Şafiler
59 theses under this subject heading
"Risâle Tete'allaku bi-Kelâmi'l-Beyzâvî fî Tercîhâtihî Beyne'l-Hanefiyye ve'ş-Şâfi'iyye" adlı eserin tahkiki ve İslâm hukuku açısından değerlendirilmesi
Bu çalışmada, 15 ve 16. yüzyıllarda yaşamış, İbn Bilâl'in, "Risâle tete'allaku bi-kelâmi'l-Beyzâvî fî tercîhâtihî beyne'l-Hanefiyye ve'ş-Şâfi'iyye" adlı eserin tahkiki yapılmıştır. Bu çerçevede müellifin hayatı, ilmi kişiliği ve eserleri tanıtılmaya çalışılmıştır. Çalışma, giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı ve kullanılan yöntemle ilgili bilgi verilmiştir. Birinci bölümde müellifin hayatı, ilmi kişiliği ve yaşadığı döneme dair bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümüde eserin genel bir tanıtımına yer verilmiştir. Bu bölümde ayrıca eserin ismi, müellife aidiyeti, nüshanın özellikleri, muhtevası ve önemi gibi çeşitli konulara değinilmiştir. Üçüncü bölümde Türkiye'de ve İslâm âleminde kullanılan tahkik yöntemlerine istinat edilerek adı geçen eserin tahkik çalışması yapılmıştır. Çalışmamızda İslâm Araştırmaları Merkezi'nin (İSAM) tahkik konusunda belirlediği kurallar dikkate alınmıştır. Sonuç bölümünde ise yapılan tahkik çalışmasından elde edilen sonuçlar özetlenmiştir. Anahtar Sözcükler: İslâm Hukuku, Hanefî, Şâfiî, Tercîh, İbn Bilâl, Beyzâvî.
Abdülmelik b. Ali b. Ebi'-Münâ el-Bâbî el-Halebî'nin Muhtasarun mimmâ leyse fi'r-Ravzati ve'l-Minhâci isimli eserinin tahkik ve analizi (Nikâhtan hulû bölümünün sonuna kadar) / Abdulmalik b. Ali b. Analysis and Analysis of Ebi'-Münâ al-Bâbî al-Halebî's Work entitled Muhtasarun Mimmâ leyse fi'r-Ravzati ve'l-Minhâci (From marriage to the end of the hulu section)
This research deals with a manuscript by Abd al-Malik bin Ali bin Abi alMuna al-Babi al-Halabi, and it included the study and investigation of the book Purification, in which the author intends to collect rulings related to this section, so he stands on the rulings of the Shafi'i school of jurisprudence, to clarify their legal aspects, and he may correspond in some of its branches between rulings The Shafi'i school and what was mentioned by all the imams of the jurists, relying on textual rulings, or mental evidence, and Al-Halabi spoke about purity, and detailed the saying in its foundations, conditions and ramifications, and related to it from the chapters of tayammum, ablution, induction, wiping over the socks or splint, menstruation, Based on the sources of Shafi'i jurisprudence. Hence, this manuscript took care of an important part of the Shafi'i jurisprudence, and clarified the related provisions, conditions, and ramifications. Intellectual and other transmission, it was what deserves investigation, after it was overlooked by studies, and the pens of investigators, and it was what highlighted a good culture associated with the encyclopedic sciences witnessed in the ninth and tenth centuries AH. Keywords: alfiqh alshaafieii, alrawdat walminhaji, albabi alhalb
مختصر مما ليس في الروضة والمنهاج، لعبد الملك بن علي بن أبي المنى البابي الحلبي (كتاب الطهارة) دراسة وتحقيقاً
This research deals with a manuscript by Abd al-Malik bin Ali bin Abi al- Muna al-Babi al-Halabi, and it included the study and investigation of the book Purification, in which the author intends to collect rulings related to this section, so he stands on the rulings of the Shafi'i school of jurisprudence, to clarify their legal aspects, and he may correspond in some of its branches between rulings The Shafi'i school and what was mentioned by all the imams of the jurists, relying on textual rulings, or mental evidence, and Al-Halabi spoke about purity, and detailed the saying in its foundations, conditions and ramifications, and related to it from the chapters of tayammum, ablution, induction, wiping over the socks or splint, menstruation, Based on the sources of Shafi'i jurisprudence. Hence, this manuscript took care of an important part of the Shafi'i jurisprudence, and clarified the related provisions, conditions, and ramifications. Intellectual and other transmission, it was what deserves investigation, after it was overlooked by studies, and the pens of investigators, and it was what highlighted a good culture associated with the encyclopedic sciences witnessed in the ninth and tenth centuries AH. Keywords: alfiqh alshaafieii, alrawdat walminhaji, albabi alhalbi, kitab altaharati, alwudu'u
حاشية على غاية المرام فيما يتعلق بأنكحة الأنام لأبي العباس أحمد بن عمر ال يربي الغنيمي (ت: 1151ه)
The purpose of this dissertation is to investigate the book of Abi al-Abbas Ahmed bin Omar al-Dairabi al-Ghunaimi (d. 1151 AH) on Shafi'i jurisprudence, called "Hashiya ala Ghayat al-Maram fi ma yataallak bi ankihatu al-anam" It is a book in the chapter on marriage, which is the third section in the divisions of jurisprudence in the Shafi'i books.The book is considered one of the most important sources of Shafi'i jurisprudence due to the large number of quotes and inferences in it. It is also a jurisprudential reference that reflects the jurisprudential situation in the eleventh and twelfth centuries AH. The study relied on two copies of the manuscript from the Al-Azhar Library in Egypt. In its investigation, it followed the historical descriptive approach when presenting the author's personal and scientific biography, the analytical approach when following the author's approach, and the critical approach when examining the author's lack or neglect in his book. The study concluded the following: The book is distinguished by its expansion of issues and details of permissible and forbidden marriages, and its unique division and arrangement on the chapters of jurisprudence. The author has been quoted from the most important books of Shafi'i jurisprudence covering a wide period of time, which indicates the comprehensiveness and diversity of his sources. He also attributed the sayings to their owners, and conveyed the discussions that took place between him and his sheikhs on some emerging modern issues, as for his approach to reasoning, it was based on the evidence of what came in the Qur'an, the Sunnah of the Prophet, may God's prayers and peace be upon him, and consensus. He cared about issues of disagreement in his school of Jurisprudence, and seldom dealt with them in other schools of thought. His book was also distinguished by the rooting of the jurisprudential terminology, the care of jurisprudential and fundamental rules, and the benefit from different sciences. He was interested in presenting similar issues and the differences between them, and he was commenting on it and explaining it, and weighing it. The author was also distinguished by his ability to invent issues, and detail issues that did not occur in his time yet. It is criticized for its details on imaginary issues rather than realistic issues, as well as its lack of expansion in mentioning jurisprudential evidence, but this does not diminish the scientific value of the book.
