Old Anatolian Turkish
197 theses under this subject heading
Firdevsî-i Rûmî'nin Süleymânnâme-i Kebîr'i 3. Cilt (inceleme-metin)
Uzun Firdevsî olarak anılan Firdevsî-i Rûmî, XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başında yaşamıştır. Miladi 1453 (Hicri 857) yılında doğan yazarın ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Oldukça üretken ve ansiklopedist bir müellif olan Firdevsî'nin en önemli eseri, nazım-nesir karışık olarak kaleme aldığı 81 ciltlik Süleymân-nâme-i Kebîr'dir. Genel olarak Hz. Süleyman'ın menkıbevi ve efsanevi hayatını konu edinen eser; tıp, tasavvuf, tarih, mitoloji, peygamberler tarihi gibi farklı ilimlere ait unsurları bünyesinde barındıran geniş bir içeriğe sahiptir. Süleymânnâme-i Kebîr'in İrlanda Chester Beatty Kütüphanesi T 406 arşiv numarasıyla Firdevsî Bursavî adına kayıtlı yazma nüshası esas alınarak hazırlanan bu çalışma, eserin 3. cildini içermektedir. Çalışma; "Giriş", "İnceleme" ve "Metin" olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Firdevsî'nin hayatı, edebi kişiliği, eserleri ve Süleymannâme-i Kebîr adlı eseri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İnceleme bölümünde Süleymannâme-i Kebîr'in 3. cildi şekil ve içerik bakımından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Metin bölümünde ise Chester Beatty nüshası üzerinden 3. cildin çeviri yazısı ortaya koyulmuştur.
Firdevsî-i Rûmî'nin Süleymânnâme-i Kebîr'i 4. Cilt (inceleme-metin)
Firdevsî-i Rûmî (Uzun Firdevsî), 15 yüzyılın sonu ve 16. yüzyılın başında yaşamış, oldukça üretken bir yazardır. Yazarın en önemli eseri nazım-nesir karışık olarak kaleme aldığı 81 ciltlik Süleymân-nâme-i Kebîr'dir. Eserde Hz. Süleyman'ın menkıbevi ve efsanevi hayatından, yaşadığı olaylardan bahsedilmektedir. Ayrıca eser; tıp, tasavvuf, tarih, mitoloji, peygamberler tarihi gibi ilimlerin yer aldığı geniş bir içeriğe sahiptir. Bu çalışmada, İrlanda Chester Beatty Kütüphanesi T 406 arşiv numarasıyla ve Firdevsî Bursavî adına kayıtlı el yazması Süleymânnâme-i Kebîr nüshası esas alınmıştır. Süleymânnâme'nin 4. cildinin detaylı bir şekilde incelenmesi, trankripsiyonunun yapılması ve metninin ortaya koyulması bu çalışmanın konu ve kapsamını oluşturmaktadır. Çalışma; "Giriş", "İnceleme" ve "Metin" olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Firdevsî'nin hayatı, edebî kişiliği, eserleri ve Süleymannâme-i Kebîr adlı eser hakkında genel bilgiler verilmiştir. İnceleme bölümünde Süleymânnâme-i Kebîr'in 4. cildi şekil ve içerik bakımından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Metin bölümünde ise Chester Beatty nüshası üzerinden 4. cildin çeviri yazısı ortaya koyulmuştur.
Eski Anadolu Türkçesinde birleşik fiillerin kuruluşu
Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesinde birleşik fiiller oluşum biçimleri bakımından incelenmiş ve sınıflandırılmıştır. Eserlerde fişlenen birleşik fiiller sözlük anlamlarıyla aktarılarak ilgili örnekler altında sıralanmıştır. Eski Anadolu Türkçesinin farklı yüzyıllarından seçilmiş olan Şeyyad Hamza'nın Yusuf ve Zeliha'sı, Hoca Mes'ud'un Süheyl ü Nevbahâr'ı, Yusuf-ı Meddah'ın Varka ve Gülşah'ı, Şeyhoğlu Mustafa'nın Marzubânnâme'si ve anonim bir çalışma olan Dede Korkut Hikayeleri taranmıştır. Çalışma; giriş, dört bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde dönemin genel özellikleri, birleşik fiil tanım, tasnifleri ve birleşik fiiller için taranan eserler hakkında bilgi verilmiştir. I. bölümde isim + yardımcı eylemlerle oluşan birleşik fiiller, II. bölümde fiilimsi + yardımcı eylemlerle oluşan birleşik fiiller, III. bölümde anlamca kaynaşmış birleşik fiiller, IV. bölümde kökteş fiiller örnekleriyle beraber incelenmiştir. Sonuç bölümünde elde edilen bulgular neticesiyle tespit ve çıkarımlar yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Birleşik fiiller, Eski Anadolu Türkçesi, Dede Korkut Hikayeleri, Süheyl ü Nevbahâr, Varka ve Gülşah, Marzubânnâme, Yusuf ve Zeliha.
