Prof. Dr. Mesut Aydın danışmanlığındaki tezler
24 tez · İnönü University
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital demokrasi düzeylerinin incelenmesi
Amaç: Araştırmada, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital demokrasiye ilişkin tutum düzeylerini incelemek amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmada, nicel bir yöntem izlenmiş olup tarama, nedensel karşılaştırma ve korelasyonel (ilişkisel) model olmak üzere üç farklı araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Türkiye'deki üniversitelerin lisans programlarında öğrenim gören sosyal bilgiler öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırma evreni içerisinden 21 farklı devlet üniversitesinin lisans programlarında öğrenim gören 887 kadın ve 287 erkek olmak üzere toplamda 1174 sosyal bilgiler öğretmen adayı ise araştırmanın örneklemi olarak belirlenmiştir. Araştırmanın örneklemi belirlenirken Türkiye'de bulunan yedi coğrafi bölge içerisinden her bir bölgeden üç farklı üniversitede öğrenim gören öğretmen adayları araştırmaya dâhil edilerek maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde araştırmanın örneklemini oluşturan 21 üniversitenin lisans programlarında öğrenim gören SBÖA'dan "Google Form" aracılığıyla gönüllülük ilkesi çerçevesinde çevrimiçi olarak toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen 20 maddelik "Kişisel Bilgi Formu" ile Doğan ve Kırbaç (2025) tarafından geliştirilen 37 maddelik "Dijital Demokrasi Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde, "Bağımsız Gruplar T (Independent-Samples T)", "Tek Yönlü ANOVA (One-Way ANOVA)", "Pearson Korelasyon (Pearson's Correlation)" ve betimsel istatistiki testler uygulanmıştır. Analizlerin yapılmasında ise Jamovi 2.7.12 yazılım paket programı kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmada elde edilen bulgular, araştırmanın alt amaçlarında yer alan değişkenlere göre analizleri yapılarak 21 kategori altında ele alınmıştır. Sonuç: Araştırmanın sonuçları değerlendirildiğinde, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital demokrasiye ilişkin genel tutumlarının "orta düzeyde" olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca değişkenlerin yer aldığı her bir kategoriye yönelik elde edilen bulgular, tartışma ve sonuç bölümünde değerlendirilmiş olup sonuçlara ilişkin araştırmacı ve uygulayıcılara öneriler sunulmuştur.
İlköğretim II. kademe demokrasi eğitimi konuları üzerine Türk ve Alman eğitim sistemlerinde öğretmen görüşlerinin karşılaştırılması: Osnabrück-Muş örneği
Bu araştırmamızın amacı, Almanya'daki ve Türkiye'deki demokrasi eğitimi ile ilgili dersleri veren ortaokul öğretmenlerinin İlköğretim II. Kademe demokrasi eğitimi konuları üzerine görüşlerini karşılaştırmaktır. Bu nedenle Survey (Tarama) Modeli, Nitel Görüşme Tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma evrenini, Almanya'nın Osnabrück kentindeki 11 ortaokul öğretmeni ile Türkiye'nin Muş kentinde bulunan 11 ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla nitel görüşme (mülakat) gerçekleştirilmiştir. Görüşmede toplam 6 soru her iki ülkedeki öğretmenlere aynı şekilde sorulmuştur. Görüşmede kayıt cihazı kullanılmış, kayıtlar daha sonra metin haline dönüştürülmüştür. Elde edilen verilerin analizi için betimsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Alman öğretmenlerin cevapları, A1-A11, Türk öğretmenlerin cevapları, T1 - T11 gibi kodlarla belirlenmiştir.Çalışmamızın sonunda, öğretmenlerin demokrasi algılarında ve demokrasi eğitimi ile ilgili uygulamalarında farklılıklar olduğu gözlenmiştir. Almanya'da demokrasi eğitimi ile ilgili uygulamaların daha fazla olduğu ve öğrencilerin okul ve ders ile ilgili işlere katılımının sağlanmaya çalışıldığı belirlenmiştir. Alman öğretmenler, sınıf meclisleri uygulamasını gerçekleştirmekte ve Öğretim materyali seçimini düzenlemektedirler. Almanya'daki okullarda, demokrasi eğitimi için yeterli alan sağlanmaktadır. Buna karşın, Türkiye'de, demokrasi eğitimi için, okullarda yeterli alan olmadığı belirtilmiştir. Türkiye'deki öğrencilerin katılım bilincinin yeterli derecede kazandırılmadığı, demokrasi eğitimi verilirken yeterli derecede uygulamaların yapılmadığı derslerin genellikle teorik olarak işlendiği ortaya çıkmıştır.Anahtar Kelimeler: Demokrasi, eğitim, demokrasi eğitimi
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları ile mesleki coşku düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırma ile Sosyal Bilgiler Öğretmen adaylarının mesleki coşkularının ve öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarının ne düzeyde olduğunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarının mesleki coşkularının ve mesleğe ilişkin tutumlarının; cinsiyete, sınıf düzeyine, bölümü isteyerek tercih etme, bölümde lisansüstü eğitim yapmayı isteme değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği de incelenmiştir. Araştırmada ayrıca öğretmen olarak atanma olasılığına ilişkin algı, mesleki coşku ve mesleğe ilişkin tutum arasındaki ilişkilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Betimsel, nedensel karşılaştırmalı ve ilişkisel araştırma desenlerinin kullanıldığı bu araştırmanın evrenini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programında öğrenim görmekte olan öğretmen adayları (n=279) oluşturmaktadır. Araştırmada ayrıca örneklem alınmamış, evrendeki bütün öğrencilere ulaşılması hedeflenmiştir. Yapılan uygulamalar sonucunda 197 öğretmen adayından toplanan veriler analize dahil edilmiştir. Araştırmada "Mesleki Coşku Ölçeği" ve "Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen veriler üzerinden öncelikle betimsel istatistik hesaplamaları, t testi ve tekyönlü varyans analizi ve korelasyon analizi yapılmıştır. Yapılan analizlerden sonra öğretmen adaylarının mesleki coşkuları ile mesleğe iliştin tutumlarının cinsiyet, sınıf düzeyi ve bölümü isteyerek tercih etme değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca mesleki coşku ve mesleğe ilişkin tutum arasında pozitif yönde düşük ve orta düzeyde anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir.
