
55
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Üniversite eğitim yapılarının mekânsal özelliklerinin akademik kültürün sürdürülebilirliği bağlamında irdelenmesi
Sürdürülebilirlik kavramı; hızla değişen ve gelişen, bu süreç içerisinde de var olan somut ve soyut kaynakların bilinçsiz bir şekilde yok edilmeye başlandığı günümüz dünyasında oldukça önemli bir konuma gelmiştir. Birçok disiplinde, farklı yaklaşımlarla işlenen sürdürülebilirlik, mimarlık alanında kendine yer bulmuştur. Mimarlık alanında ele alınan sürdürülebilirlik kavramlarından, sosyal, çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliğin yanı sıra kültürel sürdürülebilirliğin de bu alana dahil olduğu görülmektedir. Mekânı sosyal ve kültürel perspektiften değerlendirmeye olanak tanıyan mekân dizim yöntemi son yıllarda yapılan çalışmalarla sürdürülebilirlik kavramıyla ilişkilendirilmeye başlamıştır. Kentsel ölçekte ve bina ölçeğinde uygulanan mekân dizim yöntemi, insanın kullandığı mekanların sosyo-kültürel mantığını incelemektedir. Nicel verilerle birlikte mekân hakkında daha fazla veri sunan bu yöntem, mekanları farklı yaklaşımlarla değerlendirme potansiyeli barındırmaktadır. Bu çalışmada da mekân dizim yöntemi uygulanarak, üniversite eğitim yapılarının kültürel sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmanın ana amacı, mekânın içerisinde barındırdığı kültürün şekillenmesinde ve sürdürülmesinde etki eden unsurlardan olan, mekânsal konfigürasyon ve çevresel adaptasyonun bir parçası olan, doğal ışıklandırma ve gölgelenmenin, kültürü ne derecede yansıttığı ve o kültüre uygunluğunun, farklı parametrelerle incelenerek, bu parametreler arasındaki uyumun araştırılmasıdır. Kültür gibi soyut bir kavramın analizi için derinlemesine literatür taraması ve kavram tanımlamaları yapılmıştır. Teorik altyapının oluşturulmasının ardından, Süleyman Demirel Üniversitesi'nde bulunan; Hukuk Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi ve İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi yapılarının analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, değerlendirmeleri yapılan her bir fakültenin, akademik kültürleri ile ilişkilendirilebilecek mekânsal özelliklere sahip olduğu belirlenmiştir. Bu özelliklerin mekânsal konfigürasyon ve çevresel adaptasyon açısından vurgulandığı ortaya çıkmıştır. Vurgulanan mekanların, akademik kültürün sürdürülebilirliğini desteklediği, geri planda kalan mekanların ise desteklemediği çıkarımı yapılmıştır.
Erken Cumhuriyet Dönemi'nden günümüze İstanbul'da değişen konut söyleminin reklamlar üzerinden analizi
Türkiye'de barınma biçimlerinde yaşanan değişim sonucunda, günümüzde konut mekânı, üzerine yüklenen anlamlar aracılığıyla, bireyin toplumsal statüsünü ve yaşam tarzını belirleyen bir tüketim metası haline gelmiştir. Kuşkusuz, konutun bu yeni rolünde, sloganlar ve gerçeküstü görseller ile tüketici kitlelerini manipüle eden reklamların payı büyüktür. Reklamlar bir ürüne talep yaratma amacı güden anlam yapıları olmanın ötesinde, içerdikleri söylemlerle bulundukları toplumların egemen değerlerini yansıtan, dönemin siyasi, ekonomik ve sosyal yapısı hakkında ipuçları veren kültürel metinlerdir. Bu bağlamda, reklam söylemleri üzerinden konut anlayışında yaşanan değişimi okumak ve farklılaşan talepler doğrultusunda şekillenen konut üretim türlerini irdelemek tezin temel amaçlarını oluşturmaktadır. Çalışma alanı olarak, gerek kentsel, gerek toplumsal bağlamda en dramatik değişimlere sahne olan İstanbul seçilmiştir. Türkiye'de konut anlayışı 19. yüzyıl sonlarından itibaren geleneksel bağlamından kopmaya başlamış, kentsel mekân önemli bir dönüşüm sürecine girmiştir. Yeni geliştirilen yapım teknikleri ve apartmanın "modern yaşam temsili" olarak kentsel mekâna katılması ile başlayan süreç, İstanbul kent morfolojisinde yaşanan değişimin başlangıcı olmuştur. İkinci Dünya Savaşı sonrası toplumsal ve ekonomik değişmelerin sonucu olarak büyük kentlere göç eden nüfus, kent mekânında konut açığı problemini doğurmuştur. Yaşanan problemlere çözüm bulmak amacıyla, kent mekânı gerek kişisel girişimler gerek devlet eli ile yapılan müdahalelere sahne olmuş, kurulan Emlak Kredi Bankası ile birlikte, konutun medya ortamında bir ürün olarak sunumunun ilk örnekleri sergilemiştir. Öte yandan bankalar tarafından mevduat karşılığı çekiliş usulü ile verilen ikramiye evleri reklamları da ilk konut reklamı örneklerindendir. Tüm bu süreç, konutun metalaşması ve reklam mecrasında yer almasının ilk adımlarıdır. 1980 dönemi, Türkiye için yeni bir dönüm noktasına işaret eder. Küreselleşme olgusu ile birlikte ortaya çıkan yeni söylemler, yaşanan politik-ekonomik süreçler ve bunların etkisi ile gelişen toplumsal sınıflar, kentin çeperlerinde, benzer sosyal ve kültürel sermayeye sahip ve aynı yaşam tarzını benimsemiş bireyler için tasarlanmış yeni konut alanlarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Neoliberal dönemin mekânsal kurgusu, önceki dönemlerle karşılaştırıldığında çok daha hiyerarşik bir nitelik kazanmış, yaşanan sosyal gruplaşmalar kentsel mekân üzerinden okunabilir hale gelmeye başlamıştır. Bu döneme ait reklam metinleri, "farklı", "özel", "prestij", "güven" gibi daha önceden konut reklamlarında rastlanmayan söylemlerle, kentin geri kalanından uzaklaşma ilkesine özendirerek toplumsal ayrışmaların derinleşmesinde önemli rol oynamıştır. Toplum içerisindeki kültürel seçkinlik söyleminin inşasında önemli bir yeri olan bu reklamlar, içerdiği görseller ve metinlerle de önceki dönemlerdeki konut reklamlarından ayrılırlar. Bu bağlamda dönemin reklamlarına dair yapılan analizler, neoliberal politikaların ve küreselleşme sürecinin öncesi-sonrasında yaşanan toplumsal ve mekânsal dönüşümlerin yeni ortaya çıkan reklam imgeleri üzerinden okunabilmesi bakımından önemlidir. 2000'li yıllar, kent merkezinin tekrar keşfedildiği dönem olarak değerlendirilebilir. Önceki dönemde yaşanan kent merkezinden kaçış anlayışı belli oranda devam etse de, sosyal yapıdaki bireyselleşme ve aile yapısındaki değişim gibi faktörler kent mekânında yaşama olgusunu tekrar gündeme getirmiştir. Özellikle rezidans olarak nitelendirilen ve çok katlı bloklar içinde otel konforu vadeden yapıların kent mekanına girmesi ile kent merkezi önemli bir dönüşüme sahne olmuştur. Öte yandan 2000'li yıllar toplumsal muhalefetin farklı gruplar üzerinden şekillendiği yeni bir dönemdir. Bu dönemde muhafazakâr söylemler yoğunlaşmış, toplum genelindeki kolektif eylemler, yerini gruplaşmalara bırakmıştır. İnsanların, belli gruplar halinde bu içe kapanışı ve sınırlı özel alan oluşturma ihtiyaçlarında, devlet eli ile geliştirilen politikaların ve dönemin siyasal yapısının etkisi büyüktür. Toplumsal yapıdaki gruplaşmalar konut mekânlarında da kendini göstermiş, konut reklamları bu yapıya uygun muhafazakâr kurgularla sunulmaya başlanmıştır. Daha önceleri sosyal statü, seçkinlik, zenginlik gibi daha çok gelir düzeyine yönelik tasarlanan reklam iletilerine artık, dönemin getirdiği sosyo-politik söylemler de eklenmiştir. Bu bakımdan yapılacak olan çözümlemeler, ortaya çıkan yeni söylemlerin değerlendirilmesi açısından önem kazanacaktır. Konuta dair değişen söylemleri dönemsel olarak okuyabilmek adına tarihsel kırılma noktalarını belirlemek, çalışma için son derece önemlidir. Bu bağlamda analiz kısmında elde edilen veriler, Erken Cumhuriyet Dönemi'nden başlayarak, 1950-1980 Dönemi, 1980-2000 Dönemi ve 2000 Sonrası Dönem olmak üzere yorumlanmıştır. Dolayısıyla bulundukları dönemin egemen toplumsal ve ekonomik koşullarının etkisi ile tarihsel süreçte değişim göstermiş olan konut reklamlarının, anlam ve ideolojisini söylemler üzerinden irdelemek ve reklamlarda kullanılan söylemlerin, geçmişten günümüze ne şekilde değişiklik gösterdiğini çözümlemek için sistemli bir altyapı sağlanmıştır. Araştırmada, Türkiye'de yayınlanan konut reklamlarının tarihsel süreçte, içerik bakımından nasıl yapılandırıldığının belirlenmesine yönelik olarak, iletişim çalışmalarında en çok tercih edilen yöntemlerden biri olan içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Bu bağlamda reklamlar her dönemde içerdikleri söylemlere göre; mimariye yönelik söylemler, konum-ulaşım odaklı söylemler, sosyal ve kültürel avantajlara yönelik söylemler, soyut söylemler, güvenlik odaklı söylemler, teknik ve altyapıya yönelik söylemler ve satış-ödeme-yatırım odaklı söylemler olarak alt başlıklar halinde irdelenmiştir. Analiz kapsamında elde edilen sonuçlar, reklamların içinde bulundukları dönemin koşulları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda dönemlere ait reklamlar üzerinden yapılan analizler, değişen reklam söylemlerinin belirlenmesi, neoliberal politikaların ve küreselleşme sürecinin öncesi-sonrasında yaşanan toplumsal ve mekânsal dönüşümlerin açıklanması bakımından önemlidir. Bu konuda akademik olarak sınırlı sayıda araştırma yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda araştırmanın önemi daha iyi anlaşılmaktadır.
Mekansal deneyim ve düşüncede yaratıcılık: Parazitlenme
Mimari tasarım süreci yaratıcılık ile kendini gerçekleştiren bir süreçtir. Bu yaratıcı süreç mimarın zihnindeki tasarılar ile başlar. Düşüncelerden temsillere, temsilden üretime geçtikçe her aşamada evrilen mekân tasarıları, fiziksel mekânı deneyimleyen bireyler tarafından, her deneyim anında yeniden kurgulanır. Yaşanan mekâna dönüşen fiziksel mekân, sınırlarının dışına çıkar, her bir deneyim sürecinde farklı bir form alır. Mekâna yaşam katmanını ekleyen bu süreçte yaratıcı üretim devam eder. Her tasarı kendi içinde sınırlara sahiptir. Mekân, fiziksel sınırları haricinde yönlendirme etkisi ile de bir sınır oluşturur. Mekânın bu iktidarı, bireysel deneyimi doğrudan etkiler. Deneyim, iç ve dış uyaranlarla gerçekleşir ve yaratıcı bir süreçtir. Mekânın iktidarı ölçütünde deneyim de kontrol edilebilir olur. Bireysel deneyim, mekânın iktidarında şekillenirken bireyin düşünce dünyasından da izler taşır. Düşünce dünyası ise bireyin yaratıcılığının iktidarı altındadır. Mekân tarafından yönlendirilen düşünceler ve deneyimlerde, yaratıcılık ikincil plana doğru gerilemeye başlar. Bu durum en çok günümüz metropollerinde yaşayan bireyin gündelik hayatında gözlemlenir. Bireysel deneyimde yaratıcılığın azalması hali, mekânın yaratıcılığı tetikleme potansiyeli ile araştırılabilir. Bu araştırma için, yaratıcı bireysel deneyim ve düşünce sürecine bakmak gerekir. Genellikle metropollerde yaşayan bireyler üzerine odaklanan çalışmada, yaratıcı düşünce, mekân ve gündelik zaman ilişkisi üzerinden incelenebilir. Mekân ve zaman ayrı kavramlar olarak dilde yer bulsalar da birbirlerine bağımlı hatta birbirlerini var eden kavramlardır. Dolayısıyla, yaratıcı deneyimi gündelik hayatın akışından tamamen koparak aramak imkânsızdır. Duyarsızlaşmaya neden olan gündelik ritimde aksaklıklar, zamanda açılan bir parantez, yaratıcı deneyimin ihtiyaç duyduğu zamandır. Kısa devre olarak adlandırılabilecek bu zaman genişlemesi, bireyin mekânı yeniden kurgulamasını, çağrışımlarla, zamanda bükülmelerle kendi boyutunu oluşturmasını sağlar. Mekânın yeniden kurulması, zihinde oluşan imgeler ile hareketlerin bütünleşmesi, yeni imgeler, kolajlar doğurması gibi bir üretim hali, yaratıcı deneyimdir. Bu deneyim, ekrandaki görüntünün bozulması, yabancı görüntüler ve sesler ile karışması ya da astronomide kullanımıyla beklenmedik yörünge değişimi anlamına gelen parazitlenme olarak görülebilir. Teknik bir terim olan parazitlenme, yaratıcı düşünme ve mekân deneyimini araştırmada metaforik bir araç haline gelir. Parazitlenme eylemini irdelemek için yaratıcı düşünce üzerine bir tanım yapma ihtiyacı doğar. Parazitlenme ile gerçekleşen yaratıcı kolajlarda, yaratıcılığı tetikleyen her bileşen bir parazit olarak görülebilir. Düşünce, zaman içinde gelişerek düşünce sistemleri oluştururken bir hücre gibi davranır: Bölünür, dokular oluşturur, yaratıcılık ile etkileşerek diğer düşünce hücrelerini etkiler. Dolayısıyla yaratıcı düşünce için bulunduğu sistemde parazitlenme oluşturan bir parazit hücredir diyebiliriz. İkincil bir metafor olarak çalışma sürecinde ortaya çıkan hücre, düşünce hücresi tanımını şekillendirir. Hücrenin bileşenleri, düşünme ve parazitlenme eylemini sağlayan yapıtaşlar ile bağdaştırılır. Yaratıcılık ve hayal gücü düşünce hücresinin çekirdeğini oluştururken düşüncelerin üretim halini ve deneyimi sağlayan bir yapıtaşı olarak oyun kavramı ele alınır. Bireyin özgün bakış açısını belirleyen, kendisi ile evren arasındaki filtre ise, hücre çeperi görevi gören algı süzgecidir. Yaratıcılığın hücreyi ele geçirmesi ve ortaya çıkan her deneyim parazitlenme iken bu eylemin zamanı da kısa devre anlarıdır. Oyun kuramı sayesinde düşünme ve yaratıcılık arasındaki bağ keşfedilir. Dil, bireyin kendisine ve evrene dair duyduğu merak güdüsü ile doğar. Birey, etkileşime geçtiği her şeyi adlandırmaya başlar ve böylece evren düşünce dünyasına taşınır. Oyun, düşünülen dünya ile yaşanan dünyanın çakışması eylemidir. Tüm bu parazit hücre anlatısı parazitlenme eyleminin yapısını almamızı sağlar. Böylece parazitlenmeyi sağlayan mekânları inceleme olanağı buluruz. Mekânın ne koşullarda ve ne şekillerde bir parazitlenmeye olanak verdiğini araştırmak, yaratıcı bireysel deneyimi sağlayan mekânlar için neler gerektiğini de anlamayı sağlar. Bu araştırma için mekânlar, dönemin ruhundan etkilenmeleri göz önünde bulundurularak, dönemsel bir çizelgede değerlendirilir. Mekân üretimleri, yalnızca mimarlık alanında değil, çalışmayı zenginleştirmek için mimarlıkla yakın ilişki içinde olan bilim kurgu türü de ele alınır. Mimarlık ve bilim kurguda üretilen mekân tasarıları, parazitlenme metaforu ile yeniden değerlendirilir. Çalışmanın sonunda, parazitlenme metaforu ile bir araştırma yapma sürecinin çıktıları incelenir. Parazitlenme, mekânsal ifadelerde bazen bir malzeme ile bazen bir mekân kurgusu ile karşımıza çıkar. Çalışma süreci metaforların keşfi ve oluşturdukları düşünce sistemi bağlamında kendi içinde de bir parazitlenme anlatısı oluşturur. Bu açıdan çalışma da bir parazitlenme ürünü olarak sonuç bölümünde değerlendirmeye alınır. Çalışma süreci, kavramların bulunuşu ve kavramlar arası ağların oluşması aşamalarıyla anlatılır ve yeni düşüncelere evrilmek üzere açık bir son bırakır.
