Yazma eserler
Bu konu başlığı altında 160 tez
Kitāb-ı Mevlūd-i Muṣṭafā (İnceleme-çevriyazı-dizin-tıpkıbasım)
Türk dili, sunduğu dil malzemeleri, duyguları ve düşünceleri anlatım imkânı bakımından dünyanın zengin dilleri arasında yer almaktadır. Orhun yazıtlarının yazılmasından bu yana bu zenginlik hemen hemen her dönem ve bölgede devam etmiş, Türk dili çok geniş bir sahada konuşulur ve yazılır bir hâle gelmiştir. Türk dilinin kendine yaşam alanı bulduğu bu sahalardan biri de Anadolu sahasıdır. Türklerin Anadolu'yu fethi ile Türk dili, Oğuz Türkçesi temelinde Anadolu sahasında gelişme imkânı bulmuştur. Oğuzlar, bu dille 13. yüzyıldan itibaren el yazması ve matbu birçok eser vermiştir. Günümüzde de verilen bu eserler üzerinde birçok çalışma ve inceleme yapılmış ve yapılmaya devam etmektedir. Bu çalışmada da Kitāb-ı Mevlūd-i Muṣṭafā isimli mevlit metninin ses ve biçim bilgisi özellikleri üzerinde durulmuş ve böylece bu çalışmalara bir yenisi daha eklenmeye çalışılmıştır. Çalışmada 16. yüzyılın ilk çeyreğinde yazılan Kitāb-ı Mevlūd-i Muṣṭafā adlı eser üzerinde dil incelemesi yapılmıştır. Çalışma Giriş, İnceleme, Sonuç, Kaynakça, Çevriyazı, Dizin, Tıpkıbasım olmak üzere yedi bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde edebiyatımızdaki mevlit geleneği ile mevlidin önemi değerlendirilmiş, eserin fiziksel özellikleri tanıtılmış, çalışmanın amacı, önemi ve yönteminden bahsedilmiştir. Çalışmanın asıl bölümünü oluşturan İnceleme bölümünde metnin dil bilgisi özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bölüm İmlâ, Ses ve Biçim Özellikleri olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. İmlâ özellikleri kısmında metin yazılış özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Ses özellikleri kısmında metinde belirlenen ses uyumları ve ses olayları art zamanlı ve eş zamanlı incelenmiştir. Biçim özellikleri kısmında metinde belirlenen yapım ekleri, çekim ekleri ve sözcük türleri işlevleri bakımından değerlendirilmiştir. Çevriyazı bölümünde eser, transkripsiyon harfleri kullanılarak yeniden yazılmıştır. Dizin bölümünde eserin gramatikal dizini yapılmış, sözcüklerin karşılıkları verilmeye çalışılmıştır. Tıpkıbasım bölümünde eserin tıpkıbasımı verilmiştir. Sonuç bölümünde elde edilen sonuçlar açıklanmış; çalışmada yararlanılan bütün kaynaklar, Kaynakça bölümünde belirtilmiştir.
Erken Bizans Dönemi resimli dini el yazmaları: Viyana Genesis
Tezin konusu Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları: Viyana Genesis'den oluşturmaktadır. Bu çalışmanın ilk amacı Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları ile ilgili yapılmış araştırmalar ışığında el yazmalarının sınıflandırılması, konularının, üslup özelliklerinin, üretim yerlerinin ve malzemelerinin belirlenmesi ve benzer özelliklerin tespit edildiği el yazmalarının karşılaştırmalarının yapılmasıdır. Söz konusu el yazmaları arasında yer alan Viyana Genesis el yazmasının metin-resim ilişkisi, ikonografik, üslup ve teknik özelliklerinin detaylı olarak ele alınması çalışmanın ana konusunu oluşturur. Müze ve kütüphane çalışmalarının gerçekleştirildiği çalışmada, öncelikle Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları başlığı altında Quedlinburg Itala, Ashburnham Pentateuch, Rabbula İncili, Paris Suriye Kutsal Kitabı, Aziz Augustus İncili, British Library Kanon Tabloları, Cotton Genesis incelenmiş, Viyana Genesis el yazmasıyla bağlantılı olduğu düşünülen Erken Bizans Dönemi Purpura Kodeksler başlığı altında Rossano İncilleri, Sinop İncili ayrı olarak ele alınmıştır. Araştırmanın bir sonraki aşamasını ve ana konu ise Erken Bizans Dönemi Resimli Dini El Yazmaları başlığı altında Viyana Genesis el yazmasının metin-resim ilişkisi, ikonografik, üslup ve teknik özellikleri belirlenmeye çalışılmış ve bu bilgiler ışığında söz konusu el yazmasının katalog çalışması yapılmıştır. Viyana Genesis el yazması, içerik açısından taşıdığı önemin yanı sıra biçim açısından da ayrı bir yerdedir. Bizans sanatında zenginlik ve asalet göstergesi olan purpura renginde üretilmiş el yazmaları arasında konularını Eski Ahit'ten alan günümüze ulaşabilmiş tek el yazmasıdır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Eski Ahit sahnelerinin Ortodoks Bizans inancında kendisine yer bulması; bunun da ötesinde, Viyana Genesis el yazması örneğinde Yeni Ahit konularına yer verilmeden sadece Eski Ahit sahnelerinin betimlenmiş olması, henüz yeni kurumsallaşmakta olan bir inancın gelenekle kurduğu ilişki anlamında önemlidir. Helen kültürünün etkisini taşıyan Yahudi sanatının Eski Ahit konularının Hıristiyanlık temalarında kullanılmasına yol açması, coğrafi ve tarihi anlamda farklı kültürlerin birbirine hangi biçimlerde eklemlendiğini göstermesi açısından bilimsel veriler taşır. Konuyla ilgili ünik bir başka veri ise, Viyana Genesis el yazmasındaki bazı sahnelerin Eski Ahit'te de karşılığının olmamasıdır. Bundan dolayı Eski Ahit dışında diğer Yahudi kaynakları da incelenmiş, sahneler ile bağlantıları tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Bizans, El Yazmaları, Bizans Erken Dönem, Eski Ahit, Yaradılış, Purpura, 6. yüzyıl
Bizans Dönemi resimli Oktateukh el yazması: Seraglio (Topkapı Sarayı Gi.8)
Tezin konusu "Bizans Dönemi Resimli Oktateukh El Yazması: Seraglio (Topkapı Sarayı Gi. 8)"dur. Bizans'tan günümüze kalan Türkiye'deki tek resimli Oktateukh el yazması olması nedeniyle tez konusu olarak seçilmiştir. 12. yüzyıla tarihlendirilen Topkapı Sarayı G.İ.8; Yunanca küçük harfle yazılmış resimli Eski Ahit metni içeren 569 folyolu, 301 resimli, üç ciltlik bir el yazmasıdır. El yazmasının tüm resimlerini kapsayan bir katalog hazırlanmış, ilgili konuların Yunancadan Türkçeye çevirisi yapılmış, resim-metin ilişkisi irdelenmiş, resimler ikonografik ve üslup açısından değerlendirilmiş ve farklı dönem resimli el yazmalarıyla karşılaştırma yapılmıştır. El yazmasının resimleri detaylı incelendiğinde,birbirinden farklı tarzda yapılmış pek çok resmin olduğu görülmüştür. Aralarında benzerlik kurulabilen resimler dikkate alındığında, A'dan H'ye kadar 8 üslup grubunun olduğu ve bazı resimlerin de onarım gördüğü tespit edilmiştir. El yazmasının başından sonuna kadar değişim gösteren resimlerinin gelişim sürecini anlayabilmek ve onarım gördüğü dönemi tespit etmek için farklı dönem el yazmaları incelenmiştir. Topkapı Sarayı G.İ.8 el yazmasının resimleri; Sina Gr. 1186 (11. yy.), plut., 9.28 (11. yy.), Vatikan Gr. 747 (11. yy.), Vatikan Gr. 746 (12. yy.), İzmir A. 1 (12. yy.), Vat. Gr. 1162 (12. yy.), Oxford Bodleian Gr. Th. F1 (14. yy.) ve Codex Gr.5 (14. yy.) ve diğer el yazmaların resimleriyle karşılaştırılmıştır. Yapılan karşılaştırmalar sonucunda, Topkapı Sarayı G.İ.8el yazmasının resimlerinin 11-12. yy el yazmalarında görülen kalıplaşmış ikonografik programlarla benzer olduğu ve orijinaline bağlı kalınarak 14. yüzyılda Palaiologoslar döneminde onarım gördüğü önerilebilir. Anahtar Sözcükler: Bizans, Oktateukh, Orta Bizans Dönemi, Resimli El Yazmaları,12. yüzyıl.