16. yüzyılda Muhammed bin Yusuf tarafından istinsah edilmiş satır altı Kur'an tercümesi (İnceleme-çeviri yazılı metin-dizin)
Satır altı Kur'an tercümeleri, Kur'an-ı Kerim'in Arapça satırlarının altına bire bir Türkçe kelimelerin yazılmasıyla oluşturulmuştur. Bu çalışmada da söz konusu yöntemle oluşturulmuş bir Satır Altı Kur'an tercümesi ele alınmıştır. Tam bir tercüme olan eser, 968 yılı Rebiyülahirinde (1561) Eğriboz'da Yusuf oğlu Muhammed tarafından kaleme alınmıştır. Üzerinde herhangi ilmî bir çalışma yapılmamıştır. Bu sebeple yazma üzerinde çalışılmaya karar verilmiştir. Eldeki çalışma; Giriş, İnceleme, Çeviri Yazılı Metin, Dizin ve Değerlendirme, Sonuç ve Teklifler bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Kur'an-ı Kerim'in tercüme tarihi ve ilk Türkçe Kur'an tercümeleri hakkında açıklamalar yapılmış, ardından Türkçenin tarihî devirleri esasında ele geçen Satır Altı Kur'an-ı Kerim tercümesi nüshaları sıralanmıştır. Bu bölümde özellikle Eski Oğuz Türkçesiyle kaleme alınmış Kur'an tercümeleri üzerinde durulmuş ve tespit edilen yazma eserler "Yayımlanmış Tercümeler" ve "Yayımlanmamış Tercümeler" başlıkları altında kısaca tanıtılmıştır. İnceleme bölümünde Satır Altı Kur'an Tercümelerinin tasnifi üzerine yapılan çalışmalar ve araştırıcıların görüşleri verilmiş, tarafımızdan da daha önce yapılmamış yeni bir tasnif denemesi ortaya konulmuştur. Yine bu bölümde çalışmaya konu olan eser ayrıntılı bir şekilde tanıtılmış, dikkati çeken ses, şekil ve kelime hazinesi özellikleri değerlendirilmiş ve nüshanın diğer tercümelerle ilgisi ortaya konulmuştur. Araştırmanın çeviri yazılı metin bölümünde Türkçe tercüme transkripsiyonlu olarak verilmiştir. Dizin bölümünde metinde geçen tüm kelimelerin anlamları, hangi satırda kaç kez geçtikleri gösterilmiştir. Değerlendirme, Sonuç ve Teklifler bölümünde ise eserin incelenmesi neticesinde elde edilen veriler ortaya konulmuştur. Bu çalışmayla hem Eski Oğuz Türkçesiyle yazılan Satır Altı Kur'an tercümelerinin tasnifi çalışmalarına katkı sağlamak hem de Kur'an'ın ihtiva ettiği çeşitli kelimeler üzerinden dilin yaşadığı gelişim ve değişimleri göstermek, böylece dönemin söz varlığını ortaya koymak amaçlanmıştır.
Yunus Emre Divanı'nda söz yapımı
Bilindiği gibi birçok dilde sınırlı söz yapım yoluyla sınırsız sözcük oluşturmak mümkündür. Dillerde sözcük oluşturmanın ve yabancı sözcüklere uygun karşılığın bulunması amacıyla farklı söz yapım yollarından yararlanılmaktadır. Türkçede de bu amaç doğrultusunda pek çok söz yapım yolu kullanılmaktadır. Türkçenin tarihî dönemlerinde bu yollardan bazıları daha yaygın kullanılırken bazılarına ise daha az başvurulmuştur. Türkçenin tarihî metinlerinde bulunan söz yapım yollarının ve bu yolların sıklıklarının belirlenmesi alanımız için önemlidir. Bu tezde Eski Anadolu Türkçesinde kullanılan söz yapım yolları hakkında bir düşünce vererek Eski Anadolu Türkçesinin dolayısıyla Türkçenin söz yapımındaki zenginliğini ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda döneminin önemli eserlerinden biri olan Yunus Emre Divanı incelenmiştir. Divan'daki sözler, söz yapım yollarına göre sınıflandırılmıştır. Sonuç bölümünde ise elde edilen veriler ışığında Divan'da tespit edilen söz yapım yolları ve bu yollar ile oluşturulmuş madde başı söz sayısı verilmiştir.
