Turkish Education

İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarındaki aktif kelime serveti üzerine bir araştırma: Uşak/Eşme örneği

Bu çalışmada, Uşak ili Eşme ilçesinin merkezinde bulunan beş ilköğretim okulunun ( Sıtkı Çetin İlköğretim Okulu, Şehit Alibey İlköğretim Okulu, Galip Çetin İlköğretim Okulu, Ali Baykal İlköğretim Okulu ve Üç Eylül İlköğretim Okulu ) 8. sınıflarında okuyan 90 öğrencinin yazılı anlatımlarındaki aktif kelime serveti incelenmiştir.Çalışmada Uşak ilinin Eşme ilçesinin merkezinde bulunan 8. sınıflardan random (rastgele) yöntemiyle seçilen 90 öğrenciye üç farklı yazı türünde ( Anı, serbest konu, otobiyografi ) toplam 270 adet yazı yazdırılmıştır. Yazılı verilerde geçen kelimeler, öğrencilerin sosyo-ekonomik seviyelerine, cinsiyetlerine ve yazı türlerine göre incelenmiştir.Çalışmamızda, 270 adet yazılı anlatım kâğıdında toplam 35055 kelime tespit edilmiştir. Bu kelimelerden 2924'ünün çeşit kelime, 32131 kelimenin ise bu kelimelerin tekrarı olduğu belirlenmiştir. Kız öğrenciler ile erkek öğrenciler toplam kelime ve çeşit kelime kullanımları bakımından karşılaştırıldığında; kız öğrenciler erkek öğrencilere göre daha başarılı olmuştur. Üç farklı yazı türünde ( Anı, serbest konu, otobiyografi ) toplam kelime ve çeşit kelime sayısının en fazla olduğu yazı türünün serbest konulu yazı olduğu görülmüştür.Anahtar kelimeler: Kelime, Kelime Serveti, Yazılı Anlatım, Türkçe Eğitimi

İlköğretim 100 temel eser listesindeki kitapların hedef kitlenin düzeyine uygunluğu

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 4.8.2005 tarih, 2005 / 70 sayılı genelge ile 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'na atıfta bulunularak ilköğretim 5-8. sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlığı kazanması ve düşünen, düşündüğünü açık bir şekilde ifade edebilen; kültürlü, millî ve manevi değerlere sahip bireyler olarak yetişmesi amacıyla 100 Temel Eser Listesi oluşturulmuş ve proje 2005 yılı eğitim-öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır.Yayınlanan genelgede hedef kitle 5-8. sınıflardaki öğrenciler olarak belirtilmiş, eserlerin sınıf düzeylerine uygun olarak seçimi öğretmenlere bırakılmıştır. 100 Temel Eser Listesi'ndeki kitapların belirlenmesinde hangi ölçütlerin dikkate alındığı kamuoyuyla paylaşılmamış, sadece oluşturulan kurulun bu eserleri uygun gördüğü belirtilmiştir. Bu durum listedeki kitapların hedef kitleye uygunluğu konusunda pek çok tartışmayı da beraberinde getirmiştir.Ortak duyuş, düşünüş ve kültürel değerlerin oluşmasında temel eser listelerinin önemli işlevi bulunmaktadır. 100 Temel Eser Listesi'yle kazandırılacak becerilerin ortaya çıkması için çocukların ilgi düzeylerinin dikkate alınarak kalıcı okuma alışkanlığının oluşmasına özen gösterilmelidir.İlköğretim öğrencileri için tavsiye edilen 100 Temel Eser Listesi'nin hedef kitlenin okuma ve ilgi düzeylerine uygunluğunu mevcut literatürdeki bilgiler ve uzman görüşlerine başvurarak oluşturulan kriterlere göre tespit etmek amacıyla yapılan çalışmada, 39 farklı yayınevinden çıkan 94 adet kitap taranmış, elde edilen bulgulardan hareketle bu kitaplardan hiçbirinin eğitsel, sosyolojik açıdan; dil ve basım açısından hedef kitlenin ilgi ve okuma düzeyine bütünüyle uymadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Emine Işınsu'nun romanlarında değer eğitimi ve bu eserlerin Türkçe öğretimine katkısı

Bu çalışmada, Emine Işınsu'nun eserleri değer eğitimi ve Türkçe öğretimine katkı bakımından incelenmiştir. Örneklem olarak yazarın Bir Ben Vardır Bende Benden İçeri, Çiçekler Büyür ve Ak Topraklar adlı romanları alınmıştır. Bu eserler; adil olma, aile birliğine önem verme, hoşgörü, dürüstlük, misafirperverlik, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverlik değerlerine yer verilmesi bakımından incelenmiş, bu değerlerin örtük veya doğrudan işlendiği toplam 701 adet bulgu tespit edilmiştir. Elde edilen verilerden hareketle Emine Işınsu'nun eserlerinin değer eğitimi bakımından zengin bir içeriğe sahip olduğu görülmüştür.Emine Işınsu'nun eserleri Türkçe öğretimine katkı bakımından atasözü, deyim, ikileme, kalıp sözler ve yansıma kelimelerin kullanımı açısından incelenmiştir. 90 sayfalık bölümün tarandığı bu eserlerde birbirinden farklı 605 olmak üzere, toplamda 905 deyim; birbirinden farklı 169 olmak üzere toplamda 252 ikileme; birbirinden farklı 32 olmak üzere toplamda 98 yansıma kelime; birbirinden farklı 61 olmak üzere toplamda 70 kalıp söz ve birbirinden farklı beş atasözü kullanılmıştır. Bu eserlerde atasözü, deyim, ikileme, kalıp söz ve yansıma kelime yoğun bir şekilde kullanıldığı görülmüştürBütün bu veriler ışığında Emine Işınsu'nun eserlerinin değer eğitimi ve Türkçe öğretimi sürecinde yararlanılması gereken kaynaklar arasında olduğu sonucuna varılmıştır.

İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarındaki aktif kelime serveti üzerine bir araştırma (Uşak/Eşme örneği)

Bu çalışmada, Uşak ilinin Eşme ilçesinin merkezinde bulunan beş ilköğretim okulunun (Ali Baykal İlköğretim Okulu, Galip Çetin İlköğretim Okulu, Sıtkı Çetin İlköğretim Okulu, Şehit Alibey İlköğretim Okulu, ve Üç Eylül İlköğretim Okulu ) 5. sınıf öğrencilerinden random (rastgele) yöntemiyle seçilen 90 öğrencinin yazılı anlatımlarındaki aktif kelime serveti incelenmiştir.Yapılan bu çalışmada Uşak ili Eşme ilçe merkezinde bulunan beş ilköğretim okulunun 5. sınıflarında okuyan 45'i kız 45'i erkek 90 öğrenciye üç farklı yazı türünde ( anı, serbest konu, otobiyografi ) toplam 270 adet yazı yazdırılmıştır. Yazılı verilerde geçen kelimeler, öğrencilerin sosyo-ekonomik seviyelerine, cinsiyetlerine ve yazı türlerine göre incelenmiştir.Çalışmamızda, 270 adet yazılı anlatım kâğıdında toplam 34795 kelime tespit edilmiştir. Bu kelimelerden 2647'sinin çeşit kelime, 32148 kelimenin ise bu kelimelerin tekrarı olduğu belirlenmiştir. Kız öğrenciler ile erkek öğrenciler toplam kelime ve çeşit kelime kullanımları bakımından karşılaştırıldığında; kız öğrencilerin toplam kelime, çeşit kelime ve kelime sıklıkları bakımından erkek öğrencilere göre daha başarılı olduğu görülmektedir. Toplam kelime sayısında kız öğrenciler erkek öğrencilere göre 2163 kelime, çeşit kelime sayısında 21 kelime, kelime tekrarında 2142 kelime fazla kelime kullanarak daha yüksek bir performans göstermişlerdir. Tüm öğrenciler üç farklı yazı türünde ( anı, serbest konu, otobiyografi ) karşılaştırıldığında öğrencilerin toplam kelime sayısına göre anı türünde, çeşit kelime sayısı bakımından ise serbest yazı türünde daha başarılı oldukları görülmüştür.Anahtar kelimeler: Kelime, Kelime Serveti, Yazılı Anlatım, Türkçe Eğitimi

Değerler eğitimi açısından Mehmet Akif Ersoy'a ait Safahat adlı eserin incelenmesi

Bu çalışma Mehmet Akif Ersoy'un "Safahat" adlı eserinin değerler eğitimi açısından ele alıp eserde yer alan şiirlerin MEB'in belirlemiş olduğu değerler açısından incelemek amacıyla yazılmıştır. Eserde yer alan şiirler adil olma, aile birliğine önem verme, hoşgörü, dürüstlük, misafirperverlik, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik, bağımsızlık, barış, bilimsellik, çalışkanlık, dayanışma, duyarlılık, estetik, özgürlük, sağlıklı olmaya önem verme, temizlik değerlerine yer vermesi bakımından incelenmiş olup bu değerlerin doğrudan ya da örtük bir şekilde işlendiği 607 farklı yerde bulgular tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular neticesinde Mehmet Akif Ersoy'un Safahat adlı eseri değer eğitimi açısından zengin içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Yapılan araştırmada elde edilen verilerden hareketle Mehmet Akif Ersoy'un Safahat adlı eseri Türkçe öğretimi sürecinde değer eğitimi konusunda yararlanılacak kaynaklar arasında olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mehmet Akif Ersoy, Değerler Eğitimi, Safahat, Değer.

Ekrandan okumanın 8. sınıf öğrencilerinde anlamaya etkisi

Bu araştırmanın amacı, ekrandan okumanın 8. sınıf öğrencilerinde anlamaya etkisinin belirlenmesidir. Araştırma betimsel tarama modeline uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmada iki faklı çalışma grubu kullanılmıştır. Birinci çalışma grubu, Uşak ili Eşme ilçesi Öğretmen Ali Baykal Ortaokulu ve Şehit Alibey Ortaokulunda 8. sınıfta öğrenim gören öğrenciler arasından rastgele örneklemle seçilen 74 gönüllü öğrenci oluşturmuştur. İkinci çalışma grubunu ise, ekrandan okuma uygulamasına katılan 74 gönüllü öğrenci arasından amaçlı örnekleme yolu ile seçilen 30 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada, öncelikle uygulamada kullanılacak metinler belirlenmiştir. Bunun için, 2013-2014 eğitim öğretim yılında okutulmak üzere MEB'in belirlediği Türkçe ders kitabından 10 farklı metin seçilmiştir. Metinler öyküleyici türdedir. 10 farklı metinden biçim ve içerik olarak birbirine en yakın 6 metin, uygulamada kullanılmak üzere, Türkçe öğretmenleri ile yapılan grup çalışması ve alan uzmanları ile belirlenmiştir. Metinlerle ilgili basit ve derin anlamaya dayalı 4 ucu açık anlama soruları oluşturulmuştur. Bu sorular öğrenci çalışma kitabındaki ve öğretmen kılavuz kitabındaki metin içi sorulardır. Öğrencilerden 3 metni doğrudan basılı materyal üzerinden, diğer 3 metni ise 17 inch LCD ekran üzerinden sessiz okumaları istenmiştir. Metin okutulduktan sonra öğrencilere metinle ilgili hazırlanan anlama soruları verilmiş ve onlardan bu soruları yazılı olarak cevaplamaları istenmiştir. Araştırmanın son aşamasında, öğrencilerle yapılan görüşmede 4 farklı soru sorulmuştur. Bu sorularla öğrencilerin ekrandan okumaya yönelik düşünceleri alınmaya çalışılmıştır. Araştırmada; öğrencilerin ekrandan okuduğunu anlama puanları, basılı materyalden okuduğunu anlama puanlarından istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Buna göre okuduğunu anlama, okuma ortamına göre farklılaşmaktadır. Başka ifadeyle, ekrandan okumanın basılı materyalden okumaya göre okunanı anlamada daha etkili olduğu söylenebilir. Bunun yanında, kız öğrencilerin hem ekrandan okuduğunu anlama puanları hem de basılı metinden okuduğunu anlama puanları erkek öğrencilere göre anlamlı düzeyde yüksektir. Yine, kız öğrencilerin ekrandan okuduğunu anlama puan ortalamalarının, basılı materyalden okuduğunu anlama puan ortalamalarından yüksek olduğu ve bunun da istatistiksel olarak ekrandan okuma lehine anlamlı olduğu görülmektedir. Ancak bu durum erkek öğrenciler için farklıdır. Erkek öğrencilerin ekrandan okuduğunu anlama puan ortalamaları, basılı materyalden okuduğunu anlama puan ortalamalarından yüksek olmasına rağmen bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildir. Bu sonuçlara göre, kız öğrencilerin bir metni ekrandan okuduğunda daha iyi anladığı söylenebilir. Erkek öğrencilerin ise okuduğunu anlama düzeyi okuma ortamına göre değişmemektedir.

İlköğretim Türkçe ders kitaplarında konuşma eğitimi uygulamaları

Ülkemizde insanlar arasında sözlü iletişimde zaman zaman anlaşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir. Bu sebeple ilköğretimde okutulan Türkçe derslerinde konuşma eğitimine de yer verilmiştir ve bu yolla doğru ve güzel konuşma davranışı kazandırılmaya çalışılmaktadır. Ancak kullanılan konuşma tür, yöntem ve tekniklerinin yetersizliği ve uygulamadaki eksiklikler bu sorunun giderilmesine katkı yapamamaktadır. Öğrencilerin rasgele konuşmalarını engellemek, doğru zamanda doğru konuşma tür, yöntem, tekniklerini kullanabilmeleri için onları bu konuda bilgilendirmek gerekmektedir. Bu konuda en uygun ortam Türkçe dersleri, en uygun araçlardan biri ise ders kitaplarıdır. Türkçe derslerinin işlenişinde ve Türkçe ders kitaplarında ne kadar çok konuşma türüne yer verilirse, o kadar derslerdeki etkinliklerin günlük hayata uyarlama şansı elde edilir. Bu çalışmada konuşma uygulamaları, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanıp okullara dağıtılan ilköğretim altı, yedi ve sekizinci sınıf ders ve öğretmen kılavuz kitaplarındaki metinler ve çalışma kitaplarından da yararlanılarak nitel araştırma yöntemine uygun olarak incelenmiş ve konuşma türlerinin metinlere göre dağılımı tablolar halinde gösterilmiştir. Ayrıca bu kitaplar da kendi aralarında ayrı ayrı karşılaştırılıp kullanılan konuşma türleri genel bir tabloda gösterilmiş, doküman incelemesi yöntemiyle elde edilen bulgular yorumlanmıştır. Ders kitaplarının işlenişi sırasında bulunan konuşma türleri kısmen yeterli bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Türkçe Ders Kitapları, Konuşma, Konuşma Türleri

Ortaokul öğrencilerinin okuma anlama düzeylerine etki eden faktörler

Bu araştırma, ortaokul 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin okuma anlama düzeyleri ve okuma anlama düzeylerinde yaş, cinsiyet, aile gelir durumu, anne-baba eğitim durumlarına göre farklılaşma olup olmadığının ortaya konulması amacıyla yapılmıştır. Araştırma genel tarama modelinde betimsel bir alan araştırmasıdır. Araştırma 2010-2011 yılında Bolu ilinde 6, 7 ve 8. sınıflarda eğitim görmekte olan 5 okuldan tesadüfî küme örnekleme yoluyla seçilmiş 301 öğrenciyle yürütülmüştür. Araştırmada veri toplama aracı olarak, öğrencilerin ailesi ve kendisi ile ilgili bilgiler edinmek amacıyla kişisel bilgilerin işaretleyecekleri optik form ve öğrencilerin okuduğunu ne derecede anladıklarını ölçmek amacıyla "Okuduğunu Anlama Testi" kullanılmıştır. Öğrenciler okuma anlama testine verdikleri cevapları da optik forma işaretlemişlerdir. Optik formlar okutulmuş, veriler SPSS istatistik programından yararlanılarak değerlendirilmiştir. Okuma anlamaya cinsiyet faktörünün etkisini ortaya koymak için t testi, anne baba eğitim durumunun ve aile gelir durumunun okuma anlamaya etkisini ortaya koymak için tek yönlü varyans analizi, yaşın; okuma anlamaya etkisini ortaya koymak için pearson korelasyonu uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda öğrencilerin genel okuma anlama düzeyleri 7,8 bulunmuş, okuma anlama düzeylerinin yaş, anne eğitim durumu, ailenin ekonomik gelir düzeyi değişkenlerine göre anlamlı şekilde farklılaştığı görülmüştür. Baba eğitim durumu ve cinsiyet değişkenlerinin ise okuma anlama düzeyinde anlamlı şekilde farklılaşmaya neden olmadığı ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Okuma, Okuma Anlama

Yalvaç Ural'ın çocuk kitaplarında değer eğitimi ve bu eserlerin Türkçe öğretimine katkısı

