373.90 kg/da ve P64LC108 360.20 kg/da çeşitleri izlemiştir. Bu araştırmada sıra üzeri uygulamaları arasında 25x70 cm uygulamasının 416.6 kg/da ile en yüksek tohum verimi değerini oluşturduğu saptanmıştır.
Doğu Akdeniz Bölgesinde yayılış gösteren thymus ve satureja cinslerine ait türlerin kimyasal ve moleküler karakterizasyonları
Çalışmada Doğu Akdeniz Bölgesinde doğal floradan toplanıp kekik olarak adlandırılan Thymus ve Satureja türlerinin kimyasal bileşenlerinin belirlenmesi ve moleküler karakterizasyonu amaçlanmıştır. Araştırmada Adana ve Mersin il sınırları içerisinde farklı lokalitelerden toplanan 2 Satureja cuneifolia, 2 Satureja thymbra, 4 Thymus sipyleus, 2 Thymus cilicicus, 1 Thymus eigii ve 1 Thymus leucotrichus örnekleri materyal olarak kullanılmıştır. Doğal floradan toplanan bu bitkilerdeki uçucu yağ oranı ve uçucu yağ bileşenleri tespit edilmiştir. Uçucu yağ oranları Thymus sipyleus türünde %0.38 ve %0.73 arasında, Thymus cilicicus türünde %0.89 ve %1.8, Thymus eigii türünde %3.43, Satureja cuneifolia türünde %2.85 ve %3.70, Satureja thymbra türünde %4.44 ve %4.85 olarak saptamıştır. Toplanan bitki materyallerinin moleküler karakterizasyonu; Inter basit dizi tekrarı (ISSR) belirteçleri ile genetik olarak parmak izi alınmıştır. Toplam 50 kekik genotipi 8 ISSR primeriyle taranarak genotipler arasındaki genetik farklılıkları belirlenerek gen kaynaklarının genetik özellikleri ortaya konmuştur. Çalışma sonucunda toplam da 166 polimorfik bant elde edilirken en fazla bant üreten primer 26 bant ile ISSR844 olmuştur. Polimorfizm bilgi içeriği (PIC) 0.17 ile 0.24 arasında değişmiş olup, ortalama PIC değeri 0.22 olarak belirlenmiştir.
İzmir kekiği (Origanum onites L.) 'nde inorganik ve organik gübre uygulamalarının verim ve kalite üzerine etkileri
Çukurova Üniversitesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanında tesadüf blokları deneme desenine göre 2021 yılında yapılan bu araştırmada; İzmir kekiği (Origanum onites L.)'nde organik (solucan ve tavuk gübresi) ve inorganik (15:15:15 N-P-K) gübre uygulamalarının verim ve kalite unsurlarına etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada farklı uygulamalarla, bitki boyu değerleri ortalama 29.06–32.5 cm olup en yüksek değer NPK uygulamasından, yeşil herba verimi ortalama 105.27-164.99 kg/da olup en yüksek değer solucan gübresi uygulamasından, drog herba verimi ortalama 51.94-81.11 kg/da, drog yaprak verimi ortalama 34.58-58.33 kg/da, drog yaprak oranı ortalama 66.46-71.8 kg/da, uçucu yağ verimi ortalama 38.52-64.2 l/da ile en yüksek tavuk gübresi uygulamasından, uçucu yağ oranı da ortalama % 3.6-3.4 ile en yüksek solucan gübresi uygulamasından elde edilmiştir. Uçucu yağ bileşenleri içerisinde en yüksek oranda carvacrol bulunmuş, carvacrol oranı %74.12-81.68 arasında değişmiştir. Yapılan araştırma sonucunda; drog herba verimi ve drog yaprak veriminde önemli farklılıklar bulunmuştur. En yüksek drog herba verimi ve drog yaprak verimi tavuk gübresi uygulamasından elde edilirken en düşük ise kontrol uygulamasından elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Origanum onites, organik gübre, verim, carvacrol
Çukurova koşullarında achillea türlerinde (Achillea biebersteinii Afan. ve Achillea asplenifolia Vent.) farklı biçim zamanlarında verim ve kalitenin saptanması
