İlköğretim 4, 6 ve 8. sınıf öğrencilerinin madde kavramı hakkındaki düşünceleri

Madde kavramının en temel fen kavramlarından olması ve öğrencilerin madde kavramını anlama düzeylerinin hal değişimi ve çözünme gibi kavramları öğrenmelerinde etkili olması, fen öğretimcileri öğrencilerin madde kavramını nasıl anlamlandırdıklarını araştırmaya yönlendirmiştir. Madde kavramı hakkında yurt dışında ve ülkemizde değişik araştırmalar yapılmıştır. Yapılan araştırmalar değişik öğrenim seviyelerindeki öğrencilerin madde kavramını mikroskobik düzeyde anlamalarının yetersiz olduğunu göstermiştir. Ülkemizde bu konuda yapılan önceki araştırmalar daha çok ortaöğretim (lise) düzeyinde ya da ilköğretimin son kademelerinde yapılmıştır. Bu çalışmada, madde kavramının değişik detaylarda öğretildiği ilköğretim 4., 6. ve 8. sınıflarında okuyan öğrencilerin kavramı anlama düzeyleri nitel yolla araştırılmıştır.Araştırma, Düzce şehir merkezinde bulunan bir ilköğretim okulunun 4, 6 ve 8. sınıflarında öğrenim gören on iki öğrenci ile yapılmıştır. Her sınıf düzeyinden değişik başarı düzeylerinde dört öğrenci seçilmiş ve öğrencilerle yarı-yapılandırılmış klinik görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerde ve verilerin analizinde Nakhleh ve Samarapungavan (1999) makalesindeki kavramsal yapı kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi uygulanmıştır. Kodların frekansı hesaplanarak elde edilen sonuçlar yorumlanmıştır.Çalışmanın sonucunda 4. sınıf öğrencilerinin maddelerin yapısını açıklarken makroskobik düzeyde düşündükleri, sınıf seviyesi arttıkça mikro düzeyde açıklamaların arttığı görülmüştür. Fakat şekerin kırılırken, suyun başka bir kaba ayrılması metalin bükülmesi gibi örnek olayları açıklarken üst sınıflardaki öğrenciler bile daha çok maddenin makro düzeydeki özelliklerini kullanmışlardır. Tuzun suda çözünme olayını da her seviyedeki öğrenciler daha çok makro düzeyde açıklamışlardır. Kürdanın şeklini korurken, suyun akması ve balondan çıkan havanın yayılmasını açıklarken 6. ve 8. sınıf öğrencileri daha çok mikro düzeyde açıklamalar yapmışlardır. Buzun erimesi olayını açıklamaya gelince ilginç sonuçlar ortaya çıkmış ve 6. ve 8. sınıf öğrencilerinin çoğu ve hatta 4. sınıf öğrencilerinden biri erime olayını mikro düzeyde açıklamıştır.Sonuç olarak, maddenin yapısını anlama düzeylerinin sınıf seviyesi yükseldikçe makroskobik düzeyden mikroskobik düzeye doğru ilerlediği, fakat mikroskobik düzeyde açıklamada bulunan öğrencilerin maddenin uğradığı değişimleri ve esnek olmama ve akışkanlık gibi olayları mikroskobik düzeyde açıklayamadıkları anlaşılmıştır. Öte yandan, yalnızca buzun erimesi konusunda mikroskobik düzeydeki açıklamalarda görülen artışın, bu olayın Fen ve Teknoloji dersinde hal değişimlerine verilen en tipik örnek olmasından ve hal değişimini çözünme kavramından daha önce öğrenilmesinden kaynaklanmış olabileceğini düşündürmüştür.