Bu çalışmada, çocuk edebiyatı yazarlarından biri olan Yalvaç Ural'ın eserleri, değer eğitimi ve bu eserlerin Türkçe öğretimine katkısı bakımından incelenmiştir. Yapılan bu çalışma, betimsel nitelikte bir araştırma olup, tarama modellerinden doküman incelemesi metodu esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Örneklem olarak yazarın, "Zıpır-Matik Bilmeceler, Denizin İki Yakasından Masallar, Alfabenin Türküsü, Sayıların Dili, Gözü Boynuz İle İzi Yaldız, Kaz Zıpırları, Bir Gök Dolusu Güvercin, Tembeller Orkestrası, Mırname (Büyüklere Kedi Şiirleri), Tepemde Eşek Arısı Gibi Vızıldayıp Durma, Akıllı Minik İle Obur, Müzik Satan Çocuklar, La Fonten Orman Mahkemesinde, Bal Avcısı Küçük Piti, Kırmızı Kızlar Çatıları Gizler, İyi Geceler Bozi, Timsahlar Diş Fırçası Kullanmaz, Gölcüğün Küçük Avcıları, Hayvanlar Yalan Söylemez, Kahraman Süvariler, Kulağımdaki Küçük Çan, Stephen Hawking Herkül'ü Döver, Temel Reis Ispanağı Yoğurtsuz Yer, Anadolu Efsaneleri, Alucura Çay Evi, Korkulu Bir Gün, Küçük Ayı ile Ahlat Ağacı, Küçük Ayının Uzun Yolculuğu, Sincap (Şiirler), Tekir Noktalama İşaretlerini Öğretiyor" adlı 30 adet çocuk kitabı ele alınmıştır. Bu eserler değerler eğitimi açısından; adil olma, aile birliğine önem verme, hoşgörü, dürüstlük, misafirperverlik; saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverlik değerlerine yer verilmesi bakımından incelenmiş, bu değerlerin örtük veya doğrudan işlendiği toplam 525 adet bulgu tespit edilmiştir. Elde edilen verilerden hareketle Yalvaç Ural'ın eserlerinde sevgi, sorumluluk, yardımseverlik, aile birliğine önem verme ve dürüstlük değerlerinin yoğun bir biçimde işlendiği; ancak adil olma, misafirperverlik, hoşgörü saygı ve vatanseverlik değerlerinin yeteri kadar işlenmediği tespit edilmiştir. Yalvaç Ural'ın eserlerinde atasözü, deyim, ikileme, kalıp sözler ve yansıma kelimelerin kullanımı, eserlerin Türkçe öğretimine katkısı bakımından incelenmiştir. 30 adet çocuk kitabının tüm sayfalarının tarandığı bu eserlerde birbirinden farklı 478 olmak üzere, toplamda 525 adet deyim; birbirinden farklı 423 olmak üzere, toplamda 433 adet ikileme; birbirinden farklı 102 olmak üzere, toplamda 111 adet kalıp söz; birbirinden farklı 117 olmak üzere, toplamda 141 adet yansıma kelime ve birbirinden farklılık göstermeyen toplamda 28 adet atasözünün kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu eserlerde atasözü, deyim, ikileme, kalıp söz ve yansıma kelimelerin yoğun bir şekilde işlendiği tespit edilmiştir. Eserlerin Türkçe öğretimine katkısı bakımından oldukça zengin bir içeriğe sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bütün bu veriler ışığında Yalvaç Ural'ın eserlerinin sevgi, sorumluluk, yardımseverlik, dürüstlük ve aile birliğine önem verme değerlerinin aktarımında ve Türkçe öğretimi sürecinde yararlanılması gereken kaynaklar arasında olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: Yalvaç Ural'ın Çocuk Kitapları, Değer Eğitimi, Türkçe Öğretimi.

15. yüzyıl divanlarında konuşma eğitimi

Bu çalışmada 15 yy divanlarında temel dil becerilerinden konuşma becerisine ilişkin beyitler tespit edilmeye çalışılmıştır. Tespit edilen beyitlerin Türkçe Dersi (6, 7, 8. sınıflar) öğretim programındaki kazanımlarla örtüşüp örtüşmedikleri konusunda fikir elde edilmeye çalışılmıştır. Araştırma tarama modeli ile 15. yy divanları içerisinde yer alan Çâkeri Divanı, Şeyhi Divanı, Ahmed Paşa Divanı, Ahmed-i Dâ'i Divanı ve Mesihi Divanında geçen konuşma becerisine ilişkin kavram, kelime, kelime grublarına ulaşılmaya çalışılmıştır. Araştırma ile ilgili olduğu düşünülen beyitler fişlenmiştir.İlgili olmadığı düşünülen beyitler araştırmaya alınmamıştır. Elde edilen beyitler belirli başlıklar altında sınıflandırılmıştır.Konuşma becerisi ile ilgili olan beyitler konuşma kazanımlarıyla örtüşüp örtüşmedikleri kontrol edilmiştir.İnceleme sonucunda beyitlerin konuşma kazanımlarıyla uyuştuğu görülmektedir.Bu tür eserlerin eğitim öğretim programlarında yer alması faydalı olacağı düşünülmektedir. Bu eserler sadeleştirme, basitleştirme gibi yöntemlerle kontrollü metin haline getirilerek okullarda okutulabilir. Böylece temel dil becerilerinin desteklenmesi sağlanır ve geçmişteki değerler günümüze taşınmış olur.

Ortaokul öğrencilerinin üstdil farkındalık becerileri ile yazma becerileri arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin üstdil farkındalık becerileri ile yazma becerileri arasındaki olası ilişkiyi belirlemektir. Araştırmanın evrenini Uşak, ili merkezinde 2014-2015 öğretim yılında öğrenim gören 5, 6, 7, ve 8. sınıf öğrencileri oluşturmuş; örneklemi için TEOG verilerine göre başarısı "orta düzey" olarak ifade edilebilecek Uşak ili Merkez Ergenekon Ortaokulu'nun 33'ü kız 27'si erkek; orta ve yüksek düzeydeki(Türkçe dersi başarılarına göre) 60 ortaokul öğrencisi seçilmiştir. Bu rakam her sınıf düzeyinden (5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) 15 kişi olacak şekilde belirlenmiştir. Öğrencilerin üstdil farkındalık seviyelerini ölçmek için, fonolojik, morfolojik, semantik, sentaktik farkındalık testleri uygulanmış, bunların toplamından üstdil farkındalık testi elde edilmiştir. Elde edilen veriler 3 alan uzmanı ve araştırmacı tarafından değerlendirilmiş; testlerin öğrencilerin yazma becerisi ile anlamlı bir ilişkisinin olup olmadığı incelenmiştir. Öğrencilerin yazma becerilerini ölçmek için "öykü tamamlama" yöntemine başvurulmuş; kompozisyonlar Çetin(2002)'in hazırlamış olduğu kompozisyon analitik puanlama ölçeğine göre 3 alan uzmanı ve araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Elde edilen veri ve analizlerden ortaokul öğrencilerinin üst dil farkındalık becerileri ve yazma becerileri arasında anlamlı bir ilişkinin olduğunu söylemek mümkündür. Üst dil farkındalık becerilerinin alt boyutları olarak ele alınan fonolojik, morfolojik, semantik ve sentaktik farkındalık becerileri ayrı ayrı ele alındığında da yine aynı durum söz konusudur. Üst dil farkındalık becerilerinin ortaokul öğrencilerinin yazma becerilerini anlamlı bir oranda bir yordadığı, farkındalık becerileri yüksek olan öğrencilerin yazma becerilerinin de yüksek olduğu; bu becerilerin düşük olduğu öğrencilerde yazma becerisinin de düşük olduğu gözlemlenmiştir. Öğrencilerin üst dil becerilerinin gelişimine katkı sağlanmasının yazma becerilerini de geliştireceği durumu ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: üstdil, fonolojik farkındalık, morfolojik farkındalık, semantik farkındalık, sentaktik farkındalık, yazma becerisi.

Ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygısı

Bu araştırmanın amacı, ortaokul düzeyinde öğrenim gören 6. 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin konuşma kaygısı düzeylerinin tespit edilmesidir. Ayrıca, bazı değişkenlere bağlı olarak öğrencilerin konuşma kaygısı düzeyleri arasında anlamlı bir farklılaşma olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2014-2015 öğretim döneminde Uşak ili merkezinde bulunan farklı sosyo-ekonomik düzeylere ait 10 ortaokulda 6. 7. ve 8. sınıfta öğrenim gören toplam 626 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin 358'i kız 268'i erkek öğrencilerden oluşmaktadır. Öğrencilerin konuşma kaygılarını değerlendirmek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan 5'li likert tipi bir "Konuşma Kaygısı Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek soruları 23 maddeden oluşmaktadır. Bununla birlikte öğrencilerle ilgili bazı bilgileri elde etmek için araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS Windows 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemleri olarak sayı, yüzde, ortalama, standart sapma kullanılmıştır. İki bağımsız grup arasında niceliksel sürekli verilerin karşılaştırılmasında t-testi, ikiden fazla bağımsız grup arasında niceliksel sürekli verilerin karşılaştırılmasında Tek yönlü (One way) Anova testi kullanılmıştır. Anova testi sonrasında farklılıkları belirlemek üzere tamamlayıcı post-hoc analizi olarak Scheffe testi kullanılmıştır.Araştırmanın sürekli değişkenleri arasında pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular %95 güven aralığında, %5 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin yakın çevreye yönelik konuşma kaygısı düzeyi çok zayıf, ders esnasında konuşma kaygısı düzeyi orta, okul içi ders dışı konuşma kaygısı düzeyi zayıf, genel konuşma kaygısı düzeyi zayıf olarak tespit edilmiştir. Öğrencilerin genel konuşma kaygısı ile anne eğitim düzeyi, baba eğitim düzeyi, anne mesleği, baba mesleği, aile gelir düzeyi, kardeş sayısı, geçirilen önemli bir hastalık, kendine ait odası olma değişkenleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Konuşma kaygısı, kaygı, korku, ortaokul öğrencileri

1957-2013 yılları edebiyat ders kitaplarında yer alan divan edebiyatı örneklerinin eğitim öğretim açısından incelenmesi

Bu çalışmayla 1957'den itibaren edebiyat müfredat programı çerçevesinde yayımlanan lise edebiyat ders kitaplarındaki divan edebiyatı örneklerinin tasnifini yapmak, buradan hareketle bu örneklerinin eğitimdeki kullanış biçimlerini ve ders kitaplarındaki örneklerin hem edebiyat hem de Türkçe eğitim ve öğretiminde daha verimli bir şekilde nasıl ele alınması gerektiğini belirtmek amaçlanmıştır. Kitaplarda yer alan divan edebiyatı örneklerinin, metnin kitaba alınış sebebi, hazırlık çalışmaları, sorular, sözcük çalışmaları ve açıklamalar gibi metin üzerinde yapılan çalışmalara göre değerlendirilmiştir. Bu eserlerin, incelenen ders kitaplarında nasıl ele alındığı, ne gibi çalışmalarla öğrencilere kavratılmaya çalışıldığı ortaya konulmuştur. Çalışma boyunca elde edilen bilgilerden yola çıkılarak, edebî metinlerin seçimi ve metin üzerinde yapılan çalışmalarla ilgili sonuç ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkçe, Edebiyat eğitimi, Ders Kitabı, Divan Edebiyatı.

Türkçe'nin yabancı dil olarak öğretiminde temel seviye için kelime belirleme çalışması: Uşak Üniversitesi örneği

Bu çalışmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde temel düzeydeki öğrencilerin günlük yaşam alanlarında hangi kelimeleri bilmesi gerektiğinin tespiti amaçlanmıştır. Çalışmada 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Uşak üniversitesi TÖMER'de B1 ve B2 düzeyinde öğrenim gören yabancı uyruklu öğrenciler yer almışlardır. Çalışma grubunu B1 (14 kişi) ve B2 ( 27 kişi) seviyesinde toplam 41( 19 kadın ve 22 erkek ) öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubundaki öğrencilerin ülke bazındaki sayısal dağılımı ise şu şekildedir; Fas ( 1 ), Türkmenistan ( 21 ), Irak ( 2 ), Gine ( 9 ), Filistin ( 1 ), Somali (1), Afganistan ( 2 ), Azerbaycan ( 2 ), Suriye ( 2 ). Çalışma grubunu oluşturan öğrenciler hakkında bilgi edinmek için kişisel bilgi formu uygulanmıştır. Ardından her bir öğrenciye 10 hafta süren ve 22 sosyal yaşam alanına yönelik toplam 15 adet görüşme formu uygulanmıştır. 82 sayfa kişisel bilgi formu ve 615 sayfa kelime tespit görüşme formu incelenmiştir. Elde edilen kişisel veriler ve öğrencilerin yazdıkları kelimeler tek tek okunarak taranmış ve bilgisayar ortamına aktarılmıştır. İstatistik programı kullanılarak öğrencilerin kişisel bilgi formunda yer alan Türkçe ve Türkiye'ye yönelik sorulara verdikleri cevapların analizi yapılmıştır. Ayrıca görüşme formunun da analizi yapılmıştır. Tüm bu değişkenlerin özelliklerine uygun istatistik analiz teknikleri uygulanmıştır. Çalışmada şu sonuçlar elde edilmiştir: çalışma grubunda yer alan 41 öğrencinin 22 sosyal yaşam alanı için yazdıkları toplam 615 yazılı dokümanda toplam 1442 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade yazdıkları tespit edilmiştir. İki ya da ikiden fazla oluşan kelime, kalıp cümle ve kalıp ifadeler tek kelime olarak kabul edilmiştir. Bu benzer olan kelime ve kelime grupları çıkarıldığında tüm sosyal yaşam alanları için 992 farklı kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade belirlenmiştir. Öğrencilerin en fazla madde yazdıkları sosyal yaşam alanının 140 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade ile Otogar, Toplu ulaşım, Tren garı, Havaalanı olduğu görülmektedir. En az madde yazılan sosyal yaşam alanı ise toplam 35 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade yazılan Muhtarlık olduğu tespit edilmiştir. Çalışma grubunu oluşturan öğrencilerin 22 sosyal yaşam alanı için yazdıkları kelime, kalıp cümle ve kalıp ifadenin madde sayılarının, öğrencilerin ülkelerine, milliyetlerine ve fakültelerine göre farklılaştığı görülmüştür. Öğrenciler tarafından yazılan madde sayılarının, kişisel bilgi formunda yer alan diğer değişkenler ile farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi, Kelime Tespiti, Türkçe Eğitimi, Sosyal Yaşam Alanı

Empatik okumanın ortaokul 7. sınıf öğrencilerinde okuduğunu anlama düzeyine etkisi

Bu çalışmanın amacı, okuyucunun kendini kahramanın yerine koyarak okuması olan empatik okuma tekniğinin ortaokul 7.sınıf öğrencilerinde okuduğunu anlamaya etkisini araştırmaktır. Araştırmada nicel ve nitel model birlikte kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarından, görüşme ve açık uçlu sorularla elde edilen nitel veriler nicel verilere dönüştürülerek SPSS veri tabanına girilmiş ve ölçümler yapılmıştır. Araştırmada kullanılacak öykü metinleri üç uzman ve üç Türkçe öğretmeninin görüşleri alınarak tespit edilmiştir. Okuduğunu anlamaya yönelik açık uçlu sorular uzman görüşü alınarak yenilenmiş Bloom taksonomisine göre hazırlanmıştır. Çalışma grubunu Uşak Merkez İmam Hatip Ortaokulu 7.sınıf öğrencilerinden 20 kız ve 20 erkek öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubu rastgele olarak eşit sayıda kız ve erkek öğrenci içerecek şekilde deney ve kontrol grubu olarak ayrılmıştır. Uygulama öncesinde öğrencilere kişisel bilgi formu dağıtılmıştır. İki hafta boyunca deney grubu öğrencilerine okul rehber öğretmeni gözetiminde empati etkinlikleri yaptırılmıştır. Deney ve kontrol grubuna eş zamanlı olarak uygulama metinleri okutturulmuş ve sorularının cevaplanması istenmiştir. Elde edilen veriler üç farklı puanlamacı tarafından puanlanmış, ortalamaları alınmıştır. SPSS veri tabanına girilen sonuçlar deney grubu verilerinin, kontrol grubu verilerinden anlamlı biçimde yüksek olduğu görülmüştür. Son olarak deney grubu öğrencileri ile yapılan görüşmede öğrencilerin empatik okuma tekniğini sevdikleri, uzun süre sıkılmadan okumalarına yardımcı olacak bir teknik olarak gördükleri ve sonraki okumalarında da kullanmak istedikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin eleştirel dinleme becerilerinin geliştirilmesi

