Folk music
118 theses under this subject heading
Turc 292 yazmasında yer alan ve Ali Ufkî Bey tarafından makamları belirtilmiş Uşşâk-Hüseynî ailesine ait sözlü eserlerin makam ve mod yapılarının incelenmesi
Ali Ufkî Bey'in yazmış olduğu müzik ile ilgili yazmalar XVII. yüzyıl müziğine ait önemli bilgiler ve ipuçları içermektedir. Ayrıntılı makam/ezgi incelemeleriyle bu bilgi ve ipuçlarına ulaşmak ve bazı çıkarımlarda bulunmak mümkündür. Bu düşünceden hareketle çalışma alanı olarak Fransa Milli Kütüphanesi'nde kayıtlı Turc 292 numaralı yazma seçilmiştir. İlgili yazmadan, makamları Ali Ufkî Bey tarafından belirtilmiş Uşşâk-Hüseynî makam grubuna ait 20 sözlü eser seçilmiş ve bunların makam/ezgi incelemesi yapılmıştır. İncelemeler sonucunda bazı eserlerde modal ezgi yapılarına rastlanmıştır. Bu modal ezgi yapılarına benzeyen Macar Halk Müziklerinden örnekler sunulmuştur. Ayrıca ayrıntılı makam/ezgi incelemeleri sayesinde Ali Ufkî Bey'in makam isimlendirmesinde nasıl bir mantık yürütmüş olabileceği hakkında fikirler sunulmuştur. Son olarak, ilgili döneme ait eserlerin incelenmesinde diğer komşu coğrafyaların müzikleri hakkında da bilgi sahibi olunmasının önemine dikkat çekilmiştir.
Sivaslı ozan Hasan Erdoğan'ın ozanlık geleneğindeki önemi ve 13 eserinin derlenmesi
Bu çalışmada Türk Halk Müziği eserlerini derleme çalışmaları göz önünde bulundurularak Sivaslı Ozan Hasan Erdoğan incelenmiştir. Sivaslı Hasan Erdoğan'ın yaşamı, sanatçı kişiliği ve eserlerinin bir kısmı incelenmiş ve örneklendirilmiştir. Yapmış olduğu ses ve albüm kayıtları araştırılmıştır. Söz konusu bu kayıtlarda bağlama ve sanatçının kendi sesi duyulmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde folklor, Türk Halk Müziği ve derleme hakkında genel bilgiler aktarılmıştır. Folklor teriminin yayımlanmış olduğu ilk kaynaklar incelenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nde folklor teriminin ne anlam ifade ettiği aktarılmıştır. Folklorü ilgilendiren bir dal olan aynı zamanda ilgili konumuz olan Türk Halk Müziği'nin gelişim süreci incelenmiştir. Tarif ve tanımına yer verdiğimiz bu müzik türünü yazılı kaynaklarla bugünlere taşıyan usta isimler aktarılmıştır. Söz konusu usta isimlerin bu müzik türü için yapmış oldukları derleme çalışmaları göz önünde bulundurularak açıklamaları ortaya konmuştur. Türk Halk Müziğinde amatör ve profesyonel olarak ikiye ayrılan derleme konusu incelenmiş ve detayları aktarılmıştır. Genellikle amatör olarak yapılmış olan Türk Halk Müziği eserlerinin derlemeleri açıklanmıştır. İkinci bölümde Sivaslı Ozan Hasan Erdoğan'ın hayatı incelenerek sanatsal özellikleri ortaya konulmuştur. Sanatçının hayatı detaylı bir şekilde incelenmiştir. Doğup yetiştiği coğrafyanın özelliklerini bünyesinde barındırdığı ve özümsediği ortaya konulmuştur. Yetişmiş olduğu topraklarda müzikal olarak etkilenmiş olduğu usta sanatçılar araştırılmış ve Sivaslı Ozan Hasan Erdoğan ile görüşülerek ulaşmış olduğumuz bu usta isimler teyid edilmiştir. Hasan Erdoğan'ın tüm bu bilgiler ışığında sahip olduğu nevi şahsına münhasır tavır ve üslubu incelenerek aktarılmıştır. Yine bu bölümde söz konusu Ozanın sanat hayatı boyunca yapmış olduğu plak, kaset ve albüm çalışmaları incelenmiştir. Yayımlanmış olan bu çalışmalar ışığında sanatçının yapmış olduğu türküleri listelenmiştir. Uzun hava ve kırık hava formlarında eserleri bulunan sanatçının yayımlanmış olan çalışmaları dışında olan eserleride kendisiyle yapılan görüşmeler sonucunda araştırmamıza konu olmuştur. Toplumsal duyarlılığının üst düzeyde olduğu eserlerinden anlaşılan sanatçının, türkülerinde işlemiş olduğu konular anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise sanatçının deyişlerinin Türk Halk Müziği arşivine kazandırılması ve gelecek nesillere aktarılması sağlanmıştır. Bu bölümde incelenmiş olan on üç eserin şiiri ve melodisi ayrı ayrı değerlendirilmiş olup yazmış olduğumuz notalara yer verilmiştir. Sanatçının eserlerini icra ederken kullanmış olduğu bağlamanın özellikleri incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise yaptığımız çalışmanın niteliği aktarılmıştır. Sivaslı Ozan Hasan Erdoğan özelinde yapmış olduğumuz bu çalışmanın Türk Halk Müziği alanında yapılacak olan araştırmalara örnek olması vurgulanmıştır. Türk Halk Müziği geleneğini koruyarak gelecek nesillere kalıcı bir çalışma bırakmanın önemi ortaya konulmuştur.
