1,334
Archived Theses
6
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Deyim öğretiminde kavram karikatürü kullanımının öğrencilerin akademik başarı ve tutumlarına etkisi (Toondoo uygulaması örneği)
Yapılandırmacı yaklaşıma uygun olarak günümüz öğrencilerinin derse karşı ilgilerini artıracak, ders dışındaki sosyal hayatta da kendilerini geliştirmelerine yardımcı olacak öğrenme ortamlarıyla tanıştırılması gerekmektedir. Bu öğrenme ortamlarından biri olan mobil öğrenme ortamı, öğrencilere öğretmenleri ve arkadaşlarıyla derse ve konuya yönelik iletişim kurma olanağı sağlanması, öğrencilerin farklı bir ortamda öğrenmenin hazzını keşfetmelerine imkân tanıması, görsel bir materyal olarak kavram karikatürleriyle deyim öğrenimini/öğretimini mümkün kılması açısından önem arz etmektedir. Mobil öğrenme ortamında kavram karikatürleriyle Türkçe deyimleri öğrenmenin 6.sınıf öğrencilerinin başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisiyle yüz yüze öğretimle Türkçe deyimleri öğrenmenin 6. sınıf öğrencilerinin başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisini incelemek amacıyla yapılan çalışmada, karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı ardışık desen kullanılmıştır. Güvenirlik analizi için 2018- 2019 eğitim öğretim yılında Düzce/Merkez Mustafa Kemal Ortaokulundaki 228 6. sınıf öğrencisine 25 maddelik test uygulanmıştır. Uygulama sonucunda, testin güvenirliğine ilişkin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0,723 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, hazırlanan testin güvenilir olduğunu göstermektedir. Araştırmanın nicel verilerini elde etmek için hazırlanan Türkçe Deyim Öğrenme Başarı Testi (TDÖBT) ile Türkçe Dersine Yönelik Tutum Ölçeği (TDYTÖ) DG ve KG'deki öğrencilere ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Ön test sonrası DG'deki öğrenciler, akıllı telefonlarıyla katıldıkları WhatsApp gruplarında kavram karikatürleriyle deyim öğrenme sürecini devam ettirirken KG'deki öğrenciler, yüz yüze öğretimle ve geleneksel yöntemle sınıf ortamında eğitim sürecini tamamlamışlardır. Araştırmanın son aşamasında DG öğrencilerinin uygulamaya yönelik görüşleri alınarak nitel veriler toplanmış, çalışmanın etkililiği ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına bakarak kavram karikatürleriyle deyim öğretimi yapılan öğrencilerin Türkçe Deyimleri Öğrenme Başarı Testi puanlarının çok yüksek olduğu, kavram karikatürleri kullanılan öğretim yönteminin geleneksel öğretim yöntemine göre daha başarılı olduğu, kavram karikatürleriyle deyim öğretiminin Türkçe dersine yönelik tutumlarda etkili olduğu gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Kavram Karikatürü, Deyim Öğretimi, Toondoo, Mobil Öğrenme, Görsel Okuma
1960-1980 yılları arasında yazılmış Türk romanlarında öğrenci olayları ve bunun eğitime yansımaları
Öğrenci olayları ya da gençlik hareketleri, dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi, geçmişten günümüze ülkemizde de dönem dönem hız kazanarak çeşitli sosyal, kültürel ve ekonomik sonuçların ortaya çıkmasına neden olmuştur. İlk olarak medrese öğrencilerinin eğitim ve öğretime dair hak ve özgürlük talepleri sonucunda ortaya çıkan gençlik hareketleri, daha sonraki süreçte Türkiye'nin siyasal, kültürel ve ekonomik sorunlarını da içine alan daha kapsamlı konularla ilgili olarak büyük eylemler ve protestolara dönüşmüştür. Zaman zaman adam kaçırma, banka soygunu, silahlı eylemler gibi radikal fiillerin de görüldüğü olaylar, toplumun eğitim başta olmak üzere basın, siyaset ve üniversite gibi birçok kesimini doğrudan ya da dolaylı olarak etkilemiş, toplumsal kargaşaya neden olmuş ve askerî müdahalelerin gerekçelerinden birini oluşturmuştur. Türkiye'nin yakın tarihinde görülen gençlik hareketleri, Türk edebiyatına çeşitli boyutlarıyla yansımıştır. Özellikle, olayların yoğunlaştığı 1960-1980 yılları arasında yaşanan öğrenci olayları, gerek bu yıllar arasında gerekse sonraki yıllarda yayımlanan birçok romanda çeşitli yönleriyle irdelenmiştir. Öğrenci olayları/gençlik hareketlerinin geçmişten günümüze ortaya çıkış sebepleri benzerliklerin yanı sıra farklılıklar da göstermektedir. Bu bakımdan geçmişteki ya da günümüzdeki hadiseleri anlamak ve sağlıklı değerlendirmeler yapabilmek için önce bu hareketlerin ortaya çıkış zeminini ve şartlarını bilmek gerekmektedir. Tarihî, siyasi ve toplumsal açıdan yadsınamayacak ölçüde önem arz eden bu hareketlerin eğitime olan etkilerinin Türk romanı bağlamında kısmi bir biçimde ele alınışı, bu çalışmanın gerekçesini oluşturmaktadır. Bununla birlikte bu çalışmada, öğrenci eylemlerinin yoğun olduğu 1960-1980 yılları arasının Türkiye'nin siyasi, ekonomik ve toplumsal açıdan oldukça çalkantılı bir dönemi olması nedeniyle sadece bu dönemde yazılan romanlar ele alınmıştır. Bu da söz konusu olguyla ilgili olarak daha kapsamlı çalışmaların yapılmasını da gerekli kılmaktadır. Sosyal konularda olaylar ya da durumlar birbiriyle etkileşim içinde, öznel ve değişkendir. Türk romanında da öğrenci olaylarının değerlendiriliş biçimi ve yazarların konuya bakış açısı kişiden kişiye değişmekte, konu farklı şekillerde yorumlanmaktadır. Bu çalışmada, 1960-1980 yılları arasında yayımlanan ve öğrenci olaylarını işleyen romanlar incelenerek yazarların olaylara bakış açıları ve bunları değerlendiriş biçimi ortaya konulmaya, öğrenci olaylarıyla Türkiye'nin içinde bulunduğu sosyal, kültürel ve ekonomik durum arasındaki ilişki belirlenmeye gayret edilmiştir. Bununla birlikte gençleri eylemlere iten içsel ve dışsal sebepler, olayların ortaya çıkışında dünyadaki gelişmelerin etkisi, üniversitelerin ve öğretim üyelerinin durumu, aydınlar, basın, ordu gibi unsurlara ait ayrıntılar ve bu unsurların birbirleri arasındaki ilişkilerin romanlarda işlenişi ayrıntılı bir şekilde belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada, bu amaçlar doğrultusunda "içerik analizi" yöntemi kullanılmış, elde edilen veriler tümevarımsal bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, öğrenci olayları/gençlik hareketleri konusunun 1960-1980 arasında yayımlanan Türk romanlarında yoğun bir biçimde işlendiği, yazarların eserlerinde olayları kendi bakış açılarından (ideoloji/dünya görüşü) ele aldığı görülmüştür. Olayların ortaya çıkışında başta siyasi, sosyal ve ekonomik nedenler olmak üzere birçok unsurun etkili olduğu, Türkiye'deki olayların dünyadaki gelişmelerden bağımsız olmadığı ve ülkemizde farklı boyutlarıyla önemli etkilere yol açtığı tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Öğrenci Olayları, Gençlik Hareketleri, Eğitim, Türk Romanı, Üniversite
Dinleme/izleme becerisi alanında yapılan lisansüstü araştırmalar üzerine bir meta sentez çalışması
Dil, insanların kullandıkları en gelişmiş iletişim aracıdır. Günlük iletişimde, akademik hayatta, sosyal ilişkilerde oldukça önemlidir. Dil dört beceri alanından oluşur. Bunlar dinleme, konuşma, okuma ve yazma alanlarıdır. İyi bir dil gelişimi için bu dört beceri alanının da geliştirilmesi gerekir. Dinleme, dil becerileri içerisinde ilk edindiğimiz, diğer dil becerilerinin edinimine de öncülük eden bir beceridir. Dinlemenin doğuştan getirildiği doğrudur. Ancak dinleme de bir beceridir ve eğitimle geliştirilebilir. Araştırmamızın amacı 2005-2019 yılları arasında Türkçe Eğitimi bölümlerinde dinleme alanında yapılmış olan lisansüstü araştırmaları çeşitli değişkenlere göre inceleyip bir bütün hâlinde ortaya koymaktır. Dinleme becerisinin önemi, diğer beceri alanlarına göre ihmal edildiği gösterilmeye çalışılmıştır. Dinleme alanında yapılmış olan lisansüstü araştırmaları bir araya getirip incelemeyi amaçlayan bu araştırmanın modeli nitel araştırma türünde meta-sentez desen olarak belirlenmiştir. Araştırmamızda 2005-2019 yılları arasında üniversitelerimizin Türkçe Eğitimi bölümlerinde yapılmış olan lisansüstü araştırmaların meta sentezlerine yer verilmiştir. YÖK Ulusal Tez Sayfasında ''dinleme'' anahtar kelimesiyle tarama yapılıp Türkçe Eğitimi bölümlerinde toplamda 55 yüksek lisans ve doktora çalışmasına ulaşılmıştır. Bu araştırmalara eskiden günümüze doğru olacak şekilde sırasıyla A1, A2, A3.….A55 kodları verilmiştir. Kodlaması yapılan araştırmaların öncelikle genel bilgileri sınıflandırılmıştır. Bu kapsamda tez yayım yılları, tez türleri, yapıldığı üniversiteler, danışman unvanları, anahtar kelimelerin tekrar etme sayılarına yer verilmiştir. Daha sonra araştırmalar yöntemsel açıdan incelenmiştir. Bu kapsamda da araştırmalarda kullanılan yöntemlere, modellere, veri toplama araçlarına, veri analiz yöntemlerine, örneklem gruplarına ve örneklem sayılarına yer verilmiştir. En son olarak 55 araştırmada yapılan öneriler incelenmiş ve en çok tekrar eden öneriler 27 temaya ayrılarak incelenmiştir. Bu bulgular gerekli tablo ve grafiklerle gösterilmiştir. Araştırmalardan çıkarılan bulgu ve sonuçlara göre önerilerde bulunulmuştur.
Artırılmış gerçeklik uygulamalarının sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin ders başarısına ve öğrenmenin kalıcılığına etkisi
Bu araştırmanın amacı, 2019-2020 Güz Dönemi Ortaokul 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi "Yeryüzünde Yaşam Ünitesi" 'İnsanlar Yerler ve Çevreler' öğrenme alanında AG uygulamalarının öğrencilerin akademik başarısına ve öğrenmenin kalıcılığına etkisini incelemektir. Araştırmanın bu genel amacı doğrultusunda, toplam altı hipotez tanımlanmıştır. Yarı deneysel modelde yürütülen araştırma, Diyarbakır Sur ilçesinde Milli eğitim müdürlüğüne bağlı resmi bir devlet ortaokulun da bulunan 6. sınıflarda 2019-2020 Güz Döneminde öğrenim gören toplam 62 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Akademik başarı bakımından denklikleri sağlanan bu öğrencilerden 31'i deney ve 31'ise kontrol grubu olarak atanmıştır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen başarı testi ile toplanmıştır. Toplam 30 çoktan seçmeli ve dört seçenekli maddeden oluşmaktadır. Bu test, deneysel işlemden önce her iki grubuna öntest olarak uygulanmıştır. Bundan sonra toplam beş hafta süren deneysel işlem süreci uygulanmıştır. Bu süreçte her iki grubun dersleri araştırmacı tarafından yürütülmüştür. Deneysel süreçte kontrol grubunda dersler mevcut öğretimle; deney grubunda ise AG desteği ile işlenmiştir. Deneysel işlemden sonra her iki gruba sontest uygulanmış ve bundan dört hafta sonra da yine her iki gruba kalıcılık testi uygulanmıştır. Araştırma hiptezlerini test etmek üzere öntest, sontest ve kalıcılık testinden elde edilen veriler; normallik testlerinden sonra parametrik testler olan baığmsız gruplar "t" testi ve bağımlı gruplar "t" testi ile analiz edilmiştir. Analizlerde aritmetik ortalama, standart sapma ve eta kare teknikleri kullanılmıştır. Analiz sonuçlarının yorumlanmasında p=.05 anlamlılık düzeyi kabul edilmiştir. Araştırmada tanımlanan alt hipoteze yönelik ulaşılan sonuçlara aşağıda yer verilmiştir: Araştırmada, ortaokul 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersinde AG destekli öğretimin, öğrencilerin akademik başarılarını mevcut öğretime göre daha fazla artırdığı belirlenmiştir. Araştırmanın ilk üç hipotezini çözümlemeye yönelik bu bulgudan hareketle, sosyal bilgiler dersinde AG uygulamaları destekli öğretimin, akademik başarıyı artırmada, mevcut öğretimden daha etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmada bu etkinin, AG'nin deney grubu öğrencilerine, ders kitabı ve sınıftaki gerçek materyallere ek olarak fazladan ders mesajlarını daha görünür, işitilir ve ilgi çekici kılan dijital bir içerik katmanı sağlamasına bağlı olduğu değerlendirilmiştir. Araştırmanın son üç hipotezini çözümlemeye yönelik ikinci boyutu olan öğrenilenlerin kalıcılığı konusunda, AG destekli öğretimin, mevcut öğretime kıyasla daha kalıcı öğrenme sağladığı belirlenmiştir. Araştırmada bu durum, AG'nin sağladığı bilişsel ve duyuşsal destekle elde edilen daha yüksek öğrenme düzeyinin (akademik başarının) öğrenilenlerin kalıcılığını artırmasına bağlı olabileceği değerlendirilmiştir. Böylece araştırmanın tüm hiptezleri doğrulanmıştır. Araştırmada, AG'in hem akademik başarıyı ve hem de kalıcı öğrenmeyi sağlamasının, bu teknolojinin derslerde mesajları (uyarıcıları) daha etkili kılması ve öğrencilerin de bunlara daha güçlü tepki vermesine bağlı olabileceği değerlendirilmiştir. Çünkü AG gibi sanal ve dijital teknolojiler, Z kuşağı olan ortaokul öğrencilerinin zihinsel işleyişine uygundur. Zira öğrencilere görsel-işitsel zengin bir ortam sağlayan AG, bu kuşağın aşina olduğu mesajları sembolleştirip, canlandırarak, beynin sağ ve sol kısımlarını aktif kılıp, öğrencilerin dinamik bir sentez oluşturarak daha nitelikli kodlama yapmalarını sağlamaktadır. Biyolojik anlamda ise AG'in, ders mesajlarını zenginleştirerek, beyinde öğrenmeyi sağlayan kimyasalları daha fazla harekete geçirerek, nöronlar arasındaki sinapsal bağlantıları artırdığı, düşünülebilir. Duyuşsal bağlamda ise AG, dersleri daha ilgi çekici ve zevkli kılarak, öğrenmeyi sağlayan içsel süreçlerden dikkat, merak ve motivasyonu destekleyerek daha nitelikli bilişsel kodlama sağladığı ileri sürülebilir ki, bilişsel ve duyuşsal kesişmenin öğrenmeyi desteklediği bilinmektedir. Bütün bunların sonunda ise, sosyal bilgiler dersinin bireyi, teknoloji-yoğun topluma hazırlaması için, beyin işlevlerine uygun, teknoloji tabanlı şekilde tasarlanıp, uygulanmasının önemli olduğu değerlendirilmiştir.