Antik çağlardan beri Achillea türlerinin yaprakları ve çiçekleri ilaç olarak, kozmetikte ve gıda endüstrisinde kullanılmaktadır. Çukurova koşullarında Achillea biebersteinii Afan. L. ve Achillea asplenifolia Vent. türlerinin farklı biçim zamanlarında (çiçeklenme başlangıcı, tam çiçeklenme ve çiçeklenme sonrası) bitki boyu, dal sayısı, yeşil herba verimi, drog herba verimi, drog çiçek verimi, uçucu yağ içeriği, verimi ve bileşimi incelenmiştir. Deneme 2020 yılında bölünmüş parseller deneme desenine göre yürütülmüştür. Bölgemiz koşullarında, özellikle Bulgaristan kökenli A. asplenifolia Vent. türünün dal sayısı (31.86 adet), yeşil herba verimi (959.85 kg/da), drog herba verimi (239.96 kg/da), drog çiçek verimi (111.93 kg/da) değerleri ile uçucu yağ verimleri (35.94 l/da) bakımından en iyi sonuçları verdiği belirlenmiştir. Biçim zamanları arasında yeşil herba verimi (1051.82 kg/da) ve drog herba verimi (262.95 kg/da) bakımından en yüksek sonuçlar tam çiçeklenme zamanından elde edilmiştir. Uçucu yağların bileşimi açısından Achillea biebersteinii Afan. türünde en yüksek çıkan temel bileşenler Eucalyptol ve Santolina alcohol olduğu görülürken Achillea asplenifolia Vent. türünde Camphor/(+)-2-Bornanone olmuştur. Eucalypto ve endo-Borneol her iki türde de yüksek miktarda bulunan ortak bileşenlerdir. Santolina alcohol Achillea biebersteinii Afan. türünde β-Pinene, Camphor/(+)-2-Bornanone ve Chamazulene ise Achillea asplenifolia Vent. türünde en yüksek çıkan bileşenler arasında yer almaktadır.
Organik ve inorganik gübre uygulamalarının salep bitkisinde morfolojik özellikleri ile yumru verimi ve kalitesi üzerine etkileri
Doğal yetiştiği ortamlarda organik madde ile beslenen salep bitkisine tarla koşullarında organik madde takviyesi ile salep bitkisinin morfolojik özelliklerini, yumru verimi ve kalitesini olumlu yönde etkilediği varsayımından yola çıkarak farklı organik ve inorganik gübre uygulamalarının etkileri araştırılmıştır. Araştırma 2020-2021 ve 2021-2022 kış yetiştirme döneminde Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Araştırma ve Uygulama alanı içerisinde 5 uygulamalı (kontrol, mineral gübre, hayvan gübresi, kompost ve kompost + mikoriza) ve 3 tekerrürlü organik deneme alanında tesadüf blokları deneme desenine göre kurulmuştur. Araştırma sonucunda denemede kullanılan uygulamalar arasında incelenen özellikler bakımından istatistiksel olarak önemli düzeyde farklılıklar saptanmıştır. Elde edilen ortalama sonuçlarına göre en yüksek bitki boyu (24.22 cm), yaprak sayısı (6.59 adet.bitki-1), çiçek sayısı (7.40 adet.bitki-1), yaprak boyu (6.57 cm), yaprak genişliği (2.62 cm), yavru yumru sayısı (1.58 adet.bitki-1) hayvan gübresi uygulamasından, en yüksek bitki başına yumru ağırlığı (8.22 g.bitki-1) ve yumru verimi (123.25 kg.da-1) kompost uygulamasından, en yüksek glukomannan oranı ise mineral gübre uygulamasından (%20.53) elde edilmiştir. Ülkemizde organik madde miktarı düşük olan tarım alanlarında salep bitkisi yetiştiriciliği yapılması durumunda organik gübre uygulamaları ile özellikle hayvan gübresi ve kompost uygulamaları kullanılarak organik madde miktarının artırılabileceği ve buna paralel olarak salep bitkisinin morfolojik özellikleri ve yumru veriminin artış göstereceği sonucuna varılmıştır. Bu çalışma ile salebin tarla şartlarında organik gübre uygulamalarıyla Çukurova koşullarında ticari ve ekonomik olarak yetişme potansiyelinin olduğu görülmüştür.