Sâlih en-Nakşbendî-i İslambolî'nin risāle-i perìşān-nāme-i yetìm-i èallāme adlı eseri (Transkripsiyon – inceleme)
Bu çalışma araştırmacılara ve ilgili kişilere kaynak teşkil etmesi amacıyla Osmanlı sahasında dinî metinlerin önemli türlerinden biri sayılan ilmihâl örneklerinden Risāle-i Perìşān-nāme-i Yetìm-i èAllāme adlı eserin gün yüzüne çıkarılması için yapılmıştır. Çalışmanın esasını oluşturan Risāle-i Perìşān-nāme-i Yetìm-i èAllāme adlı el yazması metin 56 varaktan müteşekkil olup yazarı Sâlih en-Nakşbendî-i İslambolî'dir. Bu el yazması metin 1220 (1804) yılında Abdullah el-Meknî tarafından istinsah edilmiştir. İncelemeler sonucunda eserin iman ve İslam konularını içerdiği tespit edilmiş ve bu eserin bir ilmihâl olduğu anlaşılmıştır. Ağırlıklı olarak ilmihâl konularını barındıran eserde, aynı zamanda öğüt niteliğindeki bölümler de mevcuttur. Eserin içinde anlatılan konular müstensih tarafından bölümlere ayrılmamış, birbirine bağlı bir şekilde verilmiştir. Eser, dinî metinlerin yazı formatı olan "nesih" hattı ile kaleme alınmıştır. Yazımda daha çok siyah mürekkep kullanılmış olsa da yazmanın bazı yerlerinde kırmızı mürekkeple yazılmış yazıların da mevcut olduğu görülmüştür. Çalışma, toplamda dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ilmihâl kavramının tanımı ve tarihî seyri ile ilgili bilgiler yer almaktadır. İkinci bölümde müellifin hayatı, eserin dil özellikleri, eserin içeriği hakkında bilgiler bulunmaktadır. Üçüncü bölümde transkripsiyonda izlenen yol ile ilgili bilgiler, yazmanın transkripsiyonlu metni ve sonuç ile kaynakça yer almaktadır. Dördüncü bölümde ise eserde geçen Türkçe olmayan kelimelerin sözlüğü ile eserin tıpkıbasımı yer almaktadır. Anahtar Kelimeler Sâlih en-Nakş-bendî, İlmihâl, İslam, edebiyat
Analysis of Kitap-al Mawalid miniatures
The aim of this dissertation study was to introduce Abu Ma'sher, one of the most important astrologist of the Islamic world, and to reveal one of his important works. Ebû Ma'ser is a scientist who had a great influence on the astrologists of the Renaissance. One of the objectives of the study is to preserve this legacy that Ebû Ma'ser left to the world of science, which was also addressed by Prof. Dr. Fuat Sezgin. Manuscripts are among the most significant resources that shed light on history. The Islamic world has a rather rich literary heritage in terms of manuscripts. Miniatures in manuscripts consist of illustrations explaining and supporting the text. The manuscript called "Kitap-al Mawalid" (Kitap al-Mawalid), the subject of this thesis, is also a miniature manuscript and its subject is astrology. The miniatures of work written by the famous Islamic astrologist Abu Ma'sher, who lived in the 8th and 9th century were analyzed in this study. "Kitap-al Mawalid" comprises two parts. There are thirty-six miniatures in total. The artist of the miniatures is Kanber Ali Shirazî. This copy, whose miniatures we analyzed in the present study, is located at BNF (French National Library). According to the library catalog record, this work was copied in Cairo in 1300. However, considering the clothing on the figures in miniatures, it is obvious that there is a problem with dating. The dissertation consists of an introduction and six chapters. The introductory part covers resource search and the purpose, scope, method and justifications of the dissertation. In the first chapter miniature art was addressed within the scope of a general evaluation. In the second chapter, manuscripts with miniatures from the beginning to the 15th century were analyzed to determine the artistic surrounding of the artist's period. In the third chapter, information was given in the field of astrology, being the subject of the manuscript. In the fourth chapter, after the introduction of the work "Kitap-al Mawalid", the life of Ebû Mâ'sher was addressed and miniaturist was examined. The fifth chapter is for the catalog study and the thirty-six miniatures were examined from the perspective of history of art. The sixth section is for the discussion of the study.
Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 hk 2211 numarada kayıtlı şiir mecmûası (inceleme- metin ve MESTAP'a göre tasnifi)
Mecmû'alar, Klasik Türk edebiyatının ana kaynaklarını destekleyici kaynaklar olmaları bakımından oldukça önemli eserlerdir. Antoloji niteliğindeki bu eserler mürettiblerinin edebî zevki penceresinden oluşturuldukları devre ışık tutmaları bakımından paha biçilmezdir. Tezimizin konusu olan Çorum Hasan Paşa Yazma Eserler Kütüphanesi 19 Hk 2211 numarada kayıtlı Mecmû'a bir şiir mecmû'asıdır. Eser iki ayrı Mecmû'a görünümünde ve toplam 173 varaktan oluşmaktadır. Yaptığımız numaralandırmaya göre toplam 707 şiir/şiir parçasından oluşmaktadır. Mecmû'a'da 15-17. yüzyıllar arasında yaşamış 118 farklı şaire ait şiirlerin olduğu tespit edilmiştir. Nitekim kime ait olduğu tespit edilemeyen 46 şiir/şiir parçası bulunmaktadır. Yaşadığı yüzyıl tespit edilemeyen şairlerin de bu yüzyıllar arasında yaşadığı düşünülmektedir. Çalışmada mecmû'alar hakkında genel bilgiler verilmiş, 19 Hk 2211 numaralı Mecmû'a tanıtılmış ve incelenmiştir. Mecmû'a'nın çeviri yazılı metni verilmiş ve MESTAP'ın önerdiği şekilde dökümü yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Klasik Türk Edebiyatı, Mecmû'a, Mecmû'a-i Eş'âr, MESTAP Bilim Kodu: 31402
Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi'nde bulunan Arap dili ile ilgili yazma eserlerin tespiti ve tavsifi
Kütüphaneler bir milletin ilim, kültür, bilgi mirasını oluşturan ve onu ileriki nesillere aktarıp yaşatan en büyük etmenlerinden biridir. Bu bağlamda bir kütüphanenin ve içerisinde bulunan yazma eserlerin tanıtılması, tespit edilmesi hem o milletin kültür zenginliğine hem de farklı alanlarda çalışma yapmak isteyen araştırmacılara büyük katkı sağlayacaktır. Çünkü herhangi bir yazma nüshanın alanıyla ilgili kaynaklar arasında yer alması veya almaması pek çok çalışmanın sonucunu etkileyebilir. Bu bakımdan bu çalışmada bir ilçe kütüphanesi olarak Tavşanlı Zeytinoğlu Halk Kütüphanesi'nde bulunan Arap dili ile ilgili yazma eserler tanıtılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde gramer kitapları ve sözlükler; ikinci kısmında belagat, arûz ve vaz' ilmine dair eserler; son olarak üçüncü bölümde ise kasideler ve şerhleri ele alınmakta; kütüphanedeki konumları hakkında bilgi verilmektedir. Ayrıca eserler ve müellifleri hakkında edinilebilen bilgilere de kısaca değinilmektedir. Böylece kütüphanedeki Arap dili ile ilgili yazmalara ait küçük bir katalog düzenlemesi de yapılmış olmaktadır. Anahtar Sözcükler: Arap Dili, Tavşanlı, Zeytinoğlu Kütüphanesi, Tavsif, Yazma Eser
Süleymaniye Kütüphanesi'ndeki 17. yüzyıl mushaflarında güller
Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'nde bulunan 17. yüzyıla ait 6 mushafın mushaf güllerinin incelenmesi, çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Giriş kısmında mushaf tezhibi hakkında tarihsel süreç anlatılmıştır. Birinci bölümde mushaf gülleri ve mushaflarda görülen diğer süsleme alanları konusu ele alınmıştır. Bu kısımda özellikle güller hakkında açıklamalar yer almaktadır. İkinci bölüm tezimizin ana kısmı olan Katalog kısmı yer almaktadır. 17. yüzyıla ait olan 18 eserin kataloğu ve mushaf gülü bulunan mushafların da fotoğrafları teknik çizimleriyle birlikte ilgili bölümde yer almaktadır.
Şifa'ül-Fuad-li Hazret-i Sultan Murad (İnceleme-metin-dizin)
Eski Anadolu Türkçesinin sona erip Klasik Osmanlı Türkçesi döneminin başladığı tarihi döneme ait bu çalışmanın giriş bölümünde; Osmanlı tıp metinleri, Şif??ül-Fu?d li-?a?ret-i Sul??n Mur?d ve bu metnin nüshaları, kaynakları ve etkileri, nüshalar üzerine araştırmalar, eserin yazarı, eserin hazırlanmasında kullanılan yöntem hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca 17. yüzyıl nesir dilinin daha iyi bir şekilde ortaya konabilmesine katkı sağlamak amacıyla eserin imlası ve ses bilgisi örneklendirilmeye çalışılmıştır. İmla bölümünde öncelikle, eserdeki ünlülerin ve ünsüzlerin başta, ortada ve sonda nasıl yazıldıkları gösterilmiştir. Ünsüzlerin de kalın ve ince sıraya göre nasıl yazıldıkları belirtilmiştir. Ses bilgisi bölümünde; ünlü-ünsüz uyumları ve fonetik hadiseler örneklendirilmiştir. Metin bölümünde Şif??ül-Fu?d li-?a?ret-i Sul??n Mur?d?ın üç nüshasından yararlanılarak çeviri yazılı metni kurulmuştur. Dizin bölümünde de Klasik Dönem Osmanlı Türkçesinin tıp alanındaki söz varlığına katkı sağlamak ve eserin söz varlığını ortaya koymak için 1823 madde başından oluşan dizin hazırlanmıştır. Ayrıca dizinden sonra balık, bitki, kanatlı ve kanatsız hayvan adlarından oluşan isimler listesi verilmiştir.Eserin sonunda; sonuç bölümüyle birlikte, metinde geçen balık, bitki, cevher, kanatlı ve kanatsız hayvan isimlerine, çalışmada başvurulan kaynaklara ve Süleymaniye nüshasının tıpkı basımına yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Şif??ül-Fu?d li-?a?ret-i Sul??n Mur?d, Eski Anadolu Türkçesi, Süleymaniye Nüshası, Zeynel Abidin.
Altun Yaruk Sudur X. kitap (Metin-çeviri-açıklamalar-sözlük)
Doktora tezi olarak hazırladığımız bu çalışmada Radloff-Malov tarafından yayımlanan Suvarṇaprabhāsa (Sutra zolotogo bleska; Radloff 1913) adlı eserin 607/1-7, 627/22 ve 677. sayfaları arasında bulunan, X. kitap (26-31.bölümler) içinde yer alan metin incelenmiştir. Sanskritçesi, Suvarnaprabhasasutra olan Altun Yaruk Sudur, Budist Uygur nesri içerisindeki en hacimli kitaplardan biridir. 10 kitap (Eski Uyg. tägzinç) ve 31 bölümden (Eski Uyg. bölök) oluşan eserin aslı Sanskritçedir. Sanskritçeden 8. yüzyılda Çinceye; 10. yüzyılda da Çinceden Uygurcaya çevrilen bu eser, Sutraların en önemlisi sayılır. Çalışmamızın Giriş kısmında Altun Yaruk Sudur hakkında kısaca bilgi verildikten sonra, X. kitabın bölümlerine göre içeriği üzerinde yapılan son çalışmalar, çalışmada kullanılan yöntemler aktarılır. Daha sonra Berlin Fragmanlarının yazıçevirimi ve harfçevirimi verilir. Burada U ve Mainz fragmanlarının ön ve arka yüzlerindeki metin St. Petersburg yazması, R-M yayını ve ayrıca diğer çalışmalardaki okuyuş biçimleri ile de karşılaştırıldıktan sonra ortaya çıkan farklar dipnotla gösterilir. Üçüncü olarak St. Petersburg yazmasına dayanan metnin yazıçevirimi ve harfçevirimi yapılır; burada R-M yayını, Berlin fragmanları ve daha önce yapılmış çalışmalardan ayrılan noktalar dipnotla gösterilir. Dördüncü kısımda ise metin Türkçeye aktarılır. Hemen ardından Uygurca metin ile Çince metnin karşılaştırılarak bulunmuş olan önemli söz ve ibareler üzerinde açıklamalar yapılır. Altıncı bölümde ise metnimizde geçen sözcüklerin Türkçe, Çince ve Çağdaş Uygurca karşılıkları ile birlikte yer aldığı sözlük hazırlanmıştır. Kaynakça verildikten sonra gelen sonuç ve ekler kısmı ile de çalışmamız sona ermektedir.