Dualar ve şerhler kitabı (Metin-yazı çevrimi-söz yapımı-dizin)
Türk edebiyatında yüzyıllar boyunca çok sayıda eser verilmiştir. Bu eserlerin bazıları üzerinde çalışmalar yapılarak bilim âlemine tanıtılmış, bazıları üzerinde ise henüz bir çalışma yapılmamıştır. Araştırmacılara büyük katkı sağlayan bu el değmemiş yazmalar Türk diline zengin bir kelime hazinesi katmaktadır. Bu sebeple bu eserlerin tanıtılması büyük önem arz etmektedir. Bu tezin konusu olan bu yazmalardan biri de henüz yazarı bilinmeyen, XVI. yüzyıla veya daha öncesine ait olduğu düşünülen ve içerisinde birçok Arapça yazılmış duaların ve bunların Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış şerhlerinin bulunduğu 159 varaktan oluşan "Dualar ve Şerhler Kitabı"dır. Müellif kitaba belli bir ad koymadığı için kitabın içinde yer alan Arapça yazılmış birçok dua ve bunların şerhlerinin olması dolayısıyla kitaba "Dualar ve Şerhler Kitabı" adı vermek uygun görülmüştür. Tezin amacı da içerisinde bazı Arapça duaların bulunduğu ve bunların Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış dua şerhlerini çevirmek, kelimelerin dizinini hazırlamak , söz yapımına bakmaktır. Bu bakımdan çalışma, temel olarak üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümü oluşturan inceleme bölümünde söz yapımı bulunmaktadır. Metin bölümünde söz konusu eserin yazı çevrimi yer almaktadır. Son bölümde ise dizin yer almaktadır. Araştırma doğrultusunda yapılan inceleme sonucu yazmanın bütününe bakıldığında yazılma tarihi Türk dilinin Eski Anadolu Türkçesinin son dönemlerine rastlamaktadır. Bu açıdan yazma bilim dünyasına önemli veriler kazandıracaktır. Yazmada rastlanan birçok arkaik kelimeler yazmanın önemini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Dua, Şerh , Eski Anadolu Türkçesi, Söz Yapımı
Yūsuf ve Zelīḫā'nın karşılaştırmalı eşdizim incelemesi
Bu tez çalışmasının amacı, Eski Anadolu Türkçesi Dönemi'ne ait Yūsuf ve Zelīḫā adlı eserde geçen eşdizimlilikleri tespit etmektir. Şeyyād Ḥamza tarafından yazılmış olan Yūsuf ve Zelīḫā mesnevisi, Eski Anadolu Türkçesinin karakteristik özelliklerini taşıması bakımından incelemeye değerdir. Bu tez çalışmasının birinci bölümünde, Eski Anadolu Türkçesinin gelişiminden ve bu dönemin eserleri ile yazarlarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde, Şeyyād Ḥamza'nın hayatı ve tezimizin örneklemini oluşturan Yūsuf ve Zelīḫā mesnevisi üzerinde durulmuştur. Tez çalışmamızın üçüncü bölümünde, eşdizimlilik konusunda teorik bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde; ad+ad, ad+eylem, eylem+eylem, sıfat+ad, zarf+eylem, zarf+sıfat kalıplarıyla kurulan eşdizimlilikler, karma yaklaşım doğrultusunda incelenmiştir. Eşdizimliliklerin oluşmasında bazen anlam bazen de sıklık ölçütü belirleyicidir. Bir metindeki tüm eşdizimliliklerin ortaya çıkarılmasının yolu hem anlam hem de sıklık ölçütünü dikkate almaktır. Bu doğrultuda bu iki ölçütü de birlikte dikkate alan karma yaklaşımı kullanmayı daha işlevsel bulduğumuz için bu yaklaşımı tercih ettik. Bu tez çalışmasında incelenen ana eser olan Yūsuf ve Zelīḫā mesnevisinin yanında, döneme ait diğer eserlerden (Dede Korkut ve Süheyl ü Nev-bahār) de yararlanıldığı için ''karşılaştırmalı'' ibaresi başlıkta yer almaktadır. Tez çalışmamızın beşinci bölümünde, Eski Anadolu Türkçesinde geçtiği belirlenen eşdizimliliklerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları, Türkçe Ulusal Derlemi (TUD) üzerinden alınan örneklerle gösterilmiştir. Bu tez çalışması, Batı Türkçesinin eşdizim izleğine Eski Anadolu Türkçesi çerçevesinde katkıda bulunmuştur.
Muhammed'in Ferruḫ u Hümā ('Işḳ-Nâme) adlı eseri üzerine anlambilimsel ve tematik bir inceleme
Eski Anadolu Türkçesi adlı yazı dilinin evrelerinden Beylikler Dönemi, çok sayıda Türkçe eserin kaleme alındığı bir dönemdir. 14. ve 15. yüzyıllarda, Muhammed adlı yazar tarafından yazılmış olan Ferruḫ u Hümâ ('Işḳ-nāme) adlı eser, Ferruh ve Hüma adlı iki karakter arasında geçen olayları anlatan beşerî bir aşk mesnevisidir. Araştırma, üç ana başlığa sahip olup ilk bölüm, Eski Anadolu Türkçesi Dönemi, söz konusu yazar ve eser hakkındadır. İkinci bölüm, Ferruḫ u Hümā'nın içerisinde yer alan isimlerin tematik olarak sınıflandırması üzerinedir. Üçüncü bölüm ise sözcük anlam bilimi çalışmasının art zamanlı metot ile incelenmesi üzerinedir.
