Lise öğrencilerinin farklı kimliklere dair kalıp yargıları ve bunların kaynakları

Bu araştırmada, lise öğrencilerinin farklı kimliklere ilişkin hangi kalıp yargılara sahip olduğunu, ilgili kalıp yargıların nasıl ortaya çıktığını tespit etmek ve kalıp yargıların oluşumunda eğitimin rolünü ortaya koymak amaçlanmıştır. Nitel bir yaklaşımın temel alındığı çalışma, durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Tokat ilinde yer alan 4 ortaöğretim kurumunda öğrenim gören 275 lise öğrencisi oluşturmuştur. Lise öğrencilerinin ulusal, etnik, dini ve cinsel kimliklere dair sahip olduğu kalıp yargıların değerlendirilmesinde, açık uçlu soru formundan elde edilen verilerden yararlanılmıştır. Katılımcılardan "Suriyeli", "Ermeni", "Yunan", "Kürt", "Musevi", "Hristiyan", "Kadın" ve "Erkek" denilince akıllarına gelen kavramları yazmaları ile bu kavramlarla ilk kez nerede ve nasıl karşılaştıklarını ifade etmeleri istenmiştir. Katılımcılar tarafından verilen yanıtlar, ana ve alt temalar şeklinde kategorilere ayrılmış, daha sonra da içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma bulgularına göre, lise öğrencilerinin Suriyelilere dair en çok "sığınmacı" ve "mazlum", Ermenilere dair en çok "gayrimüslim" ve "düşman", Yunanlara dair en çok "özenti" ve "gayrimüslim", Kürtlere dair en çok "anlaşılması zor" ve "doğulu", Musevilere dair en çok "kâfir" ve "zalim", Hristiyanlara dair en çok "kâfir" ve "gayrimüslim", kadınlara dair en çok "anne" ve "şiddet mağduru", erkeklere dair ise en çok "şiddet yanlısı" ve "kendini kadınlardan üstün gören" stereotiplerine sahip olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırmanın sonucunda ortaya çıkarılan kalıp yargıların kaynaklarının ise aile, sosyal çevre, medya ve eğitim olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kolektif kimlik, Öteki, Kalıp yargı, Önyargı, Ayrımcılık, Eğitim