Değişim dönüşüm ve buhran döneminde Osmanlı Devleti 1789-1807

"Değişim Dönüşüm ve Buhran Döneminde Osmanlı Devleti ( 1789-1807)" adlı bu çalışma ile III. Selim döneminde başlatılan Nizam-ı Cedid hareketi kapsamında yapılan yenilikler ve karşılaşılan mücadeleler tespit edilmeye çalışılmıştır. 1788-1792 savaşları esnasında devletin her alanda zaafiyet içinde olduğunu gören III. Selim, tüm kurumlarda yenilikler yapma gayreti içinde olmuştur. Bu amaçla yapılacak yenilikler için, öncelikle devlet tecrübesi olan kişilerden layiha hazırlamalarını istemiştir. Hazırlanan layihalardan çıkan sonuçlar genellikle askeri sistemde yenilik ya da ıslah üzerine olduğu için öncelikle askeri alanda düzenleme başlamış ve daha sonra tüm kurumları kapsamıştır. Yapılacak ıslahatların başarıya ulaşması için ihtiyaç duyulan mali kaynak, oluşturulan İrad-ı Cedid hazinesi ile sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca oluşturulan Zahire ve Tersane Hazineleri ile beraber idari alanda da düzenlemelere gidilmiştir. Dar manada Nizam-ı Cedid dönemi, askeri yenilik olarak algılansa da, gerçekte devletin sosyal, ekonomik, siyasi, kültürel alanlarında yapılan düzenlemeleri içermektedir. III. Selim, bir taraftan Osmanlı Devleti'ni yeniden eski gücüne ulaştırmak için gayret ederken, diğer taraftan iç ve dış yeni sorunlarla karşılaşmıştır. 1798 yılında Mısır'ın Fransızlar tarafından işgali, Pazvantoğlu İsyanı, Vehhabi hareketleri, Dağlı eşkıyası ile Anadolu ve Rumeli'de çıkan karışıklıklar, büyük sorunlara neden olmuştur. Osmanlı Devleti mevcut sorunların yanında bu sorunlarla da uğraşmak zorunda kalmıştır. Ortaya çıkan sorunlar mali krizleri tetiklemiş, toplum tabanında hoşnutsuz bir kitlenin oluşmasına ve çıkarları elden giden grupların devlet ve padişah aleyhine muhalif hareketlere girişmelerine neden olmuştur. Hayat pahalılığı, iç huzursuzluklar, menfaat gruplarının çıkar çatışması ve yeniliklere karşı oluşan tepkiler toplum tabanında huzursuzlukları arttırmıştır. İngilizlerin Boğaz çıkarması ve sonrasında başlayan Osmanlı-Rus savaşı III. Selim aleyhine bir isyan hareketine dönüşmüş ve Kabakçı Mustafa isyanı ile III. Selim tahttan indirilmiştir. Padişahın tahttan indirilmesiyle, yapılmak istenen yenilikler bir süreliğine sekteye uğratılmış ve Osmanlı Devleti'nin gelecek yıllarına bir darbe vurulmuştur.