Türk Halk Müziği korolarında nota disiplini çerçevesinde kabak kemane icrası üzerine bir inceleme
Bu çalışmada, Geleneksel Türk Halk Müziği icrasında kullanılan kabak kemanenin, günümüz THM korolarındaki yeri ve icrası incelenmiştir. Kabak kemanenin kökenin Orta Asya'ya dayandığı, Türklerin ilk çalgısı olarak düşünülen kopuzun, yay ile çalınması düşüncesiyle oklu kopuz (ıklığ) dan esinlenilerek yapılıp icra edildiği düşünülmektedir. Anadolu coğrafyasında özellikle Güneybatı Anadolu'da konar göçerlerin müzik geleneklerinde icra etmiş oldukları kabak kemanenin tarihsel gelişim süreci, kelime anlamı, yapısı, yapımı, ülkemizdeki alan araştırmalarındaki yerine değinilmiş, kabak kemane hakkında genel bilgiler verilmiştir. Günümüz THM koro icraları, tarihsel olarak incelendiğinde Cumhuriyet Dönemi sonrası yayınlanmaya başlanan, özellikle 1946 yılında kurulmuş olan Yurttan Sesler topluluğunun kuruluşuna dayanmaktadır. Yurttan Sesler Topluluğu oluşumu, içerisinde yöre türkülerinin icra edildiği, solist ve enstrümanların bir arada bulunduğu koral yapılanmanın ilk örneği olarak düşünülebilir. Günümüz amatör, profesyonel Türk Halk Müziği koroları, Yurttan Sesler'in oluşumuyla başlanan çalışma sistemi çerçevesinde icra edilmektedir. Korolarda icrasal bütünlüğün sağlanabilmesi için gerekli olan çalgısal oturtum, nota disiplini, akord vb. özellikler günümüz koro icralarında uyulması gereken kurallar olarak düşünülmektedir. 1950'li yıllar itibariyle topluluk içerisinde yer almaya başlayan kabak kemane bu unsurlar çerçevesinde icra edilmeye başlanmıştır. Çalışmada günümüz Türk Halk Müziği Koro icralarında kabak kemanenin icrasal özelliklerine değinilmiş, özellikle nota disiplini çerçevesinde icrası açıklanmaya çalışılmıştır. İzmir Büyükşehir Belediyesi Türk Halk Müziği Korosu konserinde icra edilmiş olan türküler notaya alınarak, orkestrasyon, kabak kemanenin ne şekilde icra edilmesi gerektiği yazılan notalar üzerinde belirtilmiştir. Yapılmış olan çalışma günümüz Türk Halk Müziği Koroları' ndaki kabak kemane icralarına örnek teşkil etmektedir. Anahtar Kelimeler: Kabak Kemane, Koro, İcra, THM, Yöre
Âşık Kul Duran'ın hayatı ve sanatı üzerine bir inceleme
Bu çalışmada Âşık Kul Duran'ın (Duran Cabul) hayatı, sanatı, sanatçı kişiliği ve âşıklık geleneğindeki yeri ve önemi incelenmiştir. Âşık Kul Duran'ın bağlamayı kendine has bir tavırla icra ettiği ve söylediği türküleri, kendine has bir üslupla yorumladığı tespit edilmiştir. Bu amaçla Âşık Kul Duran'ın bilinmeyen on eseri notaya alınarak müzikal özellikleri bakımından analiz edilmiştir. Ayrıca Âşık Kul Duran'ın şiirlerinde kullandığı biçim, üslup, dil, vezin ve kafiye düzeni incelenerek halk müziği ve âşıklık geleneğine katkıları araştırılmıştır. Âşık'ın hayata bakış açısını anlatan kendi özdeyişlerine bu şekilde çalışmada yer verilmiştir. Böylece daha sonraki akademik ve kültür araştırmalarına kaynak sağlaması amaçlanmıştır. Çalışma temel olarak kaynak tarama yöntemi, röportaj ve kişisel görüşme yöntemleri ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmanın neticesinde Âşık Kul Duran'ın âşıklık geleneğinde ve kültürümüzde önemli bir yere sahip olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Âşık, Bağlama, Türkü, Şiir, Arguvan.
Türk geleneğinde kına ve Sivas yöresinde geline kına yakma örneği
Bu tez çalışmasında binlerce yıllık bir geçmişe sahip olan Kına Geleneği, Sivas Yöresindeki gelin kınaları üzerinden incelenmiştir. Sivas kentinin tarihi ve kültürel yapısı çözümlenmiş, gelin kınası ve yöredeki uygulamaları detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Kına törenlerindeki yöreye has uygulamalar ve türküler üzerindeki etkileri de bu bağlamda değerlendirilmiştir. Sivas yöresindeki gelin kınalarının incelenmesinde, kuramsal temel oluşturması için öncelikle kültür ve gelenek kavramlarına yer verilmiştir. Uygarlık tarihi içinde önemli bir yere sahip olan kültür ve gelenek kavramlarının ne olduğu, kuramsal geçmişi ve bugündeki anlamı incelenmiştir. Ardından kına geleneğinin tarihsel süreci ve özellikleri aktarılarak Sivas Yöresindeki Gelin Kınalarının çok daha kapsamlı karşılaştırılması için zemin oluşturulmuştur. Sonuç bölümünde ise elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Yapılan bu akademik çalışmada yöntembilim olarak Nitel Araştırma Yöntemleri içerisinde yer alan Durum Çalışması ve İçerik Analizi kullanılmıştır. Elde edilen yazılı ve görsel belgeler ile Sivas Yöresinde çekilmiş belgeseller ve kaynaklar bu yöntembilim üzerinden incelenmiştir.