Çukurova koşullarında Paçuli (Pogostemon cablin ) bitkisinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Paçuli, dünyada ticareti yapılan ve uçucu yağı değerli olan hem terapötik özellikleri bakımından önemli hem de parfümeri sektöründe çokça kullanılan bir bitkidir. Bu araştırma; Paçuli (Pogostemon cablin (Blanco) Benth.) bitkisinin Çukurova koşullarında verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmada çiçeklenme öncesi, tam çiçeklenme ve çiçeklenme sonrası olmak üzere 3 farklı dönemde biçimler yapılmıştır. Araştırma sonucunda en yüksek bitki boyu (47.39 cm) çiçeklenme sonrası, dal sayısı (16.13 adet), taze toprak üstü verimi (2106.78 kg/da), taze yaprak verimi (1022.36 kg/da), kuru toprak üstü verimi (458,74 kg/da) ve kuru yaprak verimi (209.88 kg/da) ise tam çiçeklenme dönemde yapılan biçimden elde edilmiştir. En yüksek uçucu yağ oranı (%1.77) çiçeklenme öncesi dönemde ve uçucu yağ verimi (207.36 kg/da) ise tam çiçeklenme döneminde yapılan biçimden elde edilmiştir. Uçucu yağın ana bileşenlerini Asetofenon %41.56, Patçuli alkol %28.30, trans-Nerolidol %17.17 oluştururken diğer bileşenler ise Karyofilen %8.71, α-Guaien %5.86, Seyşellen %4.84, α-Bulnesen %2.53, Pogostol %1.24 olarak GC-FID ve GC/MS (+/-0.5, n=3) ile tespit edilmiştir.
İzmir kekiği (origanum onites L.)'nde yaprağa uygulanan farklı elisitörlerin verim ve kalite özellikleri üzerine etkileri
Bu araştırma, İzmir Kekiği (Origanum onites L.)'nde yaprağa uygulanan farklı elisitörlerin verim ve kalite özellikleri üzerine etkilerini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma ile ilgili tarla denemeleri Adana koşullarında 2021-2023 yılları arasında iki yıl süre ile yürütülmüştür. Araştırmada İzmir kekiği bitkisi (Origanum onites L.) yapraklarına uygulanan fenilalenin, pektin, kitosan, salisilik asit ve bunların farklı dozlarının (kontrol, 50, 100, 200, 400 mg/l) bitkinin verim ve kalite özelliklerine etkisi incelenmiştir. Araştırmada, farklı elisitörler ve bunların dozlarına bağlı olarak bitki boyunun 40.6-80.4 cm, yaş herba veriminin 406.3-2231 kg/da, kuru herba veriminin 146.7-1006kg/da, drog yaprak oranının %49.73-63.04, drog yaprak veriminin 86.67-540.3kg/da, uçucu yağ oranının %4.13-5.13, uçucu yağ veriminin 3.46-27.73 kg/da, uçucu yağ ana bileşenleri karvakrol oranının %47.96-69.06, p-simen oranının %15.5-76.27, γ- terpinen oranının %6.64-9.08, uçucu yağ antioksidan oranının %82.34-98.17, hidrosol antioksidan oranının %82.34-98.17, uçucu yağ toplam fenol konsantarsyonunun 48.51-97.53GAE/mL ve hidrosol toplam fenol konsantarsyonunun 25.15-90.93-GAE/mL arasında değiştiği saptanmıştır. Araştırma sonuçları, elisitör uygulamalarının Origanum onites 'in morfolojik gelişimi ve uçucu yağ üretiminde önemli rol oynadığını göstermiştir. Özellikle 200 mg/l salisilik asit hem uçucu yağ verimi, antioksidan kapasitesi, fenol miktarı hem de genel bitki veriminde istikrarlı şekilde en iyi sonuçları verirken, 400 mg/l kitosan da vegetatif büyümede ve uçucu yağ oranında güçlü bir etki göstermiştir. Araştırma bulgularına dayanılarak, farklı elisitörlerin bitkide farklı fizyolojik ve biyokimyasal yolları aktive edebileceği, dolayısıyla kullanım amacına göre elisitör seçiminin optimize edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Salep bitkisinde farklı GA3 dozlarının yumru verimine etkisi