Türkçe öğretmenlerinin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik algıları
Bu araştırmanın amacı Türkçe öğretmenlerinin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik algılarını belirlemektedir. Araştırmanın evrenini, Gaziantep ilinde görev yapan Türkçe Öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise Şahinbey ve Şehitkamil ilçelerinde görev yapan 186 Türkçe öğretmenidir. Türkçe öğretmenlerinin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik algıları araştırmacı tarafından geliştirilen algı ölçeği aracılığıyla tespit edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde ilgili alan yazının taranması ve odak grup görüşmesi sonuçlarına göre bir madde havuzu oluşturulmuştur. Daha sonra, açımlayıcı faktör analizi yapılmış ve ölçekte yedi alt boyut belirlenmiştir. Bir sonraki adımda, ölçeğin yapı geçerliliğini kanıtlamak için doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda ölçeğin iyi uyuma sahip olduğu ve modelin doğrulandığı belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda geçerli ve güvenilir bir ölçek elde edilmiştir. Elde edilen bu ölçekle 186 Türkçe öğretmeninden veri toplanmıştır, ANOVA ve t testi yapılarak bulgulara ulaşılmıştır. Türkçe öğretmenlerinin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik algıları toplam algı puanına bakılarak belirlenmiş ve bu algılarıyla cinsiyet, yaş, mesleki kıdem, mezun olunan fakülte, eğitim düzeyi ve öğrenci sayıları arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre Türkçe öğretmenlerinin Türkçe dersi etkinliklere yönelik algıları yüksek düzeyde çıkmıştır. Öğretmenlerin Türkçe dersi etkinliklerine yönelik algılarıyla yaşları ve mezun oldukları fakülteler arasında da anlamlı bir fark bulunmuş ama cinsiyetleri, öğrenim durumları, kıdemleri ve öğrenci sayıları arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Çalışmanın sonunda Türkçe dersi etkinliklerine yönelik öğretmenlerin algılarını yükseltmek için formasyon ve hizmet içi eğitim verilmesi yönünde önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca ilgili araştırmacılara yönelik de öneriler yer almıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Avrupa Ortak Başvuru Metnine dayalı etkinlik tasarımı
Bu araştırma Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde Avrupa Ortak Başvuru Metnine dayalı ve düzeylere uygun etkinlikler tasarlamak amacıyla yapılmıştır. Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin hedef kitlesini oluşturduğu çalışma, Avrupa Ortak Dil Çerçevesinde yer alan uluslararası dil düzeyleri ve yeterlik tanımları çerçevesinde şekillendirilmiştir. Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metninde belirtilen amaçlar, alan uzmanı rehberliğinde kazanım formunda değerlendirilmiştir. Uluslararası dil düzeyleri (A1-A2, B1-B2, C1-C2)'nde ve "Okuma/Anlama, Dinleme/Anlama, Konuşma/Sözlü Anlatım, Yazma/Yazılı Anlatım" olmak üzere betimlenen temel dil becerilerine uygun etkinlikler tasarlanmıştır. Etkinliklerin tasarlanma sürecinde modern öğretim anlayışı olan zihinde yeniden yapılandırma, iletişim odaklı ve etkinlik temelli yaklaşımların temele alınmasının yanı sıra anlamlı bağlantılar kurma ve öz değerlendirme aşamalarını içeren sonuçlara ulaşırken sahip olunandan öte sonradan edinilen bilgilerin anlamlandırılması amaçlanmıştır. Tasarlanan etkinliklerin hedef kitlenin öğrenme ihtiyacı doğrultusunda beceri geliştirmeye yönelik olmasına dikkat edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen verilerle Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin düzey sonu öğrenmelerinin ne oranda gerçekleştiğinin betimlenmesi öngörülmektedir. Her etkinlik için etkinlik değerlendirme formundaki maddeler doğrultusunda alan uzmanlarının görüşleri alınmıştır. Öğrenme ve öğretme alanında yeniliği yakalamak ve süreci daha da anlamlı kılmak adına geleneksel öğrenme ortamlarının, etkinliklerin ve materyallerin çağa uygun tasarlanıp düzenlenmesinin öğrenen ve öğreten açısından önem taşıdığı düşünülmektedir. Anahtar sözcükler: Yabancılara Türkçe Öğretimi, Avrupa Ortak Başvuru Metni, Temel Dil Becerileri ve Düzeyleri, Etkinlik
Ortaokul öğrencilerinin afet bilinci algısı
Çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin afet bilinci algısının ne düzeyde olduğunu belirlemektir. Bu araştırma nicel araştırma yöntemi kullanılarak tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Elazığ'da bulunan üç ortaokulda öğrenim gören toplam 647 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklemin seçilmesinde, rastgele örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın amacını gerçekleştirebilmek için gereksinim duyulan verilerin toplanmasına yönelik (Dikmenli, Yakar ve Konca, 2018) tarafından geliştirilen 36 madde ve 4 alt boyuttan oluşan "Afet Bilinci Algı Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma için toplanan verileri betimlemek için yüzde, frekans, ortalama ve standart sapma değerleri kullanılmıştır. Grup içi karşılaştırma analizlerinde t-testi ve çoklu grup içi analizlerinde tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda katılımcı öğrencilerin afet bilinci algılarının yüksek düzeyde olduğu, afeti yaşayan öğrencilerin afet bilinci algılarının daha yüksek olduğu, söz konusu algının sınıf ve yaş büyüdükçe arttığı, kız öğrencilerinin afet bilinci algılarının erkek öğrencilere göre daha yüksek olduğu bulgularına ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Afet, Afet Bilinci, Algı
Sosyal bilgiler dersinde afet eğitimi ve yönetimine ilişkin öğretmen görüşleri
Afetler sonuçlarıyla tüm insanlığı etkilemektedir. Bu sebeple insanların afetlerle mücadele etmeleri, afet eğitimleri almaları gerekmektedir. Bunun için etkili bir afet yönetimi uygulanarak insanların afet durumlarında neler yapabilecekleri öğretilmelidir. Bu çalışmada Sosyal Bilgiler Dersinde Afet Eğitimi ve Yönetimine İlişkin Öğretmen Görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Tüm insanlığı etkileyen deprem konusu ele alınmıştır. Deprem konusunun öğretiminde kullanılan yöntem-teknik ve materyaller belirlenmiştir. Afetler ile ilgili Sosyal Bilgiler kitabının yeterliliği konusundaki bilgilere ulaşılmıştır. Araştırma nitel bir araştırmadır. Veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma Elazığ ilinde yer alan 3 okulda ve burada görev yapan 12 Sosyal Bilgiler öğretmeniyle yapılmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme soruları ile toplanmıştır. Araştırmanın sonucunda öğretmenlerin en fazla anlatım yöntemini, materyal olarak akıllı tahtayı kullandıkları görülmüştür. Öğretmenler, afetler konusuna ders kitabında yeterli oranda yer verilmediğini, ders sayısının artırılması gerektiğini ve uygulamalı eğitime ağırlık verilmesi gerektiğini belirtmişlerdir.
Azerbaycan Cumhuriyeti Ordubad İpek Koza Fabrikası'nın tarihi ve ülke ekonomisine katkıları (1934-1996)
Küreselleşen dünyada ülkelerin milli sermayeyi artırma projelerinin ilk temel prensibi, aylık, yıllık gelirlerden ziyade sürdürülebilir, daimi bir politika izleyebilmesidir. Günümüzde ülkeler tarafından milli ekonomilerini ayakta tutacak yöntemler aranması hususunda dünya liderleri tarafından farklı metotlar denenmektedir. Bunun için devletler, tarihî geleneği sürdürme çabası içerisine girmiş, kendi gelirini sağlayamayan sektörlerin gelişimi maksadıyla sosyo-ekonomik tarih incelemelerine başvurmuşlardır. Azerbaycan Cumhuriyeti Ordubad şehrindeki ipekçilik sektörünün gelişimi ile ilgili tez çalışmamızında bu bağlamdaki örneklerden birini teşkil edeceği umudunu taşımaktayız. Ordubad şehri uzun bir süre zarfında tarihî ipek yolunun önemli parçası rolünü üstlenmesine rağmen ipek üretimi bugün faaliyetini durdurmuştur. Azerbaycan Devlet İpekçilik Programı, ülkede ipekçilik sektörünün gelişimini hedeflemektedir. Bu nedenle tez çalışmamızda 1934 ilâ 1996 yılları arasında faaliyetlerini sürdürmüş olan Azerbaycan Cumhuriyeti Ordubad İpek Koza Fabrikası'nın yeniden kurulması tartışmalarına bilimsel dayanak halinde doküman incelemesi yapılmıştır. Dahası, tarihî kaynaklara binaen fabrikanın kuruluşu, şehrin sosyo-ekonomik hayatında oynadığı rol, dünya ipekçiliği içindeki konumu hakkında bilgilerede yer verilmiştir. Bu çalışmada doküman incelemesi ile kronolojik olarak fabrikanın milli ekonomiye sağladığı katkılar da tartışılmıştır. Ordubad Şehri Devlet Arşivi dokümanlarında fabrikanın kapanma sebepleri bulunmuş, yeniden açılması durumunda ortaya çıkacak engellerin neler olduğu ve nasıl çözülmesi gerektiğine dair önerilere yer verilmiştir. El yazması eserlere istinaden şehrin iş kaynağı ve ekonomik kalkınmasında öncülük göstermiş olan, fabrikanın sosyo-ekonomik tarihi üzerinde araştırmalar yapılmıştır. Dokümanlarda çürüme durumunun meydana gelmesi ve fabrika tarihiyle ilgili şimdiye kadar böyle bir çalışmanın olmaması, zaruri kılan hususlar arasında yer almıştır. Bir fabrika örnekleminin ekonomik kalkınmada pilot olabileceği noktasında da bu çalışmamızın yararlı bulunacağı kanaatindeyiz. Azerbaycan milli ekonomisi tarihine ipekçilik sektörü üzerine yapılan bir inceleme olarak da bu çalışmamız katkı sağlayalabilir. Devletleri birbirine bağlayan tarihî İpek Yolu Projesi'nin bir devamı olan bu fabrika, ürettiği kozası, tohumu ve ham ipek teliyle tarih boyunca dünya piyasasını olumlu şekilde etkilemiştir. Bu nedenle çalışmamızda Türkiye ve Azerbaycan'da yürütülmüş araştırmaların yanı sıra Rusça ve İngilizce kaynaklara da yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, Ordubad, İpek Koza Fabrikası, Tarih, Ekonomi
Çevre ile ilgili sosyobilimsel konularda 7. sınıf öğrencilerinin informal muhakemelerinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı sosyobilimsel konularda 7. Sınıf öğrencilerinin informal muhakemelerinin neler olduğunun tespit edilmesidir. Bu amaçla araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden bütüncül çoklu durum deseni kullanılmıştır. Araştırmaya 2015-2016 eğitim öğretim yılında Kırıkkale'nin Delice ilçesindeki bir devlet okulundan 19 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. Öğrencilerin informal muhakemelerinin tespit edilmesi için araştırmacı tarafından hazırlanan "Küresel Isınma", "Bilinçli Tüketim" ve "Göç" konularıyla ilgili üç senaryo kullanılmıştır. Araştırma sekiz hafta sürmüştür ve araştırmacı katılımcı gözlemci konumundadır. Araştırma sonucunda öğrencilerin ekonomik, ekolojik, sosyal ve politik odaklı informal muhakemelerinin olduğu görülmüştür. Öğrenciler sosyobilimsel programın başından sonuna doğru sosyobilimsel konulara daha fazla çoklu ve farklı bakış açıları ile yaklaşmışlardır. Yazılı dokümanlarda (ön-son senaryo) informal muhakeme süreci ile ilgili ayrıntıya ulaşılamazken yazılı dokümanlar ile birlikte ses kayıtlarının incelendiği durumlarda karar verme durumu ile ilgili ayrıntıya ulaşılabilmiştir. Öğrenciler küçük grup tartışmaları süresince argümanlarını geliştirmişlerdir. Argümanlarını geliştirmede; aile, medya, araştırma, gazete, dergi etkili olmuştur. Öğrencilerin sosyobilimsel konular ile ilgili bilgileri fen bilimleri ve sosyal bilgiler derslerinden, medyadan, ailelerinden, arkadaşlarından, genel ağdan öğrendikleri görülmüştür. Aynı zamanda bu kaynakların görüş değiştirmede de rol oynadığı anlaşılmıştır. Grup tartışmaları sosyobilimsel konularda özgürce konuşmayı geliştirmiştir. Sürecin başında çok az konuşan öğrenciler ise gittikçe daha fazla görüş belirtmişlerdir. Öğrencilere, sosyobilimsel konularla ilgili informal muhakeme yapma fırsatı tanınmalıdır.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlık durumları
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının teknolojiye karşı olan bilgilerini ve kullanım durumlarını tespit etmektir. Çalışmada Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlık durumlarını belirlemek için Teknoloji okuryazarlık ölçeği kullanılmıştır. Ölçek içeriğinde teknolojik yaşama yönelik beceriler, teknolojinin doğası, tasarlanmış dünya, tasarım, teknoloji ve toplum adı altında 5 kategori bulunmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu 2019-2020 eğitim öğretim yılında öğrenim gören öğretmen adaylarından oluşmaktadır. Nicel bölümün çalışma grubu üçüncü ve dördüncü sınıfta okuyan 832 sosyal bilgiler öğretmen adayıdır. Araştırmanın nitel bölümünün çalışma gurubunu 19 Sosyal Bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcıların teknoloji okuryazarlık durumları 9 demografik değişkene bakılarak araştırılmıştır. Nitel bölümde katılımcıların teknoloji okuryazarlığı, teknolojinin eğitimle olan ilişkisi ve eğitimde teknolojinin önemi hakkındaki görüşlerini tespit etmek için yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde elde edilen bulgulara göre katılımcıların bütün boyutlarda orta puanın üzerinde olduğu bulunmuştur. Araştırmanın nitel bölümünde elde edilen bulgulara göre katılımcıların genel olarak teknolojik aletler kullanarak eğitim verebileceklerini ve bu oluşturacakları sınıf ortamlarına örnek verirken teknoloji odaklı sınıfların sık sık dile getirmeleriyle kanıtlanabilir. Teknolojinin eğitimde çok önemli olduğunu da etklemişlerdir.