Sadi Yaver Ataman tarafından derlenmiş Safranbolu türkülerinin müzikal analizi
Bu tez çalışmasında; aslen Safranbolulu olan ve Türk Halk Müziği alanında yaptığı ilmi çalışmalar ve derlemeler ile bu alanda kendini kanıtlamış ve yeni nesil araştırmacılara ilham kaynağı olmuş Sadi Yaver Ataman tarafından derlenmiş Safranbolu Türkülerinin Müzikal analizinin yapılması amaçlamıştır. Çalışmada Türkülerin makam dizileri, usûl yapıları, ses genişlikleri, sözlerin hece yapıları ve türleri ele alınarak incelemeleri yapılmıştır. Çalışma içerisinde yer alan "Aç kapıyı ben geldim" türküsü yörenin karakteristik özelliklerine çok iyi bir örnek olması sebebiyle ayrıca incelenerek söz-müzik ilişkisi, tür, biçim-yapı, melodi ve ritim açılarından analiz edilmiştir. Aynı türkü yakından bakış başlığı altında form, melodi, ritim ve söz-müzik ilişkisi açılarından detaylı incelenmiştir Araştırmanın sonunda ise müzikal analizden elde edilen veriler dahilinde mevcut durum ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler : Sadi Yaver ATAMAN, Safranbolu, Türk Halk Müziği.
Âşık Veysel türkülerinin edebi ve prozodi yönünden incelenmesi
Âşık Veysel, edebiyat yönünden halk edebiyatında ve âşıklık geleneğinde şiirleriyle ve besteleriyle birçok konuda kaynak kişi olmuştur. Âşık Veysel ile ilgili yapılan çalışmalarda, şiir dilinin sade ve anlaşılır olduğundan bahsedilmiştir. O, Halk müziğinin önemli aşıklarından biridir ve kültürümüzde önemli bir yere sahiptir. Vefatından sonra da eserlerinden oldukça faydalanılmış, müzisyenler, araştırmacılar tarafından Âşık Veysel hakkında çok fazla makale, tez ve kitaplar yazılmıştır. Bu çalışmada ise prozodi kavramı üzerinden Veysel'in eserleri incelenmiştir. Müzikte dil kullanımı önemli bir yere sahiptir. Müzik ile şiirin uyum içerisinde olması gerekir. Sözler besteye uygun, beste de sözlere uygun yazılmalıdır. Müzikte bu konu "Prozodi" başlığı altında incelenmektedir. Prozodi; söz ile müziğin uyumu olarak ifade edilmektedir. Halk müziğinde prozodinin aranması hâlâ tartışma konusu olsa da bu çalışmada Âşık Veysel eserleri özelinde prozodi incelemesi yapılması hedeflenmiştir. Çalışmada ilk olarak giriş bölümünde araştırmanın problemi, amacı, önemi ve ilgili çalışmalardan bahsedilmişir. Genel bilgiler bölümünde prozodi, halk edebiyatı, aşık edebiyatı ve Âşık Veysel hakkında bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde gereç ve yöntemler yazılmıştır. Çalışmanın bulgular bölümünde ise Âşık Veysel'in TRT Türk halk müziği repertuvarında bulunan eserleri tespit edilerek, şiirlerinin edebi yapısı incelenmiştir. Âşık Veysel'in TRT Repertuvarında toplamda 26 eseri bulunmaktadır. Bu çalışmada eser tespiti yapılırken usullerine göre sınıflandırılmış, her usulden örnek eserler seçilmiştir. 6 eser usullerine göre seçilmiş, eserlerin edebi ve prozodi yönünden incelemesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Âşık Veysel, Prozodi, Türk Halk Müziği.
Geleneksel Türk halk müziğinde bas gitar kullanımı: TRT yayınları örneklemi
Uzun sesler elde edebilme kapasitesi ve pest bölgedeki ses alanı ile geleneksel Türk Halk Müziğindeki (THM) "dem tutma geleneği" örtüşen bas gitarın, yapısal gelişim süreçlerinden geçerek günümüzde kendisine yer bulduğu müzik alan ve türleri de artmıştır. Ülkemizde bas bağlama çalgısının kullanılmaya başlamasını takip eden yıllar içinde geleneksel THM icra eden müzik topluluklarında, bas gitar da kullanılmış ve bu durum her geçen gün yaygınlaşmıştır. Bu tez çalışmasıyla Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) yayınları örnekleminde geleneksel THM'de kullanımı günden güne artmış olan bas gitarın, 1980-2020 yılları arasındaki beş yıllık dönemlere göre TRT yayınlarında kullanımının tarihçesi, melodik ve armonik eşlik stilleri ile icra tekniklerinin incelenmesi amaçlanmış, öneriler ortaya konmaya çalışılmıştır.