Hamzanâme (33. cild) metin-sözlük-inceleme
Hamzanâme, Hz. Muhammet'in amcası Hz. Hamza'nın menkıbevî hayatı ve savaşlarını konu alan destanî halk hikâyelerinin genel adıdır. Hz. Hamza'nın, İslamiyet'in başlangıcında Hz. Muhammet'i koruma ve Müslümanlığı yayma hususunda gösterdiği kahramanlıkları Hamzanâme adını alan destanî halk hikâyelerin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Türklerin İslamiyet'e girmeleriyle birlikte, Türklere İslamiyet'i anlatmak ve öğretmek amacıyla bazı destanî halk hikâyelerin oluştuğu görülür. Şüphesiz Türkler arasında İslamiyet'i anlatan ilk eserlerden biri de Hamzanâme'dir. Hamzanâme, ilk olarak Araplar arasında anlatılıp kaleme alınmış, daha sonra İranlılar tarafından kendi mitolojik kahramanlarına da yer verilerek yeni isimlerle yazılmıştır. Türkler ise kendi düşlerindeki Hazreti Hamza'yı ve onun meziyetlerini yeni yeni formlar halinde vücuda getirmişlerdir. 14. yüzyılda şair Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından kaleme alınan ilk Hamzanâme, söz varlığı ve halk edebiyatı açısından önem arz eden bir eserdir. Hamzanâme'nin ilk örnekleri yazıldığı dönemin dil hususiyetini yansıtmaktadır. Sade ve akıcı bir üsluba sahip olması sebebiyle eser, Eski Anadolu Türkçesi devresinin karakteristik bir örneğini temsil eder. Oldukça geniş bir hacme sahip olan Hamzanâme 72 ciltten oluşmaktadır. Türkiye kütüphanelerinde çok sayıda mükerrer nüshası bulunan Hamzaname'nin en önemli nüshası İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Nadir Eserler bölümünde bulunmaktadır. Bizim üzerinde Yüksek Lisan çalışması yaptığımız Hamzanâme'nin otuz üçüncü cildinin iki ayrı kütüphanede iki nüshası bulunmaktadır. İncelemelerimiz sonunda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, Nd. 2496'da kayıtlı olan 47 varaklık nüshayı üzerinde çalışma yapmaya elverişli bulduk. Çalışmamızı bu nüshaya göre şekillendirdik. Öncelikle metnin transkripsiyonlu çevirisini yaptık. Ardından metnin özetini verdik. Daha sonra metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlüğünü hazırladık. Anahtar Kelimeler: Hamzanâme, Hamzavî, 14. Yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi.
Hamzanâme (27.cilt) (İnceleme-metin-sözlük)
Hamzavî'nin 14. yüzyılda yazıya geçirdiği Hamzanâme, Anadolu sahasında gelişen Türk edebiyatında yer almasıyla birlikte geniş hacme sahip olan bir metindir. Hamzanâme'nin herkes tarafından bilinen 72 cildi mevcuttur. Hamzanâme üzerinde yeteri kadar çalışma olmadığı için bizde bu geniş eserin 27. cildin üzerinde durmaya çalıştık. Bu çalışmamızda ilk olarak metnin dil hususiyetlerinin üzerinde durduk. Ardından da metnin transkripsiyonlu çevirisini yaptık. Son olarak metinde yer alan bütün kelimeleri sözlük çalışmamıza dahil ederek ayrıntılı bir şekilde ele aldık. Anahtar Kelimeler: Hamzanâme, Hz. Hamza, Eski Anadolu Türkçesi,Halk dili, Menkıbe.
Hamzanâme (17.cilt) (inceleme-metin-sözlük)
14. yüzyılda şair Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından kaleme alınan Hamzanâme, Anadolu sahasında gerek gramer gerek halk edebiyatı açısından içinde zenginlikler barındıran değerli bir eserdir. Üzerinde pek az araştırma yapılmış olan bu eserin toplamda bilinen yetmiş iki cildi vardır. Biz çalışmamızda Hamzanâme'nin on yedinci cildini ele aldık. Öncelikle metnin transkripsiyonlu çevirisini yaptık. Ardından metnin özetini hazırladık. Daha sonra metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlük oluşturduk. Anahtar Kelimeler: Hamzanâme, Hamzavî, 14. Yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi.
Hamzanâme (20. cilt) (İnceleme- metin-sözlük)
Hamzanâme, 14. yüzyılda Şair Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından kaleme alınmış, Anadolu sahasında filizlenmeye başlayan klasik Türk nesrinin ilk örneklerinden biridir. Söz varlığı ve gramer açısından oldukça verimli bir metin olan Hamzanâme'nin tespit edilmiş yetmiş iki cildi vardır. Biz çalışmamızda Hamzanâme'nin yirminci cildini ele aldık. Öncelikle metnin transkripsiyonlu çevirisini yaptık. Ardından metnin özetini hazırladık. Daha sonra metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlük oluşturduk. Anahtar Kelimeler: Hamza, Hamzanâme, 14. yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi, masal, efsane, halk hikâyesi.