Atatürk Dönemi eğitim düşünürlerinin vatandaşlık anlayışı
Belgesel tarama yöntemi ile hazırlanan bu çalışmada, Atatürk dönemi eğitimcilerinden İsmail Hakkı Baltacıoğlu, İsmail Hakkı Tonguç, Hasan-Âli Yücel ve Halil Fikret Kanad'ın vatandaşlık görüşlerinin ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Yeni kurulan devletin vatandaş anlayışının şekillenmesinde önemli görev üstlenen eğitimcilerin hayal ettikleri vatandaşlık görüşü anlaşıldığında o zamanın devlet anlayışı ve eğitim yaklaşımları da daha iyi anlaşılmış olacaktır. Cumhuriyet döneminde eğitim alanında ismini duyurmuş olan bu eğitimciler, ülkede eğitim alanındaki önemli faaliyetlere öncülük edip imza atmışlardır. Ülkenin ilerlemesi için, eğitim alanındaki gelişmelere yön vermişler, yaptıkları çalışmalar ile ülkenin hedeflediği insana ve vatandaşa ulaşmaya ve onları yetiştirmeye gayret etmişlerdir. Ülke eğitiminde önemli yerleri olan bu eğitimciler, eğitim felsefeleri ve görüşleriyle, eğitim alanındaki yenilikleri ile yeni kurulan devletin vatandaş hedefine önemli katkılar sunmuşlardır. Cumhuriyet ve Atatürk ilkeleri çerçevesinde gelişen bu yeni vatandaş profili inkılâp ve reformlar ile desteklenmeye ve ayakta tutulmaya çalışılmış, eğitimcilerin ortaya koymuş olduğu eğitim alanındaki faaliyetlerle de desteklenmeye çalışılmıştır. Hedeflenen vatandaşa bakıldığında milli ve manevi değerlere sahip, milliyetçi ve laik, eğitimini tamamlamış bireyler arzu edilmiştir. Ülkesi için çalışan, ülkenin menfaatlerini ön plana koyan, bedenen, zihnen, fikren olgunluğa erişmiş kişiler yetiştirilmeye çalışılmıştır. Üreten ve ülkenin ilerlemesi için gayret sarf eden, çalışkan fertler hedeflenmiştir. Anahtar kelimeler: Atatürk dönemi, vatandaşlık görüşü, cumhuriyet dönemi, sosyal bilgiler, eğitim düşünürleri, İsmail Hakkı Baltacıoğlu, İsmail Hakkı Tonguç, Hasan-Âli Yücel, Halil Fikret Kanad
Ortaokul öğrencilerinin kültürel mirasa yönelik farkındalıklarını geliştirmeye yönelik sosyal bilgiler dersi tasarımı (Çatalhöyük örneği)
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin kültürel miras farkındalığını geliştirmek amacıyla sosyal bilgiler dersinde (Çatalhöyük özelinde) etkinlikler tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesidir. Nitel araştırma yöntemleriyle, eylem araştırması deseninde yürütülen çalışmada, Sakarya'daki bir devlet okulunda öğrenim gören 20 öğrenci yer almıştır. Altı hafta süresince öğrencilere, kültürel miras farkındalıklarını geliştirmeye yönelik çeşitli etkinlikler uygulanmıştır. Katılımcılar, kolay ulaşılabilir durum örneklemesi ve ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veriler, yapılandırılmış görüşme ve etkinlik değerlendirme formlarıyla toplanmış; içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular, etkinliklerin öğrencilerin kültürel mirasa dair farkındalıklarını geliştirmeye yönelik olduğunu ve Çatalhöyük'teki kültürel ögeleri farklı bir bakış açısıyla değerlendirmelerine katkı sağladığını göstermektedir. Öğrenciler, etkinliklerin eğlenceli olduğunu, kalıcı öğrenmeye katkı sağladığını ve geçmişle kültürel bir bağ kurmalarına yardımcı olduğunu belirtmiştir. Bu araştırma, etkinlik temelli öğrenme yöntemlerinin ortaokul öğrencilerinin kültürel miras farkındalığını geliştirmede etkili olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, kültürel miras eğitiminin öğretim programına entegrasyonunun önemini vurgulamakta ve alanyazındaki benzer çalışmalarla tutarlılık göstermektedir. Bu çalışma, kültürel mirasın öğretim programlarında daha fazla yer alması gerektiğine dikkat çekmekte ve eğitimciler ile akademisyenlere yeni bir bakış açısı sunma potansiyeli taşımaktadır.
Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarının bilgi güvenliği bağlamında değerlendirilmesi
Bilgi güvenliği günümüzde insan hayatından ayrılması mümkün olmayan süreçler bütünüdür. Bilişim ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler günümüz toplumunda insan hayatını her alanda etkilediği tartışılmaz bir geçektir. Günlük hayatımızda kullandığımız bilişim cihazlarından artık ekonomik, sosyal, sağlık, e-ticaret gibi kişisel alanımızı da içine alan bir çok konuda iş ve işlemlerimizi de yapabilmekteyiz. Tüm bu konularda insan hayatını bu denli önemli etkileyen dijital etkileşimler birtakım farkındalıkların da bizlerde oluşmasını gerekli kılmaktadır. Bilgi güvenliği bir açıdan yaşamsal davranışlarımızın içinde yer alan ve hayatımızı etkileyen dijital etkileşimlerin önleyici güvenlik sağlamalarının yapılması gereken bir süreçtir. Bu çalışmada 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve Sosyal Bilgiler ders kitaplarında bilgi güvenliği süreçleri açısından farkındalık sağlayıcı önleyici güvenlik önlemlerinin ne derece işlendiği, bahse konu içeriklerin dağılımları ve etkililik düzeyleri açısından incelenmiştir. Bu araştırma nitel araştırma desenlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, 2024 yılı itibarıyla yayımlanan Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ile 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmış 4., 5., 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda, bilgi güvenliği teması; öğrenme alanları, kazanımlar, beceriler, eğilimler ve okuryazarlık bileşenleri kapsamında analiz edilmiştir. Ayrıca, ders kitapları bilgi güvenliğinin üç temel boyutu olan gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik çerçevesinde incelenmiş; içerikler tablolar ve görsellerle desteklenmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Öncelikle ilgili öğretim programı ve ders kitapları taranarak bilgi güvenliği ile ilişkili içerikler belirlenmiş; ardından bu içerikler sınıf düzeylerine göre kategorize edilmiştir. Elde edilen bulgular, bilgi güvenliği kavramının farklı boyutlarıyla ele alınışını göstermek üzere sınıflandırılmıştır. Çalışmanın sonunda sosyal bilgiler dersi öğretim programında bilgi güvenliği farkındalığı sağlayıcı içeriklerin Teknoloji ve Sosyal Bilimler öğrenme alanında etkili olarak verildiği görülmüştür. 4., 5., 6., ve 7. sınıf ders kitaplarında bilgi güvenliği ile ilgili farkındalık içeren boyutlara doğrudan ve dolaylı olarak yer verildiği görülmüştür. Sosyal mühendislik süreçlerinden oltalama süreci örnekle açıklanmış, dezenformasyon (bilgi çarpıtma) hakkında bilgi verilmiş, internet üzerinden yapılan alışverişlerde gerçek hayattan dolandırıcılık örneği verilmiş, kazanım, beceri, etkinlik ve görsellerin yer aldığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda sosyal mühendislik süreçlerini kullanan kötü niyetli kişilerin insanların teknik bilgi ve farkındalık eksikliklerinden yararlanarak oluşturduğu istenmeyen ve kötü sonuçlar doğuran süreçlerin detaylı teknik ayrıntılarına değinilmediği görülmüştür. Bu kapsamda bu gibi teknik farkındalıkların içeriklerde işlenmesi ile bir çok olumsuz sürecin önüne geçileceği değerlendirilmektedir.
Eğitsel oyunların hayat bilgisi dersinde kullanımının öğrencilerin tutum ve motivasyonlarına etkisi
Bu araştırma, ilkokul üçüncü sınıf düzeyinde öğrenim gören toplam 36 öğrencinin hayat bilgisi dersine yönelik tutum ve motivasyonlarındaki değişimi ile uygulama sonrasında ortaya çıkan metaforik algılarını, eğitsel oyun temelli öğretim yönteminin etkisi açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, mevcut öğretim uygulamalarının öğrencilerin derse yönelik ilgilerini sınırladığı bulgularından ve eğitsel oyunların öğrenmeyi kalıcı, eğlenceli ve güdüleyici hâle getirme potansiyelinden hareketle tasarlanmıştır. Çalışma, ön test–son test kontrol gruplu yarı deneysel desen ile yürütülmüştür. Deney grubunda dersler eğitsel oyun etkinlikleriyle, kontrol grubunda ise MEB müfredatına dayalı öğrenci merkezli öğretim yöntemiyle işlenmiştir. Veriler; Hayat Bilgisi Tutum Ölçeği, Motivasyon Ölçeği ve yalnızca uygulama sonrası kullanılan Metaforik Algı Formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler, bağımsız ve ilişkili örneklem t-testleriyle analiz edilmiştir. Bulgular, tutum ve motivasyon puanları açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadığını, ancak eğitsel oyun temelli öğretim uygulanan grupta öğrencilerin dersi daha eğlenceli, etkileşimli ve katılımcı bir süreç olarak algıladıklarını göstermiştir. Sonuç olarak, eğitsel oyunların kısa süreli uygulamalarda akademik anlamda belirgin fark yaratmasa da öğrenci ilgisini, katılımını ve olumlu algılarını güçlendirme potansiyeline sahip olduğu belirlenmiştir.
Sosyal bilgiler dersinde matematiksel modelleme etkinlikleriyle finansal okuryazarlık becerisinin geliştirilmesi
Ekonomi disiplini ile ilgilenen araştırmacılar, dünyada var olan kısıtlı maddi kaynakların en yüksek fayda ile nasıl kullanılabileceğini açıklamaya çalışmaktadır. İnsanlarda maddi kaynakların bilinçli kullanılmasına yönelik farkındalık oluşturmaya çalışan ekonomi disiplini her geçen gün önemini arttırmaktadır. İnsanlarda oluşturulmaya çalışılan ekonomi konularıyla alakalı farkındalık veya bakış açısı, eğitim sistemlerine finansal okuryazarlık becerisi olarak yansımıştır. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD - Organisation for Economic Co-operation and Development), Uluslararası Para Fonu (IMF - International Monetary Fund) ve merkez bankaları gibi ekonomik kuruluşlar ekonomi ile ilgili bilgi ve becerilerin her geçen gün daha da önemli hale geldiğini belirtmekte, eğitim sistemlerine ekonomi konularının ve finansal okuryazarlık becerisinin entegre edilmesi gerektiği üzerine çalışmalar yapmaktadır. Eğitim sistemi aracılığıyla bireylerin ekonomi konularında bilinçlendirilmesi ve gerekli becerilerin kazandırılması insan hayatının geleceği için önemli bir hal almaktadır. Ekonomi konuları eğitim sistemi içinde farklı derslerde (sosyal bilgiler, matematik vb.) farklı açılardan ele alınmaktadır. Ekonomi disiplini Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında finansal okuryazarlık becerisi olarak yerini almıştır. Disiplinlerarası yaklaşıma göre düşünülüp hazırlanan bu çalışmanın amacı; Sosyal bilgiler dersi kapsamında öğrencilerde finansal okuryazarlık becerisinin geliştirilmesine yönelik hazırlanan matematiksel modelleme etkinliklerinin uygunluğunun incelenmesidir. Araştırmada nitel ve nicel verilerin kullanılmasına ve bir durumu farklı açılardan analiz etmeye olanak sağlayan karma yöntem (mixed method) kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, İstanbul ili Esenler ve Ümraniye ilçelerinde iki farklı okulda eğitim gören 61 kız, 66 erkek olmak üzere 127 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma sürecinin değerlendirilmesine gönüllü olarak 30 öğrenci velisi de dahil olmuştur. Araştırmanın uygulama sürecinde, araştırmacı tarafından geliştirilip kullanılan matematiksel modelleme etkinlikleri, finansal okuryazarlık başarı testi, sözel ve görsel ifade formu, öğrenci görüşme formu ve veli görüşme formu veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Araştırma sürecinde elde edilen nicel veriler çift yönlü ANOVA (Two way ANOVA) testi, nitel veriler ise içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, sosyal bilgiler dersi kapsamında matematiksel modelleme etkinliklerinin, öntest – son test finansal okuryazarlık başarı testi puanlarındaki değişime göre finansal okuryazarlık becerisinin geliştirilmesine katkı sağladığı tespit edilmiştir. Uygulanan matematiksel modelleme etkinliklerinin öğrenciler ve veliler tarafından faydalı bulunduğu yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen sonuçlardan biridir. Hazırlanan etkinliklerde kurgulanan problemler, öğrencilerin günlük hayatında karşılaşabilecekleri olayları içerdikleri ölçüde öğrencilerin ilgisini çektiği tespit edilmiştir.
Türkiye'de öğrenim gören yabancı uyruklu öğrencilerin hak, görev ve sorumluluklara yönelik görüşleri (Kastamonu ili örneği)
Dünya üzerinde siyasal, sosyal ve ekonomik nedenlerle göçler gerçekleşmektedir. Ancak bu göçler toplumlardaki etnik çeşitliliği de artmaktadır. Bu çeşitlilik toplumdaki insanların bir arada yaşamasını zorlaştırmaktadır. Bu durum hem toplum olarak bir arada yaşayabilmek hem de toplumsal ve küresel sorunlarla başa çıkabilecek etkili ve demokratik vatandaşlar yetiştirmeyi gerekli kılmaktadır. Toplumların sağlıklı bir şekilde sürdürülebilirliğinin sağlanması için tüm bireylerinin vatandaşlık eğitiminden yararlanması gerekmektedir. Irk, din, dil, cinsiyet fark etmeksizin tüm bireyler iyi ve etkili vatandaşlığa ilişkin gerekli bilinci kazanmalıdır. Birçok ülke gibi Türkiye Cumhuriyeti de göç alan ülkeler konumundadır. Ülkemizde vatandaşlık eğitimi ilkokul ve ortaokul düzeyinde sosyal bilgiler dersi ile verilmektedir. Bu ders ile öğrencilere iyi ve etkili bir vatandaşın taşıması gereken bilgi, beceri ve değerlerin kazandırılması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda bu araştırmada, yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersinde vatandaşlık algılarının geliştirilmesine yönelik görüşlerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan olgubilim modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2020-2021 eğitim-öğretim yılı bahar yarıyılında Kastamonu İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı ortaokullarda 8.sınıf düzeyinde öğrenim gören 30 yabancı uyruklu öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış mülakat formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler ise betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre yabancı uyruklu öğrencilerin çoğunluğu vatandaşlık kavramını değerler ile ilişkilendirerek açıklamışlardır. Öğrenciler Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nde haklarının ihlali konusunda bir engel ile karşılaşmadıklarını belirtmektedirler. Öğrencilerin iyi ve etkili vatandaş olma yönünde pozitif bir algıya sahip oldukları ve bu konuya ilişkin kazanımları sosyal bilgiler dersi aracılığıyla edindikleri görülmektedir. Ayrıca hem ülkemize hem de insanlarına karşı olumlu yaklaşım içinde oldukları da anlaşılmaktadır. Öğrenciler Türkiye'yi kişisel hak ve hürriyetler bakımından kendi ülkelerine göre daha gelişmiş bulmaktadırlar. Ayrıca ülkemizde kız öğrencilere yönelik eğitim hakkının daha özgürce gerçekleştiğini vurgulamaktadırlar. ANAHTAR KELİMELER: Sosyal Bilgiler Eğitimi, Vatandaşlık Eğitimi, Yabancı Öğrenci
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık düzeyleri ile günümüz dünya sorunlarına yönelik tutumları arasındaki ilişki
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık düzeyleri ile günümüz dünya sorunlarına yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi tespit etmektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye'de Sosyal Bilgiler Öğretmenliği lisans programına sahip olan 11 üniversiteden, basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle seçilen 787 sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Üniversitelerin belirlenmesinde Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması Düzey 1'de yer alan 12 bölge dikkate alınmıştır. Araştırmanın verileri, Küresel Vatandaşlık Ölçeği (KVÖ), Günümüz Dünya Sorunlarına Yönelik Tutum Ölçeği (GDSYT) ve araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu ile toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS Statistics paket programı kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizinde; betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler t testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Pearson moment çarpım korelasyonu, basit doğrusal regresyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık toplam puanları ile GDSYT toplam puanları arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmüş ve öğretmen adaylarının küresel vatandaşlık toplam puanlarının GDSYT toplam puanlarını %20 oranında açıkladığı tespit edilmiştir. Ayrıca küresel vatandaşlığın sosyal sorumluluk, küresel yetkinlik ve küresel sivil katılım alt boyutlarının, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının günümüz dünya sorunlarına yönelik kaygı düzeylerinin %15.6'sını, duyarlılık düzeylerinin %7'sini ve çözüme katılım düzeylerinin %25.2'sini açıkladığı saptanmıştır.