Dinleme becerisi, iletişim ve eğitimde büyük bir öneme sahiptir. Buna karşın alan yazında"ihmal edilmiş"ve "unutulmuş"bir dil becerisi olarak adlandırılmaktadır.Günümüzde görsel ve işitsel araçların yaşamın pek çok alanında kullanılması, eleştirel dinleme eğitiminigerekli kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin eleştirel dinleme becerilerini, hazırlanan etkinlikler aracılığıyla geliştirmektir.Çalışmada karma araştırma modeli ve amaçlı örnekleme yöntemlerinden tipik durum örneklemesi kullanılmıştır. Buna göre Uşak ilinde 8. sınıfa devam eden 10 kız, 10 erkek olmak üzere toplam 20 öğrenci çalışma grubunu oluşturmuştur. Çalışma, tek denekli olarak yürütülmüştür. Uygulamada ilk olarak Kelime İlişkilendirme Testi kullanılarak öğrencilerin bilişsel yapıları tespit edilmeye çalışılmıştır. Öğrencilerin dinleme becerisini değerlendirmek amacıyla Eleştirel Dinleme Becerisi Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Daha sonra eleştirel dileme etkinlikleri uygulanmaya başlanmıştır. Her etkinlik için uzman görüşleri alınarak hazırlanan değerlendirme kâğıtları ile etkinliklerin öğrenciler üzerindeki etkisi ölçülmüştür.Etkinlik uygulamalarının ardından son test ile genel gelişimleri tespit edilen öğrencilere yeniden Kelime İlişkilendirme Testiuygulanarak öğrencilerin kavram değişimleri belirlenmiştir.Uygulama sonrasında öğrenciler ve onların derslerine giren branş öğretmenlerinin uygulama hakkındaki düşüncelerinin alındığıbireysel görüşmeler yapılmıştır. Kelime İlişkilendirme Testi'nde frekans tabloları oluşturulmuş ve kavram ağları çizilmiştir. Öğrencilerin anahtar kavramlar ile ilgili kurdukları cümlelerbetimsel analizle incelemeye alınmıştır. Ön test ve son test için kullanılan Eleştirel Dinleme Becerisi Değerlendirme Formu'ndan elde edilen verilerin istatistiksel analizinde SPSS programından yararlanılmıştır. Verilerin analizindeBağımlı Örneklem Grubu t Testi, Bağımsız Örneklem Grubu t Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Veriler; cinsiyet, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, anne meslek durumu, baba meslek durumu, okunan kitap sayfa sayısı, kardeş sayısı değişkenlerine göre incelenmiştir.Eleştirel dinleme etkinliklerinden elde edilen verilerin analizinde yine SPSS programından yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda, kullanılan etkinliklerin ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin eleştirel dinleme becerilerini geliştirdiği görülmüştür. Öğrencilerin anahtar kavramlarla ilgili ürettikleri cevap kelimelerin sayı ve niteliğinde artış gözlenmiştir. Çalışma sonunda öğrencilerin bilimsel bilgi içeren cümlelerindeki artış ve kavram yanılgısına sahip cümlelerindeki azalma, öğrencilerin bilişsel yapılarındaki gelişimi gözler önüne sermiştir. Özellikle eleştirme kavramıyla ilgili bilişsel yapılarının olumlu yönde değiştiği görülmüştür. Benzer şekilde son testte öğrencilerin başarılarının ön testten anlamlı biçimde daha yüksek olması, uygulanan eleştirel dinleme etkinliklerinin öğrencilerin eleştirel dinleme becerilerine katkı sağladığını göstermektedir.Çalışmanın sonuçlarına göre öğrencilerin eleştirel dinleme becerileri; anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, anne meslek durumu, baba meslek durumu, öğrencilerin okudukları kitap sayfa sayıları ve kardeş sayılarına göre istatistiksel olarak farklılaşmazken cinsiyetlerine göre farklılaşmaktadır. Son testte kız öğrencilerin başarıları erkek öğrencilere göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksektir. Çalışma grubundaki öğrencilerin ve onların derslerine giren branş öğretmenlerinin uygulama ile ilgili yorumları, çalışmanın başarısını destekler niteliktedir.

Devlet tiyatrolarında oynanan çocuk tiyatro oyunlarında değer eğitimi ve bu oyunların Türkçe öğretimine katkısı

Bu çalışmanın amacı 2016-2017 sezonunda Devlet Tiyatrolarında oynanan çocuk oyunlarını değerler eğitimi ve Türkçe'ye katkısı bakımından incelemektir. Bu araştırma, betimsel nitelikte bir çalışma olup doküman incelemesi yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Bu çalışmanın örneklemini Sihirli Sirk, Tiyatro Makinası, İMBÖ, Sihirli Köpek, Savaş Çiçekleri, Ayışığı Sirki, Ali Baba ve Kırk Haramiler, Sayı Dedektifleri, Sihirli Keman adlı çocuk tiyatro oyunları oluşturmaktadır. Değerler Eğitimi bakımından çocuk tiyatro oyunları Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan adalet, aile birliğine önem verme, barış, bilimsellik, çalışkanlık, dayanışma, dostluk, duyarlılık, dürüstlük, estetik, eşitlik, öz denetim, özgürlük ve bağımsızlık, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, tasarruf, vatanseverlik, yardımseverlik olmak üzere toplam 21 değere göre incelenmiştir. İncelenen eserlerde bu değerlerin 397 defa yer aldığı belirlenmiştir. İncelenen eserlerde en fazla bulunan değer duyarlılık (45), hiç bulunmayan değerler tasarruf ve vatanseverlik'tir. Değerlerin en fazla yer aldığı eser Ayışığı Sirki (125), en az yer aldığı eser Sihirli Sirk'tir. Türkçe'ye katkısı bakımından eserler atasözleri, deyimler, ikilemeler, kalıp sözler ve yansıma kelimeler bakımından incelenmiştir. 9 çocuk tiyatro eserinin taranması sonucunda toplamda 795 bulguya rastlanmıştır. Bu eserlerde deyim, ikileme, kalıp söz ve yansıma sözcüklerin sıkça kullanıldığı; atasözlerine ise çok az yer verildiği görülmüştür. Bütün bu bulgulardan yola çıkarak 2016-2017 sezonunda Devlet Tiyatrolarında oynanan çocuk tiyatro oyunlarının değerler bakımından zengin bir içeriğe sahip olduğu, Türkçe'ye katkısı açısından atasözlerinin çok az yer aldığı fakat deyimleri, ikilemeleri, kalıp sözleri ve yansıma kelimeleri daha yoğun bir biçimde içerdiği sonucuna ulaşılmıştır. İncelenen eserlerin Türkçe öğretimi ve değerler eğitimi bakımından faydalanılabilecek kaynaklar olduğu düşünülmektedir.

Hasan Latif Sarıyüce'nin çocuk romanlarında değer eğitimi ve söz varlığı

Bireyin tutum ve davranışlarını biçimlendirmede etkili bir role sahip olduğu düşünülen değerler, hem sağlıklı kişilik gelişimi için hem de toplumsal düzenin bekasının sağlanması için oldukça önemlidir. Bu doğrultuda değer eğitiminin amacının, bireylere, dahil oldukları topluma uyum sağlamalarında ve bireyler arası sağlıklı ilişkilerin kurulmasında yardımcı olmak olduğu söylenebilir. Değer eğitimi sürecinde hem kolaylık sağlayacak hem de daha fazla verim alınabilecek araçlara yer verilmelidir. Bu araçlardan biri çocuklara örnek yaşantılar sunabilecek olan çocuk edebiyatı ürünleridir. Betimsel nitelikte yapılan bu çalışmada çocuk edebiyatı yazarlarından olan Hasan Latif Sarıyüce'nin romanları; içerdiği değerleri ve Türkçe eğitimine katkılarını ortaya koymak amacıyla ele alınmıştır. Bu eserler aile birliği, adil olma, barış, bağımsızlık, bilimsellik, çalışkanlık, dayanışma, duyarlılık, dürüstlük, estetik, eşitlik, özgürlük, saygı, sevgi, sorumluluk, tasarruf, vatanseverlik, yardımseverlik değerlerine yer verilmesi bakımından incelenmiştir. Ayrıca bu eserler Türkçe eğitimine katkı bağlamında da ele alınmıştır. Romanların tüm sayfaları örnekleme alınarak kitaplardaki deyim, atasözü, ikileme, kalıp söz ve yansıma sözcükler taranmıştır. Sonuç olarak bu eserlerin değerler ve Türkçe söz varlığı bakımından zengin bir içeriğe sahip olduğu ortaya konmuştur.

Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Fihi Ma Fih'inde dört temel dil becerisi unsurlarının kullanımı

Ana dilinin temel becerileri okuma, yazma, konuşma ve dinleme örgün eğitim kurumlarında özellikle Türkçe öğretimi içerisinde verilmektedir. Anlama becerilerinden dinleme ile okuma, anlatma becerilerinden ise yazma ile konuşma becerileri yalnızca eğitim kurumlarında değil, eski edebi metinlerde de geçmekte olup yüzyıllar sonrasındaki okuyucularına dahi bu konuda ışık tutmaktadır. Bu çalışmada XIII. Yüzyılda yaşamış olan Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Fih i Ma Fih'indeki okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerileriyle ilintili ifadeler tespit edilmiştir. Tespit edilen bu becerilere Türkçe dersi (5, 6, 7, 8. sınıflar) Öğretim Programı (2018)'ndaki kazanımlarda ne derece yer verildiği ortaya konmuştur. Çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmış, eserdeki 76 bölümün tamamı taranmış, bu tarama sonucunda temel becerilerle ilgili 2135 konuşma, 177 dinleme, 106 yazma ve 95 okuma becerisi olmak üzere toplam 2513 madde tespit edilmiş, konuyla ilgili olmayan bölümler değerlendirmeye alınmamıştır. Eserde en fazla konuşma becerisiyle ilgili ifadelere rastlanmıştır. Konuşma becerisinde karşılıklı sohbet etme, eskiden beri söylenegelme, soru sorma, bir soruyu yanıtlama, güzel konuşma vurgulanmıştır. Dinleme işitme, işitmeme, kulak kesilme, dinlenileni akletme, dinlenileni hissetme anlamlarında geçmiştir. Yazma becerisi daha çok yazılı metin, dil alanına giren kelime çeşitleri, kutsal kitap, yazma aracından bahsedilerek işlenmiştir. Okuma becerisi yazılı metinden okuma, ezberden okuma, ayet okuma, okumuş olduğun metni anlama şeklinde geçmiştir. Eserde yer alan cümleler incelendiğinde, temel becerilerin Türkçe Dersi Öğretim Programı (2018)'ndaki kazanımlarla örtüştüğü görülmektedir. O halde bu tarz eserlere eğitim öğretim programlarında yer verildiğinde, öğrenciler açısından faydalı olacağı kanaati hasıl olmuştur. Anahtar Sözcükler: Fih i Ma Fih, Mevlana Celaleddin-i Rumi, Temel Dil Becerileri, Türkçe Dersi Öğretim Programı, Ana Dili Eğitimi.

Aslı Der'in çocuk kitaplarında değerler eğitimi ve eserlerin Türkçe öğretimine katkısı

Çalışmamızın amacı 2007 yılında "Yılın En İyi Çocuk Romanı" seçilen Büyük Tuzak isimli eserin yazarı Aslı Der'e ait çocuk kitaplarını değerler eğitimi ve Türkçe öğretimine katkısı bakımından incelemektir. Çalışmamızın örneklemini Küçük Cadı Şeroks, Büyük Tuzak, Barış Odaları isimli eserler oluşturmaktadır. Çalışmamız doküman incelemesi yöntemi kullanılarak hazırlanmıştır. Belirlenen eserler değerler eğitimine yaptığı katkı bakımından Millî Eğitim Bakanlığı Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda yer alan "adalet, aile birliğine önem verme, bağımsızlık, barış, bilimsellik, çalışkanlık, dayanışma, duyarlılık, estetik, dürüstlük, özgürlük, eşitlik, sevgi, saygı, sorumluluk, tasarruf, vatanseverlik, yardımseverlik" değerlerine göre incelenmiştir. Çalışmada çocuk edebiyatı ile Türkçe öğretimi ilişkisi de gösterilmiştir. Türkçe öğretimine yaptığı katkı bakımından da eserlerde yer alan deyim ve atasözü, kalıp söz, yansıma söz ve ikilemeler çalışmada yer almıştır. Çalışma sonucunda, incelenen eserlerde 193 değer; 109 tane deyim, 31 tane yansıma söz, 86 tane ikileme ve 33 tane kalıp söz kullanıldığı görülmüştür. Eserlerde atasözü kullanılmamıştır.

Ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarındaki aktif kelime servetinin belirlenmesi (Isparta/Gönen örneği)

Bu çalışmanın gayesi, çalışma grubunda yer alan ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin yazılı çalışmalarındaki aktif kelime hazinesini ortaya çıkarmaktır. Çalışma, Isparta ilinin Gönen ilçesine bağlı altı ortaokulda (Süleyman Demirel Ortaokulu, Gönen İmamhatip Ortaokulu, Senirce Göltaş Ortaokulu, Gümüşgün Ortaokulu, Gölbaşı Ortaokulu, Güneykent Ortaokulu) yapılmıştır. 5. sınıfta öğrenim gören 60 öğrencinin tamamı çalışmada yer almaktadır. 35 kız, 25 erkek öğrenciden oluşan örneklem grubundan 3 yazı türünde ( anı, otobiyografi, serbest konu türü) toplamda 180 ürün elde edilmiştir. Veriler cinsiyete ve yazı türlerine göre incelenmiştir. Grupta yer alan öğrenciler, benzer ekonomik ve sosyal hayatı paylaştıkları için sosyo-ekonomik duruma göre bir sınıflandırma yapılmamıştır. Yapılan inceleme neticesinde toplam kelime serveti 17151 kelime olarak belirlenmiştir. Bu kelimelerin 1925'i çeşit kelime, 15226'sı tekrar eden kelimelerden oluşmaktadır. Verilerde ikileme, deyim ve atasözlerinden oluşan toplamda 203 söz varlığı saptanmıştır. Kız öğrenciler toplamda 11106 kelime, çeşitte ise 1501 kelime kullanmışlardır. Erkek öğrenciler ise toplamda 6045 kelime, çeşitte 1117 kelime kullanmışlardır. Kız ve erkek öğrenci sayıları eşit olmadığından bu verilerin ortalamaları alınmıştır. Bu duruma göre kız öğrenciler ortalama toplamda 317,31 kelime, ortalama çeşitte 42,88 kelime kullanmışlardır. Erkek öğrenciler ortalama toplamda 241,8 kelime ortalama çeşitte 44,68 kelime kullanmışlardır. Kız öğrenciler, toplam kelime kullanımında; erkek öğrenciler ise çeşit kelime kullanımında daha başarılı olmuşlardır. Toplam 143 söz varlığı kullanımı ile kız öğrenciler, 51 söz varlığı kullanan erkek öğrencilerden daha başarılıdırlar. Çalışma yazı türleri açısından incelendiğinde, toplam kelime kullanımında 6243 kelime ile anı türü ilk sırada yer almaktadır. Anıyı sırasıyla serbest konu türü ve otobiyografi takip etmektedir. Çeşit kelime kullanımında ise 1125 kelime ile serbest konu türü ilk sırada gelmektedirler. İkinci sırada anı yer alırken son sırada otobiyografi gelmektedir. Çalışmanın sonunda elde edilen kelimelerle daha önce yapılan çalışmalardaki kelimeler karşılaştırılmıştır. 579 ortak kelimeye ulaşılmıştır.

