Türkiye'deki fen eğitimi konulu tezlerin konu yönelimi ve yöntemsel analizi

Bu araştırmanın amacı, 1990-2017 yılları arasında Türkiye'de fen eğitimi alanında yapılmış olan yüksek lisans ve doktora tezlerini; i) tez türü, tez yılı, tezin yapıldığı üniversite ve tez danışman unvanına göre incelemek, ii) tezlerde çalışılan konuların analizlerini yapmak, iii) tezlerde kullanılan yöntemleri incelemek ve iv) araştırmada elde edilen bulguları ilk defa bu araştırmada geliştirilmiş olan asma haritası tekniği ile sunmaktır. Oluşturulan asma haritası ile Türkiye'de 1990-2017 yılları arasında fen eğitimi alanında yapılan tezlerde çalışılan konuların çalışılma sıklığını ortaya koymak planlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma deseni içerisinde kullanılan doküman incelemesi (analizi) kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, Türkiye'de fen eğitimi alanında yapılan 1714 tez analiz edilmiştir. Türkiye'deki tezlerin taranmasında Yükseköğretim Kurulu (YÖK)'nun "Tez Merkezi" kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, araştırmada hazırlanan "Tez Sınıflama Formu" ve "Tez Tarama Formu" kullanılmıştır. 1990-2017 yılları arasında yapılan ve tam sürümüne ulaşılan 1714 tez betimsel analiz ile incelenmiştir. Elde edilen verilerle Türkiye'de 1990-2017 yılları arasında fen eğitimi alanında yapılan tezlerin türleri ve yıllara göre dağılımları, frekans tablosu ile gösterilmiştir. Daha sonra Türkiye'deki tezlerin hangi üniversitelerde yapıldığı ve tez danışmanlarının unvanları tablolar halinde gösterilmiştir. Tezlerde çalışılan konular, örneklem grubunun özellikleri, tezlerde kullanılan araştırma yöntemleri ve modelleri, tezlerde kullanılan veri toplama araçları ve veri analiz metotları frekans tabloları ile verilmiştir. Türkiye'deki tezlerde çalışılan konuların her biri için akış diyagramları oluşturularak, konuların hangi yıllarda çalışıldığı ve çalışmalarda hangi yöntemsel tekniklerin kullanıldığı sunulmuştur. Son olarak akış diyagramlarından elde edilen veriler kullanılarak fen eğitiminde yapılan çalışmaların dönemlere göre çalışılma sıklığını göstermek amacıyla bu çalışmada geliştirilen "Asma Haritası" oluşturulmuştur. Araştırma bulgularından, tezlerin çoğunu yüksek lisans tezlerinin oluşturduğu, tezlerin yazıldığı yıllara bakıldığında bazı dönemlerde (özellikle 2005-2012 yılları arası) tez sayılarında önemli artış olduğu, tezlerin yazıldığı üniversite bağlamında sırasıyla; Gazi Üniversitesi, Ortadoğu Teknik Ünivesitesi, Atatürk Üniversitesi, Marmara Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi ve Karadeniz Teknik Üniversitesinin ön plana çıktığı ve tezlerde en fazla doktor öğretim üyesi (eski adıyla yardımcı doçent doktor) akademisyenlerin danışmanlık yaptığı görülmüştür. Konuların çalışılma sayısına bakıldığında en fazla öğretim yaklaşım/yöntem/strateji ve teknikleri, ardından sırasıyla en çok program, kavram yanılgısı ve kavram öğretimi, çevre eğitimi, sınav/kitap/kurum analizi çalışılmıştır. Öğretim yaklaşım/yöntem/strateji ve tekniklerine baktığımızda, kendi içinde 126 farklı konu olduğu tespit edilmiştir. Bu konular arasında en fazla bilgisayar (web) destekli öğrenme, işbirlikli öğrenme, yapılandırmacı yaklaşım, laboratuvar yöntemi/deney teknikleri, argümantasyon, proje tabanlı öğretim, probleme dayalı öğrenme ve araştırma-sorgulamaya dayalı öğrenme konuları çalışılmıştır. Tezlerin yöntemsel özelliklerine yönelik bulgular açısından en fazla ortaokul öğrencilerinin örneklem grubu olarak kullanıldığı, araştırma yöntemi olarak en fazla nicel araştırma yönteminin ve araştırma modeli olarak en çok deneysel modelin kullanıldığı tespit edilmiştir. Tezlerde veri toplama aracı olarak en fazla testler kullanıldığı ve veri analiz yöntemi olarak en çok betimsel analizler ve t-testi kullanıldığı görülmüştür. Ayrıca birçok tezde yöntemsel özelliklerin açık bir şekilde verilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, yurtdışında yapılan çalışmaların Türkiye'deki lisansüstü tezlerde çalışılan konuları etkilemiş olabileceği, geçmiş yıllarda yurt dışında çalışılan konuların yıllar sonra Türkiye'de çalışıldığı ancak gelişen internet ve iletişim ağı ile son yıllarda Türkiye'de güncel konuların çalışılmış olduğu sonucuna varılmıştır. Tez özetlerindeki eksikleri azaltmak için ulusal bir tez şablonu oluşturulabileceği, asma haritası çizmek için bilgisayar programı geliştirilebileceği ve araştırmacıların çalışabilecekleri konular önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: fen eğitimi, lisansüstü, yöntemsel analiz, asma haritası, konu yönelimi.