5. sınıf sosyal bilgiler dersi insanlar, yerler ve çevreler öğrenme alanının gösteri yöntemi ile işlenmesinin ders başarısına ve derse yönelik tutuma etkisi
Bu araştırma, 2021-2022 eğitim-öğretim yılı birinci döneminde, 5. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde insanlar, yerler ve çevreler öğrenme alanının gösteri yöntemi ile işlenmesinin öğrencilerin ders başarısına ve derse yönelik tutumlarına bir etkisinin olup olmadığının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada hem nicel hem de nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırma, karma araştırma yaklaşımı kapsamında yer alan, açıklayıcı ardışık desen ile modellenmiştir. Bu araştırmanın nicel olan kısmı, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen olarak tasarlanmıştır. Bu araştırmada uygulanan yarı deneysel desende, bağımlı değişkenler; öğrencilerin ders başarısı ve derse yönelik tutumları olarak belirlenmiştir. Bu bağımlı değişkenler üzerinde etkisi incelenen bağımsız değişken ise gösteri yöntemidir. Bu araştırmanın nitel olan kısmında ise, nitel araştırma desenlerinden olan fenomenoloji (olgu bilim) deseni kullanılmıştır. Bu bağlamda, araştırma sürecine derinlik, detay ve anlam kazandırmak amacıyla gösteri yönteminin uygulandığı deney grubundaki 20 öğrenciyle yarı yapılandırılmış bir görüşme yapılmıştır ve bunun sonucunda öğrencilerin gösteri yöntemine ilişkin görüşleri, tutumları ve deneyimleri belirlenmiştir. Bu araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim-öğretim yılında, Muş ili merkezinde yer alan ortaokul düzeyinde öğrenim hayatına devam eden 5. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Bu araştırmanın örneklemi ise, 2021-2022 eğitim-öğretim yılının birinci döneminde, Muş ili merkezinde yer alan Vali Adil Yazar Ortaokulu'nda öğrenim hayatına devam eden 5. sınıf düzeyindeki dört şubeden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi, Sosyal Bilgiler dersi 5. sınıf düzeyinde, insanlar, yerler ve çevreler öğrenme alanında, gösteri yönteminin kullanıldığı iki deney grubu (N=78) ile mevcut uygulamadaki yaklaşımların uygulandığı iki kontrol grubu (N=82) olmak üzere toplam dört işlem grubundan ve 160 öğrenciden oluşmaktadır. Grupların denkliğini kontrol etmek amacıyla öncelikle dört şubenin her birine ön test olarak "İnsanlar, Yerler ve Çevreler Öğrenme Alanı Başarı Testi" ile "Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği" uygulanmış ve gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, deney ve kontrol gruplarının sosyo-ekonomik yapılar açısından benzer özellikler taşıdığı da görülmüştür. Sonuç olarak, bir kura marifetiyle dört gruptan ikisi deney diğer ikisi de kontrol grubu olarak seçilmiştir. Araştırmanın başlangıcında ve sonunda deney ve kontrol gruplarına başarı testi ve tutum ölçeği uygulanmış olup grup içi ve gruplar arası farklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının başarı testinin ve tutum ölçeğinin analizinde SPSS 22 paket programı kullanılmıştır. Hem başarı testinin hem de tutum ölçeğinin ön test ve son testinin yorumlanmasında: Aritmetik ortalama, standart sapma, yüzde, frekans ve etki büyüklükleri (d ve η2) hesaplanmıştır. Verilerin analizinde parametrik testlerden ilişkili gruplar için t testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) yapılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme sonrasında elde edilen nitel veriler ise içerik analizine tabi tutulmuştur. Bu araştırmanın sonuçları kapsamında; deney ve kontrol gruplarının İnsanlar, Yerler ve Çevreler Öğrenme Alanı Başarı Testi ön test ve son test puan ortalamaları arasında son test lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. İnsanlar, Yerler ve Çevreler Öğrenme Alanı Başarı Testi son test puanları karşılaştırıldığında ise deney grubu lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği ön test ve son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında ölçeğin tüm alt boyutlarında son test lehine anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında ise tüm alt boyutlarda deney grubu lehine anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Ayrıca, gösteri yönteminin uygulandığı deney grubundaki öğrencilerden yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilen nitel verilerden; gösteri yönteminin dersi sıkıcılıktan kurtardığı, etkili ve kalıcı öğrenme sağladığı, anlamayı kolaylaştırdığı, öğrencileri aktif kıldığı ve onlara sorumluluk duygusu kazandırdığı, öğrenci-öğrenci ve öğrenci-öğretmen etkileşimini artırdığı ve iş birliğini geliştirdiği şeklindeki sonuçlar da elde edilmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre bilinci duyarlılıklarına ilişkin görüşlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı; Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı Sosyal Bilgiler Eğitimi Bölümünde öğrenim görmekte olan sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre bilinci duyarlılıklarının, çeşitli değişkenler açısından farklılık gösterip göstermediğini belirlemektir. Bu araştırmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre bilinci duyarlılık seviyelerini belirlemek ve çeşitli değişkenler açısından incelemek amacıyla tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim öğretim bahar yarıyılında Fırat Üniversitesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalında öğrenimine devam etmekte olan 156 sosyal bilgiler öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırmada Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının çevresel duyarlılıklarını saptamak amacıyla, Akbaş ve Kırımlı tarafından geliştirilen üniversite öğrencilerinin çevre duyarlılığı ölçeğinden yararlanılmıştır. Verilerin analizinde, SPSS 22.0 (Statistical Packet for Social Science for Windows) paket programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda; sosyal bilgiler öğretmen adaylarının, çevre bilinci duyarlılıklarının yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır, Bunun yanında Çevresel Davranışlara Yönelik İfadeler ve Çevre Duyarlılığına Yönelik İfadeler boyutunda, 4. sınıf öğretmen adaylarının 1. sınıf öğretmen adaylarına göre daha yüksek düzeyde çevre bilinci duyarlılığına sahip olduğu, anne ve baba eğitim düzeyinin yüksek olmasının çevre bilinci duyarlılıklarının artmasına, ayrıca okul öncesi eğitim almanın da çevre bilinci duyarlılıklarının artmasında önemli bir etken olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Sosyal Bilgiler, Çevre Bilinci, Öğretmen Adayları.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bağdaştırma ve sapmalar açısından incelenmesi
Ders kitapları eğitim-öğretim sürecinde hedef kazanımların, öğrenciler tarafından edinilmesi aşamasında önemli bir yol gösterici ve yardımcı olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkçe eğitimi açısından ders kitapları, çeşitli metinler üzerinden, gerekli bilgi ve becerilerin kazandırılmasını amaçlayan bir içeriğe sahiptir. Bu sebeple Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin, dilin zenginliklerini ve çeşitliliklerini örneklendirmesi dikkate değer bir nokta oluşturmaktadır. Dilsel becerileri geliştirmeye ve Türkçenin en güzel şekilde kullanılmasını sağlamaya dayanan Türkçe dersinde metinlerin içeriklerinin, öğrencilerin seviyesine uygunluk ölçütü de göz önüne alınarak özenli bir biçimde hazırlanması esastır. Bu içeriklerde edebiyat dünyamızda yer edinmiş farklı sanatçıların eserlerine yer verilmesi, onların duyuş ve düşünüş dünyalarından çeşitli örneklerin metinlerde yer alması, çocuklara dilimizin zenginliklerini göstermesi bakımından önemlidir. Edebî metinlerde sanatçıların farklı kullanım biçimlerine yönelmeleri ve alışılmış tarzların dışına çıkmaları olağan görülen, onların hayatı yorumlama konusundaki yaratıcılıklarını göz önüne seren bir durumdur. Bağdaştırmalar, kelimeleri bir arada kullanarak değişik veya alışıldık anlam birimleri oluşturmaya dayanır. Sapma ise dili kullanma biçiminde sanatçıya özgü bir yönelimi ifade eder. Dilin birimlerini farklı şekillerde bir araya getirerek çeşitli türetmeler yapmak, özgün dilsel yapılar oluşturmak şeklinde karşımıza çıkar. Bu araştırmanın amacı ortaokul düzeyinde okutulan ders kitaplarını bağdaştırma ve sapmalar yönünden incelemektir. Bu doğrultuda 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan sekizer tema ve bu temalar içerisindeki toplam 128 metin, doküman incelemesine tabi tutularak incelenmiş ve bu veriler daha sonra içerik analizi ile sınıflandırılarak liste ve grafikler biçiminde ifade edilmiştir. Söz konusu bulgulara bakıldığında ders kitaplarında bağdaştırma ve sapma örneklerine yer verildiği ancak bu örneklerin metinlerde ve temalar arasında düzenli bir dağılımının bulunmadığı tespit edilmiştir. Bağdaştırmalara öyküleyici metinler ve şiirlerde daha çok rastlanırken bilgilendirici metinlerde bu kullanımların daha az yer aldığı görülmüştür. Sapmalar açısından ise biçimsel değişikliğe dayalı sapma türlerinin metinlerde daha az yer aldığı, içerik ve anlama dayanan sapma türlerinin ise daha yoğun kullanıldığı tespit edilmiştir.
Okuma tutumlarının bibliyoterapi aracılığıyla iyileştirilmesinde kullanılabilecek kaynak eser incelemesi
"Kitapların rehberliğinde iyileşme" ya da "bireyi, doğru zamanda, doğru kitapla buluşturmak" şeklinde kısaca tanımlanabilen bibliyoterapinin farklı işleyiş türleri bulunmaktadır. Klinik bibliyoterapi, sadece ruh sağlığı alanında uzman kişiler tarafından uygulanırken; gelişimsel bibliyoterapi, okullarda veya kütüphanelerde eğitimciler rehberliğinde uygulanabilmektedir. Son yıllarda disiplinler arası bir nitelik kazanan bibliyoterapi yönteminin metinlere ve kitaplara dayanıyor olmasıyla birlikte planlı ve sistemli bir okuma süreci gerektirmesi, yöntemin Türkçe derslerinde tercih edilebilir olmasını kolaylaştırmaktadır. Nitekim Türkçe dersleri bibliyoterapi uygulamaları için uygun bir zemin oluşturmaktadır. Öğrencilerin Türkçe eğitiminin temel becerilerinden olan okuma becerisine karşı edinmiş olduğu olumsuz tutumlar, okuma becerilerinin gelişiminde büyük bir engel oluşturmakta ve bu durum, çözüme kavuşması gereken bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bibliyoterapi yönteminin; iyileştirme, rehberlik, önleyicilik, problemlerin farkında olma ve problemlere yönelik çözüm yollarını keşfedebilme, davranış ve tutumları şekillendirebilme gibi nitelikleri; bahsedilen problemin çözümünde tercih edilebilir bir yöntem olma fırsatı sunmaktadır ancak bibliyoterapi uygulamalarının bahsedilen amaçla gerçekleştirilebilmesi için nitelikli eserlere gereksinim vardır. Bu çalışmanın amacı, öğrencilerin okuma tutumlarının kitaplar aracılığıyla iyileştirilmesinde kaynak olarak kullanılabilecek nitelikli çocuk eserlerini araştırmak ve incelemektir. Bunun için belirli ölçütler doğrultusunda belirlenmiş on dokuz adet çocuk kitabı, çalışmanın inceleme materyalini oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Bibliyoterapik Metin İnceleme Rubriği" kullanılmıştır. Rubriğin geçerlik çalışmasında Lawshe tekniği; güvenirlik çalışmasında Ağırlıklı Kappa yöntemi kullanılmıştır. Geçerlik ve güvenirlik çalışmasından sonra rubrikte yer alan on beş madde doğrultusunda, on dokuz adet çocuk kitabı ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. İnceleme sonucunda, tüm kitapları karşılaştırabilmek adına ortak tablo oluşturulmuş; kitapların taşıdığı yüzde ve frekans değerleri, oluşturulan bu tabloda gösterilmiştir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımında doküman incelemesiyle yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında doküman analizi tekniği kullanılırken verilerin analizi betimsel analiz ile yapılmıştır. Araştırmanın bulguları doğrultusunda, incelenen kitapların öğrencilerin okuma tutumlarının bibliyoterapi aracılığıyla iyileştirilmesinde kaynak bir eser olarak kullanılabilirliği hakkında yorum yapılmıştır.