Birleştirilmiş kubaşık okuma ve yazma tekniğinin temel eğitim beşinci sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde okuduğunu ve dinlediğini anlamaya yönelik akademik başarıları ve Türkçe dersine ilişkin tutumları üzerindeki etkisi
Bu araştırmanın temel amacı, temel eğitim beşinci sınıf Türkçe dersinin okuduğunu anlama ve dinlediğini anlama (bir okuyucudan, konuşmacıdan ya da bir yayın aracından) akademik başarılarının kazandırılmasında, birleştirilmiş, kubaşık okuma ve kompozisyon uygulandığı deney grubu ile tüm sınıf öğretimine dayalı geleneksel yöntemin uygulandığı kontrol grubu arasında akademik başarı ve Türkçe dersine ilişkin tutumlar açısından anlamlı farkların olup olmadığını sınamaktır. Araştırma, 1997- 1998 öğretim Yılının ikinci yarıyılında, Mersin ili sınırları içinde yer alan orta sosyo - ekonomik düzeydeki bir devlet ilköğretim okulunda okuyan beşinci sınıf öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Uygulama yapılacak olan okulun beşinci sınıfından iki derslikte okuyan toplam 81 öğrenci, deney ve kontrol gruplarını oluşturmuştur, ölçme araçları olarak kullanılan ve araştırmacı tarafından geliştirilip, geçerlilik güvenirlik çalışmaları yapılan "Okuduğunu Anlama Başarı Testi", "Dinlediğini Anlama Başarı Testi" ve "Türkçe Dersine İlişkin Tutum ölçeği" her iki gruba da öntest, sontest olarak verilmiştir. Uygulama toplam dokuz hafta sürmüştür. Araştırmanın bulguları; akademik başarı açısından, birleştirilmiş kubaşık okuma ve kompozisyon tekniğinin (okuduğunu ve dinlediğini anlama açısından) tüm sınıf öğretimine göre, Tutum ölçeği açısından ise sadece bir alt ölçek hariç diğer üç alt ölçek açısından tekniğin etkili olduğu sonucunu vermiştir.Anahtar Sözcükler: Kubaşık öğrenme, Birleştirilmiş Kubaşık Okuma ve Kompozisyon, Türkçe öğretimi, Temel Eğitim, Akademik Başarı, Türkçe Dersine İlişkin Tutum, lşbirlikli öğrenme, öğretme Yöntemi, İlk öğretim.
"Et-Tensîs fî Şerhi Şevâhidi't-Telhîs" Adlı elyazmasını tahkîk ve inceleme (Şevâhidi'il-Fenni'l-Evvel İlmü'l-Ma'ânî bölümüne kadar)
Bu tezde Vehdî İbrahim Efendi'nin (ö. 1126/1749) et-Tensîs fî Şerhi Şevâhidi't-Talhîs isimli eserinin meânî ilmiyle ilgili birinci fenninden (bölüm) beyân ile ilgili ikinci bölümüne kadar olan kısmının tahkiki yapılmıştır. Şerhin önemi, Arap belâgatının en önemli eserlerinden olan Sekkâkî'nin Miftâhü'l-ulûm, Kazvînî'nin Telhîsu'l-miftâh ve Abbâsî'nin Meâhidü't-tahsîs isimli eseriyle olan irtibatından kaynaklanmaktadır. Bu eser, nahiv konularıyla ilgili birçok bilgi barındıran dil kütüphanesinin ihtiyaç hissettiği belâgatle ilgili şahitler konusunda da önemli bir boşluğu dolduracak ehemmiyete sahiptir. Bilindiği gibi şâhitler konusu, edebî, fikri ve kültür açısından önemli olduğu için şerî deliller konusunda da lügatle ilgili zengin tahliller bulunmaktadır. Lügat kitapları şahitlerinin çok oluşu ile bilinir. Şiirin Arapların koleksiyonu, bilimlerinin hazinesi ve haberlerinin deposu olması şaşırtıcı değildir. Bu sebeple, sadece dilbilimciler değil, müfessirler ve fakihler de şâhitler (kanıt) konusunu önemsemiştir. Bundan ötürü Tansîs isimli bu eser, i'râb, iştikâk ve bunlara ilaveten aruz konularıyla ilgili bilgiler ihtiva etmesi sebebiyle hem lügatçiler hem de belâgatçiler için bir kaynak mahiyetindedir. Müellifin akâid, tefsir, siyer, tarih, ferâiz, lügat, belâgat gibi ilimlerde bilgi sahibi olup kitap yazması ve Halep'te kadılık görevini üstlenmesi de kitabın önemini artırmıştır. Tahkikin hedeflerini gerçekleştirmek için özellikle müellifin biyografisi, yaşadığı dönem ve ilmi hayatı araştırılırken betimleyici tarihsel yöntem kullanılmıştır. Tahkik bölümünde metnin yazımı, harekelenmesi, diğer nüshalarla karşılaştırılması, kitapta geçen bilgilerin asli kaynaklardaki yerlerinin gösterilmesinde tahkik ve talik metodu tercih edilmiştir. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Müellif Şerhü Şevâhidi't-Talhîs isimli eseri şerh etme ve kapalı lafızların açıklanmasında başarılıdır. Bunun yanında eserde belâgat, nahiv, i'râb, sarf ve aruzla ilgili faydalı bilgiler mevcuttur. Belâgatle ilgili şâhitler konusu da eserde yer almaktadır. Ayrıca kendinden önce yapılan bazı yorumlara katılmayıp onlara cevap vermiş olması da müellifin ilminin ve geniş kültürünün zenginliğini yansıtmaktadır. Anahtar Kelimeler: Arapça, et-Tansîs, et-Talhîs, Vehdî Efendi, Tahkik.