TRT Türk Halk Müziği repertuvarında bulunan sözsüz 10 Azerbaycan eserinin bağlama ile icrasının incelenmesi
Haliç Üniversitesi Türk Müziği Bölümü, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü'nde hazırlanmış olan bu Yüksek Lisans Tezinde "TRT Türk Halk Müziği Repertuvarında Bulunan Sözsüz 10 Azerbaycan Eserinin Bağlama ile İcrası" incelenmiştir. Yapılan çalışmada, Türkiye'de ve Azerbaycan'da halk müziği kültürü, Türk halk müziğinde bağlama ve Azerbaycan eserlerinin bağlama ile icrası ve TRT Türk halk müziği repertuvarında bulunan sözsüz 10 Azerbaycan eserinin icra analizi başlıklarıyla konular ele alınmıştır. Halk müziğinde bir çok yöresel tavırda olduğu gibi Azerbaycan müziğinin icrasında da farklı enstrümanlarla icra edilmiş olan melodilerin bağlamaya uyarlanması sonucunda bir icra biçimi oluşmuştur. Genellikle bu uyarlamalar Azerbaycan halk çalgıları olan tar, kemança, balaban, aşık sazı gibi çalgılardan alınmıştır. Azerbaycan eserlerinin zengin müzikal yapısı ve icra biçimi bağlamaya uyarlandığında; ortaya çıkan tezene kalıpları, ritmik ve melodik varyasyonlar, nüanslar bağlama icrasına büyük katkı sağlamaktadır. TRT repertuvarından seçilen sözsüz 10 eserin bağlamaya uyarlanması ve icra analizleri yapılmıştır. Eserler bağlama alanında uzman icracıların video ve ses kayıtlarından faydalanılarak nüanslar ve icra özelliklerine göre yeniden notaya alınmıştır. En çok kullanılan tezene kalıpları ve nüanslar tespit edilerek icra analizi yapılmıştır. Çalışmaya Azerbaycan halk müziğinin özellikleri ve icra şekli ile ilgili akademik çalışmalar, tezler ve makaleler incelenerek başlanmıştır. Daha sonrasında Azerbaycan eserlerinin bağlama ile icrası araştırılıp, uzman kişiler ile kişisel görüşmeler yapılmıştır.
Kırşehir yöresi mahalli sanatçılarından Muharrem Ertaş ile Çekiç'nin icra özelliklerinin incelenmesi
Türk Halk Müziği geleneksel bir şekilde, ustadan çırağa, kulaktan kulağa, meşk usulüyle aktarılma geleneğine sahip olan bir müzik türüdür. Kırşehir yöresinin müzik kültürü ele alındığı bu çalışmada,THM'nin bu gelenekselliği göz önünde bulundurularak bir yol izlenmiştir. İlk bölümde THM ile ilgili temel bilgilerin yanısıra, geleneği besleyen alan bilgileri de ele alınmıştır. İkinci bölümde Kırşehirli Muharrem Ertaş incelenmiş ve sanatçı kişiliği aktarılmıştır. Üçüncü bölümde Kırşehirli Çekiç Ali'nin hayatı ve sanatçı kişiliği incelenerek eserleri aktarılmıştır. Dördüncü bölümde her iki sanatçının araştırmamız için belirlediğimiz beşer eseri incelenerek aktarılmıştır. Yine bu bölümde yöre sanatçılarının aralarındaki en önemli farklardan bahsedilmiştir. Son olarak sonuç bölümündeyse, yapılan bu çalışmanın niteliği aktarılmıştır. Buna göre yapılan bu araştırma THM için yeni bir belge niteliği taşımaktadır.
Osmanlı İmparatorluğu ile birlikte balkanlarda Türk halk müziğinin varlığı
Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki varlığı ve Balkanlardaki Türk Halk Müziği incelenmiştir. Bu bağlamda Türklerin Balkanlara girişi ve günümüze kadar geçirdikleri süreçler ele alınmıştır. Türk Halk Müziğinin Balkan coğrafyasındaki varlığı incelenmiş ve Balkan coğrafyasının Rumeli türkülerine etkisi araştırılmıştır. Rumeli türkülerinin oluşum ve etkileşim süreçleri detaylandırılarak hem coğrafi hem bölgesel hem de sosyal olarak araştırılması yapılmıştır. Araştırma yapılırken örnek verilen on bir Rumeli türküsünün edebi yapısı, melodik ve ritmik varyantları, ses sahası, seyri ve donanımları incelenmiştir. Bu kapsamda yapılan literatür taraması neticesinde Türklerin Balkanlara gelişi, Osmanlı İmparatorluğunun Balkan topraklarına hakim olduğu dönem ve Rumeli Türkülerine ait bilgilerin bir arada olmayışı çalışmanın daha kapsamlı araştırılmasına sebep olmuştur. Elde edilen bulguların araştırmacılara, Osmanlı İmparatorluğunun Balkan topraklarındaki varlığı ve Rumeli Türküleriyle ilgili yapacakları çalışmalara ışık tutacağı değerlendirilmektedir.