Pandemi dönemindeki çevrim içi Türkçe derslerinin yazma eğitimine yansımaları
İnsanlar arasındaki iletişimi ve etkileşimi sağlayan dil, toplumların gelişmesini ve ilerlemesini sağlayan en önemli araçlardan biridir. Bu bakımdan eğitim-öğretim faaliyetleri içerisinde Türkçe eğitimi ve öğretimi büyük bir önem taşımaktadır. Türkçe öğretimi ise dört temel dil becerisi olan dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin eğitiminden oluşmaktadır. İnsanoğlunun anlatma yetisinin bir ürünü olan yazı ve yazma, Türkçe öğretimi içerisinde önemli bir yer kaplamaktadır. Çoğunlukla okullarda yüz yüze olarak gerçekleştirilen Türkçe öğretimi, COVID-19 pandemisi nedeniyle belli bir süre çevrim içi ortamlar üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bu süre zarfında çevrim içi ortamlar üzerinden yapılan Türkçe derslerinin yazma eğitimi üzerindeki yansımalarını belirlemek büyük bir önem taşımaktadır. Bu bakımdan çalışma, çevrim içi ortamlar üzerinden gerçekleştirilen Türkçe derslerinin yazma eğitimine yansımalarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla çalışma, nitel araştırma yöntemlerinin olgubilimsel (fenomenolojik) desende gerçekleştirilmiştir. Araştırmada çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Çalışma grubu; eğitim fakültesi, Türkçe öğretmenliği lisans programı mezunu olan, en az 3 yıllık en çok 10 yıllık mesleki tecrübeye sahip olan, pandemi döneminde aktif olarak öğretmenlik yapan ve pandemi döneminde derslerinin büyük bir çoğunluğunu çevrim içi olarak gerçekleştiren Türkçe öğretmenlerinden oluşmaktadır. Araştırma konusu olan olgunun detaylı bir şekilde açıklanması ve olgu hakkındaki bilgilerin ortaya çıkarılması için veri toplama aracı olarak 9 açık uçlu sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme kılavuzu kullanılmıştır. Bu görüşme kılavuzu üzerinden çalışma grubunu oluşturan bireylerle bire bir görüşmeler yapılmış ve bu görüşmeler ses kayıt cihazı ile kayıt altına alınmıştır. Araştırmanın sağlamlığını ve saydamlığını artırmak için görüşmeler esnasında hatırlatıcı notlar alınmıştır. Ses kayıt cihazı ile kayıt altına alınan veriler bilgisayar ortamında yazılı hâle getirilerek betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleriyle analiz edilmiştir. Analizler sonucunda elde edilen veriler sınıflara, kategorilere ayrılmıştır. Çalışmada benzer kategoriler bir araya getirilerek kategorilerin toplam kategoriler içerisindeki frekansları tablolaştırılmış ve bu frekanslar ile kategoriler tabloların altında yorumlanmıştır. Tabloların altında örnek katılımcı görüşlerine de yer verilerek araştırmanın güvenirliği sağlanmaya çalışılmıştır. Nitel araştırmalar sonucunda elde edilen veriler evrene genellenemediği için analitik genelleme yaklaşımı benimsenerek araştırma olgusu ile alakalı detaylı bulgulara ulaşılmıştır. Bu bulgular sonucunda, pandemi döneminde yapılan çevrim içi Türkçe derslerinin yazma becerisine ve yazma eğitimine yansımalarının daha çok olumsuz yönde olduğu söylenebilir. Yazma eğitiminin çevrim içi derslerden olumsuz etkilenmesinin sebepleri şu şekilde sıralanabilir; çevrim içi derslere öğrenci katılımının düşük olması, çevrim içi derslerin süre bakımından yetersiz olması, çevrim içi eğitim sürecinde öğrencilerin yazma çalışmalarını sağlıklı bir şekilde kontrol edip onlara yeterli dönüt ve düzeltme verememek, öğrencilerin yazma çalışmaları için hazır bulunuşluk bakımından yeterli seviyede olmamaları ve çevrim içi ortamlar üzerinden yapılan yazma çalışmaları için isteksiz olmaları, çevrim içi derslerde sürekli bağlantı ve ses gibi teknik aksaklıkların yaşanması ve çevrim içi Türkçe derslerinde de merkezi sınavlara yönelik bir eğitim uygulanması nedeniyle yazma eğitimine gereken önemin verilmemesi.
Pandemi sürecinde çevrim içi Türkçe derslerinin öğretimine ve uygulanabilirliğine yönelik öğretmen görüşleri
Bu araştırma Muş Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı ortaokullarda görev yapan Türkçe öğretmenlerinin çevrim içi Türkçe dersinin öğretimine ve uygulanabilirliğine yönelik görüşlerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniğinin kullanıldığı araştırmada katılımcılar 2020-2021 eğitim- öğretim yılında Muş ilinde Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı ortaokullarda görev yapan 13'ü kadın 17'si erkek olmak üzere toplam 30 öğretmenden oluşmaktadır. Görüşme 30. katılımcıda sonlandırılmıştır. Katılımcıların çevrim içi Türkçe dersinin uygulanabilirliğine yönelik görüşleri, araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmıştır. Görüşmede ses kaydı alınmıştır. Ses kaydı daha sonra yazıya aktarılmıştır. Görüşler sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın bulgular kısmında ise katılımcıların büyük çoğunluğu çevrim içi Türkçe derslerinin gerek sınıf havası oluşturmaması gerek alt yapı sorunlarının varlığı gerekse teknolojik materyallerin yetersizliğinden dolayı beklentilerin altında kaldığını belirtmişlerdir. Bununla birlikte kimi öğretmenler de çevrim içi ders ortamının tüm olumsuzluklarına rağmen varlığının yokluğundan daha iyi olduğunu ve çevrim içi dersin, yüz yüze eğitim için tamamlayıcı bir unsur olması gerektiğini belirtmişlerdir. Anahtar Sözcükler: Çevrim içi ders, Pandemi, Türkçe dersi
Ortaokul T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersi Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye ünitesinin işlenişine yönelik öğretmen görüşleri
T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersi, sekizinci sınıflarda Sosyal Bilgiler dersinin devamı olarak okutulan konuları itibarıyla oldukça önemli bir derstir. Öğretim programında dördüncü sırada yer alan Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye ünitesi, kazanımları ve muhtevası ile dersin özünü, kalbini oluşturmaktadır. Bu araştırmanın amacı, Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye ünitesini öğretmen görüşleri bağlamında incelemektir. Araştırmada nitel araştırma modeli kullanılmış, veriler görüşme tekniğiyle toplanmış, elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi ile incelenmiştir. Araştırmaya 2019-2020 eğitim öğretim yılında Kastamonu ili Taşköprü ilçesinden ve Zonguldak ili Ereğli ilçesinden toplam 13 Sosyal Bilgiler öğretmeni katılmıştır. Araştırma verileri, araştırmanın alt problemleri çerçevesinde hazırlanan 8 sorudan oluşan bir görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmanın alt problemlerini; Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye ünitesinin ders kitabı, kullanılan yöntem, teknik ve stratejiler, faydalanılan öğretim materyalleri, sınıfların fizikî durumları, yapılan ön hazırlıklar, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri, üniteye ayrılan süre ve ünitenin genel değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Araştırma sonucunda ders kitabı ve sınıfların fizikî durumlarına dair öğretmenlerin olumlu görüşleri tespit edilmiştir. Bunun yanında öğretmenlerin benzer ve bilgiyi doğrudan sunan yöntem-teknik ve materyallerden yararlandıkları görülmüştür. Araştırma bulgularından elde edilen en önemli sonuç üniteye ayrılan sürenin ve bunu takiben de ders saatinin yetersizliğidir. Bu sonucun beraberinde getirdiği bir takım sorunlar, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin görüşleri ve araştırma sonucunda fark edilmiştir.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki cinsiyet ulamı üzerine bir inceleme
Çalışmanın amacı 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki cinsiyet işaretleyicilerinin terminolojik olarak tespitinin yapılmasıdır. Bu kapsamda Türkçe ders kitaplarındaki metinler, tarama modelinde betimsel bir yaklaşım benimsenerek doküman incelemesi yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmada saptanan ifadeler gönderimsel, sözlüksel, dil bilgisel ve toplumsal cinsiyet ulamları alt başlıkları altında tablolar hâlinde sınıflandırılmış ve bu ifadeler ilk kez karşılaşıldıkları bağlam içinde örneklendirilmiştir Sınıflandırmada Çolak (2019) tarafından yapılan çalışma esas alınmıştır. Yapılan inceleme sonucunda "gönderimsel cinsiyet ulamında 15 dişil, 112 eril; sözlüksel cinsiyet ulamında 32 dişil, 38 eril, dil bilgisel cinsiyet ulamında 2 dişil, 2 eril ve son olarak toplumsal cinsiyet ulamında 14 dişil, 100 eril ve 5 tane sosyal olarak zayıf cinsiyet işaretleyicisi" olarak toplamda 320 tane cinsiyet ifadesi tespit edilmiştir. Dil bilgisel cinsiyet ulamı hariç diğer ulamların genelinde eril ifadelerin dişil ifadelere oranla daha fazla olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın dil eğitiminde önemli bir yeri olan Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin içerdiği dilsel cinsiyet ifadeleri hakkında bir çerçeve belirlemesi bakımından önemli olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Cinsiyet, Türkçede Cinsiyet, Gramerce Cinsiyet, Toplumsal
Sosyal bilgiler dersinde değerlerin öğretimine izciliğin etkisi
Yapılan araştırmanın amacı izciliğin sosyal bilgiler dersi kapsamındaki değerlerin öğretimi üzerindeki etkisini araştırmaktır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı içerinde yer alan durum çalışma deseni ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu olarak Düzce Yığılca ilçesindeki araştırmacının izcilik kamplarını yaptığı okul belirlenmiştir. Araştırmanının örneklemi için ölçüt örneklem yöntemi ile okuldaki öğrencilerden en az bir izci kampına katılmış öğrenciler arasından 8ınıflardan 6, 7. Sınıflardan 9 öğrenci olmak üzere, 9/u kız ve 6'sı erkek olmak üzere 15 öğrenci belirlenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmeler sonucunda elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda elde edilen kod ve temalar ışığında sosyal bilgiler dersindeki 18 değerden 4 tanesinin öğretiminde izciliğin olumlu bir etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Olumlu yönde etkilenen bu değerler sorumluluk, dayanışma, duyarlılık vatanseverliktir. Araştırmada izcilik faaliyetinin değerlere etkisi ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Araştırma sonucunda gece nöbeti ve teftiş faaliyetlerinin sorumluluk değerini kazandırmada, oba sisteminin dayanışma değerinin kazandırılmasında, Çanakkale Milli bilinç kampı ve bayrak töreni faaliyetlerinin vatanseverlik değerini kazandırmada, fidan dikme ve çevre temizliği faaliyetlerinin duyarlılık değerini kazandırmada etkili olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Yapılan araştırma sosyal bilgiler dersi alanında değerlerin eğitimine farklı ve uygulamalı bir yöntem kazandırması ve bu alanda izciliğin etkisini inceleyen başka bir araştırmanın olmaması açılarından önemli görülmektedir. Bu bilgiler ışığında sosyal bilgiler öğretmenlerinin izcilik faaliyetleri ile programda geçen değerleri öğrencilerine doğal yaşam ortamında ve aktif olarak uygulama şansı vererek öğretebilmeleri mümkündür.
Öğretmenlik mesleki yeterliliklerine yönelik sosyal bilgiler öğretmen adaylarının görüşleri
Bu araştırmanın amacı öğretmenlik mesleki yeterliliklerine yönelik Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması olarak desenlenmiştir. Çalışma 2020-2021 eğitim öğretim yılı güz döneminde Batı Karadeniz'de yer alan bir üniversitenin eğitim fakültesi son sınıf öğrencilerinden 15 gönüllü öğrenci ile sürdürülmüştür. Araştırma öncesi bilgilendirilen katılımcıların isimleri gizli tutularak birer kod ( Öğrenci 1, öğrenci 2, …) verilmiştir. Çalışma verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Görüşme formu alan yazın incelemesi ve alan uzmanı iki eğitimcinin incelemesi sonucu oluşturulmuştur. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu yöntemle görüşme yapılan kişilerin görüşleri net bir şekilde araştırmaya yansımaktadır. Elde edilen verilerle temalar oluşturulmuş, kategorize edilen temalar ile katılımcıların görüşleri tablolar şeklinde belirtilmiştir. Son aşamada verilerin benzerlik ve farkları belirtilmiş, katılımcı görüşleri de örnek gösterilerek çalışma desteklenmiştir. Bulgular kısmında; Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının sahip olması gereken yeterlilikleri; mesleki bilgi, mesleki beceri, tutum ve değerler olarak incelenmiştir. Öğretmen adaylarının görüşleri doğrultusunda mesleki yeterliliğin yaşam boyu devam eden bir çabanın ürünü olduğu görülmüştür. Bu yeterliliklere sahip öğretmen adaylarının yetiştirilmesi de eğitim fakülteleri ve MEB iş birliği ile gerçekleşebilir. Bu nedenle lisans programları ve hizmet içi eğitimleri ile öğretmen yeterliliklerinin desteklenmesi önerilmektedir
Eğitim anlayışı bağlamında Fuat Baymur (1924-1964)
Osmanlı Devleti'nin yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu dönemde eğitim sahasında da köklü dönüşümlere gerek duyulmuştur. Yeni rejimin benimsenmesi, milli birlik ve beraberlik ile genç Cumhuriyetin ihtiyaç duyduğu nitelikli yurttaşların yetişmesi için eğitim sisteminin baştan aşağı değiştirilmesi ve ona modern bir yapı kazandırılması önem arz etmiştir. Bu dönemde yaşayan ve Cumhuriyetin önde gelen eğitimcilerinden olan Ahmet Fuat Baymur, özellikle ilkokul seviyesinde yurtdışında yaptığı gözlem ve incelemelerin de ışığında Türk eğitim sisteminin modernleşmesine önemli katkılarda bulunmuştur. Bu çalışmada, Ahmet Fuat Baymur'un ilkokulda okutulan temel dersler üzerine düşünce, görüş ve önerileriyle kendisinin bu dersler hakkında çıkardığı kitapları temel alınarak incelenmiştir. Bu bağlamda çalışmanın ilk bölümünde Ahmet Fuat Baymur'un öğrenim hayatı ve kişilik özellikleri, Türkiye'de ve yurt dışında yaptığı çalışmalar ile eserleri ortaya konmuştur. İkinci bölümde Ahmet Fuat Baymur'un İlk Okuma Yazma, Hayat Bilgisi, Türkçe, Tarih ve Coğrafya dersleri hakkında görüş ve önerileri incelenmiştir. Bahsedilen dersler ayrı ayrı bölümlerde ele alınmış olup her ders ile ilgili öncelikle Ahmet Fuat Baymur'un çalışmalarına devam ettiği dönemdeki genel durumdan kısaca söz edilmiştir. Daha sonra Ahmet Fuat Baymur'un ilgili dersler hakkındaki görüşleri kendisinin kitapları temel alınarak açıklanmış, literatür ile karşılaştırma yapılarak Türk eğitim sistemine katkıları ortaya konmaya çalışılmıştır.
Sosyal bilgiler dersinde eğitsel oyunlar yoluyla kök değerlerin kazandırılması: Bir eylem araştırması
Her toplum kendine özgü ve toplumun aynası niteliğinde bazı değerlere sahiptir. Bu değerlerin birey tarafından benimsenmesi hem bireyin toplumsallaşması hem de toplumsal kimliğin koruması bakımından büyük önem taşımaktadır. Değerlerin bireye aktarımında aile, okul ve sosyal çevre etkilidir. Bununla birlikte değerlerin kazandırılmasında eğitim-öğretimin planlı olarak düzenlendiği okulların ve sürecin uygulayıcısı konumunda olan öğretmenlerin özel bir yeri bulunur. Öğretmenler okullarda öğrencilere çeşitli yollarla değerleri kazandırmaya çalışırlar. Bu araştırmada sosyal bilgiler dersinde eğitsel oyunlar yoluyla kök değerlerin kazandırılması amaçlanmıştır. Bu araştırma 2020-2021 eğitim-öğretim yılı güz yarıyılında ortaokul 7. sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan eylem araştırmasından yararlanılmıştır. Veriler gözlem, video kayıtları, öğretmen günlükleri, öğrenci günlükleri, odak grup görüşmeleri, ön ve son algı metinleri ile elde edilmiştir. Elde edilen veriler ise içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırmada gerçekleştirilen bir dizi eğitsel oyun etkinlikleri ile 7. sınıf öğlencilerinin öz denetim değeri dışında diğer kök değerleri kısmen de olsa tanıdıkları tespit edilmiştir. Süreç sonunda öğrencilerde kök değerlerin tanımında ve davranış olarak sergilenmesinde olumlu bir ilerleme kaydedildiği görülmüştür. Aynı zamanda sevgi ve dostluk kök değerlerine kız öğrencilerin daha fazla önem verdiği ve bu değerlerin davranışa yansımasında kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha duyarlı oldukları anlaşılmıştır. Bu araştırmada sosyal bilgiler dersinde eğitsel oyunların kök değerleri kazandırmada olumlu yönde etkileri olduğu görülmektedir. Gerçekleştirilen eğitsel oyunlar ile öğrencilerin kök değerleri daha iyi kavradıkları ve kök değerlere ilişkin algılarının geliştiği gözlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bu olumlu sonuçlardan hareketle öğretmenlere öğrenme sürecinde değerlerin kazandırılmasında eğitsel oyunlardan yararlanmaları önerilebilir.