Muhammed b. Şerafüddin ez-Zerî'nin Cevâhiru'l-Kelam İsimli Mahdut eserinin tahkiki (Üçüncü bölümden beşinci bölümün sonuna kadar) / Editing of Muhammad b. Sharaf al-Dīn al-Zarī's limited work entitled Jawāhir al-Kalām (From the third chapter to the end of the fifth chapter)
Bu araştırma, ilmi ve kıymetli eser olan Kadı Şerafüddin Muhammed bin Muhammed bin Müşerref bin Mansur ez-Zerî'nin (h.799/m.1377) Cevâhiru'l-Kelam adlı eserindeki üçüncü bölümün başından beşinci bölümün sonuna kadar olan bölümlerin tahkikini ele almıştır. El yazma eser müellifin isimlendirdiği tebrikler, taziyeler ve şefaatler gbi bölümleri içermektedir. Müellif yöntem olarak bir bölümde ahlaki insani değerleri içeren ve toplumsal ilişkileri artıran aynı minvaldeki şiir ve nesiri toplamayı ilke edinmiştir. Müellif kullandığı bilgilerin bir kısmını asrından diğerlerini ise önceki dönemlerdeki edebi kaynaklardan belagat edeb ve dile ait kaynaklar arasından seçmiştir. El yazma eserin önemi, müellifin kadı iken sultanla aralarında geçen resmi hitap ve belgeleri içermesidir. Araştırmada uygulanan yöntem, müellifin yazdığı şekliyle metinlerin ortaya çıkarılması, dikte edilmesi ve eserin tahkikidir. Yine metinde geçen âyet, hadis, şiir ve nesir yazılarının kaynaklarını ortaya koymak, kapalı kalan yerlerde açıklamalar getirmektir. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Kitap bedi ilminin çeşitlerinden seci, cinas, tıbak gibi sanatları gösteren asrındaki yaygın kültürel örneklerden biridir. Yine kitap, toplumsal adetlerdeki tebrikler taziyeler ve benzeri şeylerdeki konuşmalar ve yazışmaları içermektedir. Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Tahkik, Cevâhiru'l-Kelam, Şerafüddin ez-Zer'î
İsa Muhammed bin Abduddîn'in, Baydâvînin tefsiri üzerine yazdığı Fatiha Sûresi Hâsiyesi adh el yazmasının incelenmesi ve tahkîi
Araştırma, oldukça değerli bilimsel eserlerden birini ele almaktadır. Bu araştırma Kâdî Beydâvî'nin tefsirindeki Fâtiha Suresi'ne yapılan Kutbüddin Îsâ b. Muhammed es-Safevî el-Îcî eş-Şâfiî'ye (Ö. H. 955) ait haşiyedir. Onuncu yüzyılda Osmanlı dönemi alimlerinden biridir. Haşiye, Fatiha Suresi'ndeki sözleriyle ilgili yorumları içermektedir. Müellif, Beydâvî'nin sözlerinden kapalı kalanlarını alimlerin söz ve görüşlerini de tetkik ederek açıklamaktadır. Gerekçelendirme ve akıl yürütme yöntemi kapsamında doğru ve yanlış yönlerini ortaya koymaktadır. Onun tefsir metodu genellikle Kitap ve Sünnete dayanmaktadır.Birinci bölümde, müellifin hayatına ışık tutularak o dönemde var olan birçok bilimsel yön ortaya çıkarılmaktadır. Bunun yanında müellifin kişisel çalışmaları, seyahatleri, hocaları ve öğrencileri de ele alınmaktadır. Araştırmada ayrıca nesebi, lakabı ve ölümüyle ilgili birçok önemli bilgiye de ulaşılabilmiştir. İkinci bölümde ise yazarın yaklaşımı ve kaynakları incelenmiş ve değerlendirilmiş, incelemeye tabi tutulan kitap ve teliflerinin isimleri açıklanmıştır. Bunun yanında özellikle müellif; fıkıh, hadis, tefsir ve mantık konularında zamanının âlimlerinin en seçkinlerinden olduğu için bilgi çeşitliliği gibi haşiyenin güzel yönlerine de değinilmiştir. Bunun yanı sıra, bu el yazması eserin etkisini ve değerini artıran kayıp kaynaklardan destek alınmıştır. Üçüncü bölümde; karşılaştırmalar yaparak, hadisleri çıkararak, ayet ve hadislere atıfta bulunarak ıstılahları açıklayan ve alimleri, mezhepleri ve cemaatleri tanımlayan yorumlarla birlikte tahkik edilen nüshanın metni ele alınmıştır.Müellif, ilmi materyali sunma, tertip ve düzenlemede başarılı olmuştur. Ancak yerel dili ve terminolojisini gereğinden fazla kullanmıştır. Akli ilimlere olan ilgisinde dönemin açık bir etkisi vardır. Özellikle Şerîf el-Cürcânî ve es-Sa'd et-Taftâzânî'nin kitaplarının etkisi çok fazladır. Bununla birlikte, Fatiha Suresi'nin sırlarının açıklanmasında müfessirlerin, lügatçilerin, belagatçıların, fıkıhçıların, usülcülerin ve mantıkçıların görüşlerini nakletmesi nedeniyle haşiye önemini korumaktadır. Anahtar Kelimeler: Tefsir ALFâtiha , Haşiye on Beydâvî, Îsâ es-Safevî, Fâtiha Suresi.
Tarsuslu Muhammed bin Ahmed bin Muhammed'in "Miftahu Hulaseti'l-Miftah" isimli elyazmasının tahkik ve incelenmesi
Şeyh Muhammed bin Ahmed bin Muhammed et-Tarsûsî el-Osmâni'nin bu kitabı, belagat ve belagatın şerhi üzerine yazılan en güzel kitaplardan biri kabul edilir. Muhammed et-Tarsûsî eserinde özet ve şerhi bir orada toplamıştır. Müellif eserine öce kitabın yazım tarihi ve mekanın yazıldığı yeri zikrederek başladı. Sonra belağat, fesahat ve şartlarını açıklamıştır. Sonra kitabı, bölümlere, konulara, ve konuları alt bölümlere ayırmıştır. Her bölümle ilgili bilgi takdim ettiği gibi konularla ilgili şevahitleri Kuran, şiir ve az da olsa sünnetten gösterdi. Sonra her bölümü bir sonuçla bitirdi. Şeyh, Sekkaki ve diğer âlimlerin sözlerini, delil gördüğü hususlarda zikretmektedir. Tartıişmalı ve ihtilaflı konulara girmemektedir. Kitabını sonuçla bitirmekte ve el-Miftah ve el-İzah'da geçmeyen muhsenatü'l-bediye ait bazı konuları iki sayfa olarak burada zikretmektedir.Çalışmamıza gelince önce bir mukaddime ve Şeyh Tarsûsî ve yaşadığı devri anlatan bir bölüm yer almaktadır, sonra kitabın ismi ve şeyhe aitliğinin tesbiti ele alınmaktadır. Müellifin eseri ve kullandığı kaynaklar sonra mahdut hakkında bilgi verilmektedir. Nüshalardan temin edebildiklerimizi topladım ve üç tanesini seçtim. Bir tanesini asıl nüsha, diğer iki nüshayıda ana nüshayla karşılaştırdım. Zaruret dışında yorum yapmadan dipnotlarda nüshalar arasındaki farkı ortaya koydum, Tahkik edilen metne riayet ettim, ayetlerin rakamı ve suresini, hadislerin ise asli kaynaklarını tesbit ettim. Yine eserde geçen her sözün söyleyeninin tesbiti ve metinde geçen kaynakları zikrettim.
