Soğuk savaş sonrası Çin Halk Cumhuriyeti'nin Orta Asya politikası

Bu tezin amacı, Çin Halk Cumhuriyeti'nin Orta Asya politikasını analiz ederek, bölgenin Çin dış politikasındaki yerini incelemektir. Orta Asya, gerek konumu gerek zengin yer altı ve yer üstü kaynakları gerek ise başat güçlerle sınırdaş olması ile büyük güç sahibi ülkelerin dikkatini çeken öneme sahiptir. Başat güçlerden biri olan Çin için bölge, hem ulusal hem de uluslararası hedefleri için stratejiktir. Çin dış politikasının temel parametreleri olarak kabul edilen enerji ve güvenlik kavramları her iki hedefin de ana konusunu oluşturmaktadır. "Kazan-kazan" anlayışıyla Orta Asya ile ilişkilerini geliştirmeye çalışan Çin, bölgede gerçekleştirdiği yatırımlar, geliştirdiği ikili ilişkiler sayesinde ülkelerin kalkınmasına destek olup, bölgenin küresel alanla entegrasyonunu kolaylaştırmakla birlikte, kolektif bir anlayışla Türkistan coğrafyasını istikrarsızlaştıran etmenlere karşı mücadele vererek bölgenin güvenliğini sağlama çabasındadır. Güvenliği sağlarken Rusya ile ortak paydada buluştukları görülmektedir. Nitekim bölgenin istikrarsız yapısı her iki büyük güç için de ulusal güvenliklerini tehdit edebilecek nitelikler barındırmaktadır. Bu bağlamda Şangay İşbirliği Örgütü, her ne kadar sınır sorunlarının çözümü için kurulsa da ilerleyen zamanlarda yeni misyonlar yüklenerek bölgesel güvenliğin sağlaması adına önemli bir bölgesel örgüt kimliğine sahip olmuştur. Çin aynı zamanda güvenlik anlamında ağırlıklı olarak Şangay İşbirliği Örgütü bünyesinde olmak kaydıyla Rusya ile birlikte hareket ederek Türkistan'daki fiziki varlığına karşı oluşabilecek tepkileri azalmak istemektedir. Öte yandan Çin'in resmi olarak beyan etmese de bölgesel hegemon güç ve sonrasında küresel hegemon güç olma iddiası, çevre ülkeler üzerinde oluşturduğu hakimiyet ile sağlanacaktır. Bu anlamda büyüyen ekonomisini Orta Asya ülkeleri üzerinde bir etki aracı olarak kullanan Çin, bölge vasıtasıyla uluslar arası alanda da inisiyatif alan bir güce ulaşabilecektir. Nitekim Bir Kuşak Bir Yol girişimi inisiyatif anlamında tezde ele alınacak önemli bir örnektir. Bu politikasını uygularken yumuşak güç unsurlarına sıkça başvuran Beijing Yönetimi'nin, başarılı olabilmek için orta vadede enerjiyi sorunsuz elde etmesi ve ekonomik büyümesinin sürdürülebilir olması gerekmektedir. Bu yüzden Orta Asya'nın güvenliği aynı zamanda Çin'in hem enerji hem de ulusal güvenliğine hizmet etmektedir. Bu bağlamda Çin dış politikasının temel parametrelerini oluşturan ve Orta Asya politikasıyla örtüşen güvenlik ve enerji tezde ağırlıklı olarak ele alınacak kavramlardır. Anahtar Kelimeler: Enerji, Güvenlik, Orta Asya, İşbirliği, Çin Halk Cumhuriyeti