Türkiye inşaat sektöründe sürdürülebilirlik : sürdürülebilir beton üretimi
Çevresel sorunlar insanları, firmaları ve ulusları eş zamanlı etkileyen problemlere yol açmaktadır. Bu etkilerin zamanla daha da artacağı öngörülür. Doğal çevreyi korumak ve yeni nesillere sürdürülebilir bir gelecek bırakmak insanlığın ortak görevi haline dönüşmüştür. Ülkelerin bu konudaki kaygılarının yanı sıra ve dışa bağımlılığı engellemek adına sınırlı kaynak kullanımı daha da önemli bir hale gelmiştir. Son yıllarda inşaat sektörü içerisinde yer alan beton üretim firmalarının, istedikleri başarılara ulaşmaları için rekabet koşullarına ek olarak yüzlerini çevresel yönetim konularına çevirdikleri gözlemlenmiştir. Beton firmaların bulundukları pazarda pazar paylarını kaybetmemeleri, ayakta kalabilmeleri ve yeni pazar payı elde etmeleri için sektördeki trend çalışmalarında farkındalık sahibi olması gerekmektedir. Beton sektöründe meydana gelen yenilikçi çalışmalardan haberdar olan firmalar bu durumu kendileri için fırsata çevirebilirken, haberdar olmayan firmalar ise bu durum tehdit haline dönüşecektir. Bu tez çalışmasının temelini çevreci kaynak kullanımıyla üretilen sürdürülebilir betonun çevre ve toplum adına sağladığı yararların belirlenmesinin yanında sürdürülebilir beton üretimi hakkında Türk beton sektöründe yer alan firmaların bilgilendirilmesi, uygulamaya başlama eğilimlerinin tespiti, sürdürülebilir beton üretim uygulamasında firmalar adına karşılaşabilecek zorlukların, kolay noktaların tespiti ve belirlenen tespitler dahilinde alınması gereken önlemler oluşturmaktadır. Bu bağlamda önce dünya ve Türkiye inşaat sektörünün mevcut durumu, inşaat sektörünün ülkelerin ekonomilerine olan katkıları anlatılmıştır. Türkiye ve dünyada ülkelere göre toplam beton üretimi, kullanımı ve betonun sektördeki yeri kaynak araştırmalarıyla desteklenmiştir. Beton üretiminde yer alan malzemelerin ve beton üretiminin neden olduğu karbon ayak izi değerleri hakkında bilgi verilmiştir. Sürdürülebilir beton üretiminin doğal kaynak kullanımını azaltacağı, neden olduğu karbon ayak izini azaltacağı ve beton üretiminde endüstriyel üretim sonucu meydana gelen atıkların beton üretimi içerisinde geri dönüşüm yöntemleriyle kullanımının çevre ve insanlık adına olacak olumlu etkilerine yer verilmiştir. Dünyada üretilen ve Türkiye'de üretilmesi planlanan sürdürülebilir beton kavramı detaylı olarak anlatılmıştır. Araştırma metodu olarak dünyada Sürdürülebilir Beton Konseyi tarafından hazırlanan sertifikasyon sistemi tanımı, ana hedefleri, sertifikasyon gereklilikleri ve sertifikasyon sistemi detaylı olarak belirtilip, Türkiye beton üretiminde yer alan beton firmalarının sürdürülebilir beton üretimi hakkında görüşlerinin belirlenmesi ve sürdürülebilir üretim sürecine başlanıldığında firmalar adına karşılaşılacak fırsatların, tehditlerin, zayıf ve kuvvetli yönlerin belirlenmesi amacıyla anket çalışması hazırlanmıştır. Bu verilerin değerlendirme aşamasından sonra sürdürülebilir beton kullanımının çevreye ve insanlığa sağlayacağı yararlarla beraber beton firmalarına sağlayacağı fırsatların ve tehditleri tespiti, uygulamada karşılaşabilecek zorluklara karşı alınabilecek önlemlerin belirlenmesi ve bu alanda çalışma yapacak araştırma ve öğretim görevlilerine ışık tutacağı öngörülmektedir.
1950 sonrası şehir rehberlerinde İzmir kent imgesi
Kent imgesi, kentsel mekanın öğeleri ile burada gerçekleşen gündelik pratiklerle bağlantılı olarak kurulur. Kente yönelik üretilen sosyal, ekonomik ve kültürel politikalar kent mekanını dönüştürdüğü gibi kentsel imgeyi de şekillendirir. Dolayısıyla kent imgesinin nasıl kurulduğunu ve bunun araçlarını araştırmak kentin farklı bir okumasının yapılmasını mümkün kılar. Bu çalışma kapsamında da şehir rehberlerinin kentsel imgenin inşasındaki rolüne odaklanılarak İzmir‟in imgesinin 65 yıllık bir süreDe nasıl kurulduğu ve nasıl bir değişim geçirdiği incelenmiştir. Tezin giriş kısmından sonra yer alan ilk bölümünde seyahatin ve turizmin tarihi incelenmiştir. 19. Yüzyıl öncesinde yalnızca varlıklı bir grubun tekelinde olan seyahat etme ayrıcalığı zaman içerisinde demokratikleşerek kitle turizmine evrilmiştir. Turizmin uluslarası anlamda yaygınlaşması ile birlikte kitlelerin mekanlar üzerindeki dönüştürücü etkisi turist bakışı kavramsal çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır. Bölümün ikinci kısmında bir turizm tanıtma aracı olarak şehir rehberlerinin tarihsel değişimine ve kentsel imgenin kurulumundaki rolüne odaklanılmıştır. Bu bölümü takiben İzmir kent tarihi, çalışmanın kendine başlangıç olarak seçtiği 1950 senesini bir eşik olarak kabul ederek 1950 öncesi ve sonrası olmak üzere iki kısımda aktarılmıştır. İlk kısımda İzmir‟in antik dönemden Cumhuriyet‟in ilk yıllarına kadar geçen süreçteki değişimi haritalar, panoramalar, fotoğraflar ve kartpostallar üzerinden anlatılmıştır. Yüzyıllar boyunca canlı bir liman kenti olan İzmir‟in 19.yüzyıldaki çok milletli ve farklı kültürlere ev sahipliği yapan kent yaşantısı Kurtuluş Savaşı ve İzmir Yangını sonrasında kimlik değiştirmiş, kent mekanının büyük bir kısmı yangınla yok olmuştur. Cumhuriyet‟in ilk yıllarından itibaren İzmir‟in ekonomik ve sosyal anlamda kalkınması için birçok çalışma yapılmış, kent mekanı ulusalcı bir ideolojiyle yeniden şekillenmiş, İzmir Enternasyonel Fuarı ve Kültürpark bu ideolojinin en büyük temsilcilerinden olmuştur. Rehberler ayrıntılı olarak incelendikten sonra İzmir kent imgesini oluşturan 5 ana tema öne çıkmıştır, bu nedenle 1950 sonrası şehir rehberlerinin incelendiği bölüm beş ana başlığa ayrılmaktadır: Tarihi Kent, Fuarlar Kenti, Bereketli Kent, Sayfiye Kenti ve Gavur İzmir. Tarihi kent İzmir bölümünde, rehberlerde kentin tarihi geçmişine referans veren Efes ve Bergama antik kentleri, Saat Kulesi gibi yapılar ve mekanlarla kentin panoramasına odaklanarak bunların temsillerinde zaman içerisindeki değişimleri incelenmiş ve kent imgesindeki etkileri araştırılmıştır. Fuarlar Kenti İzmir bölümünde İzmir Enternasyonel Fuarı ve Kültürpark‟ın günümüze kadar nasıl değişimler geçirdiği anlatılır ve kent yaşantısı üzerindeki etkisi açıklanır. İzmir‟in kentsel imgesini oluşturan en güçlü yapılardan biri de inşasını büyük çoğunlukla fuar dönemindeki yoğunluğun tetiklediği Büyük Efes Oteli olmuştur. Bereketli Kent İzmir bölümü İzmir‟in zirai ve ticari faaliyetlerinin kentin turistik imgesi üzerindeki izlerini sürer. Sayfiye Kenti İzmir bölümünde, Karşıyaka, Buca ve Bornova gibi kentin öncül sayfiye ve mesire alanlarının, Kordonboyunun ve sahil beldelerinin değişimi rehberlerdeki temsilleri üzerinden aktarılmıştır. Gavur İzmir bölümünde ise özellikle 2000‟ler sonrasında yeniden tanımlanan „laik, rahat, muhalif‟ İzmirlilik kimliğinin oluşumunun rehberlerdeki izleri incelenmiştir. Böylece çalışma kurguladığı bu kavramsal çerçeve ile İzmir‟e ve İzmirliliğe dair imgenin çözümlenerek onu oluşturan mekânsal politikaların görünür kılınmasını sağlamıştır.
Türk yapım projelerinde tekrarlanan işlerin (rework) sebepleri ve proje performansı üzerindeki etkileri
Yapım projelerinde, maliyetlerin beklenenden yüksek çıkması, finansal planlamanın kötü yapılması ve işin müşteriye zamanında teslim edilememesi gibi önemli problemlerle karşılaşılmaktadır. Bu problemler yapım projelerinin performansını ve verimliliğini düşürmektedir. Bu duruma sebep olan en önemli faktörlerden biri tekrarlanan işlerdir. Proje sürecinde, hatalar, ihmaller ve değişiklikler sıklıkla meydana gelir ve bu durum proje sürecinin farklı aşamalarında tekrarlanan işlere yol açmaktadır. Birçok ülkede yapılan çalışmalar, tekrarlanan işlerin, farklı iş kategorilerinin maliyetini % 3 ile % 30 arasında arttırdığını ve farklı çalışma kategorilerinde gecikmelere neden olduğunu göstermiştir. Bu gecikmelerin planlanan sürelerinin % 10'dan % 77'ye çıkmasına neden olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, tekrarlanan işler, müşterilerin ve yüklenicilerin memnuniyetsizliğine neden olmaktadır. Yurtdışında yapılan çalışmalara bakıldığında, tekrarlanan iş nedenleri, tekrarlanan iş sınıflandırma sistemleri, tekrarlanan işleri azaltmaya yönelik önlemler ile ilgili birçok çalışma bulunmaktadır ve her bir araştırmacı kendi tanım ve yaklaşımını ortaya koyarak araştırmasını yapmıştır. Bu tez kapsamında kullanılan tanım: "İlk yapılış sırasında doğru bir şekilde tamamlanmamış bir işlevin ya da aktivitenin gereksiz bir çaba harcanarak tekrar yapılması işidir." Bu tanım proje sürecinin hem tasarım hem de yapım aşamasını kapsamaktadır. Bu nedenlerden dolayı bu tanım kabul edilerek araştırma yapılmıştır. Tekrarlanan işler yapım projelerinde ekstra maliyete ve süre gecikmesine yol açmaktadır. Proje katılımcıları için ekstra maliyet ve süre gecikmesi ciddi bir problemdir. Bu tez çalışmasının amacı, Türk yapım projelerinde maliyet ve süre gecikmesine yol açan tekrarlanan işlerin sebeplerini ve bu sebeplerin proje performansına etkisini tespit etmektir. Bunun sonucunda ise proje performansını arttırmak için alınacak önlemler hakkında yorum yapılmıştır. Tez kapsamında yapılan alan araştırmasında Türk yapım projelerinde hem tasarım hem de yapım aşamasında bulunan tecrübeli 33 kişi ile yüzyüze görüşme yapılmıştır. Bu görüşmede alan araştırması kapsamında hazırlanan tekrarlanan işlerin oluşma sıklığını ve proje performansına etkisini belirlemek amacıyla anket uygulanmıştır. Anket bulgularına göre tasarım aşamasında en sık karşılaşılan ve proje performansına en çok etki eden tekrarlanan iş sebebi "Statik, elektrik, tesisat ve mimari proje koordinasyon eksikliği"dir. Görüşülen kişiler, Türk yapım projelerinde tasarım aşamasında projeler arasında koordinasyonun olmadığını söylemişlerdir. Bunun azaltılabilmesi için tasarım aşamasında projeler çakıştırılmalı ve daha yapım aşamasına geçmeden yapılabilirlik kontrolleri yapılmalıdır. Yapım aşamasında en sık karşılaşılan ve proje performansına en çok etki eden tekrarlanan iş sebebi "Zaman sınırlandırılmasından kaynaklı baskı"dır. Görüşülen kişiler, Türk yapım projelerindeki zaman sınırlandırmasından dolayı tasarım aşaması bitmeden yapım aşamasına başlanıldığını belirtmişlerdir. Tasarım aşaması bitmeden yapım aşamasına başlanıldığı için proje uyuşmazlıkları, hatalar ya da eksiklikler ile karşılaşılmaktadır. Bu durum da projenin ekstra maliyet ve süre gecikmesi ile sonlanmasına sebep olmaktadır. Bu nedenle görüşülen kişiler verilen sürenin tasarım aşamasında daha verimli kullanılıp tasarım bittikten sonra yapım aşamasına geçilmesi gerektiğini önermektedirler. Dış kaynaklı sebeplere baktığımızda "ekonomik etmenler" en sık karşılaşılan ve proje performansına en çok etki eden tekrarlanan iş sebebidir. Özellikle Türkiye'deki ekonomik dalgalanmalar yapım sektörünü ciddi şekilde etkilemektedir. Bunun için ekonomik dalgalanmalar göz önünde bulundurularak iş planlamaları ve bütçe planlamaları yapılmalıdır. Sonuç olarak hem tasarım hem de yapım aşamasında proje planlamasının ve kontrolünün ve proje planlamasını ve kontrolünü yapan kalifiye kişilerin önemi büyüktür. Firmalar projeye başlamadan önce iş planlaması, bütçe ve yönetim planlaması ve yapım başladıktan sonra düzenli denetlemeler için kaynak ve zaman ayırmalıdır. Görüşülen kişilerin ortak görüşü olarak tekrarlanan işlerin azaltılabilmesi için planlamaya, programlamaya ve proje yönetimine oldukça önem verilmelidir. Tekrarlanan işlerin azaltılması için kaynak ve zaman ayırmayan firmalar, süre gecikmesi ve ekstra maliyetle karşılaşmaya devam edeceklerdir. Bu firmalar zarar etmeyi sürdürecek ve sektördeki rekabet güçlerini kaybedeceklerdir.