Tıbbi ve endüstriyel olarak önemli bir bitki olan salepte, farklı dozlarda GA3 uygulamalarının verim ve kalite üzerine etkileri araştırılmıştır. Araştırma 2024-2025 yetiştirme sezonunda Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Uygulama alanında 6 uygulamalı ve 4 tekerrürlü tesadüf blokları deneme desenine göre kurulmuştur. Dikimden sonra 6 farklı (0-50-100-150-200-250 ppm) dozda giberellik asit uygulanmıştır. Uygulamalara dikimden itibaren 51. günde başlanmış ve on beş gün aralıklarla toplam yedi kez tekrarlanarak hasat zamanına kadar devam edilmiştir. Çalışma sonunda uygulamalar arasında incelenen özellikler bakımından istatiksel olarak önemli düzeyde farklılıklar saptanmıştır. Elde edilen ortalama sonuçlara göre en yüksek bitki boyu (36.70 cm), yaprak genişliği (1.51 cm ) ve taze bitki ağırlığı (9.61 gr/bitki ) 150 ppm GA3 uygulamasından elde edilirken, yaprak sayısı (11.62 adet/bitki) ve bitkideki çiçek sayısı (7.35 adet/bitki) 250 ppm GA3 uygulamasından elde edilmiştir. Yumruya ait özellikler ise bitki başına yaş yumru ağırlığı (2.17 gr/bitki) ve yumru verimi (350.81 kg/da) 50 ppm GA3 uygulamasından ve toplam yumru sayısı (15.25 adet/bitki) 200 ppm GA3 elde edilirken, yumru uzunluğu (2.54 cm) ve bitki başına kuru yumru ağırlığı (1.32 gr/bitki) kontrol uygulamasından elde edilmiştir. GA3 uygulamalarının uygun dozda bitki morfolojik özelliklerine ve yumru veriminde artış gösterebileceği sonucuna varılmıştır.
Ana ürün ve ikinci ürün yerfıstığı (Arachis hypogaea L.) tarımında farklı ekim sıklığının yaprak alan indeksine ve verime etkisinin belirlenmesi
Yerfıstığı (Arachis hypogea L.) Fabaceae familyasından ekonomik öneme sahip bir sıcak iklim ve yağ bitkisidir. Bu çalışmada, Türkiye'de yerfıstığında ana üretici illerden biri olan Osmaniye'de, ana ve ikinci ürün koşullarında, farklı pazar tipinden birer, toplam üç yerfıstığı çeşidinin sıra üzeri mesafe ayarlamalarına verim ve kalite açısından tepkisi araştırılmıştır. Yağlı Tohumlar Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (Osmaniye) araştırma ve deneme alanında, 2022 ve 2023 yıllarında, ana ürün ve ikinci ürün koşullarında yürütülen bu çalışmada NC-7 (yarı dik/yarı yatık formda, Virginia tipi), Florispan (dik formda, Spanish tipi), Georgia-Green (yatık formda, Runner tipi) yerfıstığı çeşitleri kullanılmıştır. Beş farklı sıra üzeri mesafede (5 cm, 10 cm, 15 cm, 20 cm ve 25 cm) yapılan ekimlerde sıra arası mesafe 70 cm olmuştur. Ana üründe farklı ekim sıklığında sıra üzeri mesafe arttıkça ana sap uzunluğu, yan dal uzunluğu, meyve verimi düşmüşür. Fakat bitki başına meyve sayısı, bitki başına meyve verimi, 1. kalite meyve oranı, 100 meyve ağırlığı ve 100 tohum ağırlığı değerleri artmıştır. İkinci üründe farklı ekim sıklığında %50 çiçeklenme gün sayısı, ginofor oluşum gün sayısı, ana sap uzunluğu, yan dal uzunluğu, bitki başına meyve sayısı, bitki başına meyve verimi, 1. kalite meyve oranı, II. kalite meyve oranı, iç oranı ve meyve verimi sıra üzeri mesafe arttıkça düşmüştür. Sonuç olarak NC-7 çeşidinin 5 cm, 10 cm ve 15 cm sıra üzeri uygulamalarında Osmaniye'de, ana ürün koşullarında 2022 ve 2023 yıllarında en yüksek meyve verimi (397.3 kg.da- ) elde edilmiştir. Farklı ekim sıklığında yaprak alan indeksi (YAI) değerleri iki yıllık ortalama değerlere göre ana ürün koşullarında 1.84-2.97 arasında olmuş, ikinci ürün koşullarında 1.98-2.40 arasında olmuş, ana üründe ikinci ürüne kıyasla daha geniş bir bantta değerler almıştır. Ana ve ikinci ürün koşullarında sıra üzeri mesafe arttıkça YAI ve meyve verimi düşüş göstermiştir. Ana ve ikinci ürün koşullarında tüm yağ asiti tipleri sıra üzeri mesafe arttıkça düşüş gösterdiğinden, yağ asitlerinin tamamı dar sıra üzerinde yüksek bulunmuştur.