Türkiye ve Amerika'da ortaokul düzeyi ders kitaplarındaki yazma etkinliklerinin ve yazma öğretim programlarının karşılaştırılması (Kaliforniya örneği)

Bu çalışmanın amacı Türkiye'de Türkçe Öğretim Programına uygun olarak hazırlanan ortaokul düzeyi 5. sınıf Türkçe ders kitabı ve Amerika, Kaliforniya eyaletinde CCSS (Ortak Çekirdek Eyalet Standartları)'ye uygun olarak hazırlanan 5. sınıf yazma öğretimi ders kitabında yer alan tema, konu, metin, yazma etkinlikleri ve uygulamalarını, her iki ülkenin 5. sınıf yazma eğitimi amaç ve kazanımlarını inceleyerek, her iki öğretim programına uygun olarak yazma becerisini geliştirme çalışmalarının farklılık ve benzerliklerini belirlemek; buradan hareketle yazma becerisini geliştirme stratejilerine ulaşmaya çalışmaktır. Araştırma kapsamında beşinci sınıf Türkçe ders kitabında bulunan sekiz tema içerisindeki yazma becerisine yönelik etkinlikler ve türleri ile İngilizce ders kitabında dört ana başlık altında verilen kırk beş ders incelenmiştir. Ayrıca bu etkinliklerin öğretim programlarıyla uygunluğuna bakılmıştır. Araştırmada yazma etkinlikleri inceleme sonuçlarına göre Türkçe ders kitaplarında yer alan yazma etkinlikleri, İngilizce yazma kitabı etkinliklerinden sayıca fazla olduğu belirlenmiştir. Türkçe kitabında tüm yazma yöntem ve tekniklerine yönelik etkinliklere yer verilmiş fakat İngilizce kitabında grup ile yazma etkinliğine rastlanmamıştır. Genel itibariyle etkinliklerin programlarla uyumlu olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ana dili, ders kitabı, yazma eğitimi, karşılaştırma, Türkiye - ABD

Değerler eğitimi ile ilgili yapılan çalışmaların Türkçe eğitimi açısından incelenmesi

Bu çalışmanın amacı Türkçe eğitimi alanında değerler eğitimiyle ilgili yapılan tezleri yayımlandığı yıl, üniversite, enstitü, tür, konu, yöntem, araştırma modeli ve alanına göre incelemektir. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yönteminin tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın verileri ise Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi veri tabanından elde edilmiştir. Yapılan tarama sonucunda değerler eğitimiyle ilgili 88 teze ulaşılmıştır. Türkçe eğitimi alanında yapılan tezlerin yayımlandığı yıla, üniversite, enstitü, tür, konu, yöntem, araştırma modeli ve alanına göre farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Buna göre yayımlanan tezlerin 85'inin yüksek lisans, 3'ünün ise doktora tezi olduğu belirlenmiştir. Tezlerin en çok "Bir edebi eserde yer alan değerlerin belirlenmesi" konusunda yoğunlaştığı görülmüştür. Yapılan tezlerin 75'inin nitel yöntem ve 2'sinin karma yöntem ile yapıldığı ve nitel yöntemle tasarlanan tezlerde en çok doküman incelemesi ve tarama modelinin tercih edildiği; Türkçe eğitimi üzerine yapılan tezlerin ise genellikle 'Eğitim ve Öğretim' alanında yapıldığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkçe, Değer, Eğitim

Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ortaokul öğrencilerine yönelik kelime belirleme çalışması: Uşak ili örneği

Bu çalışmada; Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ortaokul öğrencilerinin, belirlenmiş sosyal yaşam alanlarında kullandıkları kelime bilgilerinin tespiti amaçlanmıştır. Çalışma betimsel nitelikte olup, tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin elde edilmesi aşamasında doküman analizi yöntemi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmış olup, analizi aşamasında tematik analizden yararlanılmıştır. Çalışma grubunu, 2018-2019 yılında Uşak il merkezinde öğrenim görmekte olan yabancı uyruklu öğrenci nüfusunun en yoğun olduğu dört ortaokuldan, 86 yabancı uyruklu öğrenci oluşturmaktadır. A ortaokulundan (7 kız ve 10 erkek öğrenci), B ortaokulundan (12 kız ve 13 erkek öğrenci), C ortaokulundan (12 kız ve 9 erkek öğrenci), D ortaokulundan (13 kız ve 10 erkek öğrenci) toplam 86 (44 kız ve 42 erkek) öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubundaki öğrencilerin ülke bazındaki sayısal dağılımı ise: A ortaokulu (11) Afgan, (3) İranlı, (2) Iraklı öğrenci; B ortaokulu (20) Afgan, (2) İranlı, (3) Iraklı, (3) Suriyeli öğrenci; C ortaokulu (21) Afgan öğrenci; D ortaokulundan ise (5) Afgan,(9) İranlı, (9) Iraklı öğrenci çalışmaya katılmıştır. Çalışmaya katılan öğrenciler hakkında bilgi edinmek için kişisel bilgi formu uygulanmıştır. Ardından her bir öğrenciye kişisel bilgi formu ve 10 sosyal yaşam alanına yönelik kelime tespit formu uygulanmış olup toplam 86 sayfa kişisel bilgi formu ve 860 adet kelime tespit görüşme formu incelenmiştir. Uygulama 12 hafta sürmüştür. Öğrencilerin kişisel verileri formları ve kelime tespit görüşme formuna yazdıkları kelimeler tek tek okunarak taranmış ve bilgisayarda EXCEL dosyalarına aktarılmıştır. Öğrencilerin bu sosyal yaşam alanları için verdiği kelimeler uzman görüşüne de başvurularak kendi içinde 6 alt başlıkta (mekân, nesne, kişi, iletişimsel ifadeler, tematik ve diğer olarak) yeniden gruplandırılıp kelimelerin sıklıkları alınmıştır. Çalışmanın sonucunda, Uşak ili merkezinde yabancı uyruklu en fazla öğrencinin bulunduğu 4 okuldan 86 ( 44 kız ve 42 erkek ) yabancı uyruklu öğrencinin 10 farklı sosyal yaşam alanı için 1303 çeşitten oluşan toplam 8013 kelime bilgisi yazdığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin en fazla kelime bilgisi yazdıkları sosyal yaşam alanının 1518 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade ile Okul-Okul İdaresi başlığında olduğu görülmektedir. En az kelime bilgisi yazılan sosyal yaşam alanının ise toplam 434 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade yazılan Muhtarlık olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe Öğretimi, Kelime, Sosyal Yaşam Alanı, Türkçe Eğitimi, Kelime Sıklığı

Dijital hikâye oluşturmanın ortaokul 7.sınıf öğrencilerinin yaratıcı düşünme becerisine katkısı

Bu araştırmanın amacı dijital hikâye oluşturmanın ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin yaratıcı düşünme becerisine katkısını ortaya koymaktır. Bunun için araştırma karma yöntem olarak tasarlanmış, çalışmanın verileri öğrencilerin oluşturduğu dijital hikâyelerden elde edilmiştir. Elde edilen veriler analiz edilerek betimlenmiştir. Öğrencilerin hikâye yazma tutumları uygulamanın başında ve sonunda yapılan ölçümlerle incelenmiştir. Ayrıca süreç içerisinde yapılan video kayıtları ve süreç sonunda yapılan öğrenci görüşmeleriyle dijital hikâye oluşturma süreci derinlemesine incelenmiştir. Araştırma 2019-2020 eğitim-öğretim yılı birinci döneminde Uşak'ta bir devlet okulunda, yedinci sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Yaklaşık olarak 19 hafta süren araştırmada öğrenciler kodlama yoluyla bireysel olarak dört dijital hikâye oluşturmuşlardır. Elde edilen bulgulara göre ilk uygulama ve son uygulamada yapılan ölçümlerde; akıcılık, özgünlük, hayal gücü, analitik düşünme, farklı bakış açısı, medya unsurları ve içerik boyutlarında gelişmeler olduğu görülmüştür. Benzer şekilde kalıcılık testi puan ortalamasında artış olduğu belirlenmiştir. Hikâye yazma tutum açısından bakıldığında ise öğrencilerin tutum ölçeğinden uygulama öncesi ve sonrası aldıkları puanların arttığı fakat bu artışın istatistiksel açıdan anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Diğer taraftan öğrenciler genel anlamda dijital hikâye oluşturma etkinliklerini eğlenceli bulduklarını, uygulama öncesi yapılan beyin fırtınası etkinliği sayesinde düşünmenin sağlandığını, taslak hikâye oluşturmanın yararlı olduğunu, hikâye tahtasının dijital hikâye sürecini kolaylaştırdığını, kontrol listesi sayesinde hikâye hakkında değerlendirme yapıldığını, farklı bakış açısı, analitik düşünme, akıcılık, özgünlük boyutlarında gelişmenin yaşandığını, çoklu ortam ögelerinin hikâyeyi güzelleştirdiğini, hikâye unsurlarının daha kolay fark edildiğini belirtmişlerdir. Ayrıca dijital hikâye oluşturma etkinliklerinin Türkçe dersi üzerinde olumlu etkisinin olduğu, dijital hikâye sürecinde geleneksel hikâye yazmaya kıyasla kolaylık yaşandığı kadar zorluk da yaşandığı, eğlenceli olması sebebi ile Türkçe derslerinde dijital hikâye etkinliklerinin yapılmasının istendiği belirlenmiştir. Süreç içerisinde dijital hikâye ile sınıf içerisinde öğrenci etkileşimleri gelişmiş, dijital hikâye oluşturma sürecine katılma istekleri artmıştır. Ulaşılan bu bulgular sonucu günümüz araştırmacıları, eğitimcileri ve uygulamacıları için kodlama ve dijital hikâyenin öğrenme ortamlarında kullanılması ve bu sayede aktif bir öğrenme ortamının yaratılabileceğine ilişkin birtakım öneriler ileri sürülmüştür.

Ortaokul Türkçe derslerinde karikatür okuryazarlığı becerisinin geliştirilmesi: Bir eylem araştırması

Bu araştırmada, 6. sınıf Türkçe derslerinin karikatür okuryazarlığı eğitimi ile ilişkilendirilmesine yönelik bir model geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırmada eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırma boyunca veriler; araştırmacı tarafından geliştirilen ölçekler, etkinlik kâğıtları, öğrenci günlükleri, yarı yapılandırılmış görüşme formları, araştırmacı günlüğü ve gözlem formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmada Afyonkarahisar il merkezindeki bir ortaokulun altıncı sınıfında öğrenim gören öğrencilerinden 21 kişilik çalışma grubu oluşturulmuştur. Uygulama öncesinde karikatür okuryazarlığı modülü oluşturmak amacıyla alanyazında tespit edilen çalışmalar ve ilgili müfredatlar incelenmiştir. Söz konusu çalışmaların ve müfredatların içerik analizi sonucunda karikatür okuryazarlığı eğitimiyle ilişkili kabul edilen 151 kazanımın ortak temalarına ait bulgulardan yola çıkarak kazanımların "karikatür iletilerini okuma" ve "karikatür oluşturma" olmak üzere iki kategoride toplandığı karikatür okuryazarlığı modülü oluşturulmuştur. Öğrencilerin karikatür okuryazarlığı becerisine yönelik düzeyleri ve Türkçe dersine olan tutumları ölçüldükten sonra uygulama aşamasına geçilmiştir. Oluşturulan karikatür okuryazarlığı modülünün uygulama süreci, 11 hafta (22 oturum) sürmüştür. Karikatür okuryazarlığına yönelik becerilerin kazandırılmasında zaman zaman akıl yürütme yöntemlerinden tümevarım, tümdengelim ve analoji kullanılırken temelde becerilerin doğrudan öğretimi benimsenmiştir. Uygulama süreci; sunuş, model olma, rehberlikli uygulama, dönüt ve düzeltme, bağımsız uygulama ve değerlendirme olmak üzere altı aşamada gerçekleştirilmiştir. Süreçte araştırmacı tarafından geliştirilen model doğrultusunda hazırlanan öğrenci çalışma kitabındaki etkinliklerden faydalanılmıştır. Çalışma grubunda yer alan öğrencilerin ön test, son test ve kalıcılık testi sonucunda aldıkları puanların aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları hesaplanmış, araştırma sorularına bağlı olarak grup içi karşılaştırmalar yapılmıştır. Grup içi karşılaştırmalarda t-testi (paired sample test) kullanılmıştır. Etkinlik kâğıtları, öğrenci günlükleri, yarı yapılandırılmış görüşme formu, araştırmacı günlüğü ve gözlem formları Maxqda© isimli nitel veri analiz programı ile analiz edilmiştir. Karikatür iletilerini okuma becerisine yönelik geliştirilen erişi testinin ön test puanları ile son test puanları arasında 21,81, son test ile kalıcılık testi arasında ise 1,82 puanlık bir fark; karikatür oluşturma becerisine yönelik geliştirilen dereceli puanlama anahtarının ön test puanları ile son test puanları arasında 22,29, son test ile kalıcılık testi arasında ise 0,38 puanlık bir fark bulunmuştur. Bu sonuçlara göre gerçekleştirilen uygulamanın öğrencilerin karikatür okuryazarlığına katkı sağladığını söylemek mümkündür. Karikatür okuryazarlığı destekli dersler, öğrencilerin Türkçe dersine karşı tutumları üzerinde pozitif anlamda bir etki göstermiş ve öğrencilerin Türkçe dersine karşı daha olumlu bir tutum sergilemelerini sağlamıştır. Karikatür okuryazarlığı ekseninde gerçekleştirilen etkinliklerin temel dil becerilerine yeni bir boyut kazandırdığı, Türkçe derslerinin alfabe temelli tekli okuryazarlıktan 21. yüzyıl becerilerini temel alan yeni okuryazarlığa geçişini sağladığı, kâğıt tabanlı metinden karma metne geçişi kolaylaştırdığı, Türkçe derslerini görsel okuryazarlık becerisi ile zenginleştirdiği, öğrencilerin yaratıcı ve eleştirel düşünme becerisine katkı sağladığı, onlara karşılaştırma, eleştirel yaklaşım sergileme, analiz ve sentez yapma, ürün ortaya koyma becerilerini geliştirme fırsatı verdiği ve öğrencilerin motivasyonlarını artırdığı anlaşılmıştır. Karikatür destekli Türkçe derslerinin beceri temelli soruların çözümünü kolaylaştırabileceği, öğrencilerin LGS başarılarını olumlu yönde etkileyebileceği görülmüş; görsel-uzamsal zekâya sahip öğrencilerin karikatür aracılığıyla desteklenebileceği anlaşılmıştır. Karikatürlerin Türkçe dersi dışındaki diğer derslerde de bilgi ve beceri aktarımında kullanılabileceği anlaşılmıştır. Hatırlamayı kolaylaştırması, kalıcı öğrenmeyi desteklemesi sebebiyle karikatürün önemli ve etkili bir ders materyali olarak kullanılabileceği tespit edilmiştir. Karikatürün değerler eğitimi ile belirli gün ve haftalar kapsamındaki etkinliklerde kullanılabileceği, anlaşılması güç soyut konu ve kavramları somutlaştırdığı anlaşılmıştır. Karikatürün öğrencilerin başarma duygusunu beslediği, sınıf ortamında pasifize olmuş ve arkadaşları tarafından dışlanan öğrencilerin kendilerini ifade etme fırsatı bulduğu, karikatürdeki mizah ve eğlencenin öğrencilerin motivasyonuna katkı sağladığı belirlenmiştir. Sonuç olarak araştırma sürecinde yapılan uygulamaların öğrencilerin karikatür okuryazarlığı becerilerinin gelişimine katkı sağladığı söylenebilmektedir.

Yabancılara Türkçe öğretiminde TV dizisi kullanmanın atasözü ve deyim öğretmedeki etkisi (Aslan Ailem TV dizisi örneği)

Bu araştırmanın amacı yabancılara Türkçe öğretiminde görsel ve işitsel materyal olarak TV dizisi kullananın atasözü ve deyim öğretmedeki etkisini görmektir. "Aslan Ailem" dizisinin ilk 4 bölümünde geçen 20 deyim ve 5 atasözü öğretilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın modeli nitel araştırma yöntemlerinden biri olan eylem araştırmasıdır. Çalışma grubunu Uşak Üniversitesi TÖMER'de 2018-2019 yılında yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B2 seviyesinde 24 öğrenci oluşturmuştur. Uygulama 6 gün sürmüştür. Uygulamalar öncesinde öğretilecek deyim ve atasözleriyle ilgili öğrencilere ön bilgi değerlendirmesi yapılmıştır. Uygulamalar esnasında etkinlik desteğiyle atasözü ve deyim öğretim çalışmaları yapılmıştır. 2., 3., ve 4. gün yeni deyim atasözleri öğretimi çalışmalarına geçmeden tekrar çalışması gerçekleştirilmiştir. Uygulamalar sonunda da öğretilen atasözleri ve deyimleri ile ilgili son test değerlendirmesi yapılmıştır. Ön bilgi ve son test değerlendirme sonuçları karşılaştırıldığında ve uygulama esnasındaki gözlemlere göre çalışmanın sonucunda ders ortamında görsel ve işitsel materyal olarak TV dizisi kullanmanın atasözü ve deyim öğretiminde etkili olduğu ve olumlu sonuçlar verdiği ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Dil Edinimi, Görsel ve İşitsel Materyal, TV Dizisi, Atasözü ve Deyimler

5. sınıf öğrencilerinin kalıp sözleri tanıma ve yazılı anlatımda kullanma durumları (Manisa örneği)

Kalıp sözler için, birçoğu ait olduğu toplumun kültürüyle anlam kazanmış, bununla birlikte bazıları evrensel nitelikte olan, belirli durumlar için kullanılan, tek sözcükten oluşabildiği gibi cümle halinde de kurulabilen, iletişimi kolaylaştıran dil öğeleri denilebilir. Bireyler ait olduğu toplumun dilini öğrenmeye başladığı andan itibaren kalıp söz hazineleri de aynı oranda gelişir. Dil öğretimi yönünden incelendiğinde kalıp sözlerin kazandırılmasıyla ilgili MEB (2019) Türkçe öğretim programında herhangi bir kazanım maddesiyle karşılaşılmamışken Yabancılara Türkçe Öğretimi programlarında farklı öğrenim seviyelerinde (A1, A2, B1, B2, C1) yer aldığını görmek mümkündür. Kalıp sözlerle ilgili MEB Türkçe öğretim programında kazanım maddesinin yer almamasına rağmen kalıp sözlerin iletişimde önemli rol oynaması sebebiyle çalışmanın amacı ilköğretim 5. sınıf öğrencilerinin Türkçedeki kalıp sözleri tanıma ve yazılı anlatımda kullanım durumlarını ortaya koymaktır. Araştırma grubunu Manisa İlinde 148'i şehir merkezinde 152'si kırsal kesimde ikamet eden 149 erkek 151 kız olmak üzere toplam 300 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrenciler şehir merkezinde eğitim veren devlet okullarından ve büyükşehir kapsamından önce köy statüsünde kırsal kesimde eğitim veren okullardan, okulların genel iş ve işleyişini aksatmayacak biçimde planlı olarak e-okul kayıtları üzerinden basit seçkisiz yöntemle belirlenmiştir. Çalışmada yakınsayan paralel karma yöntem temel alınmış, veri toplama aracı olan anket oluşturulurken tarama modeli kullanılmıştır. Veri toplamak için geliştirilen anketle ilgili üç uzman görüşüne başvurulmuştur. Anket uygulanmış ve puanlama üç uzman tarafından gerçekleştirilmiştir. En az iki uzmanın karar kıldığı puan değerlendirmeye alınarak sonuçlarına göre Türkçede günlük konuşma ve yazı dilinde sıkça karşılaşılan kalıp sözlerin öğrenciler tarafından tanınma ve yazılı anlatımda kullanım durumları belirlenmeye çalışılmıştır. Değerlendirme sonucunda 5. sınıf öğrencilerinin kalıp sözleri tanımaları yönünden cinsiyet bazında önemli bir farklılık görülmemiş, şehir merkezinde yaşayan öğrencilerin kırsal kesimde yaşayan akranlarına oranla daha başarılı oldukları gözlemlenmiştir. Öğrencilerin yazılı anlatımda kalıp söz kullanımları incelendiğinde kız öğrencilerin erkeklere göre, şehirde ikamet edenlerin kırsal kesimde yaşayan öğrencilere oranla daha başarılı olduğunu söylemekle birlikte tüm öğrencilerin yazılı anlatımda kalıp söz kullanımları yeterli görülmemektedir.