Paul Bonatz'ın Türkiye yılları
Paul Bonatz'ın Türkiye Yılları adlı tez, 1877-1956 yılları arasında yaşamış Alman mimar Paul Bonatz'ın Türkiye'de geçirdiği yıllara odaklanır. 1916, 1927 ve 1942 yıllarında muhtelif sebeplerle birer defa Türkiye'yi ziyaret etmiş olan mimar, 1943-1954 arasında geçen on bir yılda ülkede yerleşik olarak yaşamıştır. Tezin amacı, bir yandan Bonatz'ın Türkiye'deki ideolojik ve morfolojik üretimlerini arşiv belgeleri üzerinden ve mümkün olduğu kadar tarafsızca ortaya koymaya çalışmak, diğer yandan, söz konusu üretimlerin ülkenin mimarlık ortamında çarptığı yüzeyleri tespit edebilmek adına adı geçen yıllar ekseninde bir mimarlık tarihi okuması yapmaktır. Bu iki paralel okuma, Bonatz'ın Türkiye ve Türkiye'deki mimarlık çevreleriyle kurduğu ilişkiyi doğru yorumlayabilmek adına oldukça kritiktir. Bonatz'ın Türkiye yıllarının izini sürmeyi amaçlayan bu tez, özünde bir belge çalışmasıdır. Söz konusu amaç doğrultusunda dört adet arşiv (SALT Araştırma, Harika-Kemali Söylemezoğlu Arşivi, Rahmi M. Koç Arşivi & SALT Araştırma, Sedad Hakkı Eldem Arşivi, Paul Bonatz-Peter Dübbers Arşivi ve Belkıs Uluoğlu Arşivi) esas alınarak dokümanlar ışığında Paul Bonatz'ın bu coğrafya ile kurduğu benzersiz hikaye ortaya konmaya çalışılmıştır. Sözünü ettiğimiz ikili paralel okuma, belge çalışmasının yanında bir literatür taraması yapmayı zaruri hale getirir. Bu bağlamda mimarın Türkiye ile ilk kurduğu ilişki olan 1916 yılından, ülkeyi tamamen terk ettiği 1954 yılına kadar geçen zaman dilimi, var olan muhtelif mimarlık tarihi anlatıları üzerinden anlaşılmaya ve ortaya konmaya çalışılır. Başta Arkitekt ve Mimarlık dergileri olmak üzere dönemin yayınları taranır, dönem üzerine yazılmış metinler kapsamlı olarak incelenir. Bu suretle Paul Bonatz'ın üretimlerinin arka planı doldurulmaya, içerikleri daha yakından anlaşılmaya çalışılır. Tezin asıl odağı, mimarın Türkiye'de yerleşik olarak geçirdiği on bir yıl olmakla birlikte, öncesinde bu coğrafyaya değdiği tek seferlik serüvenler de detaylı birer okumaya tabi tutulur. Türk-Alman Dostluk Yurdu proje yarışması dolayısıyla Türkiye'ye ilk geldiği yıl olan 1916, yaptığı Doğu Avrupa gezisi dahilinde İstanbul'a uğradığı yıl olan 1927 ve Anıtkabir proje yarışması jürisi olarak ülkeye davet edildiği yıl olan 1942, hem saydığımız nedenler, hem de bu dönemlerin Türkiye ve Almanya bağlamlarındaki sosyo-kültürel ortamları doğrultusunda detaylı bir şekilde değerlendirilir. Bu çalışmanın ana fikri, Paul Bonatz'ın bir iktidar figürü olması üzerine kurulur. Milli Mimari söylemi bağlamında, Türkiye'ye geldiği andan itibaren, muhtelif birçok yöntemle iktidarını pekiştiren Bonatz'ın kullandığı tüm mecralar yakından incelenir ve tüm detaylarıyla analiz edilir. Sürekli olarak birbirini üreten bir sarmal içerisinde kıvrılan söylem ve iktidar dahilinde Paul Bonatz'ın pozisyonu anlaşılmaya çalışılır. Paul Bonatz'ın Türkiye Yılları adlı çalışma, Paul Bonatz'ın Türkiye'de geçirdiği yıllar üzerine yapılmış en kapsamlı çalışmalardan biri olma iddiasındadır. Aynı zamanda bir mimarlık tarihi anlatısı ortaya koymak suretiyle Bonatz'ın üretimlerinin altının doldurulmaya çalışıldığı bu tez, literatüre kendi konusu dahilinde önemli bir katkı yapmayı amaçlamaktadır.
Deprem güvenli mimari tasarımın sürdürülebilirlik ve enerji etkinlikteki payı
Mimari tasarımın kendisi aracılığıyla deprem güvenli olmasını sağlayabilmek için deprem hakkında yoğun bilgi birikimine sahip olmak gerekmektedir. Bunu vurgulamak amacıyla çalışmada depremle ilgili içeriklere detaylı olarak yer verilmiştir. Diğer bölümlerde deprem güvenli mimari tasarım ve mimari form üzerinden deprem güvenli olma konuları üzerine bilgiler aktarılmıştır. 2018 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği `nin satır aralarında düzenli yapıları yaklaşık %30 daha az demir ve beton kullandırarak ödüllendirmesine dikkat çekilmiştir. Uluslararası bina sertifikasyon sistemlerinin deprem güvenli olma kriterine puan vermemesi üzerine araştırmalar yapılmıştır. Anılan sertifika kuruluşları deprem izolatörlü olan yapıları dâhi sürdürülebilirlik açısından puanlandırmamaktadır. Aslında izolatör sistemi deprem konusunda alınabilecek önlemlerin en önemlilerindendir. 2018 TBDY `de belirtildiği gibi deprem izolatörü yapılarda diğer tasarımsal ve yapısal önlemlere gerek bırakmamaktadır. Bu nedenle bu durum kriterleri sağlayan yapılara haksızlıktır. Depremlerde can kaybına ve yıkıma yol açtığı tespit edilen asıl unsurun depremin kendisi değil, binaların kendisi olduğuna yer verilmiştir. Taşıyıcı sistemin düzenli olarak seçimi mimari tasarım ile ilişkilidir. Düşey ve yatay doğrultuda, mimari tasarım karmaşıklıktan uzak, basit ve taşıyıcı sisteminin sürekli olmasına imkân verecek şekilde düzenlenmelidir. Bu durumun depreme karşı başarılı bir yapısal tasarımın ilk koşulu olduğu belirtilmiştir. Depreme dayanıklı yapılar uzun ömürlü kullanım sağladığı için enerji etkin ve sürdürülebilir olma konusunda büyük bir paya sahiptir. Deprem hayatımızın içinde ve sonuçları birçok alanda olumsuz etki yaratmaktadır. Buna rağmen mimarlık alanındaki önemi göz ardı edilmektedir. Birçoğu yabancı kuruluş olan bina enerji sertifikasyon şirketlerinin deprem güvenli olmak olgusuna kriterleri arasında yer vermemiştir. Aynı zamanda puanlamaya dâhil etmedikleri bilinmektedir. Bu konunun ne kadar önemli olduğuna ve dikkate alındığında bize ne kadar kazanç sağlayacağına dikkat çekilmektedir. Bir yapı ne kadar deprem güvenli olur ve uzun ömürlü olursa o kadar sürdürülebilir ve enerji etkin olmaktadır. Bu durumun sürdürülebilir ve enerji etkin olmaya olan katkısı karbon ayak izi ve CO2 hesaplamaları üzerinden gösterilmiştir. Yapıda kullanılacak malzemelerin üretimi için harcanan enerji azaltılabilirse CO2 salınımı azaltılmış olacaktır. Azalan CO2 salınımı sürdürülebilir çevrenin temelini oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik, Enerji Etkin Bina, Mimari Form, Deprem Güvenli Bina, Bina Sertifikasyonu, Karbon Ayak İzi
Türkiye'deki ilk hidroelektrik santrali-Tarsus HES'in endüstri mirası kapsamında değerlendirilmesi ve koruma önerilerinin getirilmesi
Endüstri mirası; döneminin değerlerini taşıyan yapı, alan, peyzaj, kalıntı ve sanayi sürecini kapsar. Bu öğeler kültürel, ekonomik ve sosyal ilişkilere dair veri sağlarken kent belleğini de oluştururlar. Endüstri mirasının korunma çalışmaları ve önemi, 1950 yılı sonrasında, Nizhny Tagil Tüzüğü ile konuşulmaya başlanmıştır. Türkiye'de 1990' lı yılların ardından önemli olmuştur. Bu çalışmada 19. yy. da ulaşım ticaretlerinin gelişmesi ile sanayileşme örneklerinin olduğu Mersin'in Tarsus ilçesindeki, Türkiye'nin ilk hidroelektrik santralinin endüstri mirası olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Tarsus, 19. yy. a kadar hammadde üretimi için olan kaynaklarına rağmen bunları işleyecek tesisleri bulunmamaktadır. 20. yy. a girmeden Tarsus'un potansiyelini fark eden yatırımcılar çırçır ve iplik fabrikaları kurmuştur. Ayrıca yiyecek imalathaneleri, santraller; makine parçaları yapan, tekstil, konserve ve tuğla-seramik fabrikaları faaliyet göstermiştir. Bu fabrikalar günümüzde ihmal, bilinçsiz onarım ve kararlarla verilen yeni işlevler ile tahrip hale gelmektedir. Bir kısmı işlevine devam eden, bir kısmı ise 1950'li yıllara kadar kullanıldıktan sonra işlevini kaybeden yapıların ayrıntılı belgeleme çalışması yapılmadığından Tarsus'un endüstri mirasının korunması, kent belleğinin sürdürülebilirliği için önemlidir. Bu endüstri miraslarından, Tarsus Hidroelektrik Santrali özellikle yanlış kullanımları nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Tez kapsamında; endüstri, endüstri mirası, hidroelektrik santralleri, Tarsus'un konumu, ekonomisi ve iklimi, tez kapsamındaki yapının bugünkü durumu incelenerek ve belgelenerek yapıldığı döneme ait tarihi ve mimari özelliklerinin belirlenip özgün durumunun araştırılmasıdır. Tez, 441 ada, 58 parselde bulunan santralin rölöve, restitüsyon ve restorasyon önerisini kapsamaktadır.
Çoklu fotoğrafların üç boyutlu rekonstrüksiyonunu yapan yazılımların performans ölçümü
Üç boyutlu modeller günümüzde birçok endüstrinin ihtiyacı haline gelmiştir. Sinema endüstrisi, bilgisayar oyunları, mimarlık ve sanal çevreye ihtiyaç duyulan her alanda üç boyutlu modeller kullanılmaktadır. Hareket ile nesne oluşturma -SFM (Structure From Motion) ise bütün bu üç boyutlu model ihtiyacı içerisinde, var olanı modellemeyi sağlayan düşük maliyetli fotogrametri tekniğidir. Bu teknik, çekilmiş bir dizi 2D fotoğrafı, 3D model üretmek için kullanır. Geleneksel fotogrametrik teknikler, model oluşturabilmek için kamera, yer kontrol noktaları gibi geometrik parametrelere ihtiyaç duyar. SFM, geleneksel fotogrametrinin aksine fotoğraflar üzerinden bütün bu parametreleri otomatik olarak üretir. Bu çalışmada, mimari nesnelerin SFM ile modellenmesi için optimum fotoğraf çekim stratejileri araştırılmış ve VisualSFM yazılımı ile deneyleri yapılmıştır. Oluşturulan stratejiler doğrultusunda Mersin'in Tarsus ilçesinde yer alan Kleopatra Kapısı, VisualSfm ve CMPMVS kolobrasyonu, Autodesk Remake ve Agisoft Photoscan yazılımları kullanılarak 3D rekonstrüksiyonu üretilmiştir. Farklı yazılımların oluşturdukları 3D rekonstrüksiyon, lazer tarama karşısında doğrulukları CloudCompare ile incelenerek bir performans analizi gerçekleştirilmiştir. Ortaya konulan performans analizleri doğrultusunda, çoklu fotoğraflardan 3D rekonstrüksiyon yazılımları ile mimari nesnelerin ifadesinin güvenirliğine ve mimarlık disiplinine olabilecek katkıları öngörülmüştür.
Sitcom türü dizilerde kültürel etkilerin konut temsilleri üzerinden incelenmesi
Mimari tasarımın sonuç ürünü olan mekân, görsel-işitsel medya ürünlerinin temel unsurlarından biri olarak kullanılmaktadır. Mimarlık izleyiciye sunulan mekân ile medyada temsil edilmektedir. Oluşturulan mekân temsilleri, oluşturulma biçimleri ve taşıdıkları göstergeler ile; karakterler, hikâyenin ritmi, atmosfer ve mekânın beslendiği kültür hakkında izleyiciye bilgi vermektedir. Çalışma, görsel-işitsel medyada mimari temsilin kültüre bağlı şekillenişini mekân kullanımları üzerinden incelemektedir. İnsan yaşamı için en temel mekân olan konutu ana mekân olarak kullanması ve günlük yaşam ile sıkı bir bağ kurarak izleyiciye yakın bir konumda bulunması sebebiyle medya türü olarak sitcom seçilmiştir. Sitcom, televizyon programları içinde erken dönem örneklerinden sayılabilecek ve günlük hayatı izleyiciye en komik haliyle sunan bir türdür. Sitcomlarda mekân genellikle dekor kurgu olarak tasarlanmakta ve kendisini üreten toplumun değerlerini, yaşam biçimini, günlük eylemlerini, beğenilerini ve trendlerini çeşitli temsiller ile aktarmaktadır. Çalışma kapsamında, Türkiye ve ABD'de üretilen sitcomlarda konut mekânlarının temsili ve iki toplumun kültürel normlarının bu temsillere yansımaları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu bağlamda, Amerikan yapımı "The Nanny" ile yerli uyarlaması "Dadı" ve Amerikan yapımı "The Jeffersons" ile yerli uyarlaması "Tatlı Hayat" vaka analizi yöntemiyle ele alınarak, mekân uyarlamalarındaki kültürel etkiler ortaya konmuştur. Bu tez, sitcom türünde konut mekânlarının temsiline odaklanarak, mekânın kültürel ve toplumsal kodları nasıl yansıttığını ve iki farklı toplumdaki benzerlikler ve farklılıklar üzerine saptamalar ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, çalışma, kültürün, mimarlık ve görsel medyanın ortak noktası olan mekân temsili üzerindeki etkilerinin anlaşılması ve iki kültürü kıyaslayarak kültürler arasındaki etkileşimleri ve dönüşümleri ortaya koyması açısından özgün bir yaklaşım sunmaktadır.
Mekânın evrimi: Fiziksel mekândan dijital mekâna
Mekan kavramının çok yönlülüğü zaman içinde evrilmesine neden olmuştur. Zamanın şartlarının sunduğu gelişmeler, mimaride mekanın deneyimlenmesinde karşılık bulur. Günümüzde dijital teknolojilerinin sunduğu mekan, farklı ve yeni deneyimlerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Mekanı deneyimlemenin; sosyal, kültürel, toplumsal boyutu olduğu gibi teknolojik boyutunun varlığı da söz konusudur. Tez çalışması, özellikle dijitalleşme bağlamında mekanın dönüşümünü incelemekte, fiziksel ve dijital mekanları yeterince kavrayabilmek için farklılaşmış mekânsal okumalara duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır. Dijitalleşme, geleneksel mekan anlayışlarına meydan okuyan yeni mekânsal deneyimler ortaya çıkarmıştır. Geleneksel mekânsal okumalar fiziksel mekanlar için yeterli olabilirken, dijital mekanlarda yetersiz kalmaktadır. Kültürel merkezler olarak müzeler, mekanın dönüşümleri keşfetmek için ideal bir platform sağlamaktadır. Bu bağlamda bu tez çalışması, Eskişehir Odunpazarı Modern Müze'yi alan çalışması olarak kullanarak, içerik analizi yoluyla fiziksel ve dijital mekanlar için mekan okuma endeksleri önermektedir. Tez çalışması mekanın daha derin anlaşılmasına katkıda bulunmak için; fiziksel ve dijital mekanlar arasındaki ilişkiyi keşfederek, fiziksel ve dijital mekanların analizine yönelik özgün bir metodoloji sunarak literatüre önemli katkıda bulunmaktadır. Çalışma, teorik çerçeveleri endekslerle sentezleyerek, mekanın evrimi konusundaki akademik anlayışı zenginleştirmeyi amaçlamaktadır. Bu anlamda çalışmada Eskişehir Odunpazarı Modern Müze (OMM) üzerinden yapılan alan araştırması yoluyla fiziksel -dijital mekanın deneyimlenmesi sorgulanmış, bu çalışmadan hareketle de dijitalleşmenin mekanı deneyimleme biçimini değiştirdiği, mekanın sadece somut olarak anlam ifade etmemesi, aynı zamanda düşüncede aktif olarak anlam kazandığı saptanmıştır. Korelasyonlar; fiziksel ve dijital mekanların birbirleri üzerindeki etkisini ve birbirlerinden farklı yönlerini vurgulayarak, fiziksel ve dijital mekan için farklı değerlendirme kriterlerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Kemaliye(eğin)'de yapı kitabeleri üzerine bir inceleme ve koruma önerileri
Kemaliye ilçesi, sahip olduğu geleneksel mimari dokusu ve kültürel mirasıyla tarihî ve kültürel araştırmalar açısından önemli bir merkez teşkil etmektedir. İlçede bulunan kitabeler, yalnızca yapıların yapım tarihleri ve yaptıran kişiler hakkında bilgi vermekle kalmayıp, aynı zamanda dönemin toplumsal yaşamı, kültürel değerleri, inanç anlayışı ve estetik zevkleri hakkında da önemli veriler sunmaktadır. Kitabelerde yer alan özdeyişler, temenniler ve dini içerikli mesajlar, bölge toplumunun yaşam biçimi ve kültürel normlarını günümüze taşırken, taş malzeme, yazı türü ve uygulama teknikleri gibi unsurlar, geleneksel taş işçiliği ve mimari estetiğin belgelenmesine imkân sağlar. Bu özellikleriyle Kemaliye kitabeleri, kent hafızası ve kültürel belleğin somut göstergeleri olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca biyolojik etkiler, atmosferik koşullar ve doğal afetler gibi tehditler karşısında kitabelerin belgelenmesi ve korunması, yalnızca tarihî ve kültürel bilgi birikiminin sürdürülebilmesi için değil, aynı zamanda yerel kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması açısından da büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, Kemaliye ilçesindeki geleneksel yapıların bünyesinde yer alan kitabeleri sistematik olarak tespit etmeyi, belgelenmesini sağlamayı ve korunmalarına yönelik öneriler geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, kitabe yoğunluğu yüksek yedi mahalle ve beş köyü kapsamaktadır. Yöntem olarak öncelikle literatür taraması yapılmış; ardından alan çalışması kapsamında kitabeler fotoğraflanmış, transkripsiyonları gerçekleştirilmiş, boyut ve malzeme özellikleri incelenmiş, gözlemlenen hasarlar değerlendirilmiş ve elde edilen bulgular doğrultusunda koruma önerileri oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kemaliye, Eğin, Kitabeler, Geleneksel Yapı, Belgeleme
Kahramanmaraş sivil mimari yapılarında 6 Şubat 2023 depremleri öncesi ve sonrası değerlendirmesi
Bu tez çalışması, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri sonrasında, kentsel sit alanı içinde yer alan geleneksel sivil mimari yapıların fiziksel durumlarındaki değişimi belgelemek ve analiz etmek amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma kapsamında, afet öncesinde alanda var olan sokak ve mahalle dokusunun morfolojik ve sosyal özellikleri değerlendirilmiş; geleneksel konutlara ait plan tipolojileri, cephe düzenlemeleri, yapı malzemeleri ve inşa teknikleri gibi özgün mimari unsurlar ortaya konmuştur. Deprem sonrası gerçekleştirilen kapsamlı saha çalışmalarında, yapıların hasar durumları sınıflandırılmış (tam yıkım, ağır hasar, yıkım kararı gibi) ve bu hasarın sokak ve mahalle ölçeğinde yarattığı mekânsal dönüşüm detaylı biçimde analiz edilmiştir. Uydu görüntüleri, belgeleme formları ve fotoğraf karşılaştırmaları aracılığıyla yapılan doluluk-boşluk analizleri, kentsel dokudaki kopuşları ve süreklilik kaybını mekânsal olarak ortaya koymuştur. Çalışma sonucunda, deprem sonrası müdahalelerin geleneksel konut dokusu üzerindeki etkileri belirginleşmiş; fiziksel yıkımın yanı sıra sosyal yaşam alanlarının da ortadan kalktığı, yerleşim bütünlüğünün bozulduğu ve alanın önemli ölçüde terk edildiği gözlemlenmiştir. Bu bağlamda tez, afet sonrası dönem için hem mimari belgeleme açısından özgün bir kaynak oluşturmayı, hem de kültürel mirasın korunmasına yönelik sürdürülebilir planlama yaklaşımlarına katkı sunmayı hedeflemektedir.