Konya yerel müzik geleneğinde varyant olgusu
Halk müziğinin en önemli özelliği olan anonimleşme süreci, türkülerin bu güne kadar sözlü aktarımla yakıcısı bilinmeden gelmesine olanak sağlamıştır. Anonimlik ve sözlü aktarım, ulusal ezgilerimizi günümüze kadar getirmekle beraber melodik, makamsal ve tartımsal değişikliklere uğratmıştır. Bu değişikliklere çeşitlenme yani "Varyant" denilmiştir. Konya halkı, kendi içerisinde "Konya Oturakları" ile müzikten uzak kalmamış ve bu oturakları gelenekselleştirmiştir. Konya tüküleri, Mevlevi müziğinin de etkisiyle makam geçkili, ara sazlı ve geniş usûllü bir yapıda icra edilmiştir. Musikiye gönül vermiş Konya'lı icracıların yöresel müzikleri içerisinde bilinçli ya da bilinçsiz olarak uyguladıkları bu yapılar, sözlü aktarım yoluyla halk türkülerinde bir çok varyant oluşmasına imkân sağlamıştır. Konya mahalli sanatçılarının müzikal yeteneklerine göre de şekil alan ezgilerin yöredeki icrası, TRT'nin kayıt altına aldığı icra ile farklılık göstermektedir. Bu nedenlerden yola çıkarak, Konya türkülerinin varyantlaşma sebepleri ve Konya yöresine ait beş türkünün TRT ve yöre içerisindeki icra şekilleri kaynak taraması, görsel ve işitsel mataryal çözümlemesi ve yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla incelenerek makam, usûl ve melodi farklılıklarının olduğu saptanmıştır. Bu çalışmanın yapılmasındaki amaç; Konya türkülerinin varyantlaşma sebeplerini ve müzikal yapısını inceleyerek yörenin ve müziği icra eden toplumun müzikal zenginliğinin ortaya konulmasıdır.
Amik Ovası ve Barak ovasında icra edilen barak havalarının icra ve üslup özelliklerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, Türk halk müziğinin önemli unsurlarından biri olan uzun hava geleneğine ait Barak ağzı uzun havalarının bölgesel olarak karşılaştırılması ve incelenmesidir. Bu bağlamda Amik ovası ile Barak ovasında icra edilen Barak ağzı uzun havalarının icra ve üslup özellikleri incelendikten sonra elde edilen benzerlikler ve farklılıklar ile ilgili detaylı bir değerlendirme yapılmıştır.
Şarköy yöresi halk müziği araştırması (derleme, analiz, icra)
Türk Halk Müziği araştırması, yapıldığı yörenin kültürünü gün yüzüne çıkartmak anlamında büyük önem taşır. Şarköy ilçesinde şimdiye kadar yapılan ilk ve tek derleme çalışması 1970'li yıllarda Yücel PAŞMAKÇI tarafından gerçekleştirilmiştir. "Şarköy Yöresi Halk Müziği Araştırması" isimli bu çalışma yörede yapılan ikinci derleme çalışması mahiyetindedir. Göç etkisi göz önünde bulundurularak yapılan çalışmada alan araştırması yöntemi kullanılmış, Şarköy ve tüm köyleri araştırılmış, Türkçe, Nutyaca, Bulgarca ve Pomakça olmak üzere 4 dilde 19 türkü derlenmiştir. Derlenen türküler notaya alınmış, hikaye, donanım ve kaynak kişi bilgileri gibi özellikler ayrıntılı olarak verilmiştir. Emsal teşkil etmesi amacıyla örnek halk müziği eser analizi de eklenmiştir.
Türk Halk Müziği ve Türk Sanat Müziği'nde benzerlik gösteren dizilerin eser üzerinde incelenmesi ve sınıflandırılması
Bu çalışma Haliç Üniversitesi Lisansüstü Enstitüsü Türk Musikisi Ana Sanat Dalı Sanatta Yeterlilik programı tez çalışması olarak yapılmıştır. Türk Halk müziğinin melodik yapısı ile ilgili günümüzde bir çok çalışma yapılmasına rağmen net bir model oluşturulamamıştır. Bu çalışma ise konservatuvarların halk müziği solfej ve nazariyat derslerinin eğitim sistemlerinden yola çıkarak, hala tartışma konusu olan "ayak", "makam", "dizi" kavramlarını ele alıp, bir sistem oluşturma amacıyla yapılmıştır. Halk müziği ezgilerinin melodik yapısını anlatırken, Türk müziği dizilerinden faydalanarak bir model oluşturulmuştur. T.R.T. Repertuvarında bulunan 3000 sözlü eser incelenerek Türk müziği dizileri ile benzerlik gösterenler tespit edilip, halk müziğine uygun işaretlemeler ile dizilere göre sınıflandırılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde konu ile ilgili problemler, çalışmanın amacı, yöntem ve gereklilikler anlatılmıştır. Bulgular bölümünde ise analiz edilen eserler üzerinden Türk müziği dizileri ile benzerlik gösteren 19 dizi hem Türk müziği hem de halk müziğine göre gösterilmiş, eserlerin listesi yapılmıştır. Örnek olarak seçilen dizi üzerinden ders işlenişi, dikte ve deşifre çalışmaları verilmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışmanın halk müziği melodik yapısının Türk müziği ile benzerlik gösteren diziler üzerinden anlatılmasının ortak bir dil oluşturma, anlaşılır ve geliştirilebilir bir eğitim modelinin katkı sağlayabileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Halk Müziği, Diziler, Melodik Yapı
Rüstem Avcı'nın hayatı ve Türk halk müziğine katkıları
Bu çalışmada, Rüstem Avcı'nın biyografisini erişilebilen bütün bilgi kaynaklarına dayanarak ortaya koymak, derleme çalışmalarını ve eserlerinin özelliklerini saptamak ve türkülerin öykülerindeki anlatım stratejilerinin genel bir haritasını çıkarmak hedeflenmiştir. Biyografi yazımında, onun yaşamına, sanat etkinliklerine, sahip olduğu kimliklere ve ilgilendiği sanat dallarına değinilmiştir. Bu bağlamda süreli yayınlarda, basılı eserlerde, ses kayıtları, resimler ve internet kaynaklarına değinilmiş; geniş çaplı literatür taraması yapılarak, ulaşılabilen her kaynak değerlendirilmek üzere ele alınmıştır. Derlemelerin müzikal ve edebi analizleri yapılmış, hikayeleri anlatılmıştır.