Bazı tıbbi bitkilerin mısır sap çürüklüğü (dickeya zea)'ne karşı antibakteriyel etkilerinin araştırılması
Dickeya zeae adlı patojen bakterinin neden olduğu mısırda bakteriyel gövde çürüklüğü hastalığının mücadelesinde doğa dostu ve sürdürülebilir yöntemlerin kullanılması oldukça önemlidir. Bu yöntemlerden biri, tıbbi ve aromatik bitki ekstrakları ve onların uçucu yağlarının kullanımıdır. Bu çalışma kapsamında Antakya ili Kırıkhan ilçesine bağlı Ceylanlı Köyü Alan yaylasından toplanan Lavandula stoechas, Micromeria myrtifolia, Origanum syriacum ve Thymbra spicata ekstraktları ve uçucu yağlarının Dickeya zeae'ya antibakteriyel etkisi araştırılmıştır. Bitki ekstrakları hazırlanırken %80 etanol, %80 metanol ve steril saf su çözgen olarak kullanılmış ve en başarılı çözgenin %80 etanol olduğu saptanmıştır. In vitro petri denemelerinde Dickeya zeae'ya en yüksek antibakteriyel etki Thymbra spicata ve Origanum syriacum uçucu yağından elde edilmiştir. Bunları, çözgen olarak %80 etanolün kullanıldığı Thymbra spicata, Origanum syriacum ve Lavandula stoechas bitki ekstraktları ile Lavandula stoechas uçucu yağı takip etmiştir. Sonuç olarak, etkili bulunan bitki ekstrakları ve uçucu yağları bu hastalığın mücadelesinde kimyasallara alternatif olarak kullanılabilir. Anahtar Kelimeler: Thymbra, Origanum, Lavandula, organik tarım, sürdürülebilir tarım
Bazı yerfıstığı çeşitlerinin (Arachis hypogaea L.) farklı ekolojik koşullarda verim, verim komponentleri ve kalite değerlerinin belirlenmesi
Bu çalışma, Türkiye'de yetiştirilen 15 adet yerfıstığı çeşidinin (NC-7, Sultan, Çom, BATEM-5025, BATEM-Cihangir, Florispan, Halisbey, Ayşehanım, Masal, Osmaniye-2005, Wilson, Arıoğlu-2003, Georgia Green, Gazipaşa ve Rigel) Osmaniye, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa illerinde iki yıl süreyle verim, verim komponentleri ve kalite kriterleri açısından karşılaştırmasını yapmak amacıyla yürütülmüştür. Üç lokasyon ve iki yıl birlikte değerlendirildiğinde çıkış süreleri 9-16 gün, ilk çiçeklenme gün sayısı 32-42 gün, %50 çiçeklenme süresi 35-46 gün, ginofor oluşum gün sayısı 47-62 gün ve meyve oluşum gün sayısı 61-76 gün arasında olmuştur. Florispan erkenci, Osmaniye-2005 geççi çeşitler olarak öne çıkmıştır. Üç lokasyon ve iki yıl birlikte değerlendirildiğinde ana sap uzunluğu 26.8-53.3 cm; yan dal uzunluğu 47.1-68.5 cm; bitki başına meyve sayısı 23.4-61.2 adet.bitki-1; bitki başına meyve ağırlığı 26.1-99.1 g.bitki-1; birinci kalite meyve sayısı oranı %39.6-71.5, ikinci kalite meyve sayısı oranı %19.4-45.5; 100 meyve ağırlığı 99.1-303.0 g; 100 dane ağırlığı 52.9-119.8 g; iç oranı %57.9-76.0; dekara meyve verimi 276.5-645.9 kg.da-1 arasında