Kocaeli cephanelik binası koruma önerisi
Kocaeli ili İzmit ilçesi Gündoğdu Mahallesi'nde, 793 ada 2 parselde yer alan Cephanelik Binası, erken Cumhuriyet dönemine ait olup İzmit Körfezi çevresindeki askerî lojistik ağın günümüze ulaşabilen nadir örneklerinden biridir. Yapının uzun yıllar askerî alan sınırları içinde kalması ve sistematik bir belgeleme çalışmasının yapılmamış olması, mimari ve strüktürel özelliklerinin yanı sıra cephanelik tipolojisi içindeki konumunun da belirsiz kalmasına yol açmıştır. Bu çalışma, söz konusu yapının rölöve, restitüsyon ve restorasyon aşamalarını içeren bütüncül bir koruma süreciyle belgelenmesini ve değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, yapının mevcut durumu yersel lazer tarama sistemi ve RTK destekli drone fotogrametrisi ile üç boyutlu olarak belgelenmiş; klasik mimari ölçme yöntemleriyle desteklenen nokta bulutu verilerinden plan, kesit ve cephe çizimleri üretilmiştir. Alan ve yapı ölçeğinde gerçekleştirilen arşiv araştırmaları, tarihsel hava fotoğrafları ve kurumsal arşiv belgeleriyle bütünleştirilerek, İzmit Bahriye Komutanlığı'na bağlı cephaneliklerin erken Cumhuriyet dönemindeki askerî yapılanma içindeki yeri irdelenmiştir. Malzeme tespitleri ve bozulma analizleri sonucunda, yapıda özgün harman tuğla duvar örgüsü, ahşap çatı konstrüksiyonu ve Marsilya kiremit örtünün büyük ölçüde korunduğu; ancak niteliksiz müdahaleler, nem ve bakım eksikliğine bağlı bozulmaların mimari bütünlüğü zayıflattığı belirlenmiştir. Restitüsyon kararları, mevcut fiziksel izler, arşiv fotoğrafları ve tipolojik karşılaştırmalar doğrultusunda geliştirilmiş; restorasyon önerileri ise "en az müdahale", "özgün malzemeye saygı" ve "geri dönüşümlü müdahale" ilkeleri çerçevesinde, yapının kafe/restoran işleviyle kullanılarak korunmasını hedefleyecek şekilde kurgulanmıştır.
Safranbolu Yörük köyü geleneksel konutlarında ahşap doğramalar üzerine bir araştırma
Geçmişten günümüze kadar özgünlüğü koruyarak gelmiş, Anadolu geleneksel konut mimarisinin önemli örneklerini bünyesinde barındıran Safranbolu'nun kırsalında yer alan Yörük Köyü, bu özelliği ile de dünya mirası olarak kültürel ve tarihi değerlerin en önemli temsilcilerinden biridir. Bu çalışma; Safranbolu Yörük Köyü'nün günümüze kadar ulaşan geleneksel konut örneklerinde bulunan ahşap kapı ve pencere doğramalarına ait özelliklerinin tespit edilmesini içermektedir. Beş bölümden oluşan tezin birinci bölümünde, konunun önemine ve amacına değinilmiştir. Kullanılan yöntem hakkında bilgiler verilmiş olup çalışmanın kapsamına yer verilmiştir. İkinci bölümde; Safranbolu ve Yörük Köyü çevresinin coğrafi özelliklerine, iklimine, tarihsel gelişimine ve yerleşim özelliklerine ilişkin bilgiler yazılı kaynaklardan elde edilerek aktarılmıştır. Üçüncü bölümde; araştırmanın materyal ve yöntemine ilişkin bilgiler verilmiştir. Araştırmanın materyal kısmında Yörük Köyü geleneksel konutlarına ilişkin mimari, yapısal ve cephe özelliklerine dair bilgiler aktarılmıştır. Yöntem kısmında ise ahşap doğramaların yapısal, biçimsel ve tamamlayıcı özelliklerinin yanı sıra malzemede meydana gelen bozulma türlerine ait bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde, araştırma bulguları aktarılmıştır. Son bölümde ise, çalışmanın bütününe yönelik değerlendirmeler yapılmış ve Yörük Köyü geleneksel konut mimarisinin korunması ile ilgili öneriler verilmiştir.
Çift katmanlı cephelerin yangıngüvenliği açısından incelemesi
Yapılı çevrede insan sağlığı, konforu ve güvenliği öncelikli öneme sahiptir. Güvenlik önlemleri içerisinde en önemli risklerin başında yangın riski gelmektedir. Bu nedenle yangın riski, yayılımı ve güvenliği konusu yapı tasarım aşamasından itibaren dikkat edilmesi gereken başlıca konular arasında yer alan kriterlerden biri olarak kabul edilir. Bu çalışma kapsamında 3 boyutlu olarak tasarlanan aynı kat yüksekliğine, farklı plan ve cephe türüne sahip yapı modellerinin yangın simülasyon programında analiz edilmiştir. Elde edilen veriler üzerinden cephe ve plan tiplerine göre yangın anında ortaya çıkan duman ve alev yayılım sonuçları tablolar halinde sunulmuştur. Elde edilen veriler sonucunda bu konu üzerinde ülkemizde daha detaylı çalışmalar yapılması gerektiği, yapının karar aşamasından uygulama aşamasına kadar simülasyonların dikkate alınarak projelendirme yapılması gerektiği ve yönetmeliklerin gerek tasarım gerek uygulama aşamasında iyi bir kılavuz olması adına geliştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kentsel kalitenin geliştirilmesi bağlamında stratejik bir yaklaşım; kentsel tasarım rehberi kavramsal model önerisi
Kentler, önce sanayi devrimi, İkinci Dünya Savaşı, sonrasında 1960-70'lerde kentselleşmeye ilginin artması ve 1980'ler de dünya da yaşanan ekonomik, sosyal ve teknolojik gelişmelerin ortaya çıkardığı küreselleşme süreci etkisiyle oluşan hızlı değişimlere maruz kalmıştır. Her kentin bu değişim, gelişim ve sonucunda beliren dönüşümlere yanıtı farklı düzeylerde olmuş ve bazı kentler uyum sağlarken pek çoğu kentleşmenin sonuçlarını iyi yönetememiştir. Kentleşme olarak ifade edilen bu süreçte ortaya çıkan sorunlar-olgular, etkilerini kentsel mekânlarda hissettirmeye başlamıştır. Kentsel mekânların, sahip olduğu ya da olması gereken temel yapısal kimlikleri, uyum sürecinin yerine getiremediği durumlarda bozulmalara ve sağlıksızlaşmaya yol açmıştır. Kentsel tasarım yaklaşımları hızla değişirken, büyük kentlerde mevcut kent parçalarının yeniden oluşumu ve üretimi konusunda planlamalar yapılmaya başlanmıştır. Günümüzde kentleri tehdit eden yeni küresel dinamiklerin yarattığı değişim olgusu çeşitli toplumların ekonomik, sosyal ve kültürel yaşam biçimlerini etkilerken, aynı zamanda yaşam alanlarımız olan kentlerimize yansımaktadır. Yeni gelişmeler, boyut ve ölçek açısından kentsel mekânların ve mimarinin biçimlenmesinde, kentsel kalite oluşumunda etkin olmaktadır. Küreselleşme sürecinde söz konusu değişimlerin günümüz insanının gündelik yaşayışına getirdiği yeni yaşam biçimleri, beraberinde kentlerin fiziksel-mekânsal düzenine de yeni bir yapılanma ve değişen/başkalaşan/yeni kimlikler getirmektedir. Kentsel mekânları oluşturan tüm tasarım bileşeleri, bu bileşenlerin birbiri ile uyumluluğu, uygulama yöntemleri, planlama sürecinin en zayıf evreleri arasında yer almaya başlamıştır. Bu sebeple, sorunların-çözümlerin-önerilerin daha bütüncül, bölge bazında ele alınması gereklidir. Bir kent parçasında/kentsel alanda, yapılar için alınacak kararlar hem çevresindeki binalara hem de kente ilişkin kurallar, sınırlamalar içermelidir. Kentlerin fiziki yapısındaki işlevsel ve estetik bozukluklar, kentsel bütünlüğün ve kimliğin kayboluşu fiziki çevrenin düzenlenmesinde kentsel tasarım kontrollerinin kullanımını gündeme getirmiştir. Yapılı çevrenin düzenlenmesinde, değişim ve gelişimin yönlendirilmesinde kentsel tasarım ve uygulama araçları bir gereklilik olmaya başlamıştır. Kentsel tasarım rehberlerinin kullanımı ile bölgesel planlamadan mimari tasarıma kadar olan, yani, üst ölçek ile alt ölçek arasındaki ilişkiyi gösteren "bütünleşmiş tasarım süreci" rahatça ifade edilebilmektedir. Tasarımlarda parça-bütün ilişkisi kurulabilmektedir ve kent ölçeğinde mekânsal algı yanında, bina ölçeğinde de mekânsal algı sağlanabilmektedir. Kentsel mekân kalitesinin sağlanabilmesi, mekânsal gelişim ve yönlendirme, ancak doğru kentsel tasarım rehber uygulamalarının kullanımı ve "Kentin DNA"sını bozmadan yapılacak müdahaleler ile gerçekleşebilmektedir. Günümüzde, planlama sisteminin modernleştirilmesi ve mekânsal gelişmenin yönlendirilmesinde stratejik ve çağdaş planlama yaklaşımları çerçevesinde, kentsel tasarım uygulama araçları ile kentsel kontrolün sağlanması ve problemlerin çözülmesi söz konusudur. Kentsel tasarım rehberleri, planlama-tasarım ilişkisine bütüncül bir yaklaşım içinde, kentle mekânsal birlikteliğin sağlanmasında, disiplinler arası plan-proje diyalektiğinin kurulmasında etkili olmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın birinci bölümünde; Literatür Özeti, Tezin Amacı ve Hipotez açıklanmıştır. İkinci bölümde; literatürde yer alan genel kavramları netleştirmek üzere kalite kavramı, kentsel mekân kavramı ve kentsel mekânda kalite parametreleri açıklanarak, bunlarla ilişkili göstergelere yer verilmiştir. Üçüncü bölüm kapsamında tez konusu ile ilgili önemli iki tanım ve alt başlıkları ele alınmıştır. İlk olarak kentsel tasarım kavramı üzerine olan tartışmalar ortaya konulmuş, kapsamı açıklanmıştır. Daha sonra başarılı bir kentsel mekânın yaratılmasındaki geçmiş uygulamaların daha iyi algılanması açısından kentsel tasarımın ortaya çıkışı ve tarih içerisindeki gelişim süreci, yeni yaklaşımlar ve diğer disiplinlerle ilişkisi açıklanmıştır. Başarılı kentsel tasarım modeli oluşturmada önemli rol oynayan kentsel tasarım ilkeleri tanımlanmıştır. İkinci olarak ise, kentsel tasarım uygulama araçlarının tanımı ve "kentsel tasarım rehberleri" ni kapsayan sınıflandırılması yapılmış, kentsel tasarım süreci içindeki yeri ve kullanım alanları ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde; kentsel tasarım rehberlerinin tanımı, ortaya çıkış süreci ve gelişimi açıklanmıştır. Özellikleri, ilke ve hedefleri, ölçütleri belirtilmiş, bu konudaki tartışmalar ve kapsamı ortaya konulmuştur. Bir kentsel tasarım kontrol aracı olarak "kentsel tasarım rehberleri" nin sahip olması gereken tüm özellikleri, sınıflandırılması, uygulama ölçekleri ve mekânsal kullanım alanları belirlenmiştir. Son olarak, tez kapsamında önemle üzerinde durulan, günümüz kentlerinin problemi olan, "mekânsal gelişim ve değişimin yönlendirilerek, kentsel mekân kalitesinin sağlanması" yönünde rehber kullanımının rolü tanımlanmıştır. Beşinci bölümde; diğer bölümlerde yapılan tez amacına yönelik literatür araştırmalarından kentsel tasarım ve kontrolleri konusuyla ilgili olan, literatürün temelini oluşturan kuramcıların çalışmalarından elde edilen bilgilerle, farklı ölçeklerdeki kent ya da kentsel alan için hazırlanan kentsel tasarım rehberleri incelenerek örnek uygulamalar üzerinden analizleri yapılmış, tasarım ölçütleri, bileşenleri, konuları sınıflandırılmış ve analiz sonuçlarının karşılaştırmalı değerlendirilmesi yapılmıştır. Son olarak altıncı bölüm de ise; bir önceki bölümde sınıflandırılması yapılıp, çizelge halinde sunulan "farklı uygulama ölçeklerinde hazırlanan kentsel tasarım rehberleri " nin analiz sonuçları değerlendirilerek, örnek alan "Metropol ölçeğinde" oluşturulacak kentsel tasarım rehberlerinin tasarım konuları, sorunlar ve çözüm olacak tasarım ölçütleri/önerileri belirlenmiştir. Bu ölçütler en yüksek düzeyde kent, mekân ve yaşam kalitesi sunabilecek şekilde sınıflandırılmış, bu bağlamda kentsel tasarım rehberi çerçeve model önerisi yapılmıştır. Sonuç olarak, tez çalışması, kentleri tehdit eden küresel dinamiklerin yarattığı negatif etkileri en aza indirgemek ve yaşam alanlarımız olan kentsel mekânlarda tasarımsal yoksunluklar, kimliksizleşme, karmaşa, kalite yoksunluğu vb. hızla artan problemlerin, doğru kentsel tasarım uygulama süreçleri ve kontrolleri ile çözülebileceğini göstermiştir. Farklı disiplinlerin ortak çalışması aracılığıyla, kentler üzerinde aynı tasarım dilinin konuşulmasıyla ve kullanıcılarının/kentlilerin ekonomik, sosyal ve kültürel yaşam biçimlerini tanıyarak doğru şekilde yapılan tasarım çalışmalarının kentsel kalitenin ve kentsel sadakatin sağlanması açısından çok önemli olduğu görülmüştür. Bunun elde edilebilmesi için kent ya da kent parçası için hedefleri net bir şekilde belirlenmiş, işlev bölgeleri (tarihi alanlar, rekreasyon alanları, karma işlevler vb.) ve fiziksel verileri doğru saptanmış olarak hazırlanacak kentsel tasarım rehberlerinin, tasarım kontrolü olarak kullanılması gerektiği saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kentsel Kalite, Kentsel Tasarım Kontrolleri, Kentsel Tasarım Rehberleri, Kentsel Mekân Tasarım Bileşenleri, (Kentsel Mekânda) Tasarım Problemleri
Adana Tepebağ höyüğü ve çevresinin tarihsel süreç içindeki gelişiminin incelenmesi ve bölgenin günümüze yeniden kazandırılması