İmam Ali el-Kurdî'nin "Şifâ'ut-talibin fî Şerhi'l-burde" isimli elyazmasının tahkik ve incelenmesi / "Shifaa al-Talibeen" in explaining al-Burdah by Sheikh Ali al-Kurdi, who was alive study and investigation
Bûsîrî'nin Kasîde-i Bürde'si Hz. Peygamber'i övmek için yazılan naatların en meşhurlarındandır. Eser birçok müellif tarafından şerh edilmiştir. Ali el-Kürdî'nin Şifâu't-tâlibîn isimli eseri de bu şerhlerdendir. Bu çalışmanın hedefi, eseri araştırmacı ve Rasûlullah'ı öven şiirlere önem verenlerin istifadesine sunmaktır. Bûsîrî ve Ali el-Kürdî'yi tanıtmak, yaşadıkları dönem hakkında bilgi vermek ve şiirleri şerh etme metodunu tespit etmek araştırmanın diğer hedefleri olarak sayılabilir. Araştırmada Nuri Osmaniye, Hafız Efendi ve Hasan Hüsnü Paşa kütüphanelerinde bulunan üç ayrı yazma nüsha esas alınmıştır. Yazarın şahsi, ilmi hayatı ve yaşadığı dönemle ilgili bilgi verilirken betimleyici tarihsel metot kullanılmıştır. Yazma nüshaların tahkiki, eserde değinilen hususların kaynaklardaki yerlerinin gösterilmesinde ise talik ve tahkik yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: Müellif eserinde Kasîde-i Bürde'yi kısaca şerh etmiştir. Kasideye mukaddime ile başlamış, yazım sebebi zikredilmiştir. Sonra bürde diye isimlendirilmesinin sebebi üzerinde durulmuştur. Kaside on bölüme ayrılmış ardından şerh başlamıştır. Yazar önce beyti yazmış, beyitte geçen kelimeleri açıklamış, irabını yapmış, murat edilen manayı tespit etmiştir. Müellif her bölümde zikri geçen bu tertibe uymuştur. Bazı konulara detaya girmeden değinmiştir. Kürdî'nin şerhi akaid ve hadis ilmiyle ilgili konularda da faydalı bilgiler ihtiva etmektedir. Müelilf diğer şârihlerin kasidenin manasıyla ilgili tespitlerini nakletmiş, kendi görüşünü net bir şekilde yazmıştır. Belagat ve aruzla ilgili konulara değinmiştir. Isâmeddîn Arapzâde ve Celaleddîn el-Mahallî'den bolca atıf yapmış, zaman zaman onların görüşlerini eleştirmiştir. Kaside de geçen hadislerin sıhhat durumunu açıklamış, Bûsîrî'nin uydurma hadis kullandığına dair iddialara cevap vermiştir. Nakledilen bilgilerin tamamının mükemmel olması, müellifin yüksek bilimsel seviyesi ve Arapça ve şer'î ilimlerdeki hakimiyetini göstermektedir.
(Hicri 1063) yılında vefat eden Nureddin ez-Ziyadi'nin [Şirket defterinden vakfiye defterine] metodoloji açıklamasına ilişkin bir dipnot, inceleme ve inceleme
Fıkıh ilmi, bütün İslam ilimleri arasında yeri ve derecesi yüksek olup, bütün ilimleri içinde barındıran en önemli ve en kuvvetli direk ve temellerden biri olarak kabul edilir. öyleyse fıkıh, Cenâb-ı Hakk'ın Kitabı'nın, Resûlü'nün Sünnet'inin ve sahabe fakihlerinin sözlerinin anlamlarının açıklanmasında, anlaşılmasında ve insan kabiliyeti ölçüsünde Allah'ın muradına göre durulmasında önemli bir dayanaktır; İlim ve irfan sahibi âlimlerin fıkhı ele alması ve fıkhî meseleler ortaya koyması önemlidir. Çünkü fıkıh ilmi, ilimlerin hürmetinedir ve bunların en şereflisi şeref ve izzet meşalesidir. Ve Cenâb-ı Hak bana muvaffakiyet verdikten sonra, kütüphanelerin raflarında el yazması olduktan sonra metodolojiyi anlatan önemli dipnotlardan çok önemli bir dipnot olan bu değerli kitabı ortaya çıkarabildim. Çalışmanın ardından, elyazmalarının kazılmasının ve sayfalarındaki tozun beyaz ellerle temizlenmesinin önemi, bu emaneti en eksiksiz ve optimal şekilde iletme konusunda bu büyük sorumluluğu omuzlarında taşıyan araştırmacıların temsil ettiği azim ve akılla ortaya konulmuştur. Tefsir ilmi, biz Müslümanlar olarak en çok özen göstermemiz gereken ilimlerden biridir ve İslam kütüphanelerinin, İslam dünyamızdaki ileri âlimlerin kitaplarında yer almayan bilgilerini ön plana çıkarmaları gerekir ve bu mesaj iki bölüme ayrıldı: Birinci bölüm: inceleme bölümü: Bu bölüm iki bölüme ayrılmıştır ve birinci bölümde yazarların hayatı (matin ve tefsir), ikinci bölümde kitabın tanımı ve yazarın yaklaşımı ele alınmıştır. İkinci bölüm: kitap doğrulama bölümü: Kitabın nüshası ve doğrulaması, ekleme veya çıkarmanın iki versiyonu arasındaki farkların kanıtıdır. Anahtar Kelimeler: (fıkıh - Noureddine Al-Ziyadi - Al-Shafi'i - dipnot - el yazması)
Muhammed b. Advân en-Nablûsï'nin "Innallahe ve Melâiketehû Yusallûne Alennebiyyi âyetinin tefsiri" adlı el yazmasının tahkiki
Bu tezde Şeyh Muhammed b. Advân en-Nablûsî'nin Allah ve meleklerin Hz. Peygamber'e salât ettiklerini ifade eden Ahzâb suresinin 53. ayetinin tefsirine dair eserinin tahkik ve analizi yapılmıştır. "Allah ve Melekleri Hz. Peygamber'e Salât Ederler" isimli eserde âyet eşsiz bir üslupla ele alınmış, konu ayetin kelime ve manalarıyla ilgili on başlığa ayrılmıştır. Âyet tefsir edilirken fıkıh, hadis, lügat ve daha birçok ilimden istifade edilmiştir. Araştırmada müellifin el yazısı ile yazılmış olan Hasan Efendi kütüphanesindeki nüsha (nr. 100) esas alınmıştır. Müellifin şahsi ve ilmi hayatı, yaşadığı dönemin önemli hadiseleri ve dönemin önemli alimleri hakkında bilgi verirken betimleyici tarihsel metot kullanılmıştır. Metnin yazılması, Arapça kaidelerine göre harekelenmesi, geçen ayetlerin sure ve ayet numarasının verilmesi, hadislerin tahrîcinin yapılması, eserde geçen nakillerin asli kaynaklardaki yerlerinin gösterilmesi ve şiirlerin harekelenip, geçtiği kaynakların tespitinde talik ve tahkik yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: Ayetin tefsiriyle ilgili Nablûsî'nin eserinin ilmi kıymeti, dönemin kültürü ve tefsirlerde o dönemde çokça kullanılan metodu yansıtması kaynaklıdır. Eserde lügat, irab, fıkıh ve usüle dair önemli meseleler ele alınmıştır. Bu durum biyografi eserlerinde fazlaca geçmese de müellifin ilmi şahsiyetini ortaya koymaktadır. Ayete dair yapmış olduğu tefsir, müellifin şer'î ilimlere dair kültürünün genişliğine delalet etmektedir. Bunun yanında tasavvufa dair konularda mutedil görüşleri tercih etmiştir. Hadisleri harekelemiş, sıhhat ve zafiyetine değinmiştir. Mutasavvıfların hurûfî yorumlarının çoğunu reddetmiş, bazılarını ise düzeltmiştir. Bu durumda onun ilmi birikimi ve fikri bağımsızlığına delalet etmektedir.