olmuştur. Masal çeşidi, iki yıllık ortalama değerlere göre, her üç lokasyonda da dekara meyve verimi en yüksek çeşit olarak öne çıkmıştır. Kalite açısından üç lokasyon ve iki yıl birlikte değerlendirildiğinde, yağ oranı %43.8-49.2; protein oranı %21.3-28.4; palmitik asit oranı %5.74-11.62; stearik asit oranı %1.73-3.10; oleik asit oranı %38.4-78.9; linoleik asit oranı %3.80-39.70; linolenik asit oranı %1.04-1.53 arasında tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Masal çeşidi, iki yıllık ortalama değerlere göre, her üç lokasyonda da dekara meyve verimi en yüksek çeşit olarak öne çıkmıştır. Osmaniye'de Masal ve Rigel; Kahramanmaraş'da Masal; Şanlıurfa'da Masal, Sultan, Halisbey ve Osmaniye-2005 en yüksek verim veren çeşitler olarak ilgili bölgelerde ekimi önerilmektedir. Kalite açısından Masal çeşidi high-oleik bir çeşit olarak sağlıklı yağ asidi kompozisyonuyla da öne çıkmaktadır. Yerfıstığı tohum piyasasında baskın çeşit olan NC-7 çeşidi ise orta-üstü bir performans göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Yerfıstığı, Genotip, Verim Komponentleri, Protein, Yağ Asitleri
Çukurova koşullarında ölmez çiçek (Helichyrsum italicum) bitkisinin farklı gelişme dönemlerinde verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Ölmez çiçek, dünyada ticareti yapılan ve uçucu yağı değerli olan hem terapötik özellikleri bakımından önemli hem de kozmetik sektöründe yaşlanma karşıtı olarak kullanılan bir bitkidir. Araştırma Çukurova Koşullarında Ölmez Çiçek (Helichyrsum italicum) bitkisinin farklı gelişme dönemlerinde ( çiçeklenme başlangıcı, tam çiçeklenme ve çiçeklenme sonrası) verim ve kalite özellikleri (bitki boyu, taze ve kuru herba verimleri, taze ve kuru çiçek verimleri) yanı sıra uçucu yağ oranı ve bileşenleri belirlenmiştir. Araştırma sonucunda Ölmez Çiçek (H. italicum) bitkisinde en yüksek bitki boyu (47.80 cm), taze herba verimi (784.83kg/da), kuru herba verimi (361.32 kg/da), taze çiçek (203.80 kg/da) ve kuru çiçek verimleri (111.64 kg/da) çiçeklenme sonrası dönemde yapılan hasattan elde edilmiştir. Çiçek uçucu yağ oranı en yüksek değer %0.88 ile çiçeklenme başlangıcı dönemde, uçucu yağ verimi ise (0,40 l/da) tam çiçeklenme döneminden elde edilmiştir. H. italicum bitkisinde yapılan üç farklı hasat zamanında uçucu yağ ana bileşenleri α-Pinene (%15.11-22.16), γ-curcumene (%7.57-18.2 ), neryl acetat (%6,31-8.53), italidion I (%8.25-14,72), italidion II (%5.38-8.98), caryophyllene (%3.66-4.43), β-selinene (%4.27-5.36) olarak tespit edilmiştir. Bu çalışmada; verim ve uçucu yağ kalitesi göz önüne alındığında H.italicum için en uygun hasat zamanının çiçeklenmeye başlangıç ve tam çiçeklenme dönemi olduğu saptanmıştır.