Tarihte birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Adana ili, ilk olarak Tepebağ Höyüğü veçevresinde kurulmuş ve zaman içinde bu bölgede gelişim göstermiştir. Osmanlı İmparatorluğuzamanında, geleneksel mimari adına önemli yapılar inşa edilmiştir.Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte kırsal kesimden kente göçlerin artması bölgedeki değişiminbaşlangıcı olmuştur. Bölgedeki yanlış yapılaşma ardından yerli kullanıcının bölgeyi terketmesi ve gelir düzeyi düşük bir kitlenin taşınması, tarihi binaların eskimesine nedenolmuştur.Tepebağ Höyüğü ve çevresi yaşayabilmek için bir çalışmaya ihtiyaç duymaktadır. Bu çalışmahem fiziksel çevrenin düzenlenmesi, hem tarihi binaların restore edilip, bu binalara işlevverilerek tarihi dokunun korunması, hem de sosyal yapının geliştirilmesi şeklinde olmalıdır.Çalışmanın birinci bölümünde, çalışmanın amacı ve yöntemi belirtilmiştir.İkinci bölümde Adana ili ve Taşköprü ile ilgili gerekli bilgiler aktarılmıştır.Üçüncü bölümde, Tepebağ Höyüğü ve çevresindeki bölgenin tanıtımı yapılmıştır. ArdındanAdana'nın Tepebağ Höyüğü'ndeki yerleşimi ve gelişimi irdelenmiş, Tepebağ ve çevresindekimahallelerde Osmanlı döneminden kalma geleneksel konut mimarisinin özellikleri örneklerleanlatılmıştır.Dördüncü bölümde, Tepebağ Höyüğü ve çevresinde yapılan anket çalışmalarının sonuçlarıaktarılmıştır. Birinci gurup ankette, daha önceki durumun tespit edilebilmesi için bu bölgedeoturmuş ve ayrılmış kişilerle, ikinci gurup ankette ise, günümüzdeki durumun tespitedilebilmesi için, şu anda bu bölgede oturan kişilerle görüşülmüştür.Beşinci bölümde, kişisel gözlemlere dayanarak bölgenin günümüzdeki fiziksel ve sosyalyapısı aktarılmış, Tepebağ ve çevresinin yeniden canlandırılması için yapılması gerekenlerbelirtilmiştir.Anahtar kelimeler: Adana, Taşköprü, Tepebağ Höyüğü, Fiziksel Yapı, Kentsel Yapı,Mimari Yapı, Sosyal Yapı, Çöküntü, Değişim, Gelişim, Eskime
İlişkisel estetik ve Diller + Scofidio örneği
Bu çalışmada, sanat eleştirmeni ve küratör Nicolas Bourriaud'nun 1990'lı yılların çağdaşsanat pratiklerini yorumlarken geliştirdiği, sanat işlerini temsil ettikleri ve ürettikleriinsanlararası ilişkilere göre değerlendiren `ilişkisel estetik' kavramı Elizabeth Diller veRicardo Scofidio'nun sınıraşan mekân/sanat üretme pratikleriyle yeniden ele alındı. Böylece,teorik ve pratik başlangıç noktası olarak bağımsız ve de özel bir uzam yerine insanilişkilerinin tümünü ve toplumsal bağlamlarını alan `ilişkisel sanat'ın `ilişkisel mekân'a doğruçoğalması incelendi.Diller + Scofidio tasarım ekibine ait Eyebeam ve Blur yapıları bu bakışla özellikle irdelendi.İki yapının, sanat, sanatçı, ziyaretçi ve mekân arasında kurulmasını yüreklendirdiği çeşitliilişkilere ve roller arasındaki sınırın ne şekillerde eritilmeye çalışıldığına yoğunlaşıldı.Anahtar kelimeler: İlişkisel estetik, mekan, sanat, Nicolas Bourriaud, Diller+Scofidio
Bursa ve İznik'deki Erken Dönem Osmanlı yapılarında devşirme malzeme kullanımı
Tez çalışmasının 1. bölümü Giriş kısmından oluşmaktadır. Bu bölümde genel olarak tez çalışmasının seçiliş amacı, çalışma konuları ve çalışmada izlenen yöntem ve metodlar hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın 2. bölümünde Anadolu'da Tarihsel Süreç İçinde Devşirme Malzeme Kullanımıyla ilgili genel bilgiler verilmiş; devşirme malzeme kullanımının nedenleri ve malzeme devşirme pratiğine ilişkin sorunlar ele alınmıştır. Tarihsel süreç, Bizans ve Osmanlı dönemi olarak 2'ye ayrılmıştır. Kaynaklar taranarak Bizans, Beylikler ve Osmanlı Dönemi'nde devşirme malzeme kullanımının nedenleri ve sonuçları araştırılmıştır. Çalışmanın 3. bölümünde araştırma alanı olarak seçilen Bursa ve İznik şehirlerinin Osmanlı öncesi ve Osmanlı dönemindeki konumları, tarihleri ve mimarileri araştırılmıştır. Çalışmanın 4. bölümünde, kaynaklardan ve yerinde yapılan incelemeler sonucunda, Bursa ve İznik'de devşirme malzeme kullanıldığı tespit edilen Erken Dönem Osmanlı yapılarının kataloğu oluşturulmuştur. Yapılar hakkında bilgiler toplanmış ve yapılarda devşirme olduğu tespit edilen parçalar fotoğraflanarak katalog düzeni içinde bilgileri aktarılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde, devşirme olduğu tespit edilen parçalar bir değerlendirme tablosuyla ele alınmış ve böylece Bursa ve İznik'te belirlenmiş olan yapılarda istatistik olarak ne kadar devşirme malzeme kullanıldığı bilgisi çıkartılmıştır. Ayrıca tespit edilen bu devşirme malzemelerin bazılarını da biçim ve bezeme olarak benzer özellikler gösteren farklı yapılardaki mimari parçalar ile karşılaştırmaları yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Devşirme Malzeme, Erken Dönem Osmanlı Yapıları, Bursa, İznik, Bizans. xiii
19. yüzyıl Osmanlı sanayi hareketleri içinde fabrika-i hümayunlar
Osmanlı Devleti'nde 15. yüzyılın ikinci yarısından 19. yüzyılın başına kadar devlet kontrolünde, el ile veya basit âletlerle yürütülmüş olan küçük ölçekli üretim yapısı, 19. yüzyılla beraber değişmeye başlamış ve kademeli olarak makine üretimine geçilmiştir. Değişen yapısı nedeniyle ihtiyaçları giderek artan ve çeşitlenen ordu ile sarayın ihtiyaçlarını karşılamak üzere devlet tarafından kurulmuş olan Kârhâne-i Âmire / Fabrika-i Hümâyûnlar İstanbul merkezli olmakla beraber, sınırlı sayıda da olsa Anadolu'da da kurulmuştur.Dönemin bilgi ve belgelerine dayanarak, Kârhâne-i Âmire / Fabrika-i Hümâyûnlar'ın kavramsal ve mimari tanımlarının yapılması, ne amaçla kuruldukları ve yönetim şeklinin ortaya çıkarılması hedeflenmekte; Osmanlı Mimarlık Tarihi'ndeki üretim yapıları, üretim biçimi ve anlayışı içerisindeki yerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır.Çalışma süresince elde edilen veriler değerlendirildiğinde, Kârhâne-i Âmire / Fabrika-i Hümâyûnlar'ın 19. yüzyıl öncesinde ordu ve saraya hizmet etmek üzere kurulan devlete ait Ehl-i Hiref Teşkilatı'nın 19. yüzyıldaki makineleşmiş devamı olduğu ve yeniden yapılan devletin birimlerine yönelik hizmet verdiği ortaya konmuştur.
Sanayi tesislerinde gürültünün modellenmesi ve değerlendirilmesi boru fabrikası örneği
Gelişen teknolojiye paralel artan ihtiyaçlara bağlı olarak çok farklı özelliklerde sanayi yapıları ortaya çıkmaktadır. Sanayi yapıları daha geniş alanlara yayılmakta ve daha karmaşık sistemleri içlerinde barındırmaktadırlar. Teknolojideki hızlı değişimler ve hızlı büyüme üretim sistemlerini de etkilemekte ve sanayileşmedeki değişim ivmesi daha da artmaktadır. Hızlı büyüme ve değişimler sanayi yapılarında gürültü kontrolünü daha da önemli bir konuma taşımaktadır. Üretimde verimliliğin arttırılabilmesi ve daha uygun çalışma koşullarının sağlanması için yapı içerisindeki gürültü düzeyinin kabul edilebilir değerlerde olması gerekir. Bu değerleri en etkin şekilde gürültü haritaları oluşturarak ifade edebilmekteyiz.Sanayi yapılarının yerleşim ve fonksiyonları bakımından çeşitleri, sanayi yapılarındaki gürültü kaynaklarının genel özellikleri ve çalışanlar üzerindeki etkileri Bölüm 2 `de açıklanmaktadır. Sanayi yapılarında oluşan gürültünün bir sorun teşkil ettiği tüm dünyada kabul edilmiş olup Bölüm 3'te sanayi yapıları için ulusal ve uluslar arası sistemde belirlenen çevresel ve yapı içi standart ve yönetmeliklere yer verilmiştir.Sanayi yapılarında gürültü sorununa ilişkin farklı bakış açıları ve sanayi yapılarında gürültü sorunu ile ilgili daha önce yapılmış çalışmalara örnekler Bölüm 4'te verilmiştir. Örnek sanayi yapısındaki yapı içi gürültü düzeyi ile ilgili ölçümler, hazırlanan gürültü haritaları ve gürültü haritalarının değerlendirmesi Bölüm 5'te incelenmiştir. Yapının genel ve çevresel özellikleri açıklanmış; yapılan ölçmeler değerlendirilerek kabul edilebilir gürültü düzeyleri ile karşılaştırılmış ve uygunsuzluklar için çözüm önerileri sunulmuştur.
Topolojik uzaylarda kompaktlastırma
"Topolojik Uzaylarda Kompaktlaştırma" olarak adlandırılan bu çalışma Genel topolojinin önemli bir konusudur ve beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ön bilgiler başlığı altında tanımlar ve bazı temel kavramlara yer verilmiştir. Bu konunun anlaşılabilmesi için kompakt uzayların iyi bilinmesi gerektiğinden bu çalışmada kompakt uzaylara oldukça geniş yer verilmiştir. İkinci bölümde kompaktlık kavramı ve eşdeğer koşullar üzerinde durulmuş, kompaktlık ve Hausdorff uzaylar arasındaki ilişkilerden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde kompakt uzayların alt uzayları, çarpımları ve sürekli görüntüleri hakkında temel teoremlere yer verilmiştir. Dördüncü bölümde kompakltık türleri olarak dizisel kompaktlık, limit nokta kompaktlığı, parakompaktlık ve yerel kompaktlık incelenmişitir. Beşinci ve son bölümde ise kompaktlaştırma kavramı ve tanımı verildikten sonra Alexandroff Kompaktlaştırması ( Tek Nokta Kompaktlaştırması) ve Stone-Čech Kompaktlaştırması ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ayrıca her bölümde, konunun kolay anlaşılması için önemli örneklere yer verilmiştir
Bilgisayar destekli terihi çevre koruma bilgi sistemi oluşturulması ve Gaziantep kentsel sit alanında örneklenmesi
Bu tez çalışmasında, "Bütünleşmiş Koruma-Integrated Conservation" yaklaşımı doğrultusunda;. Ortak koruma terminolojisi oluşturacak,. Koruma alanında çalışan uzmanlar arasında koordinasyonu ve bilgi akışını kolaylaştıracak,. Daha önceden koruma alanında yapılmış çalışmalarla bağlantı kurulmasını sağlayacak, "Bilgisayar Destekli Tarihi Çevre Koruma Bilgi Sistemi" geliştirilmiş ve bu sistemin uygulanabilirliği ve başarımı (system performance) Gaziantep kentsel sit alanında yer alan tarihi yapılara ait veriler kullanılarak değerlendirilmiştir. Beş bölümden oluşan bu tez çalışmasının birinci bölümünde; klasik koruma sistemleri incelenmiş ve bu sistemlerde sıkça karşılaşılan veri paylaşımı eksikliği, verilerin işlenmesinin ve değerlendirilmesinin uzun sürmesi gibi darboğazlar tesbit edilmiş, bu ve buna benzer sorunların giderilmesine yönelik çözümlere temel olacak metodoloji oluşturulmuştur. İkinci bölümde, metodolojisi ortaya konan koruma sisteminin hem korumaya yönelik çalışmalarda ihtiyaç duyulan bilgilerin saklanması ve değerlendirilebilmesi için gerekli unsurları içermesi hem de kullanımı kolay bir grafik ortam sağlaması için bilgisayar mühendisleri ile ortak çalışma yapılmış ve birinci bölümde mimari bakış açısı ile teorik temeli oluşturulan sistem, bilgisayar ortamında pratik uygulamaya aktarılmıştır. Üçüncü bölümde, geliştirilen bu yeni sistemin başarımını ve uygulanabilirliğini test etmek için örnekleme bölgesi olarak seçilen Gaziantep kentinin, coğrafyası ve tarihine ilişkin bilgiler, kentin fiziki oluşumu ve gelişimi üzerindeki etkileri doğrultusunda verilmiştir. Dördüncü bölümde, Gaziantep kentsel sit alanında yer alan tarihi yapılara ilişkin tüm veriler ele alınmış ve "Gaziantep Geleneksel Kent Dokusunu Oluşturan Mimari Değerler ve Örgütlenme İlkelerinin Çözümlenmesi" amacına yönelik olarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme, Anadolu Osmanlı Kenti ve İslam Kenti Modeli'ne göre; kale, ticaret dokusu, dini ve sosyal amaçlı yapılar, mahalleler ve sokaklar, konut alanları ve konutlar ana başlıkları altında ele alınmıştır. Her konu için sistem dışından sağlanan ve Bilgisayar Destekli Tarihi Çevre Koruma Bilgi Sistemi'nden elde edilen bilgiler analiz edilmiş, analiz sonuçlarına göre yorumlar yapılmıştır. Sonuç olarak, geliştirilen "Bilgisayar Destekli Tarihi Çevre Koruma Bilgi Sistemi'nin", tek yapı ölçeğinden, tarihi ve arkeolojik sit alanjâ&iaakadar çok geniş bir kapsamda uygulanabilirliği gösterilmiş ve ge^^eğ^^^Şllik uygulamalar için önerilerde bulunulmuştur. vııı
Gaziantep'te bazı eğitim yapılarının 'Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği' kapsamında değerlendirilmesi
Enerji; insan yaşamı ve sanayi üretimi için vazgeçilmez temel unsurlardan bir tanesidir. Gerek dünyada gerekse ülkemizde nüfus artışı, konfor standartlarının yükselmesi, sanayi ve teknolojideki gelişmeler enerji talebinin hızla artmasına sebep olmaktadır. Bu yüzden çalışmanın ana unsurlarını; enerji, yenilenebilir enerji kaynakları ve hızla büyüyen inşaat sektöründeki bina-enerji ilişkisi oluşturmaktadır. Bu kapsam doğrultusunda çalışmanın amacı; binalarda enerjinin ve enerji kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına, enerji israfının önlenmesine ve çevrenin korunmasına ilişkin usul ve esasları göz önünde bulundurularak hazırlanan 05.12.2008 tarihli ve 27075 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren "Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği " kapsamında, Gaziantep'te yüksek oranda enerji tüketimine sahip Eğitim Yapıları incelenerek, enerji tüketimini etkileyen unsurların ortaya konulması ve seçilen yapılara enerji etkinliği kapsamında önerilerin geliştirilmesidir. Çalışmanın birinci aşamasında Gaziantep ilinde yer alan ve 2009 ve sonrası inşası biten eğitim yapıları tespit edilmiştir. İkinci aşamada belirlenen 3 adet eğitim binalarına ait Enerji Kimlik Belgeleri oluşturulmuştur. Üçüncü aşamada binaların enerji sınıfları tespit edilmiştir. Son aşamada ise bulgular doğrultusunda binaların Enerji Kimlik Belge değerlerinin Türkiye standartlarına uygunluğu belirlenerek enerji etkinliğini arttırıcı önlem ve öneriler oluşturulmuştur. Çalışmanın sonucunda incelenen 3 adet eğitim binasının enerji kullanım alan sınıflarında (ısıtma, sıhhi sıcak su, soğutma, havalandırma, aydınlatma) farklılıkların olduğu görülmüş ve binaların enerji tüketim sınıfları tespit edilmiştir. Bu kapsamda alınması gereken tedbirler ve uygulanacak iyileştirme çalışmaları saptanmıştır. Bu değerlendirmeler yapı sektörüne yansıtılarak enerji verimliliğinin maksimum düzeye ulaşması amaçlanmıştır.