Demokrasi konulu haberlerin yerel basında yansımaları (1946-1960 Malatya örneği)
Demokratik sistemlerde yasama, yürütme ve yargı organlarının yanında "dördüncü kuvvet" olarak nitelendirilen basın; toplumların aydınlatılmasında, görüş ve düşüncelerin yayılmasında ve her türlü yenilik ve değişimlerin topluma ulaşması bağlamında önemli işlevler üstlenmektedir. Kuşkusuz demokrasinin yerleşmesi, gelişmesi ve devamlılığı da bu işlevlerin doğru ve etkin yönetilmesine bağlıdır. Çünkü demokrasilerin özü olan halkın, sistemden haberdar olduğu oranda katılımı da artacak ve dolayısıyla katılımın yüksek olduğu demokratik sistem daha sağlıklı işleyecektir. Nitekim aynı durumun basın için de geçerli olmuştur. Genellikle tarafsız ve özgür bir basının, gerçek demokrasilerde hayat bulduğunu görebiliriz. Bu doğrultuda demokrasi ile basının, birinin varlığının diğerine bağlı olduğu pozitif bir ilişki içerisinde hareket ettiklerini rahatlıkla söyleyebiliriz. Bir milletin adeta günlükleri olan gazeteler çıkarıldığı dönemin toplumsal ve siyasal dokusu, değerleri, kişilikleri ve kurumları hakkında haber kaynakları sunmaktadır. Sunduğu bu haber kaynaklarıyla gazeteler, sadece çıkarıldığı dönemle sınırlı kalmayıp, kuşkusuz ileriki yıllarda da siyasetten tarihe, ekonomiden eğitime, hukuktan sosyolojiye ve birçok alandaki disiplinlere zengin kütüphane verileri içermektedir. Dolayısıyla gazetelerin sunduğu bu haber kaynakları Sosyal Bilimler disiplinlerinden kaynağını alan Sosyal Bilgiler dersinin de başvurduğu en önemli materyallerden biri olduğunu söyleyebiliriz. Araştırma, nitel bir desene sahip olup, nitel veri toplama sürecinde durum çalışması modeli kullanılmıştır. 1946-1960 yılları arasındaki demokrasi konulu haberlerin Malatya yerel basınında yansımaları, araştırmanın temel amacı olarak belirlenmiştir. Araştırmada, Milli Kütüphane'nin Süreli Yayınlar Arşivi'ndeki 1946- 1960 Malatya yerel basınında yer alan 2 gazete (Fırat ve (Yeni) Malatya Postası) çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Bu gazeteler içerisinden 7000'ne yakın gazete kullanılmış ve demokrasi ile ilişkili toplam 891 habere ulaşılmıştır. Ulaşılan bu haberler, 8 kategoride tasnif edilerek kodlamalar yapılmıştır. Ayrıca araştırmanın verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılırken, verilerin analizinde ise içerik analizi tekniği uygulanmıştır. Araştırma beş bölümden oluşturulmuştur. Birinci bölümde araştırmanın amacı, önemi, sınırlılıkları, varsayımları ve araştırmada yer alan tanımlara ilişkin bilgiler yer alırken ikinci bölümde araştırma konusu ile ilgili kavramsal çerçeve oluşturulmuş ve ilgili araştırmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın amaçları ve problemleri doğrultusunda araştırmanın hangi yöntem modelle yapıldığına, çalışma grubunun ne olduğuna, hangi veri toplama araçları ile verilerin toplandığına ve nasıl analiz edildiğine ilişkin bilgilere değinilmiştir. Araştırmanın dördüncü bölümünde, nitel veri toplama araçları ile toplanan verilerden elde edilen bulgular, tablolardan yararlanılarak anlatılırken, araştırmanın beşinci yani son bölümünde ise araştırma bulguları doğrultusunda elde edilen sonuçlara yer verilmiş; sonuçlar, ilgili bulgular doğrultusunda tartışılmış, araştırmacılara yönelik önerilere yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Demokrasi, Basın, Gazete ve Haber
Malatya yerel gazetelerine göre milli gün ve bayram kutlamaları (Sosyal bilgiler 4-7. sınıf kitaplarındaki kazanımlar)
Milletlerin hayatında önemli bir yeri olan ve heyecanla kutlanan önemli günler, olaylar ya da üzüntü ile hatırlanan anma günleri mutlaka mevcuttur. Bu günlerin ve olayların hatırlanması, kutlanması ya da anma törenleri yapılması millî bilincin bir yansımasıdır. Aynı zamanda milli bilinci kuvvetlendirip birlik olma arzusunu artırır. Bayram, tören ve anma günleri siyasi otoritelerin meşruiyetini yansıtması adına da büyük önem arz eder. Bu kutlamaların halkı bir araya getirerek, birlik ve beraberlik duygusunun en coşkulu şekilde yaşanmasına vesile olduğu görülmektedir. Sosyal Bilgiler dersi milli bilincin oluşmasında ve milli kültürün yeni nesillere aktarılmasında miğfer bir ders konumundadır. Temel amaçlarından biri iyi ve sorumlu bir vatandaş yetiştirmek olan sosyal bilgiler dersinde, milli gün ve bayram kutlamaları ile anma törenleri, bu günlere ait önemli değerlerin aktarılmasında, milli hafızayı canlı tutmak adına önemli bir yer almaktadır. Bu çalışmanın temel amacı Malatya yerel gazetelerinde tespit edilen milli günleri, bayram kutlamalarını, anma törenlerini, Sosyal Bilgiler öğretim programındaki kazanımların içeriğindeki mevcut durumu açısından incelemektir. Bu bağlamda 1934- 1950 yılları arasında yayınlanan Malatya yerel gazeteleri, Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan milli gün ve bayram kutlamalarına ait kazanımlar temel alınarak doküman incelemesi yoluyla incelenecektir. Nitel bir desene sahip olan araştırmamız, durum çalışması modeli ile ele alınmıştır. "Malatya Yerel Gazetelerine Göre Milli Gün ve Bayram Kutlamaları (Sosyal Bilgiler 4-7. Sınıf Kitaplarındaki Kazanımlar)" adlı çalışmada, araştırmadaki temel problemi çözebilmek için seçilen çalışma grubunu Milli Kütüphane'nin Süreli Yayınlar Arşivi'ndeki Fırat, Gayret, Işık ve Yeni Malatya gazetelerinin 1934- 1950 yılları arasındaki sayıları oluşturmaktadır. Bu gazeteler içerisinde 5.500'e yakın gazete sayfası taranırken milli günler, bayram kutlamaları ve anma günleri ölçüt olarak alınarak ölçüt örneklem yöntemi kullanılmıştır. Bu konularda 550 habere ulaşılmıştır. Elde edilen bu haberler üç sınıflandırma başlığında ve on üç kategoride tasnif edilerek kodlanmıştır. Verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi, verilerin analizinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırmanın problem durumu, amacı ve önemi, sınırlılıkları, varsayımları ve araştırmada yer alan kavramlara ilişkin tanımlar yer almaktadır. İkinci bölümde araştırma konumuzla ilgili kavramsal çerçeve oluşturularak ilgili araştırmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın yöntemi, modeli, çalışma grubu, veri toplama araçları ve analiz edilme yolu ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Araştırmanın dördüncü bölümünde toplamış olduğumuz verilerden elde edilen bulgular, tablolar yardımıyla anlatılmış, beşinci bölümde ise bulgulardan elde edilen bilgiler doğrultusunda elde edilen sonuçlara yer verilmiştir. Sonuçlar, bulgulardan elde edilen bilgiler ile yorumlanmış daha sonra bazı önerilerde bulunulmuştur. Çalışmada ele alınan probleme ve amaca hizmet edecek veriler, çalışmamızda yeni bir bakış açısıyla değerlendirilecek ve sosyal bilgiler eğitimi çalışma alanı için önemli bir veri oluşturacaktır. Sonuç olarak, elde ettiğimiz veriler doğrultusunda gazete haberlerinden ulaşılan milli günlerin ve anma toplantılarının bazılarının ders kitaplarında ve kazanımlarda yer almadığı tespit edilmiştir. Milli bilinç oluşturma noktasında her önemli günün farkındalığının kazanılması için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Anahtar sözcükler: Milli bayramlar, Kutlamalar, Sosyal Bilgiler, Kazanım, Gazete
