Ankara'daki üniversite ve eğitim araştırma hastanelerinde eğitim gören aile hekimliği anabilim dalı araştırma görevlilerinin yaşlı istismarı hakkındaki bilgi ve tutumlarının belirlenmesi

Giriş ve Amaç: Yaşlılık sosyal ve fiziksel işlev kayıplarına bağlı olarak, bağımlılığın arttığı bir dönem olarak bilinmektedir. Bu dönemde, yaşlının ve aile bireylerinin yaşadığı sıkıntıların en başında, yaşlının bakıma ve yardıma muhtaç hale gelmesi yatmaktadır. Bu durum aile içinde sosyal, psikolojik ve ekonomik sorunların yaşanmasına neden olabilmektedir. Aile içinde yaşanan değişim ve sorunların, yaşlıya yansıma biçiminden birisi de yaşlının istismara maruz kalma olasılığıdır. Yaşlılara yaklaşım konuları içerisinde özellikle yaşlı istismarı ve ihmali tüm dünyada tartışılan önemli bir sosyal sorundur. Bu çalışmanın amacı aile hekimliği asistanlarının yaşlı istismarı konusundaki farkındalığını artırmak ve bu konudaki bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma kesitsel tipte bir çalışma olup ve 20.07.2020 ile 20.11.2020 tarihleri arasında Ankara ilinde yürütülmüştür. Çalışma evrenini Ankara ilinde eğitim almakta olan 595 aile hekimliği asistanı oluşturmaktadır. Literatür taranarak araştırmacı tarafından amaca uygun anket soruları hazırlandı. Çalışma verileri araştırmacı tarafından oluşturulan anket formu aracılığı ile toplandı. Çalışma veri toplama aracı olarak kullanılan ankette katılımcılara, sosyo-demografik özellikleri, mesleki özellikleri, yaşlı istismarı hakkındaki algıları, bilgileri, istismar karşısındaki davranış ve tutumlarına yönelik sorular soruldu. Veriler SPSS (Windows için 22.0 sürüm, SPSS Inc. Chicago, IL) istatistik programında analiz edilmiştir. Tüm incelemelerde hesaplanan p<0,05 değeri istatistiksel anlamlılık olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya toplam 283 hekim katılmıştır. Katılımcıların %29,3'ünü (n=83) erkekler, %70,7'sini (n=200) kadınlar oluşturmuştur. Asistan hekimlerin %74,2'sinin (n=210) 30 yaş ve altında, %8,5'u (n=24) 41 yaş ve üzerinde olduğu saptanmıştır. Katılımcıların %83'ünün (n=235) tam zamanlı asistan doktor, %17'sinin (n=48) sözleşmeli asistan doktor (SAHU) olarak görev yaptığı saptanmıştır. Katılımcı hekimlerin %41,7'sinin (n=118) uzmanlık eğitiminin birinci yılında olduğu, %22,6'sının (n=64) ikinci yılında olduğu, %24,7'sinin (n=70) üçüncü yılında olduğu saptanmıştır. Katılımcı hekimlerin %11'inin (n=31) üç yıldan daha uzun süredir asistanlık eğitimine devam ettiği bulunmuştur. Katılımcılara %53,7'si (n=152) mesleki geçmişlerinde istismar mağduru yaşlı hastalarının olduğunu belirtmiştir. Araştırmaya katılan aile hekimliği asistanlarının %3,5'i (n=10) daha önce istismar bildiriminde bulunduğunu ifade etmiştir. Katılımcıların %80,9'u (n=229) "yaşlı istismarı geriatrik hastalar arasında önemli bir sorundur" önermesine katıldığını belirtmiştir. Aile Hekimliği asistanlarının %90,8'i (n=257) "yaşlı istismarı vakalarını bildirmek bir sağlık çalışanı olarak benim sorumluluğumda değildir" ifadesine katılmadıklarını belirtmiştir. Yaşlı istismarı ve ihmali konusunda daha fazla eğitim verilmelidir düşüncesine sahip olanlar ise %94,3'dü (n=267). Cinsiyet, unvan, birinci basamak tecrübesi, meslekte geçirilen süre, evde sağlık biriminde çalışma durumu, evde birlikte yaşanılan 65 yaş üstü birey olması ve ailesinde herhangi birinde kronik hastalık olma durumu ile son 12 ay içindeki yaşlı istismarı bulgularından herhangi birini fark etme durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Asistanlık süresi ve istismar bildiriminde bulunma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p=0,005). Sonuç: Ankara ilinde Aile Hekimliği asistanları ile yaptığımız bu çalışmada Aile Hekimleri, yaşlı istismarının bulguları, belirtileri konusunda ve yasal konularla ilgili yöneltilen önermelere verdikleri cevaplara göre bilgileri iyi seviyedeydi. Ancak istismarın, teşhis ve bildirimi için ise aynı durum söylenemezdi. Hekimler istismar konusunda yeterli eğitim aldıklarını düşünmüyorlardı. Aile hekimlerinin sayısı ve birinci basamağa yapılan müracaat sayısı ile aile sağlık merkezlerinin ulaşım kolaylığı dikkate alındığında, Aile hekimleri, şüpheli yaşlı istismarı vakalarına tanı koyma ve müdahale etme açısından ayrıcalıklı bir konuma sahiptirler. Yaşlı istismarı konusunda farkındalık için hizmet içi eğitimler düzenlenmesi faydalı olacaktır. Hekimlere eğitim vermek, güvenliklerinin sağlanması ve şüphelendiklerinde kolay takip edebilecekleri kılavuzlar ile yönergeler hazırlanması, bildirim sayısını arttırabilir. Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Aile Hekimliği Asistanları, Yaşlı İstismarı