Hamzanâme (55. cilt) inceleme-metin-sözlük
14. yüzyılda ilk defa Hamzavî tarafından yazıya geçirilen Türkçe Hamzanâme metinleri, Hz. Hamza'nın şahsiyeti etrafında oluşmuş İslami kahramanlık hikâyelerinin ilklerindendir. Hamzavî, Emir Süleyman'ın musahiplerden divan şairi Ahmedî'nin kardeşidir. Eserinin adı dolayısıyla Hamzavî mahlasını almış olup asıl adı bilinmemektedir. Anadolu sahasında ortaya çıkan bu eser, söz varlığı ve gramer açısından yazıldığı dönemin özelliklerini yansıtması bakımından oldukça değerlidir. Hamzanâme adlı eser yetmiş iki ciltten oluşmaktadır. Bu çalışmada, elli beşinci cildi ele alınmıştır. Öncelikle metin incelemesi yapılmış olup metnin hikâyesi sunulmuş devamında metnin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır. Son olarak metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlük ortaya konmuştur.
Hamzavi'nin Hamzanamesi (26. cilt) giriş-inceleme-metin-sözlük
Konusu tarih olmamakla beraber tarihi eserlerden faydalanan ve tarihe ışık tutan Hamzanâme'nin, bilhassa halk edebiyatı ürünlerimizin içinde önemli bir yeri vardır. Bu ürünlerin başında, ilkçağın en uzak dönemlerinden günümüze kadar gelip varlığını koruyan destanlarımız yer almaktadır. Destanlar tarihi aydınlatır, fikir ve sanat hayatına kaynak olurlar. Bu bakımdan destanlar milletlerin efsanevi tarihi sayılırlar. Türklere dair çeşitli bilgileri ihtiva eden Türk destanları da "İslâmiyet'ten Önceki Destanlar" ve "İslâmiyet'ten Sonraki Destanlar" olmak üzere ikiye ayrılırlar. Hazret-i Hamza'nın hayatı etrafında teşekkül ettirilen, onun maceralarını ve din uğruna yaptığı savaşları konu edinen hikâyelerden oluşan Hamzanâmelerin de İslâmiyet'ten sonraki destanlarımız, halk hikâyelerimiz arasında yer aldığı bilinmektedir. Eserin biçim özellikleri, yazılış amacı ile eserdeki motifler ve kahramanların özellikleri irdelendiğinde, Hamzanâmelerin destandan menkıbeye geçiş dönemi ürünleri olduğu fikri ağırlık kazanmaktadır. Bu güne kadar yapılan araştırmalar sonucunda farklı kütüphanelerde olmak üzere çok sayıda Hamzanâme nüshasına ulaşılmıştır. Yüzün üzerinde Hamzanâme cildi bulunmasına rağmen, hakkında yapılan çalışmaların sayısının azlığı dikkat çekici bir durumdadır. Gerçekleştirdiğimiz bu çalışma ile 72 ciltlik Hamzanâme külliyatının bir cildi daha araştırmacıların dikkatine sunulmuş olmaktadır. Bu çalışmadaki amacımız; Eski Anadolu Türkçesinin kapsamlı ve önemli eserlerinden biri olan, fakat bu özelliğine rağmen araştırıcıların dikkatini çekip rağbet görmemiş bulunan Hamzanâme'nin bir cildini daha günümüz Türkçesine kazandırmak ve zengin söz varlığını gözler önüne sermektir. Bu çalışma giriş, inceleme ve iki bölümden meydana gelmektedir. Girişte Hazret-i Hamza, Hamzavî ve Hamzanâme hakkında genel bilgilere yer verilmiştir. İnceleme kısmında Hazret-i Hamzanın Hayatı, Hamzavî'nin hayatı ve eserleri hakkında geniş bilgi verilmiştir. Ayrıca tezimizin konusu olan 26. cildin olaylarının özeti yapılmıştır. Bunun yanında eserin biçim incelemesi yapılarak her sayfada kaç satır bulunduğu tespit edilmiştir. Daha sonra Hamzanâme'nin 26. cildinde geçen kelimeler kökenleri bakımından sınıflandırılıp bir grafik çıkarılmıştır. Birinci bölümde eski harfli metin, dönemin yani Eski Anadolu Türkçesinin dil hususiyetlerine uyularak transkripsiyonlu şekilde yeni harflere aktarılmıştır. Harekesiz bir metin olmasına rağmen eserin yazıldığı ve ait olduğu dönem göz önünde tutularak metnin okunması esnasında Eski Anadolu Türkçesinin dil hususiyetleri hakim kılınmıştır. Eserimiz halk diliyle yazılmış ve standart bir imla hususiyeti taşımadığı için metni oluşturan kelimelerin imlaları kimi zaman aynı sayfa kimi zaman da değişik sayfalarda farklı olarak yazılmıştır. Böyle durumlarda Arapça, Farsça kelimeler doğru şekilleri ile metnimizde yer aldı. Türkçe kelimeler ise orijinal metinde geçtiği şekliyle çeviri metnimizde gösterildi. İkinci bölümde söz varlığı bakımından oldukça zengin ve hacimli bir metin olan Hamzanâme'nin, kelime kadrosunu bütünüyle yansıtan bir sözlük hazırlanmıştır. Sözlükte madde başı yapılan kelimelerin metindeki anlamları verilmiş ve geçtikleri sayfa ve satırlar tek tek gösterilmiştir. Devamında ise Sonuç, Kaynaklar ve Hamzanâme'nin 26. cildinin yazma nüshası yer almaktadır. Anahtar Kelimeler : Hz. Hamza, Hamzanâme, destan, halk hikâyeleri