Uzaktan eğitimde yürütülen sosyal bilgiler derslerine yönelik öğretmen, öğrenci ve veli görüşleri
Bu çalışmada, sosyal bilgiler öğretmenlerinin, ortaokul öğrencilerinin ve öğrenci velilerinin sosyal bilgiler derslerinde uzaktan eğitime yönelik görüşlerini incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma nitel araştırma desenlerinden temel nitel araştırma deseni ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunun belirlenmesinde kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda çalışma grubunda, Ankara ilinde görev yapmakta olan 10 sosyal bilgiler öğretmeni, Ankara iline bağlı ortaokullarda öğrenim gören 9 öğrenci ve 9 öğrenci velisi yer almıştır. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler, Zoom uygulaması vasıtasıyla görüntülü ve sesli olarak toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, katılımcılar sosyal bilgiler derslerinde uzaktan eğitimin hem olumlu hem de olumsuz yönleri olduğunu belirtmişlerdir. Bununla birlikte katılımcıların çoğunluğunun uzaktan eğitimin olumsuz yönlerine daha çok vurgu yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çoğunluğunun bu süreçte karşılaştıkları en önemli sorunun öğrencilerin derse katılımlarının istenilen düzeyde olmadığı, ölçme değerlendirme yapamadıkları ve velilerden bekledikleri desteği göremedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenleri uzatan eğitim sürecinde öğrenci ile iletişimlerinin iyi olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcılardan ortaokul öğrencilerinin çoğunluğu sosyal bilgiler derslerinde materyal kullanımı bakımından yüz yüze eğitim ile uzaktan eğitim arasında önemli bir fark olmadığını belirtmişlerdir. Öğrenci görüşlerine göre, sosyal bilgiler dersi kapsamında uzaktan eğitimde etkinlik yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin çoğunluğu sosyal bilgiler derslerinde öğretmenleri ile etkileşimlerinin iyi olduğu ifade etmişlerdir. Velilerinin uzaktan eğitim sürecinde yarıdan fazlasının uzaktan eğitimde teknoloji ve teknik malzeme ile ilgili sorun yaşamadıkları ve uzaktan eğitimde sosyal bilgiler dersi kapsamında çocuklarını başarılı buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Veliler, uzaktan eğitime ilk geçildiği zamanlarda EBA ile ilgili bağlantı sorunları yaşadıklarını belirtmişlerdir.
Maarif ve Vilayet Salnamelerine göre Kastamonu'da eğitim (1869-1903)
Bu çalışmanın amacı 1869-1903 yılları arasında Kastamonu vilayetindeki eğitim durumunu Kastamonu Vilayet Salnameleri ve Maarif Salnameleri bağlamında ortaya koymaktır. Çalışmanın sonucunda söz konusu yıllarda Kastamonu vilayetinde mevcudiyeti anlaşılan eğitim kurumları, sıbyan mektepleri, ibtidai mektepler, rüşdiyeler, idadiler, sanayi mektebi, azınlıklara ait mekteplerdir. Bununla birlikte eğitimle bağlantılı okullar dışındaki diğer kurumlar ise cami ve mescitler, hangâhlar, tekke ve zaviyeler, kiliseler, manastırlar, kütüphanelerdir. Ayrıca eğitim kurumlarındaki mevcut öğrenci ve öğretmen sayılarındaki yıllara göre değişim de çalışmadaki önemli bulgular arasındadır. Bu yönüyle araştırmanın dönem çalışmalarına önemli katkılar sağlayacağı ve Kastamonu vilayetinin 1869-1903 yılları arası eğitim tarihinde önemli bir boşluğu dolduracağı söylenebilir. Çalışmada tarihsel araştırma yöntemi kullanılmış olup veriler betimsel analize tabi tutulmuştur.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulardaki argümanlarının insan hak ve özgürlükleri bağlamında değerlendirilmesi
Araştırma sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sosyobilimsel konulardaki argümanlarını insan hak ve özgürlükleri bağlamında değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Batı Karadeniz bölgesinde bir devlet üniversitesinde öğrenim görmekte olan 50 sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemiyle, durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırma BTT dersi kapsamında haftada 2 ders saati olmak üzere, toplamda 4 hafta boyunca çevirim içi olarak tamamlanmış her sosyobilimsel konu için bir hafta süre ayrılmıştır. Araştırmanın verileri, araştırmacılar tarafından geliştirilen yazılı argümantasyon formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma sonunda, öğretmen adaylarının argümantasyon düzeyleri betimsel analiz ile yapılandırılmış görüşmeler ise içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucuna göre, öğretmen adaylarının ilk uygulamadan son uygulamalara doğru argüman düzeylerinde değişimler görülse de argüman düzeylerinin düşük veya orta seviyede olduğu saptanmış ve katılımcıların argüman bileşenlerini oluştururken zorlandığı kısımlar tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarının argümanlarında yer alan iddia bileşenine ait ifadelerinde kesin fakat tamamlanmamış iddialar oluşturdukları tespit edilmiş ayrıca katılımcıların iddia ve veriyi birleştirip yorumlayamadıkları ve iddialarını başka araştırma verileriyle birleştiremedikleri görülmüştür. Öğretmen adaylarının, argümanlarında iddialarını destekleyen araştırmalara ve çürütücü bileşenine yönelik ifadelere yer vermedikleri görülmüştür. Araştırma sonuçlarının öğretmenlere ve öğretmen adaylarına sosyobilimsel konulara yönelik derslerinde uygulanabilecekleri bir model olarak önerilebilir.
Ortaokul öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumları
Tarih boyunca insanlık çevre adaptasyonu ile geçmiştir. Son 200 yıllık süreçte, gelişen endüstriyel hareketle beraber, bireylerin çevre üzerindeki tesiri ve baskısı beraberinde birçok bozucu etkiyi beraberinde getirmiştir. Tarım toplumundan endüstriyel bir topluma geçilmesi ile yoğunlaşan düzensiz kentleşme; sanayi bölgelerinin şehir içlerinde kalması, hava kirliliği, orman alanlarının tahrip edilmesi, tarım alanlarının amaç dışı kullanımı, küresel ısınma gibi birçok problemi beraberinde getirmiştir. Artan çevresel problemler, başta sanayileşmiş ülkeleri ve diğer devletleri çeşitli önlemler almaya sevk etmiştir. Bu yüzden ülkeler çevreyi korumaya yönelik ekonomik olarak bütçe ayırmaya başlamışlardır. İleriye dönük bir çevre için toplumun bilinçli ve kararlı bir şekilde hareket etmesi, bunun için de bireylerin çocukluktan itibaren çevreyi korumaya yönelik bir beceriyle donatılması ve kendilerine çevre eğitiminin hayat boyu kullanacağı şekilde verimli ve etkili bir şekilde kazandırılması gerekmektedir. Çevre eğitiminde amaç çevreye karşı duyarlı, çevresini koruyan ve doğru kullanan, çevresel dengeyi gözeten, doğada bulunan kaynakların sınırlılığı hakkında bilgisi olan, temiz bir çevrenin ecdadımızdan kalan bir miras, gelecek kuşaklara bırakılacak bir emanet olduğunun farkında olan bireyler yetiştirmektir. Bu açıdan çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumlarını araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda izlenen yolda ''Çevre Sorunlarına Yönelik Tutum Ölçeği''ne başvurulmuştur. Araştırmada kullanılmak üzere verileri elde etme doğrultusunda Çevre Sorunlarına Yönelik Tutum Ölçeği ve demografik bilgi formu kullanılmıştır. Uygulama farklı sosyo-ekonomik özellikteki öğrencilere uygulanmıştır ve 580 veriye ulaşılmıştır. SPSS programı ile çözümlenen ölçek sonuçları, bu husustaki tutumları saptamak için kullanılmıştır. Verilerin normal dağılım sergilememesinden dolayı çoklu karşılaştırmalar için Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis testi uygulanmıştır. Verilerin çözümlenmesi ile ortaokul öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumları üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu görülmektedir. Ölçek sonucuna göre; cinsiyet ve hanede yaşayan kişi sayısına göre anlamlı bir fark oluşurken, sınıf, hanede çalışan kişi sayısı, kardeş sayısı, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu ve gelir durumuna göre anlamlı bir fark oluşmamıştır.
Ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi
Bu araştırma, çeşitli değişkenler açısından ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda dijital okuryazarlık düzeyleri üzerinde ortaokul öğrencilerinin sahip oldukları cinsiyet, sınıf, anne mesleği, baba mesleği, ebeveyn eğitim durumu, evde internet olma durumu, internete bağlanma sıklığı, evde bilgisayar olma durumu ve yaşanılan ilçe değişkenlerinin herhangi bir etkisinin olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma nicel bir araştırmadır ve betimsel tarama modeli kullanılarak veriler elde edilmiştir. Araştırmada çalışma grubu uygun örneklem yöntemiyle belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Kastamonu da öğrenim gören 268 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında bilgi işlem, iletişim, güvenlik, problem çözme boyutlarından oluşan ve Pala (2019) tarafından geliştirilen "Dijital Okuryazarlık Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Toplanan veriler nicel veri analiz programı kullanılarak çözümlenmiş ve elde edilen bulgular yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin tüm boyutlarda orta puanın üzerinde olduğu, kardeş sayısı arttıkça dijital okuryazarlık düzeylerinin düştüğü ve annesi meslek sahibi olanların, internete daha sık bağlananların, merkez ilçede yaşayanların dijital okuryazarlık düzeylerinin yükseldiği tespit edilmiştir.
Bağlam temelli öğrenme yaklaşımının öğrencilerin sosyal bilgiler dersindeki akademik başarı ve derse karşı tutumuna etkisi
Bu araştırmanın amacı İlköğretim yedinci sınıf Sosyal Bilgiler dersi İnsanlar Yerler ve Çevreler ünitesinde bağlam temelli öğrenme modelini kullanmanın akademik başarı ve tutum üzerindeki etkisini belirlemektir. Araştırmanın çalışma grubunu 2021- 2022 eğitim öğretim yılında Osmaniye ilinde bir ortaokulda öğrenim gören 7. Sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışma deney grubunda 25, kontrol grubunda 24 olmak üzere olmak üzere toplamda 49 katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırmada ön test- son test kontrol gruplu gerçek deneme modeli kullanılmıştır. Deney grubuna bağlam temelli öğrenme yaklaşımına göre geliştirilen etkinlikler uygulanmış, kontrol grubuna ise ders kitabı doğrultusunda uygulama yapılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak akademik başarı testi ve sosyal bilgiler tutum ölçeği kullanılmıştır. Veriler Spss 23 programı ile analiz edilmiştir. Çalışmada bağlam temelli öğrenme modeline göre geliştirilen etkinliklerin öğrencilerin akademik başarıları üzerine olumlu etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak öğrencilerin tutumları üzerinde ise anlamlı farklılık göstermediği görülmüştür.
Sosyal bilgiler dersi "Kültür ve miras" öğrenme alanı bağlamında Kdz. Ereğli ilçesinde Elpek bezi üretimi
Bu araştırmanın konusu; Sosyal Bilgiler dersinde kültür ve miras öğrenme alanı ile ilgili kazanımları elde etmede yerel ve sözlü tarih çalışmalarına yer vermenin önemini, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel el sanatlarından biri olan Elpek Bezi dokumacılığı, Kdz. Ereğli özelinde ortaya koymaktır. Ereğli'de yüzyıllar boyu keten üretimi yapılmıştır ve ketenden giysiler, dokumalar, yelken bezi vb. ürünler elde edilmiştir. Keten bezinin Ereğli'deki adı 'Elpek'tir. Karadeniz Ereğli'nin ünlü Elpek bezi, Anadolu'nun kültürel ve yerel özelliklerini taşıyan el sanatlarından biri olan dokumacılığa örnektir. Elpek bezi dokumacılığı, keten dokumalar içinde yer almaktadır. Çalışmada sözlü tarih yöntemi kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formlarından ve ses kayıt cihazından yararlanılmıştır. Elpek bezi dokumacılığı, Zonguldak ili Ereğli ilçesi köylerinde 1950'li yılların başı ile 1980'li yılların sonuna dek sürmüştür. Bu dönem içerisinde Elpek bezi üretimi yapan on dokuz kişi ile görüşme yapılmıştır. Yapılan görüşmeler neticesinde Elpek bezi dokumacılığının köy halkının toplumsal ve ekonomik yaşamına nasıl katkıda bulunduğunu tespit edilmiştir. Ereğli ilçesinde, Elpek bezi dokuması yapmış kişilerin tecrübelerinden elde edilen bilgiler ışığında, keten ekim sürecinden iplik haline getirilinceye dek güçlü imece içinde çalıştıklarına, boş zamanlarını kendi ihtiyaçlarını karşılamak adına değerlendirdiklerine, çeyiz yapmak ve aile bütçesine katkı sağlamak maksadıyla elpek bezi dokuması yaptıkları bulgularına ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular, Zonguldak İli Ereğli İlçesi Ormanlı Ortaokulu öğrencileri ile paylaşılmıştır. Öğrencilerin, Sosyal Bilgiler dersi Kültür ve Miras öğrenme alanı kapsamında, içinde bulundukları yerel ve kültürel değerlerini tanımaları maksadıyla, Elpek bezinin geçmişini ve bugününü, geçirdiği değişimleri öğrenmeleri sağlanmıştır. Kdz. Ereğli köylerinde tamamen bitmiş olan Elpek bezi dokumacılığı, Ereğli merkezde çeşitli kurum ve kuruluşlar tarafından yeniden canlandırılmaya çalışılmaktadır.