Çekerek ilçesi kent merkezi mekânsal gelişiminin imar planları ve hava fotoğrafları üzerinden irdelenmesi
Kentler, kuruluşlarından itibaren canlı organizmalar gibi büyüyen, gelişen ve hatta bazen de yok olabilen dinamik bir yapıya sahiptirler. Bu dinamik yapı her kentin kendine özgü koşulları, karşılaştığı sorunlar ya da sahip olduğu olanaklar gibi doğal ve beşerî faktörleri barındıran pek çok nedenden dolayı farklılık gösterir. Bu farklılıkların ortaya konularak her bir kentin geçirmiş olduğu dönüşüm süreçlerini incelemek ve anlamak o kentlerin gelecekteki gelişimlerine yön vermek açısından önem kazanmaktadır. Bu tezde, küçük bir kent örneğinde kendine özgü değişim ve dönüşümün doğal ve beşerî faktörler bağlamında ortaya konulması amaçlanmıştır. Tezin konusunu tarihi Hitit Dönemi'ne kadar inen, ticaret ve seyahat yolları üzerinde yer alan ve bulunduğu bölgede kültürel ve tarihi öneme sahip Yozgat İline bağlı Çekerek ilçesi kent merkezi oluşturmuştur. Bu bağlamda literatür ve alan çalışması yapılarak kentin tarihi, konumu, coğrafi yapısı, geçirmiş olduğu afetler, nüfusu, ekonomik yapısı ve kültürel mirası ortaya konulmuştur. Daha sonra ulaşılabilen ilk imar planından (1979) ve hava fotoğrafından (1954) yıllara göre kentin mekânsal değişimi doğal ve beşerî faktörler bağlamında konut yerleşim alanları, kamu yapıları ve sosyal alanları ile analiz edilerek ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, Anadolu'da küçük bir kent olarak varlığını sürdüren Çekerek kent merkezinin mekânsal gelişimi daha çok doğal faktörler bağlamında yavaş bir biçimde sürerken son yıllarda yapılan baraj ve diğer kamu yatırımları gibi beşerî faktörler ile hızlı bir biçimde değişmeye başladığı görülmüştür.
Enerji etkin tasarımda, ekolojik ve sürdürülebilir malzeme seçimi üzerine bir çalışma
20. yy sonlarından itibaren yaşamın her alanında önem kazanmaya başlayan "sürdürülebilirlik" kavramının kapsadığı çevre, ekonomik ve sosyal alanlar mimarinin de önemle yaklaştığı konulardandır. Bu doğrultuda gelişen sürdürülebilir ve enerji duyarlı yapıların, hem yapım sistemleri hem tasarım kriterleri hem de malzeme seçimi konuları üzerinde çalışmalar yapılmaktadır. Çevre duyarlı yapıların temel bileşenlerinden biri olan yapı malzemeleri, üretim sürecinden başlayarak şantiye, kullanım ve kullanım sonrası süreçte hem çevre ile olan ilişkisi hem enerji tasarrufundaki rolü hem de yapının çevresiyle kurduğu fiziksel ilişkisi ile sürdürülebilirliğin gelişimine katkı sağlamaktadır. Bu bilgiler ışığında bu çalışma kapsamında, sürdürülebilir ve enerji etkin yapılarda malzeme seçimi ulusal ve uluslararası literatürden seçilen yapı örnekleri üzerinden incelenmiştir.
UNESCO Dünya Miras Listesi'ne başvuru süreci için model önerisi - Türkiye kültürel ve karma miras örneklemi
Çalışmada, UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan miraslardan seçilen gözlemler incelenerek Türkiye UNESCO Geçici Listesi'ndeki kültürel ve karma miraslara yönelik öneriler geliştirilmiştir. Çalışmanın DML ve TUGL gözlemleri, Dünya Mirası Sözleşmesi'nin Uygulanmasına İlişkin Uygulama Rehberi'nde bulunan miras sınıflandırma talimatlarına uyularak yedi miras sınıfına bölünmüştür. Toplam 314 gözleme dair miras tanımları ve 233 adet DML gözlemlerine dair dünya miras alan tanımları incelenerek miras özelliklerini tanımlayan yedi değişken belirlenmiştir. Yapılan gözlem sonucunda, bu değişkenler altında gözlemlerin dahil olduğu toplam doksan kategori belirlenmiştir. Her miras sınıfına ilişkin kategorik veriler sırasıyla Çoklu Uyum Analizi, Temel Bileşenler Analizi ve Temel Bileşenlerde Hiyerarşik Kümeleme Yaklaşımı ile işlenmiştir. Elde edilen dendrogramlardan Anıt sınıfı, örnek olarak değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda Uygulama Rehberi'nde bulunan miras sınıflandırma talimatlarının belirgin bir sınıf ayrımı yapmak için yetersiz kaldığı, DML ve TUGL sınıfsal gözlem dağılımının farklılık gösterdiği, adaylık dosyasının Koruma ve Yönetim, Liste için Gerekçelendirme ve İzleme bölümlerine özen gösterilmesi gerektiği tespit edilmiştir.
Enerji etkin kampüs tasarımının yapı bilgi modellemesi tabanlı morfolojik analizi: Düzce Üniversitesi araştırma hastanesi bölgesi
Küresel ölçekte artan kentleşme ile birlikte enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik kavramları kentsel tasarım süreçlerinin önemli bileşenleri olarak kabul edilmektedir. Özellikle karmaşık ve çok fonksiyonlu yapı kümelerinden oluşan üniversite kampüsleri, enerji tüketiminin optimize edilmesi ve çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması açısından kritik çalışma alanlarından biridir. Bu bağlamda, kampüslerin mekansal organizasyonunu belirleyen kentsel morfolojinin, enerji performansı üzerinde önemli etkiler oluşturduğu öne sürülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, enerji etkin kampüs tasarımında morfolojik özelliklerin rolünü Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) tabanlı analizlerle bütüncül ve sistematik olarak değerlendirmektir. Çalışmada, öncelikle kent morfolojisi ve enerji etkin tasarım kavramları kapsamlı bir literatür taramasıyla ele alınmış, ardından BIM platformları üzerinden parametrik ve simülasyona dayalı analiz yöntemleri kullanılarak morfolojik parametrelerin kampüs enerji performansı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bu çerçevede, BIM tabanlı yazılım araçları kullanılarak gerçekleştirilen analizler kapsamında, kampüs alanlarının güneşlenme, gölgeleme, rüzgar dinamikleri, mikroklima ve gün ışığı dağılımları değerlendirilmiş, enerji verimliliği açısından optimize edilmiş morfolojik düzenlemeler önerilmiştir. Araştırma bulguları, kampüs ölçeğinde morfolojik kararların, enerji etkinliğini belirleyen çevresel koşulları anlamlı biçimde etkilediğini ve BIM tabanlı analiz araçlarının bu etkileri görünür kılarak tasarımcılara yol göstermede etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Spesifik olarak, araştırma bulguları, kampüs ölçeğinde, yapıların yönlenmesi, yoğunluk ve kompaktlık oranları, açık yeşil alan kullanımı, yüzey-hacim ilişkileri gibi morfolojik parametrelerin enerji tüketimini belirgin biçimde etkilediğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarından hareketle, tasarımcılara, planlamacılara ve karar vericilere yönelik bir dizi politika önerisi sunulmaktadır.
Bitlis Hatibiye Medresesi koruma ve restorasyon önerisi
Bu tez çalışması, Bitlis kent merkezinde yer alan Hatibiye Medresesi'nin korunması ve restorasyonuna yönelik bilimsel temelli yaklaşımlar geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, tarihî yapıların korunmasına ilişkin farkındalık oluşturmak, kentin kültürel sürekliliğine katkı sağlamak ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasında bilimsel yöntemlerin önemini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda Hatibiye Medresesi'nin tarihsel gelişimi, mimari ve yapısal özellikleri, geçirdiği onarımlar, çevresiyle ilişkisi ve mevcut durumu arşiv belgeleri, literatür taraması ve yerinde yapılan gözlemler aracılığıyla kapsamlı biçimde incelenmiştir. Bu süreçte, geleneksel ölçüm yöntemlerine ek olarak lazer tarama, drone çekimi ve detaylı fotoğraflama tekniklerinden yaralanılarak, yapının mevcut durumu belgelenmiş ve elde edilen veriler doğrultusunda rölöve çalışması hazırlanmıştır. Rölöve projesi üzerinden yapıdaki bozulmalar, malzeme ve taşıyıcı sistem bağlamında analiz edilmiş; bu analizler doğrultusunda hasar haritaları oluşturularak bozulmaların türleri ve nedenleri bilimsel verilerle değerlendirilmiştir. Restitüsyon çalışması, yazılı ve çizili kaynaklar, arşiv belgeleri ve yerel hafızaya dayalı sözlü bilgilerden elde edilen veriler doğrultusunda yürütülmüş; bu sürece, Bitlis kent merkezinde yer alan Şerefiye, İhlasiye ve Yusufiye medreseleriyle yapılan karşılaştırmalı analizler de dâhil edilmiştir. Bu kapsamda Hatibiye Medresesi, söz konusu yapılarla plan kurgusu, mekânsal organizasyon, cephe düzeni, malzeme kullanımı ve topoğrafyayla kurduğu ilişki açısından ve yapıya ait bilgilerle değerlendirilerek, özgün plan şeması ve mimari bileşenleriyle ortaya konulmuştur. Tez kapsamında geliştirilen restorasyon yaklaşımı, uluslararası koruma tüzükleri ile Türkiye'de geçerli yasal ve yönetsel düzenlemeler doğrultusunda şekillendirilmiş; asgari müdahale, özgünlük, ayırt edilebilirlik ve geri döndürülebilirlik ilkeleri temel belirleyiciler olarak benimsenmiştir. Bu yaklaşım doğrultusunda restorasyon süreci, yalnızca yapısal sorunların giderilmesine yönelik teknik bir müdahale olarak değil, Hatibiye Medresesi'nin tarihî kimliğini ve kültürel miras değerini korumayı amaçlayan bütüncül ve sürdürülebilir bir koruma yaklaşımı kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışma sürecinde ortaya konulan yöntem ve önerilerin, benzer nitelikteki tarihî yapıların korunması ve restorasyonuna yönelik gelecekte yapılacak akademik ve uygulamalı çalışmalara katkı sağlaması öngörülmektedir.
Binalarda yangın güvenliği bağlamında kaçış yollarının risk analizi ve bir örnek çalışma
Genç sporculara sosyal medya üzerinden video infografiklerle kültürel miras tanıtımına yönelik bir uygulama örneği
Kültürel mirasların korunması ve yaşatılması için tüm öğeleriyle gelecek kuşaklara aktarılması gerekmektedir. Bu aktarım toplumların geçmişleriyle olan bağını güçlendirip o topluma karşı aidiyet duygusunu artırırken aynı zamanda kültürlerin yok olmasını da engellemektedir. Dünyada çağdaşlaşma ve koruma bilinci arasında doğru orantı bulunmaktadır. Kültürel miraslarını koruyan ve bu konuda bilince sahip toplumların çağdaşlaşma yolunda önde; bilim ve sanatta da söz sahibi oldukları görülmektedir. Toplumların kültürel miras bilincinin arttırılmasında toplumda ön planda olan kişilerin görev alması önem arz etmektedir. Medyanın odağında yer alan ünlü kişiler gibi sporcuların da kültürel miras tanıtımında yer almaları toplumun kültürel miras farkındalığının artmasına katkı sağlayacaktır. Sporun sosyal ve kültürel bir etkinlik olduğu durumunun unutulması göz önüne alındığında öncelikle sporcuların kültürel miras bilinçlerinin arttırılmasına katkı sağlayacak çalışmaların yapılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Çalışmanın amacı; genç sporcuların kültürel miraslar hakkında bilgilenmelerini sağlamaktır. Bu bağlamda çalışma, sporcu gençlerin kültürel miras konusunda farkındalık düzeylerini arttırma sürecinde sosyal medya ve infografik tabanlı bir etkinlik metodolojisi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada ölçüt örnekleme yöntemi kullanılırken ölçüt olarak Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı resmi spor liselerinde kayıtlı öğrenci olmak belirlenmiş ve çalışma 210 sporcu ile yürütülmüştür. Çalışma deneysel desenlerden tek gruplu ön test – son test deseni kullanılarak tasarlanmıştır. Çalışmada öncelikli olarak sporculara ön test uygulanmış olup daha sonra UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Türkiye'deki kültürel mirasların tanıtıldığı infografikler sosyal medyada paylaşılmış ve sonrasında da son test uygulanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS STATISTICS 22.0 hazır istatistik programına aktarılarak frekans, T testi ve ANOVA testi aracılığıyla yorumlanmıştır. Çalışma sonucunda etkinliğin sporcuların kültürel miras bilgilerinin artmasına katkı sağladığı bilgisine ulaşılmıştır.
Doğanın mimara yol göstericiliği
Doğanın sürekli evrim içinde olup tüm koşullara uyum sağlaması doğanın sürdürülebilirlik kapsamında bir yol gösterici olabileceği düşüncesini ortaya çıkarmıştır. İnsanoğluna evrenin varlığından beri yaşam şekli, yaşadığı mekân tasarımı ve tükettiği her şey hakkında yol gösterici olan doğa iyi bir geri dönüşüm mekanizmasına sahiptir bu nedenle günümüzde karşılaştığımız birçok çevresel soruna etkin çözümler sunabilir. 21. yüzyıl mimarlığında sürdürülebilirlik kavramı, enerji etkin tasarımlarla ve doğayla uyumlu mimari çözümlerle öne çıkmıştır. Bu bağlamda "doğadan referans alınan tasarım yaklaşımları" bu yüzyılın önemli sürdürülebilir mimarlık anlayışlarından biri olarak görülmektedir. Kontrolsüz kentsel büyüme ve iklim değişikliğinin sonuçları incelendiğinde, mimarlık ve çevre arasında sürdürülebilir bir ilişki kurmanın gerekliliği önem arz etmektedir. Günümüzde doğadan referans almayan yapılar, yoğun kaynak kullanımı ve fazla enerji tüketimi gibi nedenlerden dolayı, küresel ve yerel ölçekte önemli çevresel sorunlara sebep olmaktadır. Bu bağlamda, mimarlık disiplininde çevreye duyarlı sürdürülebilir yaklaşımlar ile yapılar üreterek, sürdürülebilirliğin sağlanması temel sorunların çözümü içinde yerini almaktadır. Ekolojik dengeyi korumada en etkin rolü oynayabilecek güce sahip olan mimarların, yapısal çevrenin zararlı etkilerinin azaltılması yolunda sürdürülebilir stratejilerle mimarlık hakkında yeni fikirlerin, yaratıcı tasarımların ve yaşanılabilir çevrelerin oluşturulabilmesi için planlamalar yapmaya öncü olması gerekmektedir. Son zamanlarda sürdürülebilir bina yapımına yönelik çalışmaların hız kazanmasıyla, binaların yapım süreçlerinde meydana gelecek olası çevresel etkiler önceden belirlenebilmekte, bu doğrultuda henüz projenin tasarım aşamasında alınacak doğru kararlarla bu etkiler azaltılabilmektedir. Tez araştırmaları doğrultusunda; 'Sürdürülebilirliğin hayata entegrasyonu bağlamında doğa mimara yol gösterebilir mi?' düşüncesiyle yapılan kapsamlı literatür taraması elde edilen bulgular ile cevaplanmış ve örnekler ile desteklenmiştir. Tez geleceğe yönelik sürdürülebilir tasarımlara bir öneri ortaya koymaktadır.