Hamza-name (10.cilt)inceleme-metin-sözlük
Türk Edebiyatı'nın anlatıları arasında önemli bir yere sahip olan Hamza-nâme, sözlü kültür değerlerini taşıyan bir üründür. Türk toplumunu bağlayan maddi manevi temel güçlerin köklü tarihine ışık tutan Hamza-nâme; ideallerini, yaşam tarzlarını, düşünce dünyalarını ve inançlarını üzerlerinde taşıyan üstün vasıflarla donatılmış örnek kişiler etrafında cereyan etmektedir. Çoğu kaynaklarda destanlarımız, İslâmiyet öncesi ve sonrası olmak üzere iki gruba ayrılarak incelenmektedir. Hamza-nâme'nin 10. cildi üzerinde çalıştığımız eser, teması bakımından İslâmiyet'i kabul etmelerinden sonra oluşan Türk kültür kodlarını bünyesinde toplayarak meydana getirilmiş seçkin bir eserdir. Önceden beşeri bir mücadele ön safada tutulurken İslâmiyet'in kabul edilmesiyle beraber dini motifler, kendini göstermeye başlamıştır. Dinin ön plânda olduğu, bu anlatıda merkezdeki kahraman Hazret-i Hamza yer alırken, tehlikeli durumlarda yardım eden oğlu ya da dostluk kurduğu yaveri gibi er karakterler meydana çıkar. 14. yüzyılda Türkler cephesinde teşekkül eden Hamza-nâme; Türkiye Türkçesinin oluşumuna ve tarihi gelişimine kaynaklık eden Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait olduğu kabul edilir. Bu dönemde, destan anlatıcısı tarafından idealize edilmiş Hazret-i Hamza üzerinden yeni nesli hem eğlendirme hem de eğitme amacı taşıyarak toplumda sevilen konulardan biri haline gelmiştir. Çalışmamıza konu olan eser Eski Anadolu Türkçesi ile mensur olarak yazılmış edebi türün bir örneğidir. Çalışmamızı temellendirdiğimiz nüsha, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, Nd. 2496 numarada kayıtlı nesih yazı ile harekesiz şekilde yazılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hamza-nâme, Hamzavî, Eski Anadolu Türkçesi, 14. Yüzyıl, destansı hikâye.
Hamzavî'nin Hamza-nâmesi (34. cilt) inceleme-metin-sözlük
Eski Anadolu Türkçesi'nin önemli kaynaklarından biri olan Hamza-nâme, 14. yüzyılın ikinci yarısında şair Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından kaleme alınmıştır. Hamza-nâme, halk hikâyelerinin genel adıdır. Hamza-nâme, halk edebiyatının özelliklerini taşır. Bu eserde, Hz. Muhammed'in amcasının hayatı anlatılıyor. Bu eserde Hz. Hamza'nın kişisel özellikleri, İslâm dininin korunması, savaşlardaki cesur davranışları, kahramanlıkları, adaletsiz davranışlara karşı direnişi ve dürüstlüğü anlatılmaktadır. Hz. Hamza, bu özellikleri sebebiyle halkın ilgisini ve beğenisini kazandı. Onun özellikleri dönemin eserlerine yansır. Hamza-nâme, İslâmiyet sonrası teşekkül eden Türk destanıdır. Hamza-nâme; Türkler'in İslâmiyet'i kabulünden sonra Türk halkının yaşam şeklinde, kültüründe, edebiyat dünyasında hak ettiği yeri almıştır. Hamza-nâme, Türkler arasında kabul görmüş önemli bir eserdir. Türk halkının Hamza-nâme eserine ilgi göstermesinin nedeni; halkın İslâm dinine saygı duyması ve dilinin anlaşılır olması büyük rol oynamaktadır. Hamza-nâme, İslâmî kahramanlık destanlarının anlatıldığı ilk eserdir. Hamza-nâme, destandan menkıbeye geçiş sürecinin ürünüdür. Hamza-nâme adlı destânî hikâyeler, aslen Arap kaynaklıdır. Bu eser; ilk olarak İran Edebiyatı'na, daha sonra Türk Edebiyatı'na kazandırıldı. Hamza-nâme; halk arasında yüzyıllarca okunmuş ve halk tarafından kahvehanelerde, yeniçeri ocaklarında ve kalelerde okutulmuş bir eserdir. Hamza-nâme'nin toplamda bilinen yetmiş iki cildi vardır. Çalışmamızda Hamza-nâme'nin otuz dördüncü cildini inceledik. Öncelikle, metnin transkripsiyonunu aktardık. Sonra metni özetledik. Sonra kelime hazinesi bakımından zengin olan metnin sözlüğünü yaptık. Ardından metindeki kişilerin ve yerlerin adlarını gösteren bir index hazırladık.