Vatandaş için medeni bilgiler kitabındaki insan hakları ve demokrasi konularının etkin vatandaşlık öğrenme alanı kazanımları açısından incelenmesi
Sosyal Bilgiler programı özünde Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı, ülkesini ve manevi değerlerini içselleştirip koruyan, demokrasi ve insan haklarına saygı duyan, eleştiren düşünme yeteneğine sahip, çevresinde gelişen olaylara karşı duyarlı olan, üretmekten kaçmayan ve sorumluluklarının bilincinde olan vatandaşlar yetiştirme gayesiyle oluşturulmuştur. Bu tanımdan bazı noktaları dikkatle incelediğimizde aslında Sosyal Bilgiler programı etkin vatandaşlar yetiştirmeyi hedeflemektedir. Mustafa Kemal Atatürk savaşlardan yeni çıkmış halkın, ekonomik anlamda güçlükler çektiği henüz Cumhuriyet'in ilk yıllarında etkin ve etkili vatandaşlar yetiştirme gerekliliğinin farkındaydı. Askeri ve ekonomik zaferlerin eğitim ile desteklenmediği sürece ülkenin kalkınamayacağının farkındaydı ki henüz savaş bitmeden 1921 yılında milli eğitime yön vermek parolasıyla maarif kongresi düzenlemişti. Eğitimin savaşta dahi olunsa önemliliğini benimseyen bir liderin; ülkesine ve manevi değerlerine bağlı, eleştirel düşünebilen, bilime ve üretmeye önem veren vatandaşlar yetiştirmek istemesi elbette hiç şaşırtıcı olmayacaktır. Bu düşünceden hareketle İsmet İnönü'ye yazdığı bir mektupta; "Vatan çocuklarını iyi vatandaş olarak yetiştirmek için yurt bilgisinin önemi bilinmektedir. Yurt bilgisi notları olarak öğretmen Afet Hanım tarafından şimdiye kadar yayınlanan seçim, vergiler, askerlik ve vatandaş için medeni bilgiler kitaplarının gerekli kısımlarını bir araya getirerek ve (vatandaş için medeni bilgiler kitabının birinci cildi olarak yeniden bastırılmak üzere düzenlenmesini önerdim." cümlelerini kullanmıştır. Bu araştırma nitel bir desene sahiptir ve verilerin toplanması doküman incelemesi yöntemi ile gerçekleşmiştir. Amacı "Vatandaş İçin Medeni Bilgiler kitabındaki İnsan Hakları ve Demokrasi konularının Etkin Vatandaşlık öğrenme alanı açısından irdelenmesi" olarak belirtilebilir. Araştırmanın çalışma gurubu etkin vatandaşlık öğrenme alanı kazanımları ve Vatandaş için Medeni Bilgiler kitapları olarak belirlenmiştir. Vatandaş İçin Medeni Bilgiler kitabında, insan hakları ve demokrasi konulu, etkin vatandaşlık kazanımları çerçevesinde altmış konu başlığına ulaşılmış ve incelenmiştir. Elde ettiğimiz bu altmış konu başlığı beş kategoriye ayrılıp kodlamalar yapılmıştır. Araştırma beş bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde araştırmanın amacı, önemi, sınırlılıkları ve tanımlara ilişkin bilgiler yer almıştır. İkinci bölümde kuramsal bilgilerle birlikte ilgili çalışmalara yer verilmiştir. Üçüncü kısımda araştırmanın yöntemine dair; araştırmanın modeli, çalışma grubu, verilerin toplanması ve verilerin analizi bilgilerine yer verilmiştir. Araştırmanın dördüncü bölümünde elde ettiğimiz bulgular tablolar yardımı ile anlatılırken beşinci bölümde ise sonuca dair bilgilere ve araştırmacılara yönelik önerilere yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Sosyal Bilgiler, Etkin Vatandaşlık, İnsan Hakları, Demokrasi
Türkiye ve Türkmenistan sosyal bilgiler ders kitaplarında insan hakları ve demokrasi kavramlarının karşılaştırılması
Bu araştırma, Sosyal Bilgiler eğitimi alanına dahil olan "insan hakları ve demokrasi" kavramlarının iki ülke nezdinde kıyaslamalı bir çalışma örneğidir. Bu yönüyle Sosyal Bilgiler eğitimi alan çalışmasıdır. Araştırmada, "Türkiye ve Türkmenistan Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında İnsan Hakları ve Demokrasi Kavramlarının Karşılaştırmalı" olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması (nitel vaka) modeli kullanılmıştır. Bu bağlamda Türkiye ve Türkmenistan ders kitapları; içerik, metin çeşitleri, teknik ve tasarım, etkinlik ve ölçme değerlendirme bakımından karşılaştırılmalı olarak ele alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubu; Türkiye'deki 7.Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı ile Türkmenistan'daki 10. Sınıf Toplumu Öğrenmek Ders Kitaplarından oluşmaktadır. Söz konusu kitaplar belirlenirken, içerik bakımından birbirine benzer olmaları göz önünde bulundurulmuştur. Dolaysıyla çalışma grubu belirlenirken benzeşik örnekleme yönteminden faydalanılmıştır. Her iki ders kitabında "insan hakları ve demokrasi" kavramlarının geçtiği ünitelerin belirlenmesinde ise ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma verileri toplanırken Türkiye için 7. sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabında yer alan "Yaşayan Demokrasi" ünitesi; Türkmenistan için de 10. sınıf Toplumu Öğrenmek Ders Kitabında yer alan "Toplumun Siyasi Hayatı" ünitesi dikkate alınmıştır. Sonrasında toplanan veriler, öncelikle araştırmanın alt amaçlarına uygun bir şekilde tasnif edilmiştir. Bu kapsamda ilgili ünitelerdeki insan hakları ve demokrasi içerikli veriler ilk grupta; teknik ve tasarımlar, kullanılan görseller, tablo ve grafiklerden elde edilen veriler ikinci grupta; etkinliklerle ölçme ve değerlendirmeye yönelik veriler ise üçüncü grupta incelenerek araştırmaya dahil edilmiştir. Ayrıca Türkmenistan ders kitabından toplanan veriler, analiz edilmeden önce Türkmen Türkçesinden, Türkiye Türkçesine uyarlanmasına da özen gösterilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre insan hakları ve demokrasi konulu ünitelerin içerik, teknik ve tasarım, etkinlikler ile ölçme ve değerlendirme açısından Türkiye'nin 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı ile Türkmenistan'daki 10. Sınıf Toplumu Öğrenmek Ders Kitabı karşılaştırıldığında: 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabının daha donanımlı bir içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir.