Hikâye anlatıcılığının yaratıcı hikâye yazma becerisinin gelişimine katkısı

Bu çalışmanın amacı, hikâye anlatıcılığı tekniklerinin ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yaratıcı hikâye yazma becerisinin gelişimine katkısını araştırmaktır. Eylem araştırması ile desenlenen bu çalışma, 2019-2020 eğitim-öğretim yılı birinci döneminde Uşak il merkezindeki bir ilkokulda, dördüncü sınıf 15 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Uygulama öncesinde alan yazın taranmış, müfredatta yer alan ilkokul dördüncü sınıfa yönelik kazanımlar ve etkinlikler incelenmiş, ilkokul dördüncü sınıf öğretmenliği yapan ya da yapmış olan sınıf öğretmenleri ile yaratıcı hikâye yazma becerisine dair görüşme yapılmıştır. Elde edilen verilerin ardından araştırmacı tarafından yaratıcı hikâye yazma becerisini geliştirmek amacıyla hikâye anlatıcılığı teknikleri hazırlanmıştır. Uygulama süreci araştırmacı tarafından yürütülmüş olup öğrencilerin yaratıcı hikâye yazma becerisine yönelik gelişimlerini belirlemek amacıyla ön test, son test ve kalıcılık testi puanları belirlenmiştir. Uygulama sonrasında ise öğrenci görüşleri alınarak ve uygulama süresince gözlem yapılarak süreç derinlemesine incelenmiştir. Elde edilen verilere göre, öğrencilerin yaratıcı hikâye yazma becerisi ön test puan ortalaması ile son test puan ortalaması arasında 60,8 puanlık bir fark bulunmuştur. Bu bulguya göre hikâye anlatıcılığı tekniklerinin öğrencilerin yaratıcı hikâye yazma becerisine katkı sağladığı söylenebilir. Ayrıca yapılan analizler sonucunda, ön test puanları yüksek olan öğrencilerin son test puanları yüksek, ön test puanları düşük olan öğrencilerin son test puanlarının da düşük olduğu tespit edilmiştir. Çalışma grubunun, son test ve kalıcılık testi puan ortalamalarının arasında ise 9,68 puanlık bir fark bulunmuştur. Bu bulgular, yaratıcı hikâye yazma becerisini geliştirmede, çeşitli alt becerileri ve elemanları içeren hikâye anlatıcılığı tekniklerinin etkili olduğunu göstermektedir. Uygulama sonrası yapılan görüşmede ise öğrencilerin hikâye anlatıcılığı tekniklerine ve uygulama sürecine dair olumlu tutum sergiledikleri belirlenmiştir. Öğrenciler; hayal dünyalarını geliştiren, eğlenceli olan, farklı türde etkinlikleri içeren hikâye anlatıcılığı tekniklerinin yaratıcı hikâye yazmayı kolaylaştırdığını düşünmektedirler. Öğrencilerin, en çok duyulara hitap eden, canlandırma ve resim yapmayı içeren tekniklerden hoşlandıkları belirlenmiştir. Ayrıca çalışma grubu; duyuları daha iyi tanıma, hayal gücünü keşfetme ve kullanma, olayları farklı bakış açısıyla değerlendirme, zihinde canlandırma, yaratıcı düşünme ve yaratıcı bir hikâye yazma sürecinde detayları kullanma, hikâyeyi zenginleştirmeye katkı sağladığı için teknikleri faydalı bulmuşlardır. Yapılan gözlemler, öğrenci görüşlerini destekler niteliktedir. Öğrencilerin uygulama sürecinde, hikâye dinleme aşamasından zevk aldıkları; uygulama sayısı arttıkça yaratıcı hikâyeler yazmaya yönelik motivasyonlarının arttığı gözlemlenmiştir. Yine tekniklere yönelik uygulamalar yapıldıkça öğrencilerin yaratıcı hikâyeleri daha rahat biçimde yazdıkları görülmüştür. Sonuç olarak kapsamlı bir süreci barındıran yaratıcı hikâye yazma becerisini geliştirmede, öğrencilerin gelişim özellikleri dikkate alınarak hazırlanan hikâye anlatıcılığı teknikleri etkilidir.

Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde akademik dinleme becerisinin geliştirilmesi

Bu çalışmanın amacı iktisadi ve idari bilimler alanında öğrenim görmekte olan uluslararası öğrencilerin akademik dinleme becerilerini geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda akademik dinleme kazanımları belirlenmiş, dinleme etkinlikleri oluşturulmuş ve bu etkinliklerin uygulaması gerçekleştirilerek öğrencilerin gelişimleri takip edilmiş, değerlendirilmiş ve sonuçlar ortaya konulmuştur. Bu araştırmada, nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma araştırma modeli kullanılmış ve belirlenen amaçlara ulaşılması adına yakınsayan paralel desen kullanılarak desenlenmiştir. Literatür taraması, ihtiyaç analizi ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenen kazanımlar doğrultusunda 8 haftalık akademik dinleme etkinlikleri oluşturulmuştur. Bu etkinlikler Pamukkale Üniversitesi'nde iktisadi ve idari bilimler alanında öğrenim gören birinci sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Öğrencilerin akademik dinleme bakımından gelişimleri uygulama öncesinde yapılan ölçümler ile uygulama sürecinde elde edilen ölçümler karşılaştırılarak incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre öğrenciler dinleme becerilerinin çok iyi düzeyde olduğunu ve dinleme becerisinin akademik başarı için en önemli beceri olduğunu düşünmektedir. Uluslararası öğrenciler en çok alanlarıyla ilgili bir dersi ve konuşmayı dinlerken konuyu özetleyerek not tutmakta zorlanmaktadır. İktisadi ve idari bilimler özelinde öğrenciler; bilinmeyen / yeni kelime ve kavramların olması, konuşanın / öğretim görevlisinin konuşma hızı ve aksan problemi, öğretim görevlisinin tek düze (düz anlatım) ders anlatımı (öğretim yöntem ve materyali sorunu), akademik terimlere yönelik sözlük yetersizliği nedenleriyle derslerde sorun yaşamaktadır. Uygulama sürecinde öğrencilerin dinleme öncesinde öğrencilerin dinleme hedeflerini belirleyebildikleri, dinleme sürecinde karşılaşabilecekleri hedef kelimeleri ve güçlükleri tahmin edebildikleri ve belirlenen hedeflere yönelik dinleme stratejilerini oluşturabildikleri; dinleme sonrasında sahip olunan ön bilgilerini kullanabildikleri ve çoğunun dinleme hedeflerine ulaşabildikleri saptanmıştır. Uygulama süresince öğrencilerin dinleme öncesi etkinliklerde daha başarılı oldukları, dinleme süreci etkinliklerde diğerlerine oranla daha az başarılı oldukları ve belirlenen kazanımları daha düşük oranda gerçekleştirdikleri görülmüştür. Gerçekleştirilen uygulama ile öğrencilerin dinleme düzeylerinin ortalama %52,4 oranında geliştiği; öğrencilerin alanlarıyla ilgili kelime bilgilerinin %128,7 oranında arttığı ve genel olarak alan temelli akademik dinleme uygulamaları ile %33,1 oranında gelişim gösterdikleri ortaya konulmuştur. Ulaşılan bu bulgular sonucunda alan temelli akademik dinleme planlamalarının ve etkinliklerinin uluslararası öğrencilerin akademik yaşamlarına sağlayacağı katkılar konusunda araştırmacılar ve eğitimciler için birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Ortaokul öğrencilerine propaganda teknikleri öğretimi

Bir kavram olarak ortaya çıkışı 1622 yılına dayandırılsa da propagandanın toplumsal yaşamla birlikte ortaya çıktığını gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmalara göre İlk Çağ devletlerinde bile propaganda unsurlarına rastlamak mümkündür. Birinci Dünya Savaşı'ndan itibaren bilimsel bir anlam kazanan propaganda çok çeşitli amaçlarla günümüze kadar kullanılagelmiştir. Geçirmiş olduğu tarihî serüven içinde hep kötü anlamlarda kullanılmış olan propaganda günümüzde daha çok tek yönlü bir iletişim anlamında kullanılmaktadır. Siyasetten ekonomiye, askerî alandan eğitime, sinemadan ticarete çoğu alanda kullanılan propagandanın iyi veya kötü olmasından ziyade sorgulanması, fark edilmesi hatta zeki insanlarca olumlu amaçlarla kullanılması önemli bir husustur. Bunun için Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) vurgulandığı gibi bilgiyi araştıran, keşfeden, yorumlayabilen, zihinde yapılandırabilen, bilgiye erişebilen, bilgiyi düzenleyebilen, sorgulayabilen, kullanabilen ve bilgi üretebilen, eleştirel bakış açısına sahip bireylerin yetiştirilmesi gereklidir. Bu özelliklere sahip bireylerin, bilginin farklı amaçlarla kullanımının farkında olması önemlidir. Bu amaçla bu çalışmada propaganda teknikleri öğretimi aracılığıyla ortaokul öğrencilerinin propaganda farkındalığını artırmaya yönelik etkinlikler uygulanmıştır. Çalışmada öncelikle ikna edici iletişimin alana ve amaca göre farklı özellikler göstermesine yönelik öğretim etkinlikleri uygulanmış daha sonra Propaganda Analiz Enstitüsü tarafından bilinmesi önerilen olumsuz niteleme, parlak genellemeler, transfer, referans, halk adamı, kart yığma ve tren tekniği adı verilen yedi temel propaganda tekniğinin öğretimi yapılmıştır. Çalışmanın yöntemi en az bir nitel, bir nicel araştırmanın kullanılabildiği karma araştırma modelidir. Örneklemi, belirli özellikleri ve ölçütleri karşılayan amaçlı örneklem yönteminin sıra dışı özellikler içermeyen ortalama bir durumun seçilmesini gerektiren tipik durum örneklemesidir. Çalışma Türkiye'de bir il merkezindeki devlet okulunda 2020-2021 yılında 7. sınıfta eğitim-öğretim gören çalışmalara gönüllü olarak katılmış on dört öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ön test, son test olarak uzman görüşleri doğrultusunda NPEC'nin eleştirel düşünme ölçütleri ile propaganda teknikleri ilişkilendirmesi sonucu tespit edilen kazanımlara uygun olarak hazırlanan Propaganda Teknikleri Öğretimi Kazanım Sınavı uygulanmıştır. Propaganda Teknikleri Öğretimi Kazanım Sınavı uygulamasından bir hafta sonra uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanan propaganda teknikleri öğretim etkinlikleri uygulanmaya başlanmıştır. Etkinliklerde kapalı uçlu çalışmalar araştırmacı tarafından, açık uçlu çalışmalar araştırmacı dışında iki öğretmen tarafından puanlanarak öğrencilerin her bir etkinlikteki puanları iki öğretmenin puanlamalarının ortalaması alınarak hesaplanmıştır. Puanlayıcılar arası uyum güvenilirliği Kripperdoff Alfa testi ile hesaplanmıştır. Öğrencilerin propaganda teknikleri öğretimi öncesi hazırbulunuşluk düzeyleri, öğretim sürecindeki öğrenme düzeyleri ve öğretim süreci sonundaki öğrenim düzeyleri karşılaştırılarak nicel veriler oluşturulmuştur. Nicel verilerin analizi ile elde edilen sonuçların öğrenci, öğretmen ve veli görüşmelerince desteklenip desteklenmediği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak propaganda tekniklerinin öğretimi ile öğrencilerin NPEC eleştirel düşünme ölçütlerinin ilişkili kazanımlarını edinebildikleri, propaganda konusunda farkındalık edindikleri söylenebilir.

Ortaokul 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin sosyal medyada (Instagram) kullandıkları aktif kelime hazinesinin cinsiyet değişkenine göre durumu (Bağcılar/İstanbul örneği)

Bu çalışmanın amacı, ortaokul 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin sosyal medyada(Instagram) kullandıkları aktif kelime hazinesini tespit etmektir. Bu çalışma tarama modelinde olup, belirtilen kaynaklar doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma grubunu 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinin Bağcılar ilçesine bağlı orta sosyoekonomik düzeye sahip bir devlet okulunda öğrenim gören 7 ve 8. sınıf 32 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin Instagram yazılarının incelenmesi yoluyla elde edilen veriler, cinsiyet değişkenine göre incelenmiş ve bu sayede öğrencilerin Instagram'da kullandıkları aktif kelime hazinesi belirlenmeye çalışılmıştır. Sosyal medyada yazma ve kelime hazinesi ilişkisi üzerinde durularak çalışma grubunun Instagram'da aktif kelime hazinesini kullanım durumları, kullanılan kelimelerin sıklığı, kelime sayısının cinsiyete göre ne ölçüde farklılık gösterdiği, deyim, atasözü, ikileme, poetic graffiti kullanım durumları ve yapılan bu çalışmanın diğer kelime hazinesi çalışmalarıyla benzer ve farklı yönleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda 7 ve 8. sınıf kız öğrencilerin, 3431 toplam kelime, 960 çeşit kelime; 7 ve 8. sınıf erkek öğrencilerin 2244 toplam kelime, 850 çeşit kelime kullandıkları tespit edilmiştir. Bu verilerden hareketle kız öğrencilerin erkeklerden daha fazla toplam kelime ve çeşit kelime kullandıkları görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal medya, Kelime hazinesi, Yazma alışkanlığı, Instagram

Türkçe öğretim programlarının işlevsel yazma açısından incelenmesi (Ortaokul 1924-2017)