Mardin ilindeki medrese yapılarının cephelerinde oluşan taş bozunmalarının incelenmesi ve xrf spektrometresi ile analizi
Bu çalışmada Mardin ilinde bulunan medrese yapılarının dış cephelerinde meydana gelen bozunmalar ele alınmıştır. Bozunmalar görsel analizler ile belirlenip, cephede haritalama yöntemi ve XRF kimyasal analiz yöntemleri ile incelenmiştir. Bu incelemeler sonucunda yapılarda meydana gelen bozunmalar belirli kategoriler halinde ele alınıp, bu bozunmaların yapılar üzerindeki etkilerine değinilmiştir. Çalışma toplam beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde literatür taraması yapılmıştır. İkinci bölümde konu ile alakalı yapılmış akademik çalışmalar incelenmiş ve Mardin ilinin tarihi, iklim ve coğrafik koşulları incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümde materyal ve metot ile ilgili bilgiler verilmiştir. Aynı başlık altında seçilen medreselerin tarihçelerine, konumlarına ve mimari özelliklerine değinilmiştir. Görsel analizler ile belirlenen bozunmalar cephede haritalama yöntemi ve XRF kimyasal analiz yöntemi ile incelenmiştir. Bu başlıkta analizlerde kullanılan yöntemleri açıklayan bilgiler verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümü bulgular ve tartışma bölümü olup bu bölümde bozunma kavramı tanımlanıp medreselerde meydana gelen bozunmalar ele alınmıştır. Yapıların dış cephelerinde meydana gelen bozunmalar incelenip fiziksel, kimyasal, biyolojik ve insan etkisi sonucunda meydana gelen bozunmalar olarak kategorilere ayrılmıştır. Yapıda meydana gelen bozunmalar, cephede haritalama ve XRF kimyasal analiz yöntemi kullanılarak ele alınmıştır. Cephede haritalama yöntemi kullanılarak yapıların dış cephelerinde meydana gelen bozunmalar irdelenmiştir. XRF kimyasal analiz yöntemi kullanılarak yapılardaki bozunmalara uğramış taşlardan meydana gelen kimyasal değişimler incelenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümde elde edilen veriler değerlendirilmiştir.
Mimarlık eğitiminden mimarlık pratiğine geçiş sürecinde disiplinler arası okumalar
Mimarlık, insan yaşamı için mekânsal tasarımlar yapan disiplinler arası bir sanat ve bilim dalıdır. Mimarlık eğitimi ise öğrencilere mekânsal tasarımlar yapabilmek için gerekli bilgi, beceri ve estetik anlayışı kazandırmayı amaçlayan bir süreçtir. Mimarlık eğitim sürecinde kazanılan edinimlerle, mimari ortamların tasarlanıp uygulanabildiği mimarlık pratiği süreci başlamaktadır. İdeal mimari ortamlara ulaşabilmek için, mimarlık eğitiminde ve pratiğinde disiplinler arası süreçler önemli rol oynamaktadır. Disiplinler arası süreçler, farklı uzmanlık alanları arasında iş birliği, bilgi paylaşımı ve etkileşimi gerektiren bir yaklaşımı temsil eder. Bu tez, mimarlık eğitiminden mimarlık pratiğine geçiş döneminde yaşanan disiplinler arası sorunları, bilgi ve tecrübe eksikliklerini tespit ederek nedenlerini araştırmak ve mesleğe geçiş sürecinin disiplinler arası gereksinimleri konusunda önerilerde bulunmayı amaçlanmaktadır. Araştırma sürecinde literatür taraması ve nicel araştırma yöntemlerinden tarama yöntemi kullanılmıştır. Tarama araştırma yöntemi ile anket yoluyla, Türkiye'de İzmir Mimarlar Odası'na kayıtlı mimarlık eğitimini tamamlamış katılımcıların kariyerlerindeki disiplinler arası süreçler hakkındaki görüşleri, düşünceleri ve eğilimleri belirlenmiştir. Tez disiplinler arasılık bağlamında mimarlıkta mesleğe geçiş sürecini; karma bir profile sahip Türkiye-İzmir Mimarlar Odası örneklemi üzerinden, farklı ülkelerdeki ve mimarlıkla ilişkili farklı disiplinlerdeki mesleğe geçiş süreçleriyle değerlendirerek, bu süreci mimarlık eğitimindeki ve pratiğindeki dinamiklerle ele alarak, tartışmalara yeni boyutlar kazandıracak stratejiler önermektedir.
Güneş enerjisinden etkin olarak yararlanmada kullanılan fotovoltaik modüller, boyutlandırılmaları ve mimaride kullanım olanakları üzerine bir araştırma
GÜNEŞ ENERJİSİNDEN ETKİN OLARAK YARARLANMADA KULLANILAN FOTOVOLTAİK MODÜLLER, BOYUTLANDIRILMALARI VE MİMARİDE KULLANIM OLANAKLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA (Yüksek Lisans Tezi) Çiğdem OLUKLULU GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Ocak 2001 ÖZET Geçtiğimiz yüzyıl ortalarında ortaya çıkan enerji krizi ile birlikte mevcut fosil yakıtların gün geçtikçe azalması ve bu yakıtların ekolojik dengeyi bozması ve çevre kirliliğine neden olması araştırmacıları yeni enerji kaynakları arayışına yöneltmiştir. Bunun sonucunda temiz, atıksız, tükenmeyen, ekonomik ve çevreye az zarar veren nitelikleri ile güneş enerjisi bu tip enerjiler arasında bir alternatif olarak ortaya çıkmıştır. özellikle enerji gereksiniminin karşılanmasında dışa bağımlı ve çevre sorunları gittikçe büyüyen Türkiye'de de güneş enerjisinden mimari uygulamalarda teknik olanaklar çerçevesinde ısı ve elektrik enerjisi kazanımı yolu ile yararlanmanın gereği kaçınılmazdır. Ne yazık ki, ülkemizde güneş enerjisinden yararlanma çalışmaları sıcak su elde etmekten öteye gidememiştir. Binalarda güneş enerjisinin etkin olarak kullanımı; genelde çatıya monte edilen güneş toplaçları aracılığıyla sıcak su ve ısı elde edilmesi ve çatıya, bina cephesine, yüzey kaplama elemanı, doğrudan sistemi oluşturan eleman, gölgeleme elemanı ya da ışıklık şeklinde monte edilen fotovoltaik panellerinden elektrik enerjisi üretimi şeklinde gerçekleştirilir.Çalışmanın amacı; coğrafi konumu nedeniyle güneş ışınımından optimum düzeyde yararlanabilecek bir konumda bulunmasına rağmen, bu konudaki çalışmalar sıcak su elde etmekten ileri gidememiş olan ülkemizde de PV paneller aracılığı ile elektrik enerjisi elde edilmesi çalışmalarının geliştirilmesine ve PV panellerin binalarda kullanım olanaklarının yaygınlaştırılmasına katkıda bulunmaktır. Tez kapsamında gerçekleştirilen çalışmada, Dünyada ve Türkiye'de enerji sektörünün gelişimi ve üretim yapısı ile kısaca yenilenebilir enerji kaynakları incelenerek, bu enerji kaynakları içinde güneş enerjisinin önemi vurgulanmakta ve PV panellerin binada kullanım olanakları araştırılmaktadır. Böylece coğrafi konum açısından güneşten iyi yararlanabilecek bir düzlemde bulunan ülkemizde de konunun önemine dikkat çekilmektedir. Bilim Kodu Anahtar Kelimeler Sayfa Adedi Tez Yöneticisi 601.02.07 Enerji, Güneş enerjisi, Fotovoltaik (PV) panel 126 Yrd. Doç. Dr. Cüneyt KURTAY
Seyfi Arkan ve Sedad Hakkı Eldem tarafından tasarlanan konutların mekansal örgütlenmelerinin sayısallaştırılması ve karşılaştırmalı analizi
Türkiye mimarlık tarihinde önemli bir yere sahip olan Sedad Hakkı Eldem ve Seyfi Arkan, özellikle konut tasarımlarına yönelik mimari yaklaşımları ile biçem bakımından oldukça farklı iki tavır sergilemişlerdir. Arkan'ın öncelikli amacı, Batı toplumlarında geliştirilmiş olan modernist bir mimarlık eğitimi ve uygulamasını gerçekleştirmek, Eldem'in yönelimi ise yerel ve geleneksel ilkelerden edinilen bir mimarlık anlayışını modern Cumhuriyet mimarlığına uygulamak olmuştur. Biçimsel olarak görülen bu farklılığın binaların mekânsal örgütlenmelerinde de devam edip etmediğinin ortaya konulabilmesi için topolojik bir incelemenin yapılması bir zorunluluktur. Bu çalışma kapsamında her iki mimarın tasarımlarının topolojik bakımdan detaylı incelenebilmesi için Hillier ve Hanson'ın (1984) buldukları mekân dizim yöntemi kullanılmıştır. Çalışma beş başlıktan oluşmaktadır. Birinci bölümde; Seyfi Arkan ve Sedad Hakkı Eldem'in mimari yaklaşımları ile ilgili kısa bir bilgilendirme yapılarak, çalışmanın amacı ve önemi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde; Seyfi Arkan ve Sedad Hakkı Eldem'in mimarlık hayatları ile ilgili ayrıntılı bilgi verilmiştir. Ayrıca mekân dizim yönteminin ortaya çıkışı açıklanarak, amacı, yararları ve konut ile ilişkisi tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde, iki mimarın bu çalışmada kullanılan konutları ile ilgili bilgi verilerek, mekân dizim yönteminin konutlarda nasıl uygulandığı açıklanmıştır. Dördüncü bölümde; mekân dizim yöntemi uygulanan konutlardan elde edilen bulgular sunulmuştur. Bu yöntem ile yapılan hesaplamalarda tüm tasarımlarında modernist yaklaşımın etkileri görülen Seyfi Arkan'ın konutlarında geçiş mekanlarının en bütünleşik mekanlar olduğu tespit edilmiştir. Sedad Hakkı Eldem tarafından tasarlanan konutlardan elde edilen değerler incelendiğinde ise mimarın dönemsel olarak değişen eğiliminin etkileri görülmüştür. Eldem konutlarının bazılarında en bütünleşik mekanlar geleneksel konut planlamasında olduğu gibi sofa ve bahçe olurken bazılarında modernist etkilerle en bütünleşik mekanlar geçiş mekanları olmuştur. Ayrıca bu bölümde, sunulan bulgular tartışılmıştır. Beşinci bölümde; Seyfi Arkan ve Sedad Hakkı Eldem'in konut tasarımlarında, görünenin arka planındaki kurgusal bilgilearç ıklanarak, gelişen konut mimarisi için bir bilgi tabanı oluşması içing eleceğe yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Seyfi Arkan, Sedad Hakkı Eldem, mekân dizimi
21. yüzyılda mimari formu anlamak
Geçmişten bugüne mimari formun değişim süreci izlendiğinde, yapıların görsel ve işlevsel yükümlülüklerinin, süreçle birlikte ne denli değiştiği gözlemlenmektedir. Mimari form ise bu süreçte değişimini herkesin rahatlıkla izleyebileceği bir öğedir. Teknoloji, sosyal etkenler, mimari uygulama ortamındaki yenilikler, interdisipliner etkileşimler, görsel talepler, popüler kültür ve kentsel politikalara kadar pek çok etkenin, mimari ortamda ne denli söz sahibi olduğu bilinmektedir. 20.yy ile mimarlıkta artık yeni bir dil kendini göstermeye başlamış, mimari tasarım ortamı da tüm bu etkenlerden beslenerek güçlü bir değişime uğramıştır. Bununla birlikte mimari, her geçen gün değişmiş, dönüşmüş, yeniden yapılanmış ve kendine yeni ifade biçimleri edinmiştir. Çalışma, mimari formun bu yolculuğunda, değişip dönüşmesinde etken olan ve aynı zamanda üst okumalara imkan veren kavramları yorumlayarak sürece ışık tutmayı hedeflemiştir. Aynı zamanda form-kavram ilişkisini yakından ele alarak, süreçle ilgili yeni okumalara fırsat tanımış, mimari formun kendisinin bu kavramlara bir gösterge oluşturduğunu da ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu bağlamda çalışmada; Giriş, Yapılan Çalışmalar, Kavramsal Bağlamda Mekan, Kavramsal Bağlamda Form, Bulgular ve İrdeleme, Sonuçlar ve Tartışmalar gibi bölümlerden oluşmaktadır. Sonuçlar ve Tartışmalar bölümünde sunulan öneriler yeni çalışmalara ışık tutması açısından değerlidir.
Türkiye'de mimarlık programları kapsamında proje yönetimi eğitiminin incelenmesi
Dünyamızda ve ülkemizde rekabet ortamının artması sebebiyle proje yönetimi gün geçtikçe daha da önem kazanırken, diğer ülkelere oranla ülkemizde projeleri yönetecek bir proje yöneticisi bulmak oldukça zordur. Proje yöneticilerinin yetiştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik gereken önemin verilmemesinin yanında, teknik olarak yöneticilik eğitimi almayan insanlar ile proje yönetildiği düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin mimarlık programları kapsamında proje yönetimi ve yöneticiliğini eğitimler üzerinden ele almaktır. Bu doğrultuda Türkiye'de bulunan tüm üniversitelerin lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimleri, proje yöneticiliği için uluslararası sertifika veren kurum ve kuruluşlar incelenmiştir. Yöntem olarak nicel veri toplama yöntemi kullanılmış, literatür taramaları sonucunda toplanan bilgiler analiz edilerek yoruma dayalı tespitler gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda, ülkemizdeki proje yöneticisi sayısının, sektörde yapılan projelere oranla yetersiz olduğu tespit edilmiş olup, proje yöneticiliği eğitiminin daha aktif ve yaygın olması gerektiği ele alınarak, bunun sonucunda sektöre kazandırılan faydalardan söz edilmiştir. Bu çalışma, Türkiye'de proje yöneticiliğinin daha aktif ve profesyonel hale gelmesi açısından son derece önem taşımaktadır.