Muhammed b. Cemâleddîn Ramazân es-Sükkerî eş-Şirvânî'ye (Ö.h. 1063) ait Şirvânî'nin Beydâvî Tefsiri (Âl-i İmrân Suresi) üzerine Haşiyesi'nin tahkiki ve incelemesi
Araştırmacı bu çalışmasında Muhammed b. Cemâleddîn Ramazân es-Sükkerî eş-Şirvânî'ye (Ö.H. 1063) ait Şirvânî'nin Beydâvî Tefsiri Üzerine Haşiyesi kitabının bir bölümünü ele almıştır. Kitabın tahkikinde araştırmacıya Şer'i İlimler öğrencilerinden bir grup eşlik etmiş ve Âl-i İmrân Suresi'nin tamamının ele alınmasında pay sahibi olmuşlardır. Şirvânî'nin Beydâvî Tefsiri Üzerine Haşiyesi kitabından bu bölüm incelenirken bu kitabın، ayetlerin çok sayıda manasını ve nüzul sebebini içerdiği görülmüştür. Bu kitabın incelenmesinde el yazması eserlerin tahkikinde kullanılan yöntemler kullanılmıştır. Tez iki bölümde ele alınmıştır: Birinci Bölüm: İki alt bölümden oluşmuştur: Araştırmacı birinci alt bölümde Haşiye'nin sahibi olan Şirvânî'nin ve Beydâvî Kitabı'nın müellifinin hayatını ele almıştır. İkinci alt bölüm: Kitabı incelemeye ve tahlil etmeye tahsis edilmiş olup kitabın yazarına nispet edilmesini، kitabın isimlendirilmesini، kitabın ayırt edici özelliklerini، el yazması iki nüshanın anlatımını ve araştırmacının tahkikteki yaklaşımını içermiştir. Ayrıca bu bölümde (a) nüshasının ilk ve son sayfası ile (b) nüshasının ilk ve son sayfası belirlenmiş ve kitabın muhtevası tahlil edilmiştir. İkinci Bölüm ise: Tahkik edilen metni ve ardından kaynak ve referansları içermiştir.
1802-1820 yıllarına ait "Arnavutluk Ahvaline Dair Tahrirat" adlı el yazması eserin transkripsiyonu
Bu çalışma halen Arnavutluk Milli Kütüphanesi'nde orijinali bulunan "1802-1820 Yıllarına ait "Arnavutluk Ahvaline Dair Tahrirat" adlı el yazması eserin transkripsiyonunu ihtiva etmektedir. Eserin muhtevasını, Arnavutluk'un o dönemdeki siyasi ve ekonomik durumunu ortaya koyan ve özellikle zamanının en güçlü ayanlarından olan Tepedelenli Ali Paşa ile ilgili raporlar oluşturmaktadır. Tepedelenli Ali Paşa; XIX. yy. başlarında Osmanlı Devleti'nin zayıflaması ile beraber, merkezi yönetim tarafından kendisine emanet edilen yönetme erkini kötüye kullanarak, ölçüsüz bir şekilde zenginleşmiş, bu ölçüsüz zenginlik ve iktidar sarhoşluğu ile imparatorluğa başkaldırmıştır. Bu çalışma ile -tarihin derinliklerinde çok tartışmalı konuları ile kaybolmaya yüz tutan- 1802-1820 yılları arasındaki Arnavutluk'ta yaşanan olayların gün yüzüne çıkmasının kapısı aralanmıştır. Çalışma, tarihte Osmanlı-Arnavutluk, Arnavutluk Türkiye ilişkilerindeki olumlu-olumsuz tüm gelişmeleri objektif bir yaklaşım ile değerlendirilebilmesi için anahtar olabilecek raporları ihtiva ettiğinden, faydalı olacağı değerlendirilerek araştırmacıların dikkatine sunulmuştur.
Aristo'ya atfedilen anonim bir baytarnâme ve İbnü'l Avvâm'ın Filaha-i Tıptıye adlı eserinin 31-32. fasıllarının birleştirilmiş kitapçığı (Hindistan nüshası)
Bu tez, Hindistan Rampur Raza Kütüphanesinin, Türk El Yazmaları bölümünde 915 numara ile kayıtlı Aristo'ya atfedilen anonim bir baytarnâme fragmanı ve Filaha-i Tıptıye adlı eserin 31-32 numaralı fasıllarının birleşmesinden oluşturulmuş; 21 satırlı, 13 varaklı kitapçık üzerine yapılan dil incelemesi, çeviri metin ve açıklamalı dizin çalışmasından meydana gelmiştir. Ayrıca çalışmanın sonuna metnin tıpkı basımı da eklenmiştir. İlk baytarnâme yazarının Aristo olduğu kabul edilmektedir ve bu alanda yazılan birçok eser de Aristo'nun eserinden esinlenerek ona atıfta bulunularak yazılmıştır. Aristo'nun Eski Yunanca yazılmış olan Baytarnâme'si, ilk olarak Abbasiler Dönemi'nde Arapça'ya, daha sonra Arapça'dan Türkçe'ye çevrilmiştir. Bu teze konu olan yazma eser Aristo'ya atfedilmiş olsa da müellifi tam olarak bilinmemektedir. İncelenen bu küçük hacimli müstakil eserin birinci bölümünün konusu; atlar, atların hastalık ve tedavi yöntemleri, ırk özellikleri ve yetiştirilme usulleri üzerinedir. İkinci bölümü oluşturan Filaha-i Tıptıye ise evcil hayvanlardan olan keçi, koyun, eşek, katır, deve, öküz vb. hayvanların iyi ve kötü huylarını; cinslerinin belirgin özelliklerini, amaca uygun yetiştirme konusundaki püf noktalarını, hastalıklarını ve bunların tedavi yöntemlerini kapsamaktadır. . İncelenen bu küçük hacimli müstakil eserin konusu, başta atlar olmak üzere coğrafyamızda yaşayan keçi, koyun, eşek, katır vb. birçok hayvanın iyi ve kötü huylarını, cinslerinin belirgin özelliklerini, amaca uygun yetiştirme konusundaki püf noktalarını, hastalıklarını ve bunların tedavi yöntemlerini kapsamaktadır.