Çalışmanın amacı, işlevsel yazmanın ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarında yer alma durumunu belirleyerek yazmanın pratik ihtiyaçlara cevap verebilecek şekilde düzenlenmesine katkıda bulunmaktır. Alanyazından elde edilen ve araştırmacı tarafından belirlenen işlevsel yazma kazanımları ise uzman görüşü alınarak bir liste hâline getirilmiştir. Uzman görüşlerine göre belirlenen işlevsel yazma kazanımlarından bazıları şunlardır: Dilekçe, iş başvuru formu doldurmak, öz geçmiş yazmak, e-posta yazmak, senet, makbuz, matbu beyanname doldurmak; tebrik, başsağlığı, davetiye, rapor, kısa mesaj, mektup, ilan, tarif, sunum metinleri gibi yazılar işlevsel yazma örnekleridir. Bu amaçla, 1924'ten günümüze işlevsel yazma ihtiyaçlarındaki değişim ve gelişimlerin belirlenebilmesi amacıyla çalışmaya Türkiye'de 2019'a kadar hazırlanıp uygulanan bütün ortaokul Türkçe dersi öğretim programları dâhil edilmiştir. Çalışmada doküman incelemesi (tarihsel metot) kullanılmıştır. Dokümanlar (ortaokul Türkçe dersi öğretim programları) açık erişim kaynaklarından ve özgün basımlarından elde edilmiştir. Verilerin kategorik analizinde, programların kurgularında farklılıklar bulunduğundan (amaç, hedef, davranış, kazanım gibi) sadece "hedefler" ve "işlevsel yazma kazanımı" başlıklarına yer verilmiştir. Bazı öğretim programları kazanım ayrıntılarını belirtmediğinden hedef veya amaç niteliği taşıyan ifadeler, işlevsel yazma kazanımı listesindeki kazanımlara uygunlukları belirlendikten sonra analize tabi tutulmuştur. Araştırmada 1924'ten günümüze kadar hazırlanan ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarında işlevsel yazma kazanımlarının nasıl bir gelişim ve değişim gösterdiği temel problemine bağlı olarak her programda hangi işlevsel yazma hedef ve kazanımlarına yer verildiği ve programlar arasında ne gibi değişikliklerin bulunduğu sorularına cevap aranmıştır. Oluşturulan işlevsel kazanım listesindeki kazanımları kapsayıcılık bakımından programların tamamının yetersiz olduğu, öğrencilerin günlük hayatlarında karşılaşacakları yazma ihtiyaçlarına cevap vermekten ziyade akademik ve edebi yazma uygulamaları üzerinde yoğunlaştıkları; ancak bunların içerisinde 1949 Ortaokul Türkçe Programı'nın işlevsel yazma kazanımları bakımından diğerlerine göre daha kapsayıcı olduğu görülmüştür. Anahtar Sözcükler: işlevsel yazma, Türkçe öğretim programları, okuryazarlık

Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen C1 seviyesi öğrencilerinin dinleme metinlerinde özetleme stratejilerini kullanma becerileri

Çalışmada, Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen C1 seviyesindeki öğrencilerin dinlediği metinleri özetleme becerileri araştırılmak istenmiştir. Araştırma, Uşak Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi 2020-2021 Akademik Yılı Bahar Döneminde C1 seviyesinde öğrenim gören 22 yabancı uyruklu öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırmada yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilere bilgilendirici ve öyküleyici anlatım biçimiyle oluşturulmuş altı metin dinletilmiştir. Öğrencilerden dinledikleri metinlerden hareketle özet yazmaları istenmiştir. Bu özetler, Özçakmak (2015) tarafından geliştirilen "Özetleme Stratejileri Puanlama Ölçeği" kullanılarak puanlanmıştır. Bu ölçekte öğrenci özetleri; "başlık yazma, bakış açısını doğru kullanma, anlatım kipini doğru kullanma, önemli bilgiyi seçme, önemsiz bilgiyi silme, metin dışı bilgiye yer vermeme, tutarlı yazma ve kısaltma" olmak üzere toplam sekiz maddede incelenmiştir. Ayrıca öğrencilerin özetleri; anlatım biçimi, cinsiyet, yaş ve uyruk değişkenleri açısından da ele alınmıştır. Araştırma sonucunda yabancı uyruklu 22 öğrencinin, dinledikleri metinlerde özetleme stratejilerini kullanmada başarısız olduğu görülmüştür. Anlatım biçimi ile öğrencilerin özetleme becerileri arasında anlamlı bir farklılığa rastlanmamıştır. Yaş değişkeninin de özetleme stratejilerini kullanmada anlamlı bir etkisi olmadığı görülmüştür. Özetler, cinsiyet değişkeni açısından değerlendirildiğinde kadın öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha başarılı oldukları görülmektedir. Öğrencilerin özetleme becerileri uyruk değişkeni açısından incelendiğinde, en başarılı öğrencilerin Kazakistan uyruklu, en başarısız öğrencilerin ise Mısır uyruklu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin özetleme stratejilerini kullanırken yaptıkları hataların frekansları da ayrıca hesaplanmıştır. Elde edilen sonuca göre, öğrencilerin en çok "başlık yazma, kısaltma, önemli bilgiyi seçme ve anlatım kipini doğru kullanma" stratejilerinde sorun yaşadıkları görülmektedir.

6. sınıflarda çevrim içi okuryazarlık becerisinin geliştirilmesi

Bu araştırmanın amacı, 6. sınıf öğrencilerinin çevrim içi okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir model ortaya koymaktır. Araştırma iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda, çevrim içi okuma alanyazın ve öğretim programları incelenmiş, buradan hareketle Türkçe derslerinin çevrim içi okuma eğitimiyle ilişkilendirilmesine yönelik bir model önerisi geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın bu aşamasında, alanyazından ve ilgili öğretim programlarından elde edilen veriler doküman incelemesi yöntemiyle içerik analizine tabi tutulmuştur. İçerik analizi sürecinde, üç uzman tarafından veriler kodlanmış, temalar belirlenmiş ve düzenlenmiş, bulgular tanımlanarak yorumlanmıştır. Analiz sonucunda, çevrim içi okuma kazanımları tespit edilmiş, bu kazanımlar "problem oluşturma ve tanımlama", "çevrim içi bilgilere ulaşma", "çevrim içi bilgileri analiz etme", "sentezleme" ve "çoklu ortamları kullanarak bilgiyi iletme" temaları başlıklarında toplanmıştır. Yaygın olarak yer verilen kazanım ve standartlardan hareketle Türkçe Dersi Öğretim Programı'na yönelik çevrim içi okuma kazanımları önerilmiştir. Uygulama öncesinde uzman görüşleri doğrultusunda kazanımlara son şekli verilmiştir. Araştırmanın ikinci kısmında, eylem araştırması süreci gerçekleştirilmiştir. Eylem araştırması sürecinde, model önerisinde ortaya konacak çevrim içi okumaya yönelik kazanımlar doğrultusunda etkinlikler hazırlanmıştır. Hazırlanan etkinlikler, araştırmanın çalışma grubunu oluşturan İzmir il merkezinde yer alan bir ortaokulun altıncı sınıfında öğrenim görmekte olan 21 öğrenciye 11 hafta uygulanmıştır. 11 haftalık uygulama sonunda öğrencilerden toplanan 1054 sayfalık veri, analiz edilmek için veri analiz sürecine dâhil edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. 11 hafta süren eğitim sürecinde, önerilen model doğrultusunda hazırlanan dersler betimlenmiştir. Eylem araştırmasının nicel kısmında; araştırmacı tarafından geliştirilen "Çevrim İçi Araştırma ve Okuduğunu Anlama Ölçeği", Putman (2014) tarafından geliştirilen ve araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Çevrim içi Tutum ve Davranışları Ölçeği", "Çevrim İçi Araştırma ve Okuduğunu Anlama Erişi Testi" kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında ise "Araştırmacı Gözlem Formu", "Öğrenci Günlükleri" ve öğrencilerin işlenen modele göre görüşlerini tespit edebilmek için "Yarı yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmış ve dersin başından sonuna kadar "OBS Studio" programı kullanılarak öğrencilerin yaptığı araştırmalar kayıt altına alınmıştır. Araştırmanın nicel verileri, ön test ve son test olarak uygulanan ölçekten elde edilen veriler "SPSS 23.0 for Windows" ile analiz edilmiştir. Araştırmada çalışma grubu öğrencilerinin ön test ve son test sonucu aldıkları puanların aritmetik ortalama ve standart sapmaları hesaplanmış ve grup içi karşılaştırmalar yapılmıştır. Elde edilen veriler, ilişkili örneklemler t-testi ve Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında, çevrim içi araştırma ve okuduğunu anlamaya yönelik uygulanan öğretimden elde edilen öğrenci görüş ve algılarından hareketle, disiplinler arası ilişki kurma, köprü metin kullanma, günlük yaşamla ilişkilendirme, yazmaya ilgi duyma, yazım ve noktalamaya katkı sunma, kelime hazinesine katkı sunma, internette etkili araştırma yapma, çevrim içi okumanın ilgi çekici ve eğlenceli olması, çevrim içi okuma yaparken öğretmen ve arkadaşlarıyla iş birliği yapma ve son olarak Türkçe dersini diğer becerilerle ilişkilendirme olmak üzere on ana temada toplanmıştır. Eylem araştırmacı süreci sonunda, önerilen model doğrultusunda gerçekleşen eğitim ile öğrencilerin çevrim içi okuma düzeylerinin arttığı, derslerin eğlenceli hâle geldiği ve öğrencilerin Türkçe dersine yönelik tutumları ve çevrim içi okumaya yönelik tutum ve davranışlarını olumlu yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak araştırma süreci boyunca yapılan uygulamaların ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin çevrimiçi okuryazarlık becerilerinin gelişimine katkı sağladığı söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Çevrim İçi Okuma, Dijital Okuryazarlık, Yeni Okuryazarlık Becerileri.

Zihin haritası tekniğinin 7. sınıf düzeyi dil bilgisi öğretimine katkısı

Bu çalışmanın amacı zihin haritası tekniğinin 7.sınıf düzeyi dil bilgisi öğretiminde başarıya ve dil bilgisi kavramlarının öğrenimine katkısının olup olmadığını tespit etmektir. Çalışma karma desen türlerinden sıralı açıklayıcı desen türündedir. Çalışmanın nicel boyutunda yarı deneysel desen türlerinden öntest-sontest eşleştirilmiş kontrol gruplu desen kullanılmıştır. Çalışmanın nitel boyutunda ise odak grup çalışması ve araştırmacı günlüğünden yararlanılmıştır. Çalışma boyunca veri toplama aracı olarak erişi testleri, yarı yapılandırılmış görüşme formu, dil bilgisine yönelik tutum ölçeği, araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında MEB'e bağlı bir ortaokulda öğrenim görmekte olan 7/A ve 7/B şubesine ait 48 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın uygulama süresi haftada ikişer ders saati olmak üzere toplam 10 haftadır. Uygulama öncesinde öğrencilere tutum ölçeği uygulanmıştır. Uygulama sürecinde 2 hafta tekniğin öğretimine ve örnek etkinliklere ayrılmıştır. Ardından öğrencilere öntest amacıyla "Ek fiili işlevlerine uygun olarak kullanır." kazanımına ilişkin erişi testi uygulanmıştır. Öntestin ardından kazanıma yönelik deney grubunda hazırlanan günlük planlar doğrultusunda zihin haritası tekniğiyle; kontrol grubunda ise düz anlatım yöntemi kullanılarak ders kitabındaki etkinlikler aracılığıyla sırasıyla 4 haftalık uygulama, sontest ve kalıcılık testi yapılmıştır. Bu süreç "Basit, türemiş ve birleşik fiilleri ayırt eder." kazanımı için de aynı sırayla öntest-uygulama-sontest-kalıcılık testi şeklinde yapılmıştır. Uygulama öncesinde kullanılan dil bilgisine yönelik tutum ölçeği de sontest amaçlı tekrarlanarak tutumda farklılaşmanın olup olmadığı gözlenmiştir. Öntest, sontest ve kalıcılık testlerinin aritmetik ortalamaları ve standart sapmaları hesaplanıp sonuçlar karşılaştırılarak tekniğin kullanımının dil bilgisi öğretimine katkısının olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS (Statistikal Package for Social Sciences) for Windows 17.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilere öncelikle normallik analizi için Shapiro-Wilk Testi uygulanmıştır. Verilerin normal dağıldığı durumlar için parametrik, normal dağılmadığı durumlar için nonparametrik testler kullanılmıştır. Fiilde yapı deney ve kontrol grubu sontest toplam puanlarının analizinde Bağımsız Örneklemler T Testi kullanılmıştır. Ek fiil deney grubu öntest-sontest toplam puanlarının analizinde; ek fiil deney grubu sontest-kalıcılık testi puanlarının analizinde; fiilde yapı kontrol grubu öntest, sontest toplam puanlarının analizinde; fiilde yapı deney grubu sontest-kalıcılık testi puanlarının analizinde ve fiilde yapı kontrol grubu sontest-kalıcılık testi puanlarının analizinde Eşleştirilmiş Örneklemler T Testi kullanılmıştır. Ek fiil kontrol grubu öntest-sontest toplam puanlarının analizinde; ek fiil kontrol grubu sontest-kalıcılık testi toplam puanlarının analizinde; fiilde yapı deney grubu öntest-sontest toplam puanlarının analizinde Wilcoxon İşaretli-Sıralama Testi kullanılmıştır. Ek fiil konusunda deney ve kontrol gruplarının öntest toplam puanlarının analizinde; ek fiil deney ve kontrol grubu sontest toplam puanlarının analizinde; fiilde yapı deney ve kontrol grubu öntest toplam puanlarının analizinde Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Tutum ölçeği verilerinin normal dağılması sebebiyle tutum ölçeği deney-kontrol grubu öntest toplam puanlarının analizi ve deney-kontrol grubu sontest toplam puanlarının analizi için Bağımsız Örneklemler T Testi kullanılmıştır. Tutum ölçeği deney grubu öntest-sontest toplam puanlarının analizi ve tutum ölçeği kontrol grubu öntest-sontest puanlarının analizi için ise Eşleştirilmiş Örneklemler T Testi kullanılmıştır. Odak grup çalışmasında görüşme kayıtlarının çözümlemesinde içerik analizi kullanılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA programına aktarılarak kod haritaları oluşturulmuş ve araştırmacı tarafından yorumlanmıştır. Araştırmacı günlüğünün analizinde de içerik analizine başvurulmuştur. Elde edilen bulgular ışığında akademik başarıyı arttırma ve öğrenmenin kalıcılığı açısından 7.sınıf düzeyi dil bilgisi öğretiminde zihin haritası tekniğini kullanmanın düz anlatım yönteminden daha etkili olduğu görülmüştür. Ayrıca zihin haritası tekniğini kullanmanın öğrencilerin dil bilgisine yönelik tutumlarına da katkı sağladığı tespit edilmiştir. Bu nedenle Türkçe dersi öğretmenlerinin dil bilgisine yönelik çalışmalar yaparken hem akademik başarıyı ve kalıcılığını arttırmak için hem de dil bilgisine yönelik öğrenci tutumlarını iyileştirmek için zihin haritası tekniğini kullanmalarının yararlı olacağı düşünülmektedir.

Orhan Duru'nun bilim kurgu öykülerinin çocuk edebiyatı ölçütleri çerçevesinde incelenmesi ve Türkçe eğitimine katkıları

Bu çalışmada, bilim-kurgu sözcüğünü Türk diline kazandıran gazeteci yazar Orhan Duru'nun bilim-kurgu türündeki öykülerinin çocuk edebiyatına uygunluk ve Türkçe eğitimine katkıları çerçevelerinden değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çocuk edebiyatı, bilim-kurgu türü, Türkçe eğitimi ve Orhan Duru'nun hayatı, edebi kişiliği ve eserleri hakkında alanyazın taraması yapılmıştır. Duru'nun bilim-kurgu türündeki 19 adet öyküsü, çocuk edebiyatına uygunluk bağlamında okunmuş, biçim ve içerik özellikleri analiz edilmiştir. Biçim özellikleri bağlamında sayfa düzeni, yazı boyutu, yazı tasarımı; içerik özellikleri için ise konu, ana fikir, karakterler, çatışmalar, çevre, zaman, bilim-kurgu ögeleri, dil anlatım ve söz varlığı başlıkları açısından incelenmiş, öykülerde yer alan değerler Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe dersi öğretim programında belirlenen eğitsel ileti ve değerlerle karşılaştırılarak öykülerin Türkçe eğitimine katkısı belirlenmiştir. Çalışma betimsel nitelikli olup tarama modellerinden doküman inceleme yöntemiyle desenlenmiştir. Elde edilen veriler sonucunda Orhan Duru'nun bilim-kurguyu salt makineler, dişliler ve yeşil renkli yarı saydam uzaylılar ile sunmak yerine toplumsal kaygı ve mizah unsuruyla harmanladığı ve bu bağlamda öykülerin 12-15 yaş grubu okuyucusu için dikkat çekici olmanın yanı sıra dikkatin metin üzerinde sürdürülebilirliğinin sağlanmasına da elverişli metinler olduğu belirlenmiştir. Öykülerin deyim, ikileme, yansıma ve pekiştirme sözcük alt başlıkları açısından da zengin olduğu ancak atasözü bakımından oldukça sınırlı örnek içerdiği tespit edilen bulgular arasındadır. Sonuç olarak Orhan Duru'nun bilim-kurgu türündeki öykülerinin biçim, içerik, Türkçe eğitimi açılarından 12-15 yaş grubu işlevsel olduğu belirlenmiştir. Ancak Bırakılmış Biri adlı yapıtta yer alan "Bat" adlı öykü eşcinsellik çağrışımı yapan ifadeler içermesi nedeniyle bahsi geçen yaş grubu için uygun değildir. Benzer şekilde "Bahçeyi Suladım" ve "Turist Gözlem Evi" adlı öykülerde yer alan doğrudan cinselliğe vurgu yapan ifadeler nedeniyle ilgili öyküler de bahsi geçen yaş grubu için işlevsel nitelik taşımamaktadır. "İkonoklast" adlı öyküde ise içki tüketiminin ön planda olması, ilgili hedef kitle için olumsuz örnek oluşturabilecek davranış olarak nitelendirilebilir. Orhan Duru'nun bu öyküler dışındaki bilim-kurgu öykülerinin ise ilk gençlik dönemi olarak da bilinen 12-15 yaş grubu için işlevsel olduğunu söylemek mümkündür.

Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi bağlamında okuma kazanımlarının (B1 düzeyi) ders kitaplarındaki görünümü

Yabancı dil öğretiminde standart sağlayabilmek amacıyla hazırlanmış olan Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi; Öğrenme, Öğretme, Değerlendirme'de (Common European Framework of Reference for Languages; Learning, Teaching, Assessment) yer alan öğrenme alanları A1, A2, B1, B2, C1, C2 olarak seviyelendirilmiş ve bunlara ilişkin yeterlikler tanımlanmıştır. Bu çalışmada, Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi Metni B1 seviyesi okuma alanı yeterlikleri, Türkçe okuma kazanımları olarak belirlenmeye çalışılmış ve bu belirlenen okuma kazanımları referans alınarak, kazanımların, yabancılara Türkçe öğretimi alanında Türkiye'de kabul gören üç setin (Yedi İklim Türkçe, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe ve Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe) B1 düzeyi ders kitabı metinlerindeki görünümü betimlenmiştir.

Yabancılara Türkçe öğretiminde uygulanan sınıf içi etkinliklerine yönelik öğretmen ve öğrenci görüşleri

Sınıfta kullanılan etkinlikler, birçok yönden dil öğretiminde önemlidir. Etkinlikler, özellikle öğrencilerin derse aktif katılarak farklı becerileri kazanmalarında büyük rol oynamaktadır. Bu nedenle, sınıf etkinlikleri, dil öğrenimi ve öğretimi sürecinde öğrencilerin çeşitli dil becerilerini geliştirme amacıyla tasarlanmakta ve sınıflarda uygulanmaktadır. Günümüzde bir konu hakkında tartışma, canlandırma ve beyin fırtınası gibi çeşitli sınıf etkinlikleri derslerin atmosferini olumlu yönde etkileyerek yabancı dil öğretimi konusunda faydalı olmaktadır. Bu bağlamdan hareketle özellikle son yıllarda, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde de öğretmenler tarafından çeşitli sınıf etkinliklerinin yaptırılmasına ağırlık verildiği gözlenmektedir ancak öğretmenlerin sınıfta yaptıracakları etkinlikleri seçerken veya tasarlarken ne derecede öğrencilerin tercihlerini dikkate aldıkları konusunda net veriler bulunmamaktadır. Ayrıca, öğretmenlerin ve öğrencilerin sınıf içi etkinliklerinin uygulanması hususundaki tercihleri arasında benzerliklerin veya farklılıkların olup olmadığına dair yeterli çalışma da bulunmamaktadır. Bu nedenle, bu çalışma Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde öğrencilerin ve öğretmenlerin sınıf etkinliklerinin kullanımına ilişkin tercihlerini araştırmayı amaçlamıştır. Bu çalışmada, bu alanda görev yapan öğretmenlere ve eğitim gören öğrencilere sınıf içinde kullanılan etkinliklere dair tercihlerinin saptanması için bir anket uygulanmıştır. Bu anketin içeriğinde 6'lı Likert tipi ölçekle hazırlanmış 54 soru bulunmakta ve bu sorulara ek olarak katılımcılara ankette bulunan etkinliklere dair görüşleriyle ilgili açık uçlu sorular yöneltilmiştir. Anket uygulaması sonunda, katılımcıların cevapları, SPSS programında t-testlerle analiz edilerek elde edilen verilere göre, her bir etkinliğe yönelik tercihler konusunda karşılaştırmalar yapılmış ve öğrenci-öğretmen görüşleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konmuştur. Sonuçlara göre, 54 sınıf içi etkinliğinin 17'sinde anlamlı farklar tespit edilmiştir. Bu uyumsuzluğa rağmen, genel anlamda öğrencilerin sınıfta yapmayı tercih ettiği etkinliklerle öğretmenlerin yaptırdığı etkinlikler arasında uyum bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: dil öğretimi, yabancılara Türkçe öğretimi, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, sınıf içi etkinlikleri, öğretmen ve öğrenci görüşleri.

Türkçe, İngilizce ve Almanca yabancı dil öğretimi kitaplarının konuşma etkinlikleri bakımından karşılaştırılması

Bu çalışma, yabancı dil öğretiminde, öğretim materyallerinde yer verilen konuşma etkinliklerini konu edinmektedir. Dil öğretiminde okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerileri eşit derecede önem arz etmekle birlikte en çok zorlanılan beceri olarak konuşma becerisi dikkat çekmektedir. Özellikle hedef dilin konuşulduğu bölge farklı olan yerlerde bulunan dil öğretim merkezlerinde kursiyerler dili sadece sınıfta kullanabilme fırsatı bulmaktadır. Bu da kursiyerlerin öğrendiklerini içselleştirmede zorlanmalarına neden olmaktadır. Öğrenicilerin hedef dili sınıf dışında kullanamadığı durumlarda, nitelikli konuşma etkinlikleri içeren öğretim materyalleri dil öğretim merkezleri için özel bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Türkçe ile birlikte, dünyada yabancı dil olarak öğrenici sayısı yüksek olan dillerden İngilizce ve Almanca öğretim materyalleri de çalışmanın kapsamına alınmıştır. Çalışmada, Türkçe, İngilizce ve Almancanın yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanan Yedi İklim Türkçe, New Headway ve Menschen isimli ders kitaplarının orta düzeydeki (B1) konuşma etkinlikleri incelenmiş; kitapların konuşma becerisini hangi yollarla geliştirmeye çalıştığı, ders kitaplarının Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi kazanımlarına ne ölçüde uyduğu ve kitaplarda hangi kazanımlara ne derecede yer verildiği incelenmiş ve bunlara ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Kitaplardaki konuşma etkinlikleri Forster'in (1995) geliştirdiği aşamalar dikkate alınarak incelenmiş, elde edilen verilerin analizinde içerik çözümlemesi kullanılmıştır.

Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin kur geçiş sınav metinlerindeki bağdaşıklık ögeleri

Çalışmada Türkçeyi yabancı dil olarak iki üniversite Türkçe Öğretim Merkezi (TÖMER) ve bir özel dil öğretim merkezinde öğrenen 30 öğrencininA1-A2 (Temel Dil Kullanımı), B1-B2 (Bağımsız Dil Kullanımı) ve C1 (Yetkin Dil Kullanımı) seviyelerindeki kur geçiş sınav metinlerinde üretmiş oldukları 150 metin, bağdaşıklık unsurlarının kullanımı açısından değerlendirilmiştir. Bağdaşıklık, bir metnin içerisinde yer alan kelime veya cümle grupları arasındaki dilsel ilişkileri sağlayan en küçük unsurdur. Çalışmada yer alan bu unsurlar, kendinden önceki araştırmalar ve alanyazın taranarak tanımlanmıştır. Çalışmada Türkçe öğrenen30 öğrencinin kur geçiş sınavlarında kaleme aldıkları yazılı anlatımlar incelenmiştir. Sınav metinleri incelenen öğrencilerin yaş, cinsiyet, milliyet ve öğrenim durumları çalışmada bir değişken olarak kullanılmamıştır. Yazma sınavında üretilen metinlerde yer alan bağdaşıklık unsurlarının değerlendirilmesinde Bağdaşıklık Düzeyi Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Çalışmada; bir metnin kalitesi ve metinde yer alan dilbilgisel bağlantıların uyumunun bağdaşıklık unsurlarının ölçülmesiyle belirlenebileceği, bağdaşıklık unsurlarının seviyeye uygun bir şekilde kullanılmasının yazma becerisinin geliştirilmesinde büyük önem taşıdığı, öğrencilerin kullandıkları bağdaşıklık unsurlarının sırasıyla kelime bağdaşıklığı (2,668), bağlama ögeleri (2,386), gönderim (1,995), eksiltili anlatım (1,414) ve değiştirim (31) olduğu, bağdaşıklık unsurlarının kullanımıyla ilgili en yaygın yapılan hataların gönderim ögelerinin yanlış veya sürekli tekrarıyla kurulan bağlantılar olduğu bulgularına ulaşılmıştır. Çalışmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi sürecinde yapılan ölçme değerlendirme uygulamalarının bağdaşıklık özellikleri incelenerek sahaya katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Türkçe öğretimi ile ilgili web siteleri ve uygulamaların incelenmesi

Bu çalışmada, Türkçe öğretimi için hazırlanan web sitesi ve uygulamaları çeşitli boyutlar çerçevesinde incelemek ve değerlendirmek amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden betimleyici araştırma ile doküman analizi kullanılmıştır. Çalışmanın verilerini Türkçe öğretimi alanında oluşturulan kurumsal ve kişisel web siteleri ile App Store ve Google Play'de bulunan uygulamalar oluşturmuştur. Web siteleri ve uygulamalar için ayrı ayrı veri toplama araçları geliştirilmiştir. Çalışma sonucunda Türkiye'de faaliyet gösteren 207 üniversiteden 131'inde Türkçe öğretim merkezi bulunduğu ve en fazla TÖMER'in İstanbul'da yer aldığı (f=28), Batman, Hakkâri ve Şırnak'ta ise faaliyet gösteren TÖMER bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu merkezlerin web siteleri incelendiğinde en fazla içeriğe sahip başlık İletişim (f=128) olurken, en az içeriğe sahip başlığın Diğer Diller (f=10) olduğu saptanmıştır. Üniversiteler; kısaltma isim olarak en fazla TÖMER'i kullanırken (f=94), 8 üniversite ise herhangi bir kısaltma isim kullanmamıştır. Çalışmada Türkçe öğretimi alanında hazırlanan uygulamalarda App Store ve Google Play'deki uygulamalar aldığı beğeni, indirilme sayısı ve hitap ettiği yaş seviyesine göre analiz edilmiştir. Analiz sonucunda en fazla veriye sahip olan anahtar kelimenin Söz Varlığı, en az veriye sahip anahtar kelimenin Karikatür olduğu, App Store'deki uygulamaların genel olarak 4 yaş ve üzeri seviyeye, Google Play'deki uygulamaların genel olarak tüm yaş seviyelerine hitap ettiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Yazma öncesi etkinliklerinin yazma motivasyonuna ve yazma başarısına etkisi

Bu araştırmanın amacı yazma öncesinde uygulanan etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin yazma motivasyonları ve yazma başarıları üzerindeki etkisini tespit etmektir. Deney öncesi giriş davranışlarıyla deney sonrası davranışları karşılaştırmak amaçlandığı için araştırmada ön test son test kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Bu bağlamda beyin fırtınası, kelime ağı oluşturma, kavram haritaları, soru-cevap, tartışma, örnek metin, problem çözme, balık kılçığı, drama, görsellerden yararlanma, müzik dinletme, video izletme, gazete kupürleri ve ilanlar, listeleme, küpleştirme etkinlikleri üçerli gruplar oluşturularak toplam 5 grup hâlinde uygulanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu Gaziantep il merkezinden iki okulun 8. sınıf düzeyindeki 10 şubesinden (5 şube deney grubu, 5 şube kontrol grubu) oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Yazma Motivasyonu Ölçeği" ve "Yazılı Anlatımda Planlama Becerisine Yönelik Çözümleyici Puanlama Anahtarı" kullanılmıştır. Yazma Motivasyonu Ölçeği hedef, tutum, öz yeterlik, öz düzenleme, yükleme (sebep bulma), çaba, kaygı olmak üzere 7 boyut ve 37 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin geçerliliği uzman görüşü ve faktör analizi ile sağlanmıştır. Ölçeğin güvenilirliği için güvenilirlik analizi yapılmış ve cronbach alfa katsayısı ,80 olarak tespit edilmiştir. Yazılı Anlatım Becerisine Yönelik Çözümleyici Puanlama Anahtarı başlık, konu, ana ve yardımcı düşünceler, anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları, giriş, gelişme, sonuç olmak üzere toplam 7 boyuttan ve çok iyi (5), iyi (4), orta (3), yetersiz (2), çok yetersiz (1) şeklinde 5 derecelendirme aralığından oluşmaktadır. Araştırma sonucunda deney grubu öğrencilerinin yazma başarılarına ilişkin ön test-son test ortalamaları arasında anlamlı farklılık ortaya çıkarken kontrol grubu öğrencilerinin yazma başarılarına ilişkin ön test-son test ortalamaları arasında anlamlı farklılık görülmemiştir. Bunun yanında hem deney grubu öğrencilerinin hem kontrol grubu öğrencilerinin yazma motivasyonlarına ilişkin ön test-son test ortalamaları arasında olumlu yönde anlamlı farklılık görülmemiştir. Bu sonuç yazma öncesi etkinliklerle yapılan yazma çalışmalarının öğrencilerin yazma başarısını artırdığını ancak öğrencilerin yazma motivasyonunu artırmada etkili olmadığını gösterir. "Video izletme, gazete kupürleri, kavram haritası" öğrencilerin yazma başarısını en çok artıran yöntem ve teknikler olarak karşımıza çıkarken "tartışma, listeleme, balık kılçığı" yazma motivasyonunu anlamlı bir oranda olmasa da artıran yöntem ve teknikler olmuşlardır. Öğrencilerin yazma başarısını artırmak için görsel temelli yöntem ve tekniklerin daha sık kullanılması önerilirken yazma motivasyonunu artırmak için daha uzun süreli çalışmaların gerekliliği vurgulanmıştır.

Altı Şapkalı Düşünme tekniğinin ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerini geliştirmelerine etkisi

Bu araştırmada, altı şapkalı düşünme tekniğinin eleştirel okuma becerisini geliştirmeye etkisi incelenmiştir. Çalışmada deney grubunda uygulanan altı şapkalı düşünme tekniğine dayalı okuma egitimi ile kontrol grubunda uygulanan geleneksel okuma eğitiminin öğrencilerin eleştirel okuma becerilerine etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, karma yöntem araştırması olarak tasarlanmıştır. Karma araştırma modellerinden, yakınsayan paralel model ile desenlenmiştir. Çalışmanın örneklemini, Muğla ili Menteşe ilçesine bağlı bir devlet okulunda 2017-2018 eğitim öğretim yılı bahar döneminde öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Bu öğrencilerden 15 öğrenci deney grubunu, 15 öğrenci kontrol grubunu oluşturmaktadır. Araştırmada deney grubunda 7 hafta boyunca altı şapkalı düşünme tekniğine dayalı okuma etkinlikleriyle eleştirel okuma eğitimi yapılmış, kontrol grubuna herhangi bir etkinlik uygulanmamıştır. Kontrol grubunda öğretmen araştırma boyunca Türkçe ders programı doğrultusunda kendi yaptıkları etkinlikleri öğrencilere yaptırmış olup öğretmene herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Araştırma verileri, eleştirel okuma ölçeği, eleştirel okuma başarı testi ve görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 22.0 (Statistic Package For Social Science) programıyla analiz edilmis, veriler t-testi ve tekrarlı ölçümler için iki faktörlü ANOVA sınanarak deney ve kontrol grubu arasında anlamlı bir farkın olup olmadığına bakılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunun analizi, betimsel analizi yöntemi ile yapılmıştır. Öğrencilerin verdikleri cevaplardan doğrudan alıntılar ile puanlar desteklenmiştir. Deney grubu öğrencileri ile uygulama sonunda yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler de betimsel analiz edilmiştir. Nicel ve nitel bulgular birleştirilerek sonuçlar verilmiştir. Yapılan analizler sonucu, deney ve kontrol grupları arasında eleştirel okuma düzeyi yönünden deneysel işlem öncesi anlamlı bir fark olmadığını; altı şapkalı düşünme tekniğinin kullanıldığı deneysel işlem sonrasında iki grup arasında eleştirel okuma düzeyi yönünden deney grubu lehine anlamlı bir farkın ortaya çıktığını göstermektedir. Araştırma sonucunda altı şapkalı düşünme tekniğine dayalı öğrenme yaklaşımının, MEB tarafından hazırlanan öğretmen kılavuz kitabı etkinliklerine dayalı öğretime göre, öğrencilerin eleştirel okuma becerisi puanlarını anlamlı bir şekilde arttırdığı tespit edilmiştir. Araştırmaya göre altı şapkalı düşünme tekniğine göre yapılan okuma etkinliklerinin öğrencilere önemli katkıları olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre önerilere yer verilmiştir.