Öğretmen adaylarının küresel sorunlara ilişkin küresel sosyal sorumluluk düzeyleri ve görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının küresel sorunlara ilişkin küresel sosyal sorumluluk düzeylerini ve görüşlerini incelemektir. Araştırmada küresel sosyal sorumluluk düzeylerini belirlemede tarama modeli kullanılmıştır. Nitel araştırmada ise beş adet açık uçlu sorunun yer aldığı bir form kullanılmıştır. Araştırmanın temel problemini oluşturan "Küresel sorunlara ilişkin küresel sosyal sorumluluk düzeyleri" belirlenirken Başer (2015) tarafından geliştirilen küresel sosyal sorumluluk ölçeğinden yararlanılmıştır. Küresel sosyal sorumluluk ölçeği, İnönü Üniversitesi'nde Okul öncesi öğretmenliği, Sınıf öğretmenliği, Sosyal bilgiler öğretmenliği ve Türkçe öğretmenliği bölümlerinde yer alan 460 öğretmen adayına uygulanmıştır. Sosyal Bilgiler dersi müfredatında ve Sosyal Bilgiler öğretmenliği lisans programında küresel sorunlara daha geniş yer verildiğinden, ayrıntılı bilgiye ulaşmak amacıyla sadece Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarına nitel araştırma formu uygulanmıştır. Verilerin analizi sırasında tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çoklu karşılaştırma testi (Post-Hoc) ve bağımsız gruplar t-testi ve içerik analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Bulgular incelendiğinde adayların küresel sosyal sorumluluk düzeylerinin yüksek olduğu söylenebilir. Eğitim alınan program, cinsiyet ve ilgi alanı değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Sınıf değişkenine göre ulusal sorumluluk alt boyutunda, bilgi alınan kaynak değişkenine göre ise eyleme dönük sorumluluk ve ulusal sorumluluk alt boyutlarında anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Ancak yerleşim yeri, anne öğrenim düzeyi, baba öğrenim düzeyi, aile aylık geliri ve bilgi düzeyi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık görülmemiştir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tartışmalı konuların öğretimine yönelik tutumları
Sosyal bilgiler dersi, sosyal bilim dallarından beslenen bir vatandaşlık eğitimi dersidir. Geçmişten günümüze devletlerin vatandaşlık eğitimi programı değişmekte ve yaşanılan yüzyıla göre şekillenmektedir. Yirmi birinci yüzyıl bireylerin, eleştirel ve yansıtıcı düşünmelerini, aktif bir şekilde sosyal hayata katılım göstermelerini, kendilerini özgürce ifade edebilmelerini, bilimsel düşünme basamaklarını kullanmalarını ve toplum ile ilgili sorunlara çözüm önerileri getirmelerini beklemektedir. Tüm bu beceriler ve çoğulcu demokrasilerin uygulandığı ülkelerdeki hedeflenen demokratik ve etkin vatandaş tipi, ülkemizde de hedeflenmektedir. Güncel sosyal bilgiler dersi programında öğrencilerin, problem durumlarını sınıf ortamında tartışmalarını, özgürce kendilerini ifade etmelerini ve bilimsel düşünme metotlarıyla ileri sürülen fikirleri değerlendirmelerini içermektedir. Demokratik vatandaş tipi soran, sorgulayan ve aktif olarak sosyal çevresine katılan vatandaş tipidir. Yaşadığı toplumun sorunları üzerine düşünen kişiler etkin vatandaşlardır. Bireyler yaşadıkları toplumun sorunlarıyla, küçük yaşlarda ve okul sıralarında tanışmalıdır. Ancak bu şekilde gerçek hayata hazırlanabilirler. Öğrencileri gerçek hayata hazırlamak için toplum içerisinden seçilen konularla yüz yüze getirmek ve sınıfta demokratik bir tartışma atmosferi oluşturarak tartışmalı konuları sunmak gerekmektedir. Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının tartışmalı konuların öğretimine yönelik tutumlarının araştırıldığı bu çalışmada, nicel araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Veri toplama aracı, anket olarak belirlenmiş ve veriler iki bölümden oluşan anket vasıtasıyla elde edilmiştir. Anketin ilk bölümünde katılımcıların değişkenleri, ikinci bölümünde tartışmalı konuların öğretimine yönelik sorular yer almaktadır. Çalışmanın evrenini; İnönü Üniversitesi, Dicle Üniversitesi ve Muş Alparslan Üniversitesi'nde öğrenim gören Sosyal Bilgiler öğretmenliği bölümündeki tüm sınıf düzeylerinden 385 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Bu çalışma bir nedensel karşılaştırma araştırmasıdır. Katılımcıların; cinsiyetleri, anne-baba eğitim seviyeleri, öğrenim gördükleri üniversite, mevcut sınıf düzeyleri, ait oldukları ekonomik tabaka ve yaşamış oldukları yerleşim yeri değişkenlerini cevaplamaları istenmiştir. Bu değişkenlerin, tartışmalı konuların öğretimine ilişkin tutumlarında farklılaşmaya neden olup olmadığı incelenmiştir. Elde edilen bulgular SPSS 26 programına işlenmiş ve analiz edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tartışmalı konuların öğretimine ilişkin tutumları ortalamalar bağlamında değerlendirildiğinde, Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının tartışmalı konuların öğretimine ilişkin tutumlarının yüksek veya iyi durumda olduğu söylenebilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, tartışmalı konular.
Sosyal bilgiler dersi kapsamında yapılan müze gezilerinin öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi (Amasya ve Diyarbakır illeri örneği)
Bu araştırmanın amacı Sosyal Bilgiler dersi kapsamında yapılan müze gezilerini öğrenci görüşlerine dayanarak çeşitli değişkenlere göre değerlendirmektir. İlk olarak, müzenin tanımı, tarihsel gelişimi ve müze türleri açıklanmıştır. Müzelerin işlevleri özellikle eğitsel işlevi aktarılmıştır. Amasya ve Diyarbakır illerinde bulunan müzeler hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın örneklemini Amasya ve Diyarbakır ortaokullarında eğitim gören farklı sosyoekonomik düzeye sahip 5., 6. ve 7. sınıflardan oluşan toplam 1000 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla tutum ölçeği kullanılmıştır. Kişisel bilgilerle ilgili 7 soru ve Sosyal Bilgiler dersi kapsamında yapılan müze gezilerini öğrenci görüşlerine göre sorgulayan 20 ifade vardır. Öğrenci görüşlerini belirlemeye yönelik 20 ifade için 5'li seçenekler yer almaktadır. Elde edilen verilerin analizi için SPSS 20.00 paket programı aracılığıyla frekans, yüzde, bağımsız gruplar t testi ve tek yönlü varyans analizi testleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, öğrenci görüşleri arasında cinsiyet ve sınıf düzeyine göre farklılaşma olmadığı, yaşanılan şehir, okulların sosyoekonomik düzeyi, öğrencilerin babalarının ve annelerinin eğitim durumu ve müzeye gitme sıklığı durumlarına göre farklılaşma olduğu görülmüştür.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin algıları doğrultusunda destekleme ve yetiştirme kurslarının değerlendirilmesi