Anadolu âşıklık geleneğinde Alevi âşıkların yeri ve önemi: Âşık Seyit Meftuni örneği
Bu çalışmada Âşıklık ve Alevilik arasında yüzyıllara dayanan kadim bağ bir Alevi dedesi olan Âşık Seyit Meftuni örneğiyle incelenmeye çalışılmış ve söz konusu bağ üzerinden tarihsel süreç içerisinde çeşitli benzerlik ve farklılıkların neler olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışmada Alevilik ve Âşıklık arasındaki girift ilişkiden yola çıkılarak Seyit Meftuni örneklemi üzerinden "Alevi Âşıklığının" temel özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Âşık Seyit Meftuni'nin Alevi inanç önderi olarak "dede" vasfını taşımasının yanı sıra Âşıklığın en temel özelliklerinden birisi olan müzikal üretim yönünün de kuvvetli olması tezin örneklemi olarak seçilmesinde önemli bir etken olmuştur. Tezin birinci bölümüne konuyla ilintili olarak giriş niteliğinde bir takım genel bilgiler verildikten sonra çalışmanın önemi, amacı/kapsamı, temel ve alt problemlerinin yanı sıra yöntemi hakkından da detaylı bir bilgilendirme yapılmıştır. Ayrıca literatürde söz konusu alanlarla ilgili yapılan çalışmalara da yine bu bölümde yer verilmiştir. Âşıklık ve Alevilik Anadolu coğrafyasının en geniş kapsamlı iki konusu olması sebebiyle Âşıklığın etimolojik kökeninden hareketle Âşıkların geçmişten günümüze Anadolu'daki serüvenleri, kültürel varlıkları, Alevilikle olan bağları ve müzikal alt yapılarına tezin geniş kapsamında yer verilmiş ve önemli başlıklar olarak öne çıkarılmıştır. Bahsi geçen konular tezin ikinci bölümünü oluşturmuş çalışmanın üçüncü bölümü ise örneklem olarak seçilen Âşık Seyit Meftuni özelinde oluşturulmuştur. Bu bölümde Âşık Seyit Meftuni Dede'nin Âşıklık süreci, dedeliği, dedelik sürecinde gerçekleştirdiği çeşitli Alevi inanç geleneğine ait ritüeller ve müzikal yaşamı incelendikten sonra eserler örnekleri üzerinden yapılan bazı çıkarımlarla sonlandırılmıştır. Bir nitel araştırma olarak planlanan çalışmada literatür taramasının yanı sıra yarı yapılandırılmış kişisel görüşme tekniği uygulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Âşıklık, Alevilik, Âşıklık Geleneği, Müzik, Meftuni.
Dengbêjlik geleneği ve kültürel bağlamları; Diyarbakır örneği
Dünya üzerindeki sözlü tarih ve sözlü kültür geleneğine sahip toplumlarda olduğu gibi dengbêjlik geleneği de kendi toplumunun tarihini ve kültürel değerlerini geleceğe taşıyarak sahiplenmiştir. Kültürel değerleri koruyarak topluma aktaran bu gelenek, sözlü ürünlerinde ait oldukları toplumun bütün sıkıntılarını; acı, keder, isyan, aşk, destan, tarihsel ve toplumsal birçok konuyu ele alarak toplumsal belleğe işlemiştir. Yaşadığı döneminin olaylarıyla birlikte geçmişte yaşanan olayları da eserlerinde işleyen dengbêjler, toplumun gözüyle yaşayan tarih ve değer niteliğindedir. Bu doğrultuda dengbêjlik geleneğinin bu öneminin ve kültürel bağlamlarının ortaya konulması, Diyarbakır özelinde dengbêjliğin kültürel yansımalarının incelenmesi bu çalışmanın temel amacıdır. Anahtar Kelimeler: Dengbêjlik, Diyarbakır, Mala Dengbêjan
TRT Türk Halk Müziği repertuvarında bulunan sözsüz oyun havalarında ağırlıklı olarak kullanılan tartım öğelerinin tespiti ve kelime düzüm ilişkisi analizi
T.C. Haliç Üniversitesi Lisansüstü Enstitüsü Türk Musikisi Ana Sanat Dalı Yüksek Lisans Programı Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, TRT Türk Halk Müziği sözsüz oyun havaları repertuvarından tespit edilen ve şehir isimleriyle tanımlanan tartım öğelerinin, kelimeler ile vuruşlara bölünerek ritmik okuma da kolaylık sağlamasını amaçlamaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın problemi ve amacı anlatılmıştır. İkinci bölümde, genel bilgilere yer verilmiştir. Türk Halk Müziğinde usuller ve çeşitlerinden bahsedilmiştir. Nota süre değerleri, vuruş, tartım ve düzüm gibi müzik terimlerinin tanımlamaları şekiller ve açıklamalarla desteklenmiştir. Ülkemizde ve dünyada kullanılan ritmik okuma yöntemlerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde, çalışmanın gereç ve yönteminden bahsedilmiştir. Bulgular kısmında ise TRT Türk Halk Müziği sözsüz oyun havası repertuvarında bulunan 688 adet eserin incelenmesi sonucunda tespit edilen tartım öğelerinin vuruş işaretleriyle kelime bölünmelerini şekiller ile gösterilmektedir. Tespit edilen tartım öğeleri şehir isimleri ile tanımlanmıştır. Tanımlanan tartım öğeleri eser içerisindeki görülme sıklığı sayısal veriler ışığında tespit edilerek yazılmıştır. Sonuç kısmında ise, elde edilen bilgi ve bulgular ışığında tartım öğelerinin eser içerisinde en fazla hangi usulde görüldüğü, hangi usulde kaç eserin tespit edildiği tablolar halinde verilerek gösterilmiştir. Göz hareketlerinin tartım öğelerini daha hızlı tarayarak deşifre edebilmesi için, duyum ile süre değerlerinin iliştirilmesi yerine, kelime düzümleri oluşturularak vuruş okları yardımıyla süre değerlerine bölünerek daha rahat deşifre edilebilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda karmaşık görülen tartım öğelerinin deşifresinde kolaylık sağlayacağı sonucuna varılmıştır.