Bilgisayar analiz yöntemleriyle, ekolojik tasarım ilkeleri bağlamında, Side tarihi konutlarının incelenmesi
Fosil yakıt kaynaklarının az ve tükeniyor olması, ülkeleri yeni enerji kaynaklarına yöneltmiş ve tüm sektörlerde doğa ile daha uyumlu arayışları beraberinde getirmiştir. Bu şartlarda mimari yaklaşımlar daha yaşanılabilir bir dünya için arayışa girerek ekoloji ve çevre üzerine yoğunlaşmıştır. Bu bağlamda ekolojik tasarım kavramı oluşmuştur. Doğa ile sıkı bir ilişkinin kurulduğu bu tasarım yaklaşımı, yerel bölge özelliklerini taşıyan özgün mimari örnekler olarak karşımıza çıkmıştır. Bilgisayar, ekolojik tasarım konusunda önemli faydalar sunmaktadır. BIM yazılımları öncesinde varolan yazılımlarda iklimsel verilere göre değerlendirmenin uzun uğraşlar gerektirmesi tasarımcının yapıyı oluştururken bu verileri değerlendirmesini zorlaştırmıştır. Bunun getirisi olarak, bulunduğu bölgeye ve bölge koşullarına cevap veremeyen tek tip yapı düzeni ortaya çıkmıştır. İklim özellikleri bakımından Türkiye'deki birçok yere göre pasif iklimlendirme sistemlerinin faydalarının en çok gözlenebileceği kentler arasında öne çıkan Antalya için de kentsel gelişim, iklim şartlarını gözetmeksizin ilerlemiş durumdadır. BIM yazılımlarının desteklediği bilgisayar ortamındaki simülasyonlar, tasarımcının bölge koşullarını ve iklimi tasarım sürecine dahil etmesine imkan vermektedir. Bu sayede artık günümüzde bölgeye uygun, enerji, ışınım ve rüzgar yönünden verimli yapılar daha kolay tasarlanabilmektedir. Bu açıdan BIM yazılımları, çevre dostu ekolojik tasarımların gelişmesine önemli bir katkı sağlamaktadır. Bu çalışmada Antalya Side konut bölgesinden konum özelliklerine göre belirlenen üç tarihi yapı, bölgenin iklim koşullarının ve coğrafi özelliklerini göz önüne alarak incelenmiş aynı zamanda bilgisayar ortamında BIM yazılımları kullanılarak rüzgar, güneş, enerji verimliliği yönünden analizlerle değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler sonucunda, yapıların ekolojik kriterlere uygun özellikler taşıdığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Ekolojik Tasarım, Side, Antalya, Çevre, Tarihi Yapılar, BIM
Diyarbakır'daki dışa kapalı konut yerleşmelerinde kullanıcı memnuniyetinin incelenmesi Hamravat ve Gökkuşağı yerleşmeleri
Amerika Birleşik Devletlerinde başlayan ve tüm dünyaya yayılan dışa kapalı konut yerleşmeleri, ülkemizde 1980?de üretilmeye başlamıştır. Dışa kapalı konut yerleşmeleri, daha çok üst ve üst-orta gelir grupları için inşa edilen, etrafı duvar ya da çitlerle çevrili, giriş çıkışı denetimli yerleşmelerdir. Son yıllarda bu yerleşmelerin sayılarının artması araştırmacıları bu konutlar üzerinde araştırmaya yönlendirmektedir. Bu çalışmada, Diyarbakır?daki ilk dışa kapalı konut yerleşmesi olan Hamravat yerleşmesi ile son yıllarda inşa edilen Gökkuşağı yerleşmelerindeki kullanıcı memnuniyet seviyeleri incelenmiştir.
Geleneksel konut mimarisinde cephe düzeyinde malzeme ve biçim incelemesi
"Geleneksel Konut Mimarisinde Cephe Düzeyinde Malzeme ve Biçim İncelemesi" adlı bu araştırma, Trabzon'un Akçaabat ve Sürmene İlçelerinde kentsel alanda yapılmıştır. Bu tez, altı konu başlığında toplanarak sonuçlandırılmıştır. Birinci bölümde; konuya giriş yapılarak problemin tanımı ve çalışmanın amacı belirtilmiştir. İkinci bölümde; geleneksel yapı hakkında bilgi verilerek yapı malzemesinin tanımı sınıflandırılması, tarihsel gelişimi, malzemenin mimari etkisi ile Anadolu'da geleneksel malzemeye dayalı mimari hakkında genel bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde ; araştırmada kullanılan yöntem ve teknikler belirtilmiştir. Dördüncü bölümde; yapılan çalışmalar yer almaktadır. Bu bölüm iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada Akçaabat ve Sürmene İlçeleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci aşamada araştırmaya dahil alanlarda tespit edilen geleneksel konutlara ilişkin bulgular; fotoğraf, şekil ve açıklamalarla birlikte sunulmuştur. Beşinci bölümde; bulguların irdelenmesi ve değerlendirmesi yapılmıştır. Altıncı bölümde; araştırma sonucunda ulaşılan sonuçlar ve sonuçlara bağlı olarak uygun görülen öneriler yapılarak çalışma sonuçlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler : Geleneksel Konut, Malzeme, Sürmene, Akçaabat, Kültür, Cephe, Teknik, Biçim. V
Kabuk yapıları üzerine karşılaştırmalı bir vaka incelemesi analizi ile ilgili bir araştırma
Shell structures in architecture have been a topic of interest for both architects and engineers. As they do not only provide aesthetic architectural spaces but also provide efficient engineering solutions to cover larger areas. This thesis examines thehistorical development of shell structures and analyzes the classification of contemporary shell forms as pure shells. A comparative study of form-finding methodologies and structural systems based on fundamental shell principles is conducted, considering advancements in design techniques. The research investigates the differences in form-finding methods between historical and contemporary shell structures and their impact on design and construction. The role of auxiliary support systems in contemporary shells and their effect on classification as pure forms are explored. A categorization based on structural systems is proposed to distinguish between historical and contemporary interpretations, accounting for complexity, integration of non-shell elements, and auxiliary support systems. The analysis of structural systems focuses on load-bearing mechanisms, load paths and shell type in terms of original shell behavior in each case study. Findings highlight the shared characteristics, disparities, and patterns in form-finding methods and structural systems. The implications of deviations from historical shell principles in contemporary cases are assessed in relation to their classification as pure shell forms. Furthermore, the degree of adherence to fundamental principles is discussed. The primary objective was to gain a deeper understanding of form-finding techniques, structural systems, and functionality in shell structures over the years. Through this investigation, the research aims to determine how closely contemporary shell structures align with the fundamental principles of historical shell structures. Through an extensive literature review and examination of historical and contemporary case studies, this thesis offers a comprehensive understanding of shell structure evolution.
Geleneksel yapı sistemlerinin sürdürülebilirlik açısından incelenmesi
Son yıllarda artan çevre sorunları ve ekolojik dengenin bozulması toplumları doğa ile uyumlu bir şekilde yaşamaya yönlendirmiş, üretim ve tüketim biçimlerini gözden geçirmeye yöneltmiştir. Özellikle çevreye zarar veren yapı sektöründeki uygulamalar yeniden değerlendirilmeye alınmıştır. Yeni inşa edilecek yapıların insana ve çevreye saygılı, doğal kaynaklara zarar vermeyen, iklim ile uyumlu, az enerji harcayan ve geri dönüşümlü malzeme kullanımının sağlandığı tasarımlar olması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Geleneksel yerleşim alanları; bulundukları coğrafyadaki iklim ve topografya vb. özellikleri ile uyumlu, toplumun inançlarını, geleneklerini ve yaşam kültürünü yansıtan, yöresel yapı malzemelerinin geçmiş bilgi birikimi ile birlikte kullanılmasıyla ortaya çıkan alanlardır.Sürdürülebilir mimarlık ile ilgili yapılan çalışmalarda geleneksel mimari ile sürdürülebilir mimarlık arasında benzerlikler bulunduğu ve sürdürülebilirlik kriterleri incelendiğinde ise temelinin geleneksel mimariye dayandığı belirtildiğinden, tez çalışmasında örnek alan üzerinden bu benzerliklerin ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada örnek alan olarak geleneksel mimari dokusu iyi korunmuş bir yerleşim alanı olan Muğla İli'nin, Yatağan İlçesi'nin Bozüyük Köyü ele alınmış, 19 yy. sonu 20 yy. başlarında inşa edilen bu konutların Muğla Evleri ile benzer özellikler taşımakta olduğu görülmüştür. Bozüyük Köyü'nde bulunan farklı özelliklere sahip üç geleneksel konutun, arazi yerleşimi, yeşil doku, bina formu, bina kabuğu, mekan organizasyonu, malzeme seçimi ve konstrüksiyonu olarak belirlenen sürdürülebilirlik kriterlerine uygunluğu incelenmiştir. Seçilen geleneksel yapı örneklerinin sürdürülebilirlik kriterlerine uygunluğu karşılaştırmalı analiz yapılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca köyde yaşayan kişilerin kullanıcı memnuniyetinin belirlenmesine ilişkin anket çalışması yapılarak elde edilen verilerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak; Bozüyük Köyü'nde yer alan geleneksel konutların bulunduğu yerin iklim özelliklerini dikkate alarak doğa ile uyumlu olduğu ve sürdürülebilir mimari özellikleri taşıdığı görülmüştür.
Miras ve kültürel turizm bağlamında kent: Karaman üzerinden bir değerlendirme
Sektörler arasında önemli bir paya sahip olan turizm, yüzyıllardır süregelen bir deneyimdir. İnsanlık bu süreçte değişen ve gelişen turizm algısıyla alternatif turizm çeşitlerine yönelmiştir. Alternatif turizm çeşitlerinin en gözdesi olarak karşımıza çıkan kültürel turizm ise ekonomik, sosyal, kültürel boyutlarıyla; tarihsel süreci belgeleyen hayatın vazgeçilmez bir parçası olan kültürel miras alanlarını koruma çalışmalarında fırsatlar yaratan bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır. Küreselleşmeyle birlikte turizmde gerçekleşen inovasyon ise koruma çalışmalarını farklı boyutlara taşımış ve yeni model arayışlarına girişilmiştir. Bu noktada rotalar, arayışlara cevap niteliğinde olmuş ve tekil olarak değil bileşenlerden oluşan bir sistem olarak kabul görmüştür. Kültürel mirasın daha iyi anlaşılmasını sağlayan rotalar, seyahat modellerini bu yönde şekillendirirken özellikle miras açısından zengin fakat geri kalmış alanları güzergâha dâhil ederek gelişime de katkı sağlamaktadır. Karmaşık bir yapıya sahip olan rotaların etkilerini ve değerlerini iyi değerlendirmek, uygulanacak olan politikalara yön verebilmektedir. Bu kapsamda yeni bir değerlendirme modeli olan ''CREM'' rotaların mevcut veya potansiyel değerlerini, oluşturduğu göstergeler üzerinden açıklamakta ve rotaların amaçlarına daha iyi ulaşmasını sağlayacak politikaların tasarlanmasında öncü bir model olarak ele alınmaktadır. Çalışmada, çok katmanlı kültürel yapısıyla birden fazla medeniyete ev sahipliği yapmış, kültürel turizm bağlamında potansiyele sahip Karaman ili seçilmiştir. Bizans, Selçuklu, Karamanoğulları, Osmanlı Dönemi'nden kalan birçok yapı Karaman'ın zengin tarihinin yansımasıdır. Çalışma, bu denli geniş yelpazede tarihi geçmişi olan yerleşimdeki mevcut potansiyelleri turizme kazandırmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda; literatür araştırması, alana ait fotoğraflama ve belgeleme çalışmaları yapılmıştır. Ayrıca alana ait rota önerisi geliştirilmiş, bu rotanın değerlendirilmesi için uzman kişilerin görüşlerine başvurulmuştur. Değerlendirmeler CREM modeli kapsamında incelenmiş ve rotanın mevcut ve potansiyel konumu ortaya konulmuştur. Bu çalışmalar doğrultusunda bölüm değerlendirmesi yapılarak sonuca ulaşılmıştır.
Taşınmaz kültür varlığı olarak tarihi hamamların yeniden işlevlendirilmesinin değerlendirilmesi: Bursa örneği
Tarihi yapılar, insanlık tarihindeki dönemsel gelişmelerin izlerini taşıyan ve geçmiş toplumların ekonomik, sosyal ve kültürel birikimlerini belgeleyen önemli yapılar arasında yer alır. Bu yapılar, mimari tarzlarıyla o dönemin estetik anlayışını yansıtırken, içerdikleri mekanlar ve kullanılan malzemeler ile de o dönemin yaşam biçimlerini ve teknolojik seviyeyi gösterirler. Koruma ve restorasyon süreçleri, bu tarihi yapıların mirasımızdaki önemini korumak için büyük önem taşır. Özellikle günümüzde, tarihi yapıların sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ve değerlendirilmesi ön plana çıkmaktadır. Birçok tarihi yapı, özgün işlevini yitirdiği için âtıl durumda kalmaktadır. Ancak bu yapıların yeniden işlevlendirilmesi, sadece fiziksel olarak korunmalarını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda kültürel mirasımızın yaşatılmasına da katkı sağlar. Yeni bir işlev kazanan tarihi yapılar, genellikle ekonomik, kültürel ve sosyal açıdan da önemli bir canlanma ve katkı sağlarlar. Bu nedenle, tarihi yapıların sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ve korunması hem kültürel mirasımızın devamlılığını sağlar hem de çeşitli ekonomik ve sosyal faydalar sunar. Bu çalışmada, tarihi hamam yapılarının yeniden işlevlendirme sürecinin detaylı bir analizi yapılarak, bu yapıların sürdürülebilirliği ve mekânsal dönüşümleri üzerine değerlendirmeler yapılacaktır. Bu çalışma 5 ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde hamam kavramı, hamam mimarisinin tarihçesi, Türk hamamında yer alan mekanlar ve plan şemaları anlatılmıştır. Dördüncü bölümde Bursa'nın merkezinde mevcutta olan hamam yapıların özgün planları, güncel planları ve geçirdiği müdahaleler hakkında bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde Bursa'nın merkez ilçelerinde yeni işlev verilen 8 hamam yapısı (Cık Cık Hamamı, Mahkeme Hamamı, Nalıncılar Hamamı, Ördekli Hamamı, Perşembe Hamamı, Şengül Hamamı, Tavukpazarı Hamamı, Umurbey Hamamı) incelenmiş, müdahalelerin tespiti ve sonuçları değerlendirilmiştir. Bu bağlamda hamam yapılarının yeniden işlevlendirme sonrasında ekonomik, kültürel, sosyal açıdan sürdürülebilirliği ve mekânsal dönüşümleri analiz edilmiştir. Beşinci bölümde ise; tüm veriler doğrultusunda işlev verme konusu tekrar ele alınmış, korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarına yapılan uygulamalar ve sonuçları neden-sonuç ilişkisi etrafında irdelenmiştir. Oluşturulan sonuçlar çerçevesinde çözüm önerileri sunulmuştur.
Kent formu, kamusal hayat ve kentsellik: Ankara'da Sakarya yaya alanı üzerine bir çalışma
Decision-making processes related with the physical arrangements and the urban form affect the city's social structure at a certain extent. In return, social transformations most obviously take the stage on the public spaces of cities that are open-to-all spaces of urban culture and are the main reason why cities define spaces of freedom. Besides the direct relationship it establishes with the public spaces of the city, the public realm is an intangible concept shaped by how the urbanites develop their communication and sharing. The public realm and urbanity take shape with the vitality and diversity of everyday activities. Sakarya Pedestrian Area, located in the very center of Ankara, has been subject to apparent shifts of the central city. Yet, this area has been defining publicness since its formation with the semi-private and semi-public recreational, cultural, and entertainment activities that it incorporates. At the same time, it is a space of political actions, in which individuals collectively manifest their opinions and make their voices heard. This thesis aims to investigate the development of this area from a residential neighborhood to a vibrant node of activity, that has a particular place for the city's urban culture, that is to say, urbanity.
Geleneksel yapı malzemeleri: Mısır'ın fayoum şehrindeki robua ve tunıs köyleri örnek çalışması
The ancient Egyptian history and culture of the country are manifested in its ancient architecture that truly represents the originality, creativity, and depth of the Egyptian people. This thesis focuses on the analysis of building materials of seven villas in Robua village in the vicinity of Tunis Village in Fayoum Oasis, as an example of the fabric of the traditional Egyptian architecture. With a focused investigation on the application of conventional construction materials at Robua & Tunis Villages as a way of identifying the inherent cultural, environmental, and functional values that withhold within locality building practices. Famous for its distinctive ceramics and classic architecture, provides a unique lens for how local resources, such as mudbrick, claybrick, stone, and natural wood, can lead to sustainable building practices. Through field observations, interviews and material analysis, this study exemplifies the climatic benefits of conventional materials, such as durability, minimal environmental impact, and heat regulation. It also addresses the difficulties of keeping traditional practices alive under the pressure of modernization, which means to integrate traditional materials with modern ones. The thesis presents the claim that traditional materials are a means of maintaining airs of culture and transferring sustainability, by offering an approach to revive vernacular architecture.
Analysis of the circulation structure of Grand Bazaar through space syntax and semantic segmentation
Shopping is a social activity in which people build bonds with each other in exchange for the fulfilment of some of their needs. The turns that occurred to the human's lifestyles as they moved from living individually to living in groups have arisen many new demands that needed to be met. The act of shopping has been propelled by changing and expanding necessities and desires, resulting in the development of more structured and organized spaces and infrastructures. Within the scope of this study, first of all, the Grand Bazaar in Istanbul, the development of this bazaar in the process of integration with the space and the active criteria in the design of the bazaar were examined. Then, the spatial analysis were applied, in which the spatial organization of the bazaar can be explained and classified with numerical data, those analysis were done using space syntax and semantic segmentation, The aim of the study is to examine the circulation organization that have been going on since the past of the Grand Bazaar through the pedestrian analysis, and then comparing the analysis results in order to have a better understanding of it.