Sosyal bilgiler dersi ortaokul dönemindeki öğrenciler için toplumsal kaynaşma, vatandaşlık bilinci, haklar, ulusal değerler gibi kazanımların aktarıldığı önemli bir disiplinler arası çalışma alanıdır. Bu nedenle bu alanda yapılan çalışmalar, sosyal bilgiler dersinin hedeflerini içinde bulunduğumuz çağın şartlarını göz önüne alarak gerçekleştirmeli, yeni eğitim anlayışlarını sosyal bilgiler dersine yansıtmalıdır. Sosyal bilgiler dersi tarih, coğrafya, vatandaşlık dersleri temelde olmak üzere bir çok disiplinden oluşmaktadır. Eğitim öğretim süreçleri içinde öğretmenler bu disiplinlerle birlikte önceden belirlenen hedefleri öğrencilere kazandırmak üzere etkinlikler gerçekleştirir. Örgün ve yaygın eğitim kurumlarının, program kapsamındaki hedefleri her zaman istenilen düzeyde kazandırması söz konusu değildir. Sınıfların kalabalık olması, zamanın yetersiz olması, bireysel faklılıklar gibi engeller olduğu söylenebilir. Dolayısıyla bu hedeflerin sağlanması için kurumlarda, velilerde ve öğrencilerde farklı arayışlar ortaya çıkmıştır. Bu arayışlar sonucunda ise farklı çözümler geliştirilmiştir. Bunlardan bir tanesi de Destekleme ve Yetiştirme kurslarıdır. Bu araştırmanın amacı 2014-2015 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanan Destekleme ve Yetiştirme Kurslarına (DYK) ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini değerlendirmektir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının siyaset okuryazarlık durumları (İnönü Üniversitesi örneği)
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler Eğitimin de okuyan öğretmen adaylarının siyaset okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve öğretmen adaylarının zihinlerindeki en iyi vatandaşlık eğitimi ve siyaset okuryazarlık aktarımını tespit etmektir. Çalışmada öncelikle kavramsal çerçeve oluşturulmuş ve bazı tanımlamalara yer verilmiştir. Araştırmamızın evreni, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler ve Türkçe Öğretmenliği Bölümü Sosyal Bilgiler Programında okuyan öğretmen adaylarıdır. Araştırmanın örneklemini ise 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler ve Türkçe Öğretmenliği Bölümü Sosyal Bilgiler Programı 1, 2, 3 ve 4. sınıflarda öğrenim gören öğretmen adayları arasından rastgele seçilen 142 öğrenci oluşturmuştur. Öğretmen adaylarına Beceri Düzeyleri ve Duyuşsal Eğilim ölçekleri uygulanmıştır. Ölçekler toplam 47 maddeden oluşmaktadır. Elde edilen veriler bilgisayar programları aracılığı ile çözümlenmiştir. Araştırmada Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının ülke meselelerini sık sık tartışan öğretmen adaylarının beceri düzeyleri bazen tartışan öğretmen adaylarına göre daha fazla olduğu, uluslararası meseleleri sık sık tartışan öğretmen adaylarının beceri düzeylerinin uluslararası meseleleri asla tartışmayan öğretmen adaylarına göre daha fazla olduğu ve Türkiye'deki meseleleri ve uluslararası konuları tartışan öğretmen adaylarının siyaset bilgi düzeylerinin bu meseleleri tartışmayan öğretmen adaylarına göre daha fazla olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Siyasi Okuryazarlık, Yurtseverlik, Sosyal bilgiler öğretmen adayı
Sosyal bilgiler öğretiminde kültürel varlıklara ilişkin öğrencilerde farkındalık bilinci oluşturmada müze eğitiminin etkisi (Malatya ili örneği)
Bu araştırmada, Sosyal Bilgiler öğretiminde kültürel varlıklara ilişkin öğrencilerde farkındalık bilinci oluşturmada müze eğitiminin etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırma grubunu 2017-2018 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Malatya ili Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde yer alan 8 devlet okulunda 5, 6 ve 7. Sınıfta öğrenime devam eden 999 öğrenci oluşturmaktadır. Okullar tercih edilmeden önce sosyal bilgiler öğretmenleriyle iletişime geçilmiş ve müze gezisi etkinliklerine katılan öğrenciler tercih edilmiştir. Araştırmanın modelini "genel tarama modeli" içerisinde yer alan "ilişkisel tarama modeli"nin kullanılması tercih edilmiştir. Veri toplama aracı olarak 20 maddeden oluşan "Müze Gezisi Etkinlikleri" likert ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 23 programı ile parametrik teknikler kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda, cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık ortaya çıkmış ve kız öğrencilerin görüşü daha yüksek bulunmuştur. Sınıf değişkenine göre anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. 5. Sınıfta öğrenime devam eden öğrencilerin; 6 ve 7. Sınıflarda öğrenime devam eden öğrencilere göre daha düşük düzeyde görüşleri ortaya çıkmıştır. 6 ve 7.sınıf öğrencilerinin müze gezilerinin yarattığı farkındalık, müze gezilerinin kişisel gelişime etkisi, müze gezilerinin çalışmalara etkisi ve müze gezisi etkinliklerine ilişkin görüşleri daha yüksek çıkmıştır. Öğrencilerde müze gezilerinin yarattığı farkındalık etkisi boyutu en yüksek seviyede bulunmuştur. Ayrıca boyutlar arasında yapılan korelasyonda pozitif korelasyon sonucuna ulaşılmış; böylece müze gezisi etkinlikleri arttıkça öğrencilerde müze gezilerinin yarattığı farkındalık, kişisel gelişime etkisi, çalışmalara etkisi artmıştır. Bu nedenle öğrencilere sosyal bilgiler dersinin ilgili kazanımları sırasında müze gezileri düzenlenerek müzede eğitim gerçekleştirilmesi uygun olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Sosyal Bilgiler, müze gezileri, etki, farkındalık, öğrenci.
Eğitsel bir mekân olarak halkevlerinin yaygın eğitim çalışmaları: Bolu Halkevleri örneği(1932-1951)
19 Şubat 1932 tarihinde açılan Halkevleri, Dil, Tarih ve Edebiyat Şubesi, Güzel Sanatlar Şubesi, Temsil Şubesi, Spor Şubesi, Sosyal Yardım Şubesi(İçtimai Yardım), Halk Dershaneler ve Kurslar Şubesi, Kütüphane ve Neşriyat Şubesi, Köycüler Şubesi ile Müze ve Sergi Şubesinden oluşmaktaydı. İlk açılan Halkevleri arasında yer alan Bolu Halkevi 1932'de, Düzce Halkevi 1934'te, Akçakoca, Gerede, Göynük ve Mudurnu Halkevleri ise 1935 yılında açılmıştır. 1949'a gelindiğinde Mengen ve Seben Halkevleri ile sayısı sekize ulaşan Bolu Halkevleri çatısı altında yoğun bir şekilde yaygın eğitim çalışmaları sürdürülmüştür. Bu araştırmanın amacı, Türk eğitim ve kültür tarihimizin önemli bir kurumu olan Halkevlerinin yaygın eğitim alanında yaptığı çalışmaları belirlemek, Bolu Halkevleri örneğinde derinlemesine incelemektir. Bu amaçla araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesi modeli kullanılarak gerçekleşmiştir. Araştırma, dört bölüm halinde incelenerek tamamlanmıştır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı, problemleri, sınırlılıkları ve sayıltılarına yer verilmiştir. Daha sonra ise Türk Ocakları, Halkevleri ve yaygın eğitim ile ilgili olarak kuramsal bilgiler verilmiş, ilgili araştırmalar incelenmiştir. Üçüncü bölümünü ise araştırmanın yöntemi, modeli, veri toplama süreci ve bu verilerin analizinin yer aldığı teknik bilgiler oluşturmaktadır. Çalışmanın son bölümünde ise Bolu Halkevlerinin kuruluşu, şubeleri marifetiyle yaptıkları genel hizmetlerin yanı sıra şubeler tarafından gerçekleştirilen yaygın eğitim çalışmalarına yer verilmiştir. Araştırma sonucunda da elde edilen verilere bağlı olarak çeşitli sonuçlara varılmış, önerilerde bulunulmuştur. Anahtar sözcükler: Halkevleri, Yaygın eğitim, Halk Dershaneleri ve Kurslar Şubesi, okuma-yazma kursu, Dil, Edebiyat ve Tarih Şubesi, Temsil.