TRT repertuvarında bulunan Ardahan türkülerinin müzikal analizi
Türküler, yüzyıllardır aşık deyişleri ve ezgilerinin, halk şiirinin çeşitli biçimlerinden de etkilenerek oluşmuştur. Halkın üzüntülerini, sevinçlerini dile getirmede aracı bir rol üstlenmektedir. Manasını bu topraklardan, duygusunu milli benlikten, sürekliliğini ise halkın geleneklerinden alan türküler gelişerek popülerliğini korumaktadır. TRT repertuvarında bulunan Ardahan türkülerinin halk müziği alanında önemli bir yeri vardır. Ezgi bakımından Azerbaycan ve İran müziğine benzemektedir. Türkülerdeki farklı ezgi unsurları dikkate alındığında Ardahan'da zengin bir müzik kültürü bulunmaktadır. Ardahan yöresinde yıllardır süregelen aşıklık geleneği ve müzik kültürü bölgedeki Türk Halk Müziği anlayışını da derinden etkilemektedir. Bu çalışma içerisinde Ardahan'ın tarihsel süreci, müzik kültürü, Ardahan'ın müziği ve aşıklık geleneğine değinilmiştir. Ardahan'ın 1992 yılında il olması göz önünde bulundurularak 1992 yılından önce Kars iline ait türküler de incelenmiştir. Bu inceleme doğrultusunda 21 Ardahan türküsü tespit edilmiştir. Yöresi Kars olarak geçen ancak ilçe olarak Ardahan'a (Çıldır, Damal, Göle, Hanak, Posof) ait türkülerin de olduğu tespit edilerek çalışmaya dahil edilmiştir. İncelemenin diğer kısmında ise 21 Ardahan türküsü usullerine, kaynak kişisine, ses aralığına, dizisine ve edebi özelliklerine göre incelenip tablo ile sunulmuştur. Edebi özelliklerine göre inceleme yapılırken türkülerin konusu, hece ölçüsü, nazım birimi ve nazım türü ele alınmıştır. Son kısımda TRT repertuvarında bulunan 21 Ardahan türküsünün notaları üzerinden biçimlerine göre analizleri yapılıp tablo ile gösterilmiştir.
Harput (Elazığ) musikisinde kullanılan çalgıların musikî içerisindeki ağız-tavır ile etkileşimleri
Harput (Elazığ) ağzı Türk Halk Musıkîsi içerisinde özel bir tavır özelliğine sahiptir. Türk Halk Musıkîsi İçerisinde yer alan diğer Ağızlar ( Arguvan Ağzı, Barak Ağzı, Bozlak Ağzı) gibi çalım ve okunuşunda ki farklılıklar ile kendini belli eden Harput (Elazığ) Ağzı bulunduğu bölgede de ayrı bir yere sahiptir. Hoyrat Yöreleri olarak bilinen Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri ile Kerkük-Azerbaycan Yörelerinde de Harput (Elazığ) Ağzının önemi büyüktür. Kendine özgü makamların yanı sıra Türk Musıkisi Makamlarının da ağırlıklı olarak icra edildiği yörede, kullanılan usul kalıpları da yöre tavrının oluşumunda büyük rol oynamaktadır. Harput (Elazığ) Musıkîsi içerisinde kullanılan çalgılar tarih boyunca değişkenlik göstermekle beraber günümüz Harput (Elazığ) Musıkîsinde ağırlıklı olarak Türk Müziği Enstrümanları (Klarnet, Kanun, Cümbüş, Ud, Keman, Tef, Darbuka, Davul ) kullanılmaktadır. Yöre de kullanılan okuma ağzının kullanılan çalgı karakterlerini doğrudan etkilediği ve çalgılara özel bir tavır olarak yansıdığı açıktır. Geçmiş dönemlerde yörede çalgı çalmanın tenkit edildiği, okuyucu olmanın daha prestijli sayıldığı birçok yazılı kaynakta mevcuttur. Bu konu dikkate alındığında çalgı çalan kişilerin daha çok yörede yaşayan gayrimüslimler olduğu ve yöre müziğini okuyuculardan dinleyerek icra ettikleri açıkça görülmektedir. Yöre tavrını okuyucudan alan çalgı çalan kişiler okuma tavrına göre sazlarının icra karakterlerini belirleyip yöre tavrının oluşumunda büyük rol oynamışlardır. Bu çalışmada yöre sanatçıları ile yapılan görüşmeler sonucunda, yazılı kaynaklar ve internet kaynakları taranarak, yörede okuyucu tavrının saz icralarına etkisi tespit edilmiştir.