Hamzanâme (6. Cilt 2. Kısım) İnceleme-Metin-Sözlük
14. yüzyıl şairi olan Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından yazılan ve Hz. Hamza'nın cesaretini, dürüstlüğünü ve savaşçılığını anlatan Hamzanâme, Türkler arasında ilgiyle okunan ve meddahlar tarafından anlatılan destansı halk hikâyeleridir. Hz. Muhammet'in amcası olan Hz. Hamza'nın, İslamiyetin ilk yıllarında Müslümanlığın yayılması hususunda gösterdiği çaba ve kahramanlıklar Hamzanâme'nin konusunu teşkil etmektedir. Eski Anadolu Türkçesinin dil özelliklerini iyi bir biçimde yansıtan Hamzanâme'nin bilinen yetmiş iki cildi vardır. Biz, yapmış olduğumuz çalışmada Hamzanâme'nin altıncı cildinin ikinci kısmını ele aldık. Öncelikle metnin transkripsiyonlu çevirisini yaptık. Ardından metnin özetini hazırladık. Daha sonra metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlük oluşturduk. Anahtar Kelimeler: Hamzanâme, Hamzavî, 14. yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi.
Hamza-Nâme (13. cilt ) inceleme- metin- sözlük
Hamzanâme, Hz. Hamza'nın serüven hayatı ve yapmış olduğu savaşları anlatılan destani halk hikāyelerin adıdır. Hz. Hamza'nın İslam dini uğruna yapmış olduğu savaşlarla Müslümanların arasında simgesel bir kahraman haline gelmiştir. Hamzanâmeler, İslam coğrafyasının farklı mekānlarında halk hikayecileri tarafından anlatılarak günümüze kadar gelmiştir. Söz varlığı ve gramer açısından oldukça verimli bir metin olan Hamzanâme'nin tespit edilmiş yetmiş iki cildi vardır. Biz çalışmamızda Hamzanâme'nin 13. Cildini ele aldık. Öncelikle metnin transkripsiyonlu çevirisini yaptık. Ardından metnin özetini hazırladık. Daha sonra metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlük oluşturduk. Anahtar Kelimeler: Hamzanâme, Hamzavî, 14. Yüzyıl, Eski Anadolu
Hamzanâme (18.cilt) inceleme-metin-sözlük
Hamzaname, 14. yüzyılda şair Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından kaleme alınmış, Anadolu'da ortaya çıkan klasik Türk nesrinin ilk ve meşhur örneklerindendir. Söz ve gramer açısından oldukça başarılı bir metin olan Hamzaname'nin tespit edilmiş yetmiş iki cildi vardır. Bu çalışmada, daha önce bu kapsam ve muhtevada incelenmemiş Hamzaname'nin onsekizinci cildi ele alınmıştır. Öncelikle metnin özeti sunulmuş, devamında metnin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır. Daha sonra metnin tümünü kapsayan bir sözlük ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Hamzavî, Hamzanâme, Eski Anadolu Türkçesi, 14. Yüzyıl
Hamza-nâme -36.cilt- (inceleme-metin-sözlük)
Dil kültürün en temel unsurlarındandır. Dil ve edebiyat, içinde yer aldığı milletin dil özelliklerini gelecek nesillere taşırken aynı zamanda kültür öğelerini de içinde barındırır. Hamza-nâme "Eski Anadolu Türkçesi Dönemi"ne ait 14. yüzyılın en önemli eserlerden biri olarak edebiyat tarihinde kendine yer edinmiştir. Bu önemli eser aynı zamanda halk kültürünün sözlü kolunun da bir uzantısını temsil etmektedir. Anılan özellikleri çerçevesinde edebiyatımızın önemli eserlerinden biri olmasına karşın ne yazık ki hakkında olması gereken seviyede araştırma yapılmamıştır. Bu çalışmada Hamzavî tarafından yazılan 72 ciltlik kıymetli eser Hamza-nâme'nin 36. cildi ele alınmıştır. Önce Hamzavî ve Hamza-nâme hakkında bilgi verilmiş, ardından orijinal metnin transkripsiyonlu çevirisi yapılmış, son olarak da metinde yer alan bütün kelimelerin sözlüğü hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Hamzavî, Hamza-nâme, 14. yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi
Hamzavî'nin Hamza-nâmesi (12. cilt) inceleme, metin, sözlük
İlk önce Arap ve İran edebiyatında görülen ve daha sonra Türk edebiyatında sözlü gelenek olarak görülmüş olan Hamzanâme, Türk-İslam kültürünün özelliklerini taşımasıyla Türk halkı arasında çok rağbet görmüştür. 14. Yüzyılda şair Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından yazıya geçirilen ve Hz. Hamza'nın menkıbevî hayatı etrafında oluşan destani halk hikâyesidir. Tespit edilmiş yetmiş iki cildi bulunan Hamzanâme söz varlığı ve garamer açısından oldukça başarılı bir metindir. Bu çalışmada Hamzanâme'nin onikinci cildi ele alınmılştır. Öncelikle metnin özeti sunulmuş, devamında metnin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır. Daha sonra metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlük ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Hamzavî, Hamzanâme, Hz. Hamza, Eski Anadolu Türkçesi.