Sosyal bilgiler öğretiminde kültür fuarlarının kullanımına yönelik öğretmen görüşleri
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretiminde kültür fuarlarının kullanımına yönelik öğretmen görüşlerini tespit etmektir. Ayrıca son yıllarda düzenlemeye başlanan Sosyal bilgiler Kültür Fuarında görev alan öğretmenlerin süreç ile ilgili görüşlerini ortaya koymak ve bu görüşler doğrultusunda ileriye dönük daha uygulanabilir Sosyal Bilgiler Kültür Fuarlarının düzenlenmesine yardımcı olmaktır. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılı Zonguldak ilinin Ereğli ilçe merkezinde eğitim-öğretim faaliyetlerini devam ettiren ortaokullarda görev yapmakta olan 7'si erkek, 3'ü kadın olmak üzere 10 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada, Sosyal Bilgiler Kültür Fuarına katılım sağlayan Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini tespit etmek amacıyla nitel yöntem kullanılarak bu görüşlere ilişkin betimsel analizlerden faydalanılmıştır. Öğretmenlerin süreç ile ilgili görüşlerini belirlemeye yönelik açık uçlu sorulardan oluşan toplam beş soruluk yarı yapılandırılmış Öğretmen Görüşme Formu kullanılmış ve görüşme sorularından elde edilen verilere ilişkin yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin, Sosyal Bilgiler Kültür Fuarı ile ilgili olumlu görüş ve düşünceler geliştirdikleri belirlenmiştir. Bütün bu bulgulardan kültür fuarlarının Sosyal Bilgiler öğretiminde kullanılmasında ve Sosyal Bilgiler dersine önemli katkılarının olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırma sonunda Sosyal Bilgiler Kültür Fuarlarını etkili hale getirmek için yapılması gerekenler ve daha sonra yapılacak araştırmalara ilişkin önerilerde bulunulmuştur.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının Kamu Personel Seçme Sınavına (KPSS) yönelik tutumları
Bu araştırma, eğitim fakültesi dördüncü sınıf sosyal bilgiler öğretmen adaylarının Kamu Personeli Seçme Sınavına yönelik tutumlarının incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma bu yönüyle nicel araştırma yöntemlerinden tarama modelinde tasarlanmış betimsel bir çalışmadır. Araştırma 2021-2022 Eğitim Öğretim yılında Türkiye'de sosyal bilgiler eğitimi bölümü yer alan 5 farklı üniversitede öğrenim gören 186 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Araştırma verilerinin toplanması aşamasında kişisel bilgi formu ve Ümmet ve Otrar (2005) tarafından geliştirilen KPSS'ye yönelik tutum ölçeğinden yararlanılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizi SPSS 26.0 programı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin normal dağılım koşulunu sağladıkları tespit edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde "Bağımsız Gruplar T-Testi" ve "Bağımsız Gruplar için Tek Yönlü Varyans Analizi" analizi teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarının genel olarak öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca öğretmen adaylarının, öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının cinsiyet, ailenin ekonomik durumu, KPSS kursuna gitme durumu, yüksek lisans yapma durumu, aileye destek olma durumu, öğretmenliğe hazır olma durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığın olmadığı görülmektedir. Öğretmen adaylarının, öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının KPSS konularına çalışma durumu ve öğretmen atamasında KPSS'yi yeterli bulma durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olduğu görülmektedir.
Sosyal bilgiler derslerinde yerel tarih konularının kullanımına ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri: Kdz. Ereğli örneği
Bu tez çalışması ortaokul sosyal bilgiler derslerinde yer almakta olan yerel tarihe ait konuların öğretmen ve öğrenci açısından neler ifade ettiğini ve bu konu ile ilgili görüşlerini Zonguldak ili Kdz.Ereğli ilçesi kapsamında belirleme amacıyla yapılmıştır. Araştırmada Nitel araştırma metodolojisine ait desenlerden biri olan durum çalışması deseni kullanılmıştır. Yapılan bu çalışma 2021-2022 eğitim-öğretim yılı içinde Kdz.Ereğli'de bulunan ortaokullarda çalışan öğretmenler ve eğitim alan öğrencilerle yürütülmüştür. Araştırmada gönüllü olarak çalışmaya katılan 20 Sosyal bilgiler dersi öğretmeni ve 100 ortaokul öğrencisi çalışma grubunu oluşturmuştur. Öğretmenler için 12 öğrenciler için ise 8 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmıştır. Çalışma sonrasında veriler için içerik analizi uygulanmıştır. Temalar oluşturulup tablolarda belirtilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenleri ve ortaokul öğrencilerinin sorulara verdikleri cevaplardan görüşlerini yansıtmak için tabloların alt kısmında doğrudan alıntılara da yer verilmiştir. Araştırmanın sonucunda öğretmenlerin tamamı Kdz.Ereğli yerel tarihi ilişkilendirilebilecek konuların ders kapsamında kullanılabileceğini ifade ederek Ereğli'ye ait yerel tarih konularının öğrencilere aktarılması gerektiğini vurgulamıştır. Öğretmenlerin verdiği cevaplardan yerel tarih konusunda bilgilendirme amaçlı bir hizmet içi eğitim kursuna katılmadıkları belirlenmiştir. Öğretmenler bununla beraber Ereğli tarihinde önemli tarihi kişilikler, önemli olaylar, tarihi yapılar ve devirler hakkında özgün yorumlarda bulunmuşlardır. Öğrenciler ile yapılan görüşmeler sonucunda çalışma grubundaki 100 öğrenciden 78 tanesi Ereğli'nin yerel tarihi ile ilgili bilgileri öğrenmek istediğini belirtmiş, araştırma grubunda yer alan 100 öğrenciden 82 tanesi ise Ereğli'nin yerel tarihini öğrenmelerinin onlara katkı sağlayacağını dile getirmiştir. Ortaokul öğrencileri Ereğli tarihinde önemli tarihi kişilikler, önemli olaylar, tarihi yapılar ve devirler hakkında yorumlarda bulunmuşlardır.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin COVID-19 pandemisi sürecinde derse karşı olan motivasyonuna yönelik bir çalışma: Kastamonu örneği
Dünyada yaşanan COVID-19 pandemisi sürecine bağlı olarak ülkemiz okullarında yüz yüze işlenen dersler mecburen uzaktan eğitim yoluyla telafi edilmeye çalışılmıştır. Ortaokullarda bu şekilde işlenen derslerden birisi de Sosyal bilgiler dersidir. Bu çalışmada uzaktan eğitim yoluyla işlenen Sosyal bilgiler dersine yönelik olarak dersi veren Sosyal bilgiler branş öğretmenlerinin ders karşı olan motivasyonlarının nasıl olduğu incelenmiştir. Bu amaç için Kastamonu il merkezinde 2021-2022 eğitim öğretim yılında tüm okullarda görev yapan okul zümre başkanı olan 26 Sosyal bilgiler öğretmeninin görüşlerine başvurulmuştur. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması desenine dayalıdır. Araştırma, durum çalışması tekniklerinden biri olan iç içe tek durum desenine göre gerçekleştirilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenlerine uzaktan eğitim sürecinde motivasyonunu etkileyen unsurlarla ilgili araştırmacı tarafından hazırlanan 13 soru sorulmuştur. Çalışmada elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışmadan çıkan genel sonuca göre, Sosyal bilgiler öğretmenlerinin COVID-19 pandemisi sürecinde uzaktan eğitim yoluyla verildikleri derslerde motivasyonları yüz yüze yapılan eğitime oranla düşmüştür. Sosyal bilgiler öğretmenleri motivasyonlarını düşüren temel etmenlerin öğrenci isteksizliği, veli ilgisizliği, teknolojik altyapı eksikliği ve uzaktan eğitimi sağlayacak teknolojik araç gereçlerin eksikliği olduğunu belirtilmiştir. Sosyal bilgiler dersinin uzaktan eğitim yoluyla verilmesinin getirdiği olumsuz durumlara karşılık olarak olumlu yönlerinin olduğu da anlaşılmıştır. Nitekim, öğretmenler yüz yüze eğitimde aktif olarak derslere katılmayan bazı öğrencilerin uzaktan eğitim sürecinde kendilerini daha iyi ifade ettikleri ve böylece uzaktan eğitimde derse katılımlarının yüz yüze eğitime göre arttığı belirtilmiştir. Bu araştırma ile ortaya konulan sonuçlardan biriside, uzaktan eğitim yoluyla işlenen derslerde Sosyal bilgiler Dersi Öğretim Programı'na göre verilmesi gereken kazanımların gerçekleştirmesinde etkili olamadığıdır. Ancak, öğretmenler uzaktan eğitimin, yüz yüze eğitimin yapılamadığı zamanlarda programdan geri kalmamak için alternatif bir ders işleniş şekli olarak uygulanabileceğini belirtmektedir. Sosyal bilgiler dersinin çok farklı disiplinlerin bütünleştiği bir ders olması sebebiyle kapsamı oldukça geniştir. Bu nedenle öğrencilerin birçoğu kendi ilgi ve istidatlarına uygun olarak Sosyal bilgiler dersinde kendilerini daha iyi ifade edebilmekte ve ders aktif katılım sağlamaktadır. Ancak, uzaktan eğitim yoluyla işlenen derslerde öğretmen öğrenci ilişkisini tamamlayan beden dili içerisindeki göz teması, jest ve mimikler ile ders içindeki bazı yöntem ve tekniklerin uygulanması mümkün olmadığından derse yönelik olarak öğrencilerin ilgisi azalmaktadır. Bu durum Sosyal bilgiler öğretmenlerinin motivasyonlarının düşmesindeki en önemli sebeplerden birisi olarak ifade edilmiştir.
Eğitim tarihi müzelerinin yapılandırılmasında öğrenci, öğretmen ve idarecilerin görüşleri
Okullar, kütüphaneler, müzeler, radyo-televizyon ve internet eğitimin etkin araçları arasında yer alır. Geçmişin değerlerinin özenle korunması, bunların gelecek nesillere gereken saygınlıkla iletilmesi ile bir kültürel devamlılık da sağlanmış olmaktadır. Eğitim aracılığıyla kültürel mirası, bütün zenginliği ve değerleriyle korumak ve gelecek kuşaklara aktarmak mümkün olabilir. Eğitim Tarih Müzeleri, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de toplumsal kültürün bir kuşaktan ötekine aktarılmasında çok önemli bir role sahiptir. Bu anlamda eğitim tarih müzeleri, toplumsal kültürün gelecek kuşaklara aktarılmasında çok önemli bir role sahiptir. Araştırmada; eğitim tarihi müzelerinin yapılandırılmasında başat olan öğrenci, öğretmen ve idarecilerin görüşlerine yer verilmesi amaçlanmıştır. Sınıf içi eğitimin verimliliğini arttırmak üzere birçok yöntem denenmektedir ve bu kapsamda öğrencilerde, öğrenme isteğini teşvik etmek ve merak duygusunu uyandırmak adına okul müzelerinin görsel ve işitsel uyaranlarla soyut kavramları somutlaştırması büyük önem arz etmektedir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanarak öğrenci, öğretmen ve idarecilerin görüşleri yazılı olarak alınmıştır. Veri analizi nitel veri analizi yazılımı olan NVivo 11 yardımıyla içerik analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonunda, araştırmaya katılan öğrenci, öğretmen ve idarecilerin görüşleriyle eğitim tarihi müzelerinin eğitim faaliyetlerine katkısı, amacı, önemi ve eğitim tarihi müzesinde bulunması önerilen öğeler üzerine görüşler tespit edilmiştir.
Kastamonu entegre ağaç sanayisinin tarihsel gelişimi ve ülke ekonomisine katkıları (1969-2020)
Kastamonu zengin orman varlığı, ağaç sektörünü tanıyan ve deneyimli bir geçmişe sahip işgücü potansiyeli, geniş arazi imkânları, dış pazarlara açılmayı sağlayabilen İnebolu limanı, Ankara gibi büyük bir pazara yakın olması gibi özellikleri nedeniyle ağaç sanayisinde Türkiye'nin önemli illerinden biri olmuştur. Bu önemli konumundan dolayı Kastamonu'da kurulmuş olan Kastamonu Ağaç Entegre Sanayisinin 1969-2020 yılları arasındaki tarihsel gelişimi ülkemize ve ekonomisine katkıları, çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Çalışmaya, Tarihte Sanayileşme ve Ağaç Sanayisinin Tarihsel Gelişimi konularının incelenmesi ile başlanmıştır. Sonrasında Cumhuriyet Dönemi'nde Türkiye'de Ağaç Sanayisi, Kastamonu Ağaç Entegre Sanayisinin Tarihsel Gelişimi, Kastamonu Entegre Ağaç Sanayisinin Türkiye'deki Yatırım Faaliyetleri, Kastamonu Entegrenin Yurt Dışındaki Yatırım ve Faaliyetleri, Kastamonu Ağaç Entegre Sanayisinin Türkiye'ye ve Türk Ekonomik Yapısına Katkısı ana başlıkları halinde incelenmiştir. Çalışmanın kaynak materyalini, Kastamonu Ağaç Entegre Arşivi Belgeleri, Türkiye ticaret dergileri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kanunlar Dergisi, Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazetesi ve şirketin süreli yayınları, sanayileşme tarihi, ağaç sektörü ile ilgili akademik çalışmalar, dergi ve makaleler oluşturmaktadır. Konu incelenirken, 1971'de dönemin imkânlarıyla üretim faaliyetlerine başlayan Kastamonu Ağaç Entegre Sanayisinin, 2020'ye kadar sürekli yeni yatırımlarla, modern makineleşmeyle daha donanımlı hale getirilmesi, Türkiye'de ve dünyada imalat ve satışının artırılarak milli ekonomiye önemli katkılar sağlaması ortaya konulmaya çalışılmıştır. KEAS fabrikaları, yılda iki milyon beş yüz bin m³ MDF, üç milyon yüz bin m³ yonga levha ve yetmiş milyon m3 laminat parke imalat kapasitesine malik olmuştur. Toplam 1 milyar 4 milyon dolar yıllık geliri, üretimdeki muvaffakiyet ve deneyimi ile 100'ün üzerindeki devlete gerçekleştirdiği satışla ağaç sanayisinde ilk sırada yer almıştır. Ayrıca Türkiye'deki liderliğinin yanı sıra Avrupa'da dördüncü, dünyada ise yedinci sırada gelmiştir. Bu kuruluş, müşterinin talebine göre ağacı %100 yenilenebilir imkânlardan elde ederek, üretimde doğaya hassas ve ileriki nesillere temiz bir dünya terk etme zihniyeti içeresinde yer almıştır. Anahtar Kelimeler: Kastamonu Entegre Ağaç Sanayisi, ağaç sanayisi, yonga levha tesisi, yatırım faaliyetleri, tarihsel gelişim, ihracat ve ithalat rakamları
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı düzeylerinin geliştirilmesi
Bilgi bireyin çevresinde meydana gelen olay ve olguları anlamlandırmasında son derece önemli bir kavramdır. Geçmişten günümüze artarak çeşitlenen bilgi insan hayatında her dönem başrole sahip olmuştur. Bilginin insan hayatında bu denli önemli olması beraberinde bilginin etkili kullanımını gerekli hale getirmiştir. Bu bağlamda araştırmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlıklarının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda öntest- sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen; nitel boyutunda ise olgubilim deseni kullanılmıştır. Buna göre araştırmanın nicel boyutu Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Lisans Programı 2. sınıfta öğrenim gören deney grubunda 25, kontrol grubunda ise 20 olmak üzere toplam 45 sosyal bilgiler öğretmeni adayı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel boyutu, nicel boyutta deneysel işlemin uygulandığı Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi 2. sınıfında öğrenim gören 45 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda nicel boyutunda Bilgi Okuryazarlığı Akademik Başarı Testi, Bilgi Okuryazarlığı Davranış Ölçeği, Bilgi Okuryazarlığı Duyuşsal Eğilim Ölçeği ve Bilgi Okuryazarlığı Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı kullanılmıştır. Nitel boyutunda ise araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu ve öz değerlendirme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizi kısmında SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Bu çerçevede araştırmanın nicel verileri karışık ölçümler için çift yönlü varyans analizi ve kruskal wallis h testi aracılığıyla çözümlenmiştir. Nitel boyuttan elde edilen veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler öğretmen adaylarının öntest ve sontest bilgi okuryazarlığı akademik başarı, davranış, duyuşsal eğilim ve dereceli puanlama anahtarından aldıkları puanlar arasında sontestlerin lehine bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Nitel boyutta öz değerlendirme ve odak grup görüşmelerinden elde edilen bulgulardan hareketle sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerilerini etkili şekilde kullanma bakımından farkındalık kazandıkları tespit edilmiştir.