Tarihî romanların sosyal bilgiler ile Türkiye Cumhuriyeti inkılap tarihi ve Atatürkçülük dersi öğretiminde kullanılması üzerine bir inceleme
Bu çalışmada Sosyal Bilgiler Öğretimi ve Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders programlarında yer alan tarih konularının aktarımı, kültürel miras aktarımı ve değerler öğretimi noktasında tarihi romanların yerini ve öneminin ne olduğu incelenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın problem durumuna yönelik 6. Sınıf Sosyal Bilgiler dersinin "Tarihe Yolculuk" ünitesinin "Türklerin Anayurdu Orta Asya", "Türkler İslamiyet Tanışıyor" ve "Yeni Yurt Anadolu" konularında yer alan tarihi bilgiler ile paralellik gösteren konulara sahip Bozkurtların Ölümü, Bozkurtlar Diriliyor ve Ak Topraklar başlıklı romanlar ile 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında yer alan "Türk Tarihinde Yolculuk" ünitesindeki " Bir Devlet Doğuyor" ve "Osmanlı Fetih Siyaseti" konularıyla paralellik gösteren bir konu içeren Deli Kurt romanı incelenmiştir. Araştırmanın Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders programında yer alan "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ve " Milli Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm!" ünitelerinde bulunan "Ermeni Sorunu", "I. Dünya Savaşı'nın Sonu", "İşgal Yıllarında Anadolu", "Cemiyetler ve Kuva-yı Miilliye", "İstiklal yolculuğu", "Batı Cephesi" ve "Direnişten Dirilişe: Sakarya'dan Büyük Taaruz'a" konularıyla paralellik gösteren konulara sahip Ateşten Gömlek ve Vurun Kahpeye romanları incelenmiştir. Araştırmada seçilen kitapların kararında ders konularıyla en yakın paralellik içindeki romanlar olma, türlerinde yazılmış ilk örnekler ve okuyucu ile buluşma oranını ifade edebilecek baskı sayıları gibi kriterler göz önünde bulundurulmuştur. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden tarama yöntemine göre düzenlenmiş ve veriler doküman analizi yoluyla toplanarak elde edilen veriler içerik analizi tekniğiyle değerlendirilmiştir. Çalışmada incelenen Bozkurtların Ölümü, Bozkurtlar Diriliyor, Ak Topraklar ve Deli Kurt romanları tarih konularının aktarımında, kültürel miras aktarımında ve değer öğretimindeki yeri ve önemine ilişkin bulgular şeklinde yorumlanırken Ateşten Gömlek ve Vurun Kahpeye romanları ise tarih konularının aktarımındaki yeri ve önemine ilişkin bulgular başlığıyla analiz edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada ulaşılan ve analiz edelin bulgular neticesinde Bozkurtların Ölümü ve Bozkurtlar Diriliyor romanlarının "Türklerin Anayurdu Orta Asya" konusunda yer alan I. ve II. Kök Türk devletleri hakkında verilen tarih bilgileriyle yoğun bir paralellik gösteren aktarımlara sahip olduğu tespit edilmiştir. Bununla beraber "Türklerin Anayurdu Orta Asya" konusunda yer alan genel tarihi bilgilerini de aktaracak zengin bulgular tespit edilmiştir. Araştırmada yer alan Ak Topraklar romanının "Yeni Yurt Anadolu" ve "Türkler İslamiyet ile Tanışıyor" başlıklı konularında yer alan tarih bilgileri ile zengin bir uygunluk gösterdiğini tespit edilmiştir. 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde yer alan " Bir Devlet Doğuyor" ve "Osmanlı Fetih Siyaseti" konularıyla öğrenciye verilmesi hedeflenen konularında Deli Kurt romanında işlenen olay örgüleriyle ciddi bir uyum içinde olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders programında yer alan "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ve " Milli Bir Destan: Ya İstiklal Ya Ölüm!" ünitelerinde yar alan konuların öğretilmesi noktasında yeri incelenen Ateşten Gömlek ve Vurun Kahpeye romanlarında zengin bir tasvir ve anlatımın olduğu tespit edilmiştir. Sosyal Bilgiler dersinde verilmek istenen ve yukarıda belirttiğimiz ünite ve konularda yer alan kültürel miras aktarımı ve değer öğretimi hedeflerinin de belirlenen eserlerde zengin örneklerle karşılık bulduğu tespit edilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda Sosyal Bilgiler 6 ve 7. Sınıflar ile 8.Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük derslerinde yer alan tarih konularının işlenişinde, hedeflenen kültürel miras aktarımlarının ve değer öğretimlerinin aktarılmasında destek alınmasına uygun tarihi romanların belirlenmesine örnek teşkil edebilecek değerlendirmeye ulaşılmış olup tarihi romanların ele alınan derslerin kullanımında edebi materyal olarak önemli bir yere sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, tarih öğretimi, kültürel miras, değer öğretimi, inkılap tarihi, tarihi roman, roman, edebi materyal.
Bayrak ve sancak sevgisi kazandırmada sosyal bilgiler dersinin önemi
Bu araştırmanın amacı bayrak ve sancak sevgisi kazandırmada sosyal bilgiler dersinin önemini tespit etmek, bu konuda öğretmen görüşlerine başvurmak ve bu doğrultuda konuyu irdelemektir. Ayrıca, esnafların görüşleri dikkate alınarak halkımızın bayrak ve sancağa olan bakış açısını incelemek de amaçlarımız arasındadır. Araştırmamızda ilk olarak çalışmayla ilgili olan tanımlara ve Türk milletine ait bayrakların tarihsel değerlerine yer verilmiştir. Çalışmanın teorik kısmı tamamlandıktan sonra, öğretmen ve esnafların görüşleri alınarak iki farklı yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Öğretmenlere uygulanacak yarı yapılandırılmış görüşme formunda dört soru yer alırken esnaflara uygulanan yarı yapılandırılmış görüşme formunda beş soru yer almaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu, Malatya'da görev yapan elli beş sosyal bilgiler öğretmeni ve elli beş esnaf oluşturmaktadır. Betimsel tarama modeliyle gerçekleştirilen çalışmada elde edilen bulgular objektif şekilde değerlendirilmiş ve NVivo10 programından yararlanılarak modellendirilmiştir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler öğretmenleri ile esnafların, bayrak ve sancağa bakış açısı hakkında fikir edinilmiştir. Sosyal bilgiler dersinin bayrak ve sancak sevgisini aktarmakta ne derece etkili olduğu hakkında bilgi sahibi olunmuştur. Elde edilen bulgulara dayanarak bayrak ve sancak sevgisinin nasıl aktarılması ve aynı zamanda nasıl olması gerektiği hakkında çeşitli öneriler sunulmuştur.
Halkevlerinin halk eğitimindeki etkin rolü
Bu araştırmanın amacı; halkevlerinin halk eğitimine yaptığı katkıları ortaya koymaktır. Halkevlerinin etkililiğine dair Sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini çeşitli değişkenlere göre değerlendirmektir. İlk olarak, eğitimin tanımı, türleri ve önemi açıklanmıştır. Halk eğitiminin işlevleri özellikle eğitsel işlevi aktarılmıştır. Cumhuriyet dönemi halk eğitimi çalışmaları ve bu çalışmalar içerisinde önemi büyük olan halkevleri ve bu kurumun halk eğitimine katkıları açıklanmıştır. Halkevlerinin etkililiğine dair örneklemimizi Malatya Büyükşehir Belediye sınırlarında görev yapmakta olan 300 Sosyal Bilgiler oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla anket ve tutum ölçeği kullanılmıştır. Kişisel bilgilerle ilgili 3 soru ve halkevlerinin halk eğitimine katkılarına dair 21 ifade vardır. Öğrenci görüşlerini belirlemeye yönelik 20 ifade için "oldukça yeterli (1), yeterli (2), kısmen yeterli (3), yetersiz (4) ve oldukça yetersiz (5)" şeklinde 5'li seçenekler yer almaktadır. Elde edilen verilerin analizi için SPSS 20.00 paket programı kullanılmış, frekans(f) yüzde (%) ve verilerin homojen dağılıp dağılmadıklarına göre, t-testi ve varyans analizi (Anova) testlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda, öğretmen görüşleri arasında cinsiyet ve mesleki kıdem ve mezun olunan okul türüne göre ise farklılaşma olup olmadığı tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara dayalı olarak çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Sosyal Bilgiler, Halk eğitimi, Halkevleri
Kutadgu Bilig'e göre liderlik eğitimi
Bu araştırmanın amacı, Türk kültür tarihinin en önemli kaynaklarından birisi olan Kutadgu Bilig'i liderlik eğitimini açısından değerlendirmektir. Bu kapsamda ilk olarak, Türk devlet anlayışına, Türk devlet düşüncesinin temel öğelerine (istiklâl, kut, hâkimiyet, halk), devletin unsurlarına, Türk yöneticilerinin liderlik anlayışlarına, Karahanlı devletine ve çalışmada ana kaynağımız olan Kutadgu Bilig'in ana hatlarına kısaca değinilmiştir. Daha sonra lider ve liderlik tanımlarına, Yönetici ve lider arasındaki farklara, temel liderlik özelliklerine, liderlik kuramları ve liderlik biçimlerine kısaca yer verilmiştir. Son bölümde ise liderlikle ilgili Kutadgu Bilig'de var olan beyitler belirlenmiş olup, bu beyitler temel liderlik özellikleri açısından yedi başlık altında sınıflandırılmıştır. Sınıflandırılan beyitler; günümüz liderlik anlayışı açısından, günümüz liderlik biçimleri açısından ve çağdaş liderlik kuramları açısından ayrı ayrı değerlendirilip yorumlanmıştır. Çalışmanın sonunda ise Kutadgu Bilig'in yazıldığı dönem liderlik anlayışı ile günümüz liderlik anlayışı arasında birçok alanda benzerlik olduğu tespit edilmiştir. Bu Araştırma sonucunda elde edilen verilere bağlı olarak çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib, Liderlik, Kut, Hâkimiyet.