Bitlis türküleri üzerine bir inceleme
Türküler halk edebiyatının sözlü ürünleridir. Toplumu derinden etkileyen bir olay yaşandığında insanlar çalgı aletlerine sarılıp türküler yakmışlardır. Kullanılan çalgılar zaman içerisinde değişse de türküler her zaman varlığını sürdürmüştür. Nesilden nesile aktarılan türküler toplum mirasının da taşıyıcısı olmuştur. Bir topluma ait türkülere bakılarak o toplumun yaşayışına ait birçok veri elde edilebilir. Bu çalışmada TRT Türk Halk Müziği Repertuarı ve diğer kaynaklarda bulunan Bitlis yöresine ait türküler edebî açıdan incelenerek halk bilimi metotlarına göre tasnif edilmiştir. Bu zamana kadar Bitlis türkülerinin tamamını kapsayan bilimsel bir çalışma gerçekleştirilmemiştir. Çalışmanın ilk amacı Bitlis yöresine ait türkülerin tamamını kapsayan bilimsel bir çalışma yapmaktır. Bunun yanı sıra Bitlis yöresi türkülerini tasnif edip gelecekte bu konuda yapılacak çalışmalar için bir kaynak oluşturmaktır. Çalışmada TRT Repertuarı, basılı ve dijital kaynaklar taranıp sekten yedi türküye ulaşılmıştır. Çalışmada dağınık halde bulunan Bitlis yöresine ait türküler bir araya getirilmiştir. Ayrıca Bitlis türküleri özellik, şekil ve yapılarına göre tasnif edilmiştir. Çalışmanın başında Bitlis yöresine ait genel bilgiler sunulmuştur. Türküler hakkında gerekli bilgiler verilmiş, metinler sıralanmış, sözlük ve dizin çalışmasıyla tamamlanmıştır.
Harput müzik kültüründe yerel isimlendirmeye sahip makamların incelenmesi
Bu tez çalışması Harput Müzik Kültürüne ait ve yerel isimlendirmeye sahip makamların söz konusu bölgenin müzik kültürünün tanımlanmasında büyük bir öneme haiz olduğu hipotezine dayanmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmada, Harput müzik kültüründe yöreye özgü isimleri ile bilinen Muhalif, Beşiri, İbrahimi, Nevruz, Versak ve Kürdi makamlarında olup, yöresel repertuara dair sözlü ve yazılı kaynaklarda yer alma sıklığına göre belirlenen örnek eserlerin makamsal ve biçimsel analizlerinden yola çıkılarak söz konusu makamların yapıları hakkında bulgulara ulaşılmaya çalışılacaktır. Tezin temel amacı ise bu bulgulardan hareketle Harput Müziği'ne ait ve yöresel isimlere sahip söz konusu makamların müzik kültürüne kattıkları özgünlük ve önemin ortaya konulması olarak özetlenebilir. Bunun yanında, söz konusu makamlara ait örneklerin tarihsel nazariyat kaynakları ve diğer tarihsel müzik bulguları ile karşılaştırılmasıyla bu yapıların tarihsel süreç içinde müzikal açıdan konumlandırılması da amaçlanmaktadır. Tez kapsamında kullanılan "ezgi çekirdekleri" temelli analizin, Harput Müzik Kültürü'nün temel yapısal özellikleri olan "makamsal ezgi odaklı icracılık ve bestecilik anlayışı" ile bunların sonucu olarak ortaya çıkan "çok katmanlı makam yapıları ve müzikal formların" anlaşılması noktasında önemli bir katkı sağladığı düşünülmektedir. Söz konusu analize dair sonuçların "kadim" Harput müzik kültürünün "ezgisel kodlarının" anlaşılıp, aktarılmasında verimli sonuçlar verebildiği düşünülmektedir.
Çorum âşık müziğindeki müzik bileşenleri
Anadolu'nun birçok yöresinde olduğu gibi Çorum'da da zengin bir halk müziği birikimi görülmektedir. Çorum yöresi hem anonim Orta Anadolu türkülerine hem de âşık müziğine ev sahipliği yapmaktadır. Âşık müziği, çok eski çağlardan günümüze kadar taşınan sözlü kültürün bir kolu olup, usta çırak ilişkisiyle gelecek nesillere aktarılan geleneksel bir müziktir. Genel yapısı itibarıyla benzer biçimsel özellikler gösterse de yöreden yöreye farklılıklar da arz etmektedir. Çalışmanın ilk bölümünde kültür, halk müziği ve âşık müziği genel çerçevede özetlenmiştir. İkinci bölümde çalışmanın yöresi olan Çorum'a dair bilgiler verilmiş ve çalışmanın ana konusunu oluşturan âşık müziği incelenmiştir. Çorum yöresinde yetişmiş on adet âşığa ait üçer eser; şiir, makâm, seyir, ölçü gibi alt başlıklarla analiz edilmiştir. Bu analizler sonucunda, Çorum âşık müziğinde kullanılan ortak ögeler belirlenmeye çalışılmış, yöreye ait müzik unsurları ortaya konmuştur. Aynı coğrafyada yetişen âşıkların birbirlerinden etkilendiği, müzikal anlamda benzer özellikler içeren eserler ortaya koydukları tespit edilmiştir.