Sosyal bilgilerde dijital vatandaşlık ve eğitimine yönelik eğitim paydaşlarının deneyimlerinin araştırılması
Bu araştırmanın amacı, eğitim paydaşlarının (öğretmen, öğrenci ve veli) dijital vatandaşlık düzeylerini belirleyerek sosyal bilgilerde dijital vatandaşlık eğitimine yönelik deneyimlerinin araştırılmasını amaçlamaktadır. Araştırmada, karma yöntem araştırmalarından açıklayıcı ardışık desen kullanılmıştır. Bu desen kapsamında araştırmanın önce nicel verileri sonra nitel verileri toplanmıştır. Araştırmada ilk olarak eğitim paydaşlarının dijital vatandaşlık yeterliliklerini ortaya çıkarmak amacıyla araştırmacı tarafından sosyal bilgiler öğretmenleri, ortaokul 7. sınıf öğrencileri ve velilerine yönelik Dijital Vatandaşlık Ölçeği geliştirilmiştir. Öğretmenlere yönelik 4 faktörlü ve 21 maddeli açıklanan toplam varyansın % 54,959 olduğu özgün bir dijital vatandaşlık ölçeği geliştirilmiştir. Öğrencilere yönelik ise 6 faktör ve 21 maddeli açıklanan toplam varyansın %51,033 olduğu bir dijital vatandaşlık ölçeği geliştirilmiştir. Velilere yönelik geliştirilen dijital vatandaşlık ölçeği ise 4 faktör 19 maddelidir ve açıklanan toplam varyansın %60,037'sini karşılamaktadır. Elde edilen üç özgün yapı doğrulayıcı faktör analiziyle doğrulanmıştır. Elde edilen ölçekler katılımcı grubun kişisel ve demografik değişkenleri baz alınarak dijital vatandaşlık yeterliliklerine yönelik incelenmiştir. Öğretmenler, ortaokul öğrencileri ve velilere yönelik geliştirilen ölçekler için sırasıyla 321 öğretmen, 1085 öğrenci ve 1223 veliden veri toplanmıştır. Araştırmanın nitel boyutuna ilişkin veriler ise yarı-yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış ve 13 öğretmen, 44 öğrenci ve 19 veliden veri toplanmıştır. Ölçeklerin veri analizi için uygun olup olmadığının kontrol edilebilmesi için önce Kolmogorov Simirnov ile normallik testi yapılmış ve basıklık-çarpıklık kat sayısı hesaplanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde IBM SPSS 22 istatistik programı ve AMOS 24 istatistik programı kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise Nvivo Plus Release 1.6.1 ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin, öğrenci ve velilerin cinsiyet değişkeni ile dijital vatandaşlık ölçeği puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı; öğretmenlerin mesleki kıdemi ile dijital vatandaşlık düzeyleri arasında dijital vatandaşlık ölçeğinin "Korumak" boyutuna ilişkin anlamlı bir farklılık olduğu; öğrenciler de anlamlı farklılığın kaynağının, dijital vatandaşlık ölçeğinin "Teknoloji Kullanma Becerisi" ve "Saygı" boyutları ile ilişkili olduğu; öğretmenlerin günlük internet kullanımı ile dijital vatandaşlık düzeyleri arasında "Eğitim ve İletişim", "Saygı" ve "Korumak" boyutları arasında anlamlı bir farklılık olduğu ortaya çıkmıştır. Velilerin dijital vatandaşlık düzeyleri ile günlük internet kullanım sıklığı değişkenlerine ilişkin ise dijital vatandaşlık ölçeğinin tüm boyutları ile günlük internet kullanım sıklıkları arasında anlamlı bir fark olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda ise, öğretmen, öğrenci ve velilerin dijital vatandaşlık kavramını sınırlı bir şekilde dijital vatandaşın özellikleri üzerinden tanımladıkları, genellikle akıllı telefon, bilgisayar ve tablet gibi dijital aletlerle EBA, Morpa Kampüs, sosyal medya, Google gibi platformları kullandıkları; dijital teknolojileri eğlenmek, oyun oynamak, araştırma yapmak, sosyal medyada gezinmek, vb. amaçlarla kullandıkları, sosyal bilgiler dersini dijital vatandaşlık konularının öğretimi için önemli gördükleri bulunmuştur. Araştırma sonuçları doğrultusunda sosyal bilgiler öğretmenlerine hizmet öncesi eğitim kapsamında dijital vatandaşlık bilgisi içeren dersler verilebileceği, velilere dijital vatandaş olma konusunda seminer ve konferanslar düzenlenebileceği önerilebilir.
Kazakistan ortaöğretim ders programlarının çevre eğitimi açısından incelenmesi
Son yıllarda çevre sorunlarının artması, çevre ile ilgili yapılan araştırma sayısının artışına da neden olmuştur. Çevre sorunlarının azalması için izlenecek ilk yolun, çevre bilincine sahip bireyler yetiştirilmesi olduğu araştırmacılar tarafından vurgulanmaktadır. Bu bilince sahip insanların yetiştirilmesinde çevre eğitiminin rolü büyüktür. Araştırmada, Kazakistan'da ortaöğretim kurumlarında uygulanmakta olan orta öğretim programlarındaki çevre eğitimi üzerinde incelemeye çalışılmıştır. Bu amaçla, Kazakistan eğitim sistemi, orta öğretim kapsamındaki derslerin programları incelenmiş; kazanım, beceri, doğrudan verilecek değer gibi unsurlar kapsamında çevre eğitimine hangi derste ne kadar ve ne şekilde yer verildiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırma, nitel araştırma prosedürüne uygun bir şekilde ve doküman analizi tekniği kullanarak yürütülmüştür. Bu nedenle orta öğretim programları ve bu programlarla ilgili kaynaklar kütüphanelerden ve internet üzerinden elde edilmiştir. Öğretim programlarının ve kaynaklarının elde edilmesinin ardından, ülkenin orta öğretim programları yapı ve içerik açısından incelenilmiştir. Kazakistan Milli Eğitim standartlarına göre yetiştirilecek öğrencilerde olması gereken temel değerlerden birisi çevreye karşı olumlu tutum geliştirmiş çevreye duyarlı bireylerin yetiştirilmesidir. Bu bağlamda Doğa Bilimi bilim dalı altında verilen doğabilim, coğrafya, biyoloji, kimya ve fizik derslerinde çevre eğitimine yönelik çevresel faktörlerin canlı organizmalar üzerindeki etkisi, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkisi, bölgelerin ülkelerin ve Kazakistan Cumhuriyeti'nin doğasının özellikleri, doğa koruma ve sürdürülebilir kalkınma, küresel ve yerel çevre sorunları gibi konular işlenmektedir. Derslerde tematik alanlar çerçevesinde 5. ve 6. sınıflarda doğabilim dersi ile verilmeye başlayan çevre eğitimi konularının 7., 8. ve 9. sınıflarda en fazla coğrafya dersinde kümeleştiği, bu açıdan coğrafya dersini biyoloji, kimya ve fizik derslerinin izlediği görülmüştür. Kazakistan ortaöğretim programlarında çevre eğitiminin verildiği derslerinin tamamında toplam 1170 Öğrenme hedefi bulunmaktadır. Bu derslerde çevre eğitimi verilen öğrenme hedeflerinin toplam sayısı 428'dir. Dolayısıyla Kazakistan ortaöğretim ders programlarında çevre eğitimi verilen derslerin öğrenme hedefleri açısından %36,7'sinin çevre eğitimi ile ilgili olduğu görülmüştür.
6. sınıf sosyal bilgiler dersinde gazete kullanımı ile empati becerisinin ilişkilendirilmesi
Bu araştırmada, 6. Sınıf Sosyal Bilgiler dersinde gazete haberlerinin kullanımı ile öğrencilerin empati kurma becerisinin ilişkilendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2022-2023 eğitim öğretim yılında Zonguldak ili Kozlu ilçesinde yer alan bir devlet okulunda 6. sınıfta öğrenim gören 21 öğrenci oluşturmaktadır. Yapılan araştırma, 6. Sınıf Sosyal Bilgiler dersinin beşinci ünitesi olan üretim, dağıtım ve tüketim ünitesi ile sınırlıdır. Araştırmanın çalışma grubu seçilirken örneklem seçim yöntemi olarak kolay ulaşılabilir durum örneklemesi tercih edilmiştir. Araştırmada veri toplama araçları olarak çalışma yaprakları, gazete haberleri ve katılımcı gözlemci notları esas alınarak veriler toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizi, nitel veri analizi yazılımı olan NVivo 11 yardımıyla içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Öğrencilerden alınan cevaplar belirli kategori ve temalar altında toplanarak ifade edilmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin kimlikleri gizli tutulmak amacıyla Ö1, Ö2, Ö3…şeklinde ifade edilmiştir. Öğrencilerin görüşlerini dikkat çekici bir şekilde belirtmek ve toplanan verileri güvenilir bir şekilde paylaşmak amacıyla doğrudan alıntılara yer verilmiştir. Araştırma sonuçlarına baktığımızda genel olarak öğrencilerin gazete haberlerine ilgi ve merak duyarak yaklaştıklarını ve sosyal bilgiler dersine olumlu bir tutum içerisinde katıldıklarını görmekteyiz. Öğrencilerin çoğunun derse aktif ve ilgili bir şekilde katıldıkları görülmüştür. Ülkemizin kaynakları ve ekonomik faaliyetleri, kaynakların bilinçsizce tüketimi, insanların canlı yaşamına verdikleri zararlar, ülkemiz koşullarında gerçekleştirilebilecek yatırım projeleri, vergi verme sorumluluğu, nitelikli insan gücünün topluma katkıları ve meslek seçimi gibi konular etrafında gerçekleştirilen çalışmalar kapsamında öğrenciler etkin bir şekilde empati kurma çabası içerisinde olmuşlardır. Öğrencilerin gazete haberlerinde yer alan kişi ve olaylarla empati kurarken, karşısındaki kişiyi anlamaya çalışma duygu ve düşüncesi içinde oldukları tespit edilmiştir. Bu kapsamda öğrenciler, çevrelerinde olup biten güncel haberler aracılığıyla başkalarının duygu ve düşüncelerini anlama, onlara karşı duyarlı olma anlayışı içinde olmuşlardır.
Sosyal bilgiler programında yer alan değerler bağlamında okul öncesi öğrencilerinin gözünden çizgi filmler
Çocuklar için çok keyifli olan çizgi filmlerin onların bilinçaltına verebileceği olumlu-olumsuz mesajlar düşünüldüğünde çizgi film ve yapımcılarına, bu alanda görev alan yetkililere önemli sorumluluklar düşmektedir. Bu araştırmanın amacı da sosyal bilgiler programında yer alan değerler bağlamında okul öncesi öğrencilerinin gözünden çizgi filmleri ele almaktır. Ayrıca rol model aldıkları çizgi film karakterleri ve bu karakterleri rol model alma sebepleri ortaya konmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Zonguldak İl Milli Eğitim bünyesindeki okul öncesi eğitim kurumlarında eğitim alan 114 öğrenci oluşturmaktadır. Bu araştırma nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunun seçiminde gönüllülük esas alınmış ve kolay ulaşılabilir örneklem tercih edilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından oluşturulmuş olan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler araştırmacılar tarafından bizzat toplanmış olup, veri kaybını engellemek amacıyla ses kayıt cihazı da kullanılmıştır. Veriler içerik ve betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonunda öğretmen, öğrenci, veli, araştırmacı ve yetkililere önerilerde bulunulmuştur. Araştırma verilerinin analizi sonucunda çizgi filmlerde en çok yardımseverlik değerinin ön plana çıktığı görülmüştür. Bunu takip eden değerlerin ise dayanışma ve bilimsellik olduğu görülmüştür. En az yer alan değerler ise adalet, misafirverlik, dürüstlük, hoşgörü ve estetiktir. Bu bağlamda çocukların çizgi filmleri sadece eğlence aracı olarak değil, aynı zamanda karakterlerin davranışları ve özellikleri üzerinden değerlerin öğrenilmesi ve anlaşılması için bir kaynak olarak kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle, çocukların çizgi filmlerle etkileşimlerinin dikkatli bir şekilde yönlendirilmesi ve çizgi filmlerde yer alan değerlere yönelik farkındalık oluşturulması önem arz etmektedir.
6. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumları ile tarihsel düşünme becerileri arasındaki ilişki
Bu araştırmanın hedefi, ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumları ile tarihsel düşünme becerileri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmada, ilişkisel tarama deseni adı verilen bir nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını 2023-2024 akademik yılı güz döneminde İstanbul ilinin Esenyurt İlçesinde iki ortaokulda eğitimlerini sürdüren 400 6. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre 6. sınıf öğrencilerinin cinsiyete göre tutum ölçeği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı görülmektedir. Ayrıca araştırmada, öğrencilerin tarihsel düşünme yeteneklerinin babalarının eğitim seviyelerine göre anlamlı bir şekilde farklılık göstermediği sonucuna varılmıştır. Öğrencilerinin tarihsel düşünme beceri düzeylerinin müzeye gitme durumlarına göre anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının zihin haritalarında öğretmenlik mesleği
Bu çalışmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının zihin haritalarında öğretmenlik mesleğini analiz etmek ve öğretmen adaylarının zihinlerinde var olan öğretmenlik mesleği algısını ortaya koymaktır. Bu amaçla zihin haritası tekniğinden yararlanılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını, 2023-2024 akademik yılı güz döneminde bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde öğrenim gören 24 Sosyal Bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcıların 14'ü kadın 10'u erkektir. Öğretmen adaylarının öğretmenlik kavramını merkeze alarak çizmiş oldukları zihin haritaları, veri toplama aracını oluşturmaktadır. Zihin haritaları içerik analizine dayalı olarak çözümlenmiştir. Elde edilen verilerin analizi sonucunda 10 kategoriye ulaşılmıştır. Kategoriler Maxqda 24 programına işlenmiştir. Her bir kategoriye ilişkin elde edilen kodların frekans analizi yapılmıştır. Kategoriler günümüz meslek koşulları ve Sosyal Bilgiler öğretmen adayları çerçevesinde ele alındığında olumlu kategorilerin daha çok olduğu ancak olumsuz bir bakışın hâkim olduğu kategorilerin de olduğu anlaşılmıştır. Olumlu kategoriler; Model olma olarak öğretmen, Harekete geçiren güç olarak öğretmen, Yetki, güç sahibi olarak öğretmen, Fonksiyon, işlev olarak öğretmen, Yol gösterici, rehber olarak öğretmen, Etkileşim kurma olarak öğretmen, Milli, manevi, evrensel değerler olarak öğretmen, Toplumsal değerler olarak öğretmen şeklindedir. Olumsuz kategoriler; Umutsuzluğun göstergesi olarak öğretmen, Fiziksel ve psikolojik etki olarak öğretmen şeklindedir. Anahtar Kelimeler: Öğretmenlik Mesleği, Sosyal Bilgiler, Zihin Haritası, Algı