Sosyal bilgiler öğretmenleri perspektifinde küreselleşme (Malatya ili örneği)
Bu araştırma, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin küreselleşme olgusuna ilişkin algılarını belirlemek ve belirlenen algıların cinsiyet, mesleki kıdem ve yaş değişkenlerine göre anlamlı olup olmadığını ölçmek amaçlanmıştır. Araştırma tarama modelinde olup betimsel nitelik taşımaktadır. Araştırmanın evrenini 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Malatya ilinde görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenleri oluştururken, araştırmanın örneklemini ise "Tabakalı-Tesadüfî Örnekleme" yöntemi ile belirlenmiş 225 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır.Bu araştırmada verilerin toplanması için üç bölümden oluşan bir veri seti kullanılmıştır. Birinci bölümünde araştırmacı tarafından hazırlanan "Yönerge", ikinci bölümde "Kişisel Bilgiler Formu" ve üçüncü bölümde ise araştırmacı tarafından hazırlanan "Küreselleşme Anketi" yer almaktadır. Araştırmadan elde edilen verilerin değerlendirilmesinde SPSS 18,0 istatistik paket programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde, f (frekans), % (yüzde), Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi, iki düzeyli değişkenlerde t-Testi, daha fazla düzeyli değişkenlerde ise Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bulguların yorumlanmasında değerlerin 0,05 düzeyinde (p<0,05) anlamlı olup olmadığına bakılmıştır. Anlamlı farklılığın hangi gruplar arasında olduğunun tespiti için LSD testi yapılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçek Likert tipi olup, beşli derecelendirme şeklinde hazırlanmıştır. Araştırmada; küreselleşme olgusu çerçevesinde geliştirilen anketin boyutları olan, sosyolojik-psikolojik boyut, kültürel değerler boyutu, eğitim-öğretim boyutu ile ekonomik-teknolojik boyutunun yaş faktörüne göre anlamlı farklılık sadece sosyolojik - psikolojik boyutta çıkmıştır. Kıdem yılına göre yapılan incelemede ise yalnızca ekonomik-teknolojik boyutta anlamlı farklılık çıkmıştır. Cinsiyet faktörüne göre bakıldığı da ise ekonomik-teknolojik boyutunda anlamlı farklılık bulunmaktadır. Araştırmaya küreselleşmenin boyutları arasında ilişki olup olmadığına bakıldığında yapılan Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizinde kültürel değer boyutu ile eğitim-öğretim boyutu arasında anlamlı ilişki bulunamamış, diğer boyutlar arasında anlamlı ilişki olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilimler, Sosyal Bilgiler, Eğitim, Küreselleşme
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının politik okuryazarlık düzeyleri ile demokratik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırma, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının politik okuryazarlık düzeyleri ile demokratik tutumları arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini Türkiye'deki eğitim fakültelerinde öğrenim gören sosyal bilgiler öğretmen adayları, örneklemini ise Afyon Kocatepe, İnönü, Dicle ve Tokat Gaziosmanpaşa üniversitelerinden toplam 510 öğrenci oluşturmuştur. İlişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmada veri toplamak için "Politik Okuryazarlık Ölçeği" ve "Demokratik Tutum Ölçeği" kullanılmış; veriler betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi ve ANOVA ile analiz edilmiştir. Anlamlı farklılıklar Tukey HSD testi ile incelenmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının politik okuryazarlık düzeylerinin genel olarak orta-üst düzeyde olduğunu göstermiştir. En yüksek ortalama Politik Bilgi, en düşük ortalama ise Politik farkındalık boyutunda görülmüştür. Erkek öğrenciler kadın öğrencilere göre daha yüksek politik okuryazarlık puanına sahiptir. Sınıf düzeyi ve ebeveyn eğitiminin artması politik okuryazarlığı olumlu etkilemektedir. Demokratik tutum düzeyleri ise genel olarak yüksektir; duyarlı davranma en yüksek, gücü yüceltme en düşük ortalamayı vermiştir. Cinsiyete göre anlamlı bir fark yoktur; ancak sınıf düzeyi ve ebeveyn eğitim düzeyi arttıkça demokratik tutumlar da yükselmektedir. Sonuçlar, politik okuryazarlık arttıkça demokratik tutumların güçlendiğini göstermektedir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının göçmenlere yönelik tutumlarının incelenmesi
Yapılan araştırmanın amacı "Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının göçmenlere yönelik tutumlarını" belirlemektir. Bu amaç çerçevesinde araştırmanın problem cümlesi, "Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının göçmenlere yönelik tutumları hangi düzeydedir?" şeklinde belirlenmiştir. Belirtilen amaçlar doğrultusunda araştırmada nicel araştırma desenlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modelini kesitsel ve boylamsal olarak iki farklı şekilde yürütmek mümkündür (Creswell, 2012). Bu araştırmada belli bir zaman kesitinde (2024-2025 akademik yılı) o anki durumu ortaya koymak amaçlandığı için kesitsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2024-2025 akademik yılında İnönü Üniversitesi, Adıyaman Üniversitesi, Erzurum Atatürk Üniversitesi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Kahramanmaraş Sütçüimam Üniversitesi ve Elâzığ Fırat Üniversitesi Sosyal Bilgiler öğretmenliği programında öğrenim gören öğretmen adayları oluşturmaktadır. Araştırma örneklemini ise evrende yer alan Üniversitelerin Sosyal Bilgiler öğretmenliği programında öğrenim gören öğretmen adayları arasından "Oransız tabakalı örnekleme" yöntemi ile belirlenen 343 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmada verileri toplamak için iki farklı veri toplama aracından yararlanılmıştır. Bunlar; araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ve Çalışkan Sarı ve Yalçınkaya Alkar tarafından (2018) geliştirilen "Göçmenlere Yönelik Tutum Ölçeği"dir. Araştırmada, veri toplama aracı ile elde edilen veriler uygun analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının göçmenlere yönelik genel tutumlarının kararsızlık düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Bu durum öğretmen adaylarının göçmenlere karşı net bir olumlu ya da olumsuz görüş geliştirmediklerini, daha çok tarafsız veya temkinli bir yaklaşım sergilediklerini göstermektedir. Katılımcılar, göçmenleri toplumsal yapının bir parçası olarak değerlendirme konusunda çekimser bir tutum içerisindedir. Alt boyutlara yönelik değerlendirmelerde ise tutumların konuya göre farklılık gösterdiği anlaşılmaktadır. Suç ilişkilerine yönelik tutumlar bakımından öğretmen adayları, göçmenlerle suç arasında doğrudan bir ilişki kurmaktan kaçınmakta ancak bu konuda tam anlamıyla olumlu bir yaklaşım da sergilememektedir. Bu tutum, göçmenlerin güvenlikle ilişkilendirilmesinde toplumda hâkim olan bazı önyargıların öğretmen adaylarında da sınırlı düzeyde etkili olabileceğine işaret etmektedir.