eş-Şeyh Habîb Bin Alî Bin İlyâs'ın "Miftâhu'l-Fâtiha" isimli el yazmasını tahkîk ve inceleme
Habib b. Ali'nin "Miftahu'l-Fâtiha" adlı eseri, Fatiha suresinin derinliklerine dalan nadir eserlerden biridir. Müellif ayetleri dil ve nahiv yönünden ele almış, muteber kitapları kaynak göstererek kıraat farklılıkları ve sebebi nüzulü açıklamıştır. Mushaf yazma yöntemlerini ele almış, muhaddis, fakih, dilbilimcilerin görüşleriyle açıklamalarına delil getirmiştir. Müellif kitabına "Ulûmu'l-Kur'an" hakkında bir mukaddimeyle başlamıştır. Kitap kısa da olsa fıkhî meselelere değinmiştir. Müellifin açıklama yöntemi ayetleri kelime kelime açıklamaya dayanır. Bu kelimelerle ilgili dilbilimci ve tefsircilerin görüşünü aktarır. Ardından bu kelimeleri tasavvufla ilişkilendirir. Müellif, bazı rivayetlerinde tasavvuf ehlinin nakillerini kullanmıştır. Fakat bu nakillerin bir bölümü mevzu rivayetleri barındırır. Müellif esas olarak el-Nesefî'nin tefsirine dayanmış ve kitabını ilk altı yüzyıldaki muteber tefsirleri dikkate alarak hazırlamıştır. Kitap tasavvuf ehlinin yolunda tasavvufi bir kimliğe sahiptir. Yazarın üslubu, yenilik ve icada değil, nakil ve derlemeye dayanmaktadır. Kur'an'ı ilimsiz tefsir etmenin caiz olmadığını savunan Osmanlı tasavvuf ekolündendir. Tefsirde reyi caiz görmemiş ve bu meseleye tüm bir bölümü ayırmıştır. Mevcut olan el yazması nüshalar bir araya getirilmiş ve incelenmiş, orijinal nüshalara ulaşılmaya çalışılmıştır. Diğer nüshalar karşılaştırılarak ve dipnotlardaki farklar kaydedilerek orijinallerin bir nüshası alınmış, şüphe içeren mevcut eser hadisler çıkarılmış ve müellifin alıntıladığı kelimelere atıfta bulunarak bahsi geçen özel isimler tercüme edilmiştir. Ayrıca kitapta geçen kelime ve ıstılahların şerhi yapılmıştır. El yazmasının ve mutemet yazılı nüshaların kapsamlı bir incelemesinin yanında mukaddimesinde çalışmaya konu el yazmanın nihai tahkiki sunulmuştur. Sonuç bölümünde çalışma esnasında elde edilen sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Miftâhu'l-Fâtiha, Kur'an, Tefsir, Habib b. Ali
Hâşiyetu Celal al-Din Muhammed bin Asaad al-Siddiqi al-Dawani''ın alâ Tefsîri'l-Baydâvî"( Fatiha Suresi ): isimli elyazmasının tahkîki ve incelenmesi
Bu araştırma, İslam ümmetinin tarihsel mirasının bir parçasına ışık tutarak Celâleddin ed-Devvânî'nin Beyzavi Tefsiri (Fâtiha Sûresi) üzerine kaleme aldığı haşiyenin inceleme ve tahkikini ele almaktadır. Araştırma iki bölüme ayrılmıştır. Giriş kısmında bu haşiyenin önemi, araştırmacıyı bu eserin tahkikine yönelten nedenler ve araştırmacının bu çalışma sırasında karşılaştığı en önemli zorluklar açıklanmıştır. Birinci bölümde, alt başlıklar şeklinde Beyzâvî'nin hayatı ele alınmış, ismi, künyesi, lakabı belirtilmiş, ardından doğumu, yetişmesi ve vefatı, ardından ilmi hayatından söz edilmiş ve hocaları, talebeleri, telifleri, ilim dünyasındaki yeri, alimlerin kendisi hakkında sözlerine yer verilmiştir. Daha sonra tefsiri özetle anlatılmış, tefsirde izlediği yöntem izah edilmiştir. Bu bölümün ikinci kısmında ise Celâleddin ed-Devvânî'nin hayatına yer verilmiş, hocaları, talebeleri, telifleri, ilim dünyasındaki yeri ve alimlerin kendisi hakkındaki övgüleri aktarılmıştır. İkinci bölümde ise elyazmasının tanımı, müellifinin hayatı, nesebi, yöntemi ve ilmi ehemmiyeti üzerinde durulmuş, ayrıca hâşiye kavramı ve ortaya çıkış tarihçesinden söz edilmiş, nüshaların niteliği ve tahkikte izlenen yöntem izah edilmiştir. Bu bölümün ikinci kısmında da tahkik edilen metin üzerinde durulmuş, daha sonra sonuç bölümüyle araştırma tamamlanmış, bu bölümde araştırmacının vardığı en önemli sonuçlara yer verilmiştir. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'adır. Anahtar Kelimeler: Hâşiyetu'd-Devvânî, Celaleddin al-Dawani, Tefsîri'l-Baydâvî, Tahkîki ve İncelenmesi, Sûretu'-l-Fâtîhâ.
Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi'nde bulunan tefsirle alakalı el yazması eserler
Yazma eserler ilmî ve kültürel birikimin bize ulaşmasında başat rol oynar. Bundan hareketle bu çalışmada Kur'an-ı Kerim'i anlamamıza vesile olan tefsir alanına dair Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi'nde bulunan yazma eserler konu edilmiştir. Çalışmayla konu edilen yazma eserlerin bir düzen içerisinde tespit ve tahlilinin yapılması amaçlanmaktadır. Birinci bölümde yazının ve yazma eserlerin önemine değinilmiş, Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi'nin tarihçesi verilmiştir. İkinci bölümde ise zikredilen kütüphanede bulunan tefsire dair yazma eserlerin tespiti ve kısaca tanıtımı yapılmıştır. Ayrıca eserin müellifinin bulunup bulunmaması, tefsir alanına ait olup olmaması konu edilmiştir.Son bölümde ise yazma eserler ve müellifleri hakkında bilgiler verilmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır. Netice itibariyle tespit edilen eserlerle ilgili bilgi yanlışları düzeltilmeye ve belli bir kütüphane özelindeki tefsire dair yazma eserler hakkında toplu bilgilere ulaşılabilecek bir veri oluşturulmaya çalışılmıştır. 2022, XV+91 ANAHTAR KELİMELER:Tefsir, Yazma eser,Hasan Paşa, Kütüphane