Söz varlığı ve sözcük öğretimi öğretimi üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin değerlendirilmesi (Ortaokul düzeyi)

Bu çalışmanın amacı; Türkçe eğitimi alanında söz varlığı ve sözcük öğretimi üzerine yapılmış ortaokula yönelik lisansüstü tezleri incelemek ve bu tezlerin alana olan katkısını ortaya koymaktır. Çalışmanın veri kaynağını 1981-2018 yılları arasında yazılan ve Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanından ulaşılabilen ortaokula yönelik lisansüstü tezler oluşturmaktadır. Tarama yöntemiyle elde edilen veriler doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmada söz varlığı ile yapılan lisansüstü tezler; programlarına, yıllarına, enstitülerine, konularına, örneklem/çalışma grubuna, yöntemlerine, sonuç ve önerilerine göre incelenmiştir. Çalışmanın sonucun-da söz varlığı ve sözcük öğretimi ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin daha çok yüksek lisansta yoğunlaştığına, sosyal bilimler enstitüsünde bu konuyla ilgili daha fazla çalışma yapıldığına, en çok araştırılan konuların öğrencilerin yazılı kelime hazinesi tespiti ve ders kitaplarının kelime hazinesi tespiti olduğuna, örneklem/çalışma grubu olarak en fazla 5. sınıf ve ders kitaplarının seçildiğine ulaşılmıştır. Ayrıca çalışmanın sonucunda; yapılan tezlerde en fazla tarama modeli kullanıldığı, veri analizi olarak en fazla doküman analizi yapıldığı ve veri toplama aracı olarak en fazla kompozisyon kullanıldığı görülmüştür. Tezler sonuç ve önerilerine göre de incelenmiş olup ulaşılan sonuçların ders kitapları ve öğrenci yazılı anlatımlarındaki söz varlığını tespit etmede yoğunlaştığı görülmüştür. İncelenen tezlerde ders materyallerinin nitelik olarak söz varlığını geliştirmeye yönelik arttırılması ve okuma alışkanlığını geliştirmeye yönelik etkinlikler yapılması sıklıkla önerilmiştir.

Derlem tabanlı görsel Türkçe sözlük kullanımının yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin kelime öğrenme düzeyine etkisi

Sözlükler sahip oldukları geniş kelime ağlarıyla yabancı/ikinci dil öğretiminin önemli bir unsuru konumundadır. İçerisinde barındırdığı madde başı kelimeler ve buna ilişkin kelime türü, tanım, örnek, sesletim, görsel vb. gibi biçimsel ve anlamsal birimler sayesinde sözlükler, dil öğrenenlerin söz varlığının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Bu yönüyle dilin dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin kazandırılmasında ve doğru ve etkili bir biçimde kullanılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Sözlüğe ilişkin bu özellikler, onu yabancı dil öğretiminde vazgeçilmez bir başucu kaynağı hâline getirmektedir. Ne var ki mevcut durumda, yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi için hazırlanmış öğrenici sözlüklerinin çok az sayıda olduğu ve bunların kelime öğretimine ilişkin talebi karşılayamadığı görülmektedir. Günümüzde hazırlanan sözlüklerin birçoğunda, teknolojinin imkânlarından yeterince faydalanılmaması, bilimsel bir disiplin olarak sözlükbilimin temel ilkelerinin dikkate alınmaması, derlem dilbilim çalışmalarının kullanılmaması ve görsel-işitsel unsurlarla birlikte tematik yaklaşımın, dil öğretimindeki olumlu etkisini ortaya koyan kuram ve çalışmaların göz ardı edilmesi bu alandaki başlıca eksikliklerdendir. Buradan hareketle araştırma kapsamında, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözlükbilim ve derlem dilbilim çalışmalarından faydalanarak, başlangıç dil düzeyinde (A1) tek dilli "Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük" hazırlanmış ve bu sözlüğün, yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin kelime bilgi düzeylerine ve kalıcılığa olan etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmada nicel ve nitel yaklaşımların birlikte yer aldığı karma yöntem desenlerinden açıklayıcı desen (explanatory design) kullanılmıştır. Nicel boyutta, deney ve kontrol grubu oluşturulmuş ve deney grubunun 8 hafta boyunca Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük'ü kullanması sağlanmıştır. Uygulamanın çalışma grupları üzerinde yarattığı etkiyi belirleyebilmek amacıyla ön test, son test ve kalıcılık testlerinin yer aldığı yarı deneysel model kullanılmıştır. Çalışmanın diğer boyutunda, nitel araştırma modellerinden biri olan durum çalışmasından (case study) yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 yılı güz döneminde Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezinde (TÖMER) öğrenim görmekte olan 48 katılımcı oluşturmaktadır. Araştırmaya dâhil olan öğrenci grupları, kolay ulaşılabilir (elverişli) örneklem ile seçilmiştir. Çalışmada deney grubu 25 öğrenciden oluşurken, kontrol grubunda 23 öğrenci yer almaktadır. Araştırmanın alt problemlerine cevap aranırken, hedef kitlenin demografik özelliklerini daha iyi betimleyebilmek amacıyla katılımcılara kişisel bilgi formu yöneltilmiştir. Katılımcıların kelime bilgi düzeylerinin ölçülebilmesi amacıyla kelime bilgisi başarı testi, ön test, son test ve kalıcılık testi olarak çalışma gruplarına uygulanmıştır. Uygulama sonrasında katılımcıların Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük hakkındaki görüşlerinin belirlenebilmesi amacıyla, deney grubundan seçilen 5 öğrenci ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen nicel verilerin grup içi karşılaştırılmasında ilişkili örneklemler t-testi, gruplar arası karşılaştırmada ise bağımsız örneklem t-testi ve kovaryans analizinden (ANCOVA) yararlanılmıştır. Araştırmadan elde edilen nitel verilerin analizi için ise betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük'ün grup içi karşılaştırmasında, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen deney grubu katılımcılarının kelime bilgisi düzeylerinin arttırılmasında etkili olduğunu göstermektedir. Gruplar arası karşılaştırmaya ilişkin sonuca göre, deney grubu lehine anlamlı bir farkın oluştuğu ve bunda Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük'ün önemli bir etkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. Kalıcılık testi başarı puanlarına ilişkin gerek grup içi, gerekse de gruplar arası karşılaştırmada ise deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuç, Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük kullanılarak yapılan öğretimin, kelime öğrenmeye ilişkin kalıcılığın sağlamasında etkili olduğunu göstermektedir. Yapılan görüşmeler sonucunda ise katılımcıların, Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük'ü kelime öğrenme konusunda faydalı ve işlevsel buldukları anlaşılmıştır. Araştırmanın nicel ve nitel boyutu kapsamında ulaşılan sonuçlar, sözlükbilim ve derlem dilbilim çalışmaları doğrultusunda hazırlanan Derlem Tabanlı Görsel Türkçe Sözlük'ün, kelime öğrenme ve kelimelere ilişkin kalıcılığın sağlanmasında etkili olduğunu, bu nedenle yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanışlı bir yardımcı ders materyali olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar bağlamında, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde görsel sözlük hazırlama ve kullanımına ilişkin önerilerde bulunulmuştur.

Beşinci sınıf normal ve üstün zekâlı öğrencilerin üstbilişsel düşünme, üstbilişsel okuma ve okuduğunu anlama becerilerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı zekâ düzeyi normal ve üstün olan öğrencilerin üstbilişsel düşünme, üstbilişsel okuma, okuduğunu anlama becerilerini çeşitli demorafik bilgiler doğrultusunda incelemektir. Araştırma İstanbul ilinde bulunan tüm bilim ve sanat merkezleri arasından rastgele seçilen iki bilim ve sanat merkezinde eğitim görmekte olan 5. sınıf düzeyindeki 83 öğrenci ile İstanbul ilinde normal okullarda eğitim görmekte olan 5. sınıf düzeyindeki 324 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama araçları olarak "Üstbilişsel Farkındalık Envanteri A Formu", "Okuma Stratejileri Üst Bilişsel Farkındalık Envanteri" ile araştırmacının hazırladığı "Kişisel Bilgi Formunun" yanı sıra okuduğunu anlamaya yönelik "Okuduğunu Anlama Testi" kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler SPSS20 paket programı ile analiz edilmiştir. Demografik bilgiler doğrultusunda elde edilen sonuçlar Independent-Sample (Bağımsız Örneklem) T-Testi ve One Way ANOVA (Tek Yönlü Varyans) analizleri yapılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçme araçlarından elde edilen verilerin regresyon analizleri, korelasyon değerleri, betimsel istatistik değerleri yapılmıştır. Araştırma sonucuna göre anne eğitim durumu, normal ve üstün zekâlı bireylerin okuduğunu anlama becerilerine anlamlı bir etki göstermezken baba eğitim durumu ile okuduğunu anlama becerileri arasında anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir. Araştırmya göre zekâ düzeyi üstün olanların okuduğunu anlama becerileri zekâ seviyeleri normal olanlara göre daha fazladır. Zekâ düzeyi üstün olanların üstbilişsel okuma stratejilerini zekâ düzeyi normal olanlara göre daha iyi kullandıkları belirlenmiştir. Zekâ düzeyi üstün olanların üstbilişsel farkındalık becerileri zekâ düzeyi normal olanlara göre daha fazladır. Anahtar Kelimeler: Üstün zekâlı çocuklar, üstbilişsel düşünme, üstbilişsel okuma, okuduğunu anlama becerisi

7. sınıf öğrencilerinin dinleme ve konuşma becerilerinin gelişimi açısından vlog kullanımı

Bu araştırmada, vlog kullanımının 7. sınıf öğrencilerinin dinleme ve konuşma becerileri üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırmada ortaokul 7. sınıf öğrencileri tarafından Türkçe derslerinde vloglar hazırlamak ve bu vlogları kullanarak dinleme ve konuşma becerilerini geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu; 2023-2024 öğretim yılı Aydın ilinde orta düzey sosyo ekonomik nitelikte olan bir devlet ortaokulunda 7. sınıfa devam eden öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmada açıklayıcı karma desen kullanılmıştır. Araştırmada, yarı deneysel deneme modellerinden ön test-son test kontrol gruplu deneme modeli kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarına, deneysel uygulamalar öncesi araştırmacı tarafından geliştirilen "Dinlediğini Anlama Başarı Testi" ve "Konuşma Becerisi Değerlendirme Formu" uygulanmıştır. Deney grubu öğrencileriyle 2023- 2024 eğitim öğretim yılının bahar döneminde, haftada iki ders saati olmak üzere sekiz hafta vlog uygulamaları; iki hafta ön test, son test ve görüşmeler yapılarak toplam on hafta süresince uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Öğrenciler tarafından birkaç dakikalık vloglar hazırlanıp bu vloglardan yola çıkılarak hazırlanmış dinleme etkinlikleri ile dersler işlenmiştir. Deney grubuna uygulama yapılırken kontrol grubunda bir uygulama yapılmadan ön test-son test uygulanmıştır. Uygulamaların sonunda ön test olarak sunulan testler gruplar arasında farklılıkları değerlendirmek amacıyla son test olarak da kullanılmıştır. Uygulama sonunda deney grubundaki öğrencilerin durumla ilgili görüşlerine başvurmak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen "Vlog Uygulamalarına Yönelik Görüş Alma Formu" uygulanmıştır. Çalışmada toplanan nicel veriler SPSS 25 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Normallik analizinde deney grubu ve kontrol grubu öğrencilerinin otuzar kişinin altında olması sebebiyle Shapiro-Wilk testi uygulanmıştır. Hem dinleme becerisinde ve hem de konuşma becerisinde kontrol grubunun ve deney grubunun ön test ve son test toplam puanlarının normal dağıldığı görülmüştür. Her iki veri grubunun da normal dağılmasında dolayı tüm alt probleme yönelik verilerin analizinde parametrik testler kullanılmıştır. Deney-kontrol grubu dinlediğini/izlediğini anlama becerisi ön test puanları arasında, deney-kontrol grubu dinlediğini/izlediğini anlama becerisi fark puanları arasında, deney-kontrol grubu konuşma becerisi ön test puanları arasında ve deney-kontrol grubu dinlediğini/izlediğini anlama becerisi fark puanları arasında anlamlı bir fark olup olmadığı anlamak için bağımsız örneklemler t testine başvurulmuştur. Deney grubu dinlediğini/izlediğini anlama becerisi ön test ve son test puanları arasında, kontrol grubu dinlediğini/izlediğini anlama becerisi ön test ve son test puanları arasında, deney grubu konuşma becerisi ön test ve son test puanları arasında ve kontrol grubu konuşma becerisi ön test ve son test puanları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını anlamak için eşleştirilmiş örneklemler t testine başvurulmuştur. Nitel veriler ise içerik analizi ile analiz edilmiştir. Öğrencilerin, vlog uygulamalarının Türkçe dersinde kullanılmasıyla ilgili görüşlerini belirlemek amacıyla hazırlanan görüşme formu için içerik analizi çerçevesi belirlenmiş, oluşturulan tema, kategori ve kod listesine göre elde edilen veriler incelenmiş, kodlanmış, anlamlı ve mantıklı bir biçimde bir araya getirilmiştir. Nicel ve nitel bulgular sonucunda vlog uygulamalarının dinleme becerisinin ve konuşma becerisinin gelişimi açısından etkili olduğu görülmüştür. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Dinleme becerisi, Konuşma becerisi, Türkçe eğitimi, Vlog

Türk çocuk romanlarında meslekler üzerine bir araştırma

Bu araştırmada çocuk romanlarının, metin içeriği ve okur görüşleri doğrultusunda, mesleki bağlamda incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, çocuk romanlarının hangi meslekleri içerdiği ve hangi meslekler hakkında tanıtıcı bilgi sunduğu belirlenmiş ve ortaokul öğrencilerinin çocuk romanlarında mesleklerin bulunma durumuna yönelik görüşleri tespit edilmiştir. Araştırma, nitel ve nicel olmak üzere iki desenden oluşmaktadır. Araştırmanın nitel deseni, bütüncül tek durum çalışması şeklinde tasarlanmıştır. Bu doğrultuda, ölçüt örneklem ile inceleme nesnesi olarak doksan Türk çocuk romanı belirlenmiştir. Belirlenen inceleme nesnesi, meslek inceleme ve meslek sınıflandırma ölçütlerinden oluşan veri toplama araçları doğrultusunda doküman incelemesine tabi tutulmuştur. Elde edilen veriler; tümdengelimsel, tümevarımsal ve nicel içerik analizi teknikleriyle incelenmiştir. Araştırmanın nicel deseni, tarama araştırması olarak tasarlanmıştır. Bu doğrultuda, olasılık temelli tabakalı örneklem ile 890 ortaokul öğrencisi seçilmiştir. Veri toplama aracı olarak geliştirilen anket formu aracılığıyla, ortaokul öğrencilerinin çocuk romanlarında mesleklerin bulunma durumuna yönelik görüşleri alınmıştır. Elde edilen veriler, SPSS 23.0 paket programında betimsel analiz (sıklık ve yüzde) ve çapraz tablo analizi (ki-kare bağımsızlık testi ve düzeltilmiş artık analizi) ile incelenmiştir. Araştırmanın nitel boyutuna göre, çocuk romanlarında çeşitli mesleki alanlardan 174 farklı meslek tespit edilmiştir. Her bir çocuk romanında ise ortalama 22 meslek bulunmaktadır. Bu durum, çocuk romanlarının meslekleri tanıtma potansiyelinin olduğunu göstermektedir. Tespit edilen mesleklerin 106'sı çocuk romanlarında tanıtılmaktadır. Her bir çocuk romanında ise ortalama 5 meslek tanıtılmaktadır. Bu durum, çocuk romanlarının meslekleri tanıtma potansiyelinin somutlaştığını göstermektedir. Fakat bu somutlaşma, sahip olunan potansiyeli tam olarak yansıtmamaktadır. Araştırmanın nicel boyutuna göre, ortaokul öğrencileri çocuk romanlarından mesleki bilgi edinmekte, çocuk romanlarında bilinmeyen mesleklerle karşılaşmakta, çocuk romanlarından mesleki açıdan etkilenmekte, okuma tercihlerinde çocuk romanlarının içerdiği meslekleri göz önünde bulundurmaktadır. Ayrıca çocuk romanlarında mesleklerin bulunma durumuna yönelik öğrenci görüşlerinde, sınıf düzeyine göre bazı anlamlı farklılıklar oluşmaktadır. Araştırmanın nitel ve nicel boyutuna göre, çocuk romanları gelecekte sahip olunmak istenen meslekleri tanıtma noktasında yeterlilikler göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Kurgusal Çocuk Edebiyatı, Çocuk Romanı, Meslek

Gülten Dayıoğlu'nün çocuk öykülerinde değer eğitimi ve öykülerin Türkçeye katkısı