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası sosyal bilgiler öğretmen adaylarının deprem bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi
Bu araştırmanın amacı, 6 Şubat 2023 Elbistan ve Pazarcık merkezli Kahramanmaraş depremleri sonrasında sosyal bilgiler öğretmen adaylarının deprem bilgi düzeylerini değerlendirmektir. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veriler, ölçek üzerinden toplanmıştır. Kullanılan ölçek depremden en çok etkilenen Malatya, Adıyaman ve Kahramanmaraş illerindeki üniversitelerde okuyan 375 sosyal bilgiler öğretmen adayına yüzyüze uygulanmıştır. Toplanmış olan verilerin analiz sonuçlarını bilimsel bir şekilde açıklamak için bir veri analiz programı kullanılarak verilerin girişi ve analizi yapılmıştır. Çalışmada konunun yapısına uygun olan veri toplama aracı ankettir. Araştırmada Düzce Üniversitesinden Prof. Dr. Murat Genç ve Doç. Dr Erol Sözen'in 2022 yılındaki çalışmaları sonucunda ortaya çıkardıkları "Deprem Bilgi Düzeyi Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek, ülke geneli "deprem bölgeleri dağılış bilgisi", "deprem etkileri bilgisi" ve "deprem eğitimi" olmak üzere 3 alt boyutu içermektedir. Çalışma, katılımcıların söz konusu ölçek aracılığıyla elde edilen yanıtları üzerinden şekillenmiştir. Çıkan sonuçta sosyal bilgiler öğretmen adaylarının deprem bilgi düzeylerinin "Deprem Bölgeleri Dağılış Bilgisi" alt boyutunda "X ̅ =3,95; SS=0,629"; "Deprem Etkileri Bilgisi" alt boyutunda "X ̅ =4,39; SS=0,524", "Deprem Eğitimi" alt boyutunda "X ̅ =3,56; SS=1,026" olarak hesaplanmıştır. Deprem bilgi puanlarının toplamından elde edilen genel ortalamanın ise "X ̅ =4,01; SS=0,534" olarak hesaplandığı görülmektedir. Bulgulardan hareketle, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının deprem bilgi seviyeleri 3 alt boyutta da yüksek çıkmış olmakla beraber "Deprem Etkileri Bilgisi" alt boyutunda deprem bilgi düzeyi daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sosyal bilgiler öğretmen adaylarının deprem bilgi düzeyine ışık tutacağı ve bu alandaki eksikliklerin giderilmesinde yol gösterici olacağı düşünülmektedir.
Türkçe ve sosyal bilimler bölümü öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık yeterlik düzeylerinin belirlenmesi
Bu araştırma, İnönü Üniversitesi Türkçe ve Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık yeterlik düzeylerini belirlemek ve çeşitli değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmaya 104 Türkçe, 148 Sosyal Bilgiler öğretmen adayı olmak üzere toplam 252 kişi katılmıştır. Veriler, Dijital Vatandaşlık Yeterlik Ölçeği ile toplanmış ve analizlerde parametrik testler kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık düzeyleri genel olarak yüksektir. Dijital etik ve dijital ticaret boyutlarında yüksek puanlar gözlenmiş; buna karşılık dijital güvenlik boyutunda görece düşük puanlar elde edilmiştir. Cinsiyete göre anlamlı fark görülmemiştir. Sınıf düzeyi arttıkça yeterlik düzeylerinde artış saptanmıştır. Bilişim ve toplumsal gelişmeleri düzenli takip eden bireylerin dijital vatandaşlık düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Aile gelir düzeyi ve anne eğitimi arttıkça dijital yeterliklerde anlamlı artışlar gözlenmiştir. Sonuçlar, öğretmen adaylarının genel olarak bilinçli dijital bireyler olduklarını, ancak dijital güvenlik gibi teknik alanlarda destekleyici eğitime ihtiyaç duyduklarını göstermektedir.
Türk vatandaşlığına geçen Suriyelilerin vatandaşlık bilinç düzeylerinin incelenmesi
2011'de başlayan ve dünyayı etkileyen Suriye iç karışıklığının bir sonucu olarak Suriye uyruklu bireyler diğer ülkelere yerleşti ve yaşamlarını idame ettirmeye başladılar. Suriye uyruklu bireylerin en fazla yerleştikleri ülke sınır komşusu olan Türkiye oldu. Türkiye'ye yerleşen Suriyelilerin bir çoğu hala Türkiye'de ikamet etmektedir. Buna ek olarak belirli şartları sağladıkları takdirde Türk Vatandaşlığı almış bulunmaktadırlar. Suriye uyruklu sığınmacı ya vatandaşlar, çocuklarını Türkiye Cumhuriyeti'nde okula göndermişlerdir. Nitekim Suriye uyruklu öğrenciler, Türkiye Cumhuriyeti eğitim sistemine tabi tutulmuşlardır. Bu bağlamda öğrenciler, 4-7. sınıflar arasında temel amacı etkili vatandaş yetiştirmek olan sosyal bilgiler dersini almıştır. Sosyal bilgiler dersi eğitimini tamamlayan öğrencilerin yani 8. sınıf Suriye kökenli öğrencilerin vatandaşlık bilinç düzeyinin araştırılması bu tezin temel amacıdır. Bu temel amaçtan hareketle araştırmanın problemi ve alt problemlerine yanıtlar aranmıştır. Araştırmada karma araştırma modellerinden olan açıklayıcı ardışık desen kullanılmıştır. Bu desende önce araştırmanın nicel bölümü tamamlanır daha sonra nitel bölümü, nicel bölümü daha açıklayıcı hale getirerek tamamlanır. Araştırmanın nicel bölümünde katılımcılara Ünal'ın (2019) Vatandaşlık Bilinci Ölçeği uygulanırken nitel bölümünde alan uzmanlarının görüşü alınarak oluşturulan görüşme formu uygulanmıştır. Nicel bölümü için örneklem ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiş ve araştırmaya 202 kişi dahil edilmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde amaçsal örnekleme yöntemiyle Türkçe konuşma becerisi iyi durumda olan 12 gönüllü öğrenciden oluşan örneklem kullanılmıştır. Nitel bölümde öğrencilere , K1, K2... K6, E1, E2... E6 şeklinde kodlar verilerek öğrencilerin şahsi bilgileri korunmuştur. Katılımcılardan elde edilen bulgular, nicel bölüm için betimsel istatistiki yöntem ile, nitel bölüm için ise içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Veri analizi sonucunda Suriye kökenli Türk Vatandaşı öğrencilerin vatandaşlık bilincinin orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Söz konusu öğrencilerin vatandaşlık bilincinin yükseltilmesine yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur. Tez, beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde giriş, problem durumu, araştırmanın amacı ve önemi yer almaktadır. İkinci bölüm kuramsal bilgiler ve ilgili araştırmaları içermektedir. Üçüncü bölümde yöntem ve yöntemin alt başlıkları bulunmaktadır. Dördüncü bölümde bulgular ve yorum yer almaktadır. Beşinci bölümde sonuç ve öneriler, kaynakça ve ekler yer almaktadır.