Hamzavi'nin Hamza-nâmesi (57. cilt), inceleme-metin-sözlük
XIV-XV. yüzyıllarda Hamzavi tarafından yazıya geçirilen Hamza-nameler İslamiyet'i yaymak amaçlı Hz. Hamza, evlatları ve beylerinin yaptığı savaşları anlatan halk hikayeleridir. Hamza-nameler Eski Anadolu Türkçesi dil özelliklerini yansıtması bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışmada Hamza-nâme'nin 57. cildi incelenmiş, cildin öncelikle transkripsiyon kuralları içinde Eski Anadolu Türkçesi dil özelliklerini taşıyacak şekilde yeni harflere aktarımı yapılmış daha sonra özeti ele alınmış ve metinde geçen gramer birlikleri üzerinde tespitlerde bulunularak metindeki bütün kelimelerin yer aldığı kapsamlı bir sözlük hazırlanmıştır. Anahter Kelimeler: Hamzanȃme, Hamzavi, 14. Yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi
Hamza-nâme (48.cilt), inceleme-metin-sözlük
14. yüzyılda Ģair Ahmedî‟nin kardeĢi Hamzavî tarafından kaleme alınan Hamza-nâme, sade ve canlı Türk nesrinin en büyük örneklerindendir. Hazreti Hamza‟nın cesareti, savaĢçılığı ve güçlü Ģahsiyeti Hamza-nâme‟nin Türkler arasında ilgiyle okunmasını sağlamıĢtır. Hamza-nâme 72 ciltten oluĢmaktadır. Bu çalıĢmamızda Hamza-nâme‟nin 48. cildi ele alınmıĢtır. Öncelikle metin transkripsiyon harfleriyle latinize edilmiĢ, ardından metnin özeti hazırlanmıĢ ve son olarak da metinde yer alan kelimelerin kapsamlı bir sözlüğü oluĢturulmuĢtur. Anahtar Kelimeler: Hamza-nâme, Hamzavî, 14.yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi
Hamza-nâme (56. cilt) inceleme- metin- sözlük
Türk edebiyatının önemli eserlerinden biri olan Hamza-nâme'ler geniş anlamda halk edebiyatının dar anlamda ise dinî-destani metinlerin en kapsamlı eserlerinden bir tanesidir. XIV. yüzyılda Hamzavî tarafından yazıya geçirilen bu eser, Hz. Hamza'nın hayatı ve şahsiyeti etrafında oluşmaktadır. Hamza-nâme X. yüzyılda sözlü geleneğin bir ürünü olarak ortaya çıkmış, XIV. yüzyılda yazıya geçirilmiştir. Eski Anadolu Türkçesi döneminin dil özelliklerini taşıyan bu eser, sade ve akıcı bir dille kaleme alınmıştır. Bu çalışmamızda, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, Nd. 2496'da kayıtlı olan Hamza-nâme'nin 56. cildi incelenmiştir. Çalışmanın amacı, Eski Anadolu Türkçesinin söz varlığı ve dil bilgisini kapsamlı bir şekilde göstermek, eserin Türk dil ve edebiyatına katkılarını sunmaktır. Çalışmamız inceleme, metin ve sözlük olmak üzere üç ana bölümden meydana gelmektedir. İlk olarak eser transkripsiyon kurallarına tabii kalınarak yazıya aktarılmış olup Eski Anadolu Türkçesi döneminin yazım ve gramer kurallarından hareketle metinden örnekler verilerek incelenmiştir. Son olarak metinde geçen kelimelerin kapsamlı bir dizini oluşturulmuştur.