فتاوى الشيخ خليفةالسفطي للشيخ أحمدبن عبدالجواد القاياني الشافعي (ت. 1308ه): دراسة وتحقيق
important books of Shafi'i jurisprudence in the later ages. It included all the chapters of jurisprudence, and presented an explanation of all the legal provisions of the situations that a Muslim faces in his life. The author relied on most of the books that were written before him in Shafi'i jurisprudence. This study investigated a single copy of the manuscript found in the Al-Azhar Library in Egypt. It also followed the historical descriptive approach that requires a return to the author's personal and scientific biography, as well as the scientific approach in investigation and commentary to present the book in a good way, and the comparative analytical approach in highlighting the author's opinions, and the extent to which he agrees with or contradicts the doctrine of Imam Shafi'i. The study concluded some results, the most important of which are: The author added some fatwas related to new issues in his time, and corrected some of them, and the author was distinguished in his approach in this book by responding to complex and strange issues, and explaining their rulings, as the author arranged his book according to the unites, chapters, investigations, and issues contained in the Shafi'i jurisprudence books. The author spoke about the most urgent jurisprudential issues, and explained the opinion of his Sheikh, and relied mainly on the explanation of: Al-Minhaj by Al-Ramli, and the later footnotes books; Like footnotes by Al-Abadi, Al-Shabramalsi, Al-Baguri, and others. The author did not address the rest of the other schools of thought, such as the Hanafi, Maliki and Hanbali jurisprudence, except rarely in some issues. The scholarly and literary personality of Al-Qayati appeared, as he was a man of letters and a poet, in addition to his mastery of delicate jurisprudential issues.
مختصر مما ليس في الروضة والمنهاج، لعبد الملك بن علي بن أبي المنى البابي الحلبي ( من أول كتاب الطلاق إلى نهاية القصاص ) دراسة وتحقيقاً
This research deals with the topic of Abd al-Malik bin Ali bin Abi al-Muna al-Babi alHalabi (d. A brief summary of those not in Kindergarten and Curriculum). It focuses on the rules of Shafi'i. law school, to clarify the legal aspects. In some of its branches, the rules of the Shafi'i school may overlap with what all the imams of the jurists have mentioned based on nasî judgments or rational proofs and tribute, and may elaborate the word in it. fundamentals, conditions and consequences. And chapters on tayammum, wudu, recitation, meshing on socks or splints and menstruation based on the sources of Shafi'i fiqh The author followed a good scientific method in simplifying the fiqh material. Among his own explanation and comments on matters that he deems ambiguous or in need of explanation, and the conclusions reached by the researcher: A summary of what is not in Abdulmalik alBabi al-Halabi's kindergarten and curriculum Honorable hadiths taken from Imam al-Shafi'i doctrine, beautiful inferences, logical conclusions it included quotations and detailed fiqh provisions and some linguistic and lexical comments of the Ottoman period emphasizing a good culture associated with encyclopedic sciences. witnessed at the height of its power, and compilers followed it in the 10th century H. The author of Al-Halabi took a good scientific approach in simplifying the fiqh material, so he tried to raise issues and explain the multiplicity of fiqh hadiths in them, but rarely added them with his own explanation and commented on what he thought was ambiguous or ambiguous. in need of explanation.
أحكام الفرائض والوصااي يف املذهب الشافعي )دراسة مقارنة
The science of inheritance is a fixation of the rights of the living and the dead, and this art is half of the science, and this study sheds light on the provisions of inheritance and will in the book "Al-Tahtheeb" of Imam Al-Baghawi. By defining the concept of inheritance and will, and explaining the legal shares in inheritance, and mentioning the benefit of the differences of jurists in some inheritance issues that were not explained in the Sharia from the Book or the Sunnah, and the jurisprudence of the jurists in this matter. In order to achieve the objectives of the study and its objectives, the researcher followed the historical descriptive approach when researching the biographical and scientific biography of Imam Al-Baghawi, his era, and his political, economic and cultural events. His book and the approach used in it were also introduced. The researcher followed the inductive and analytical approach when collecting issues of inheritance in the book and transferring the sayings of scholars about them, then analyzing them to reach the most correct ones, and what is in agreement with the spirit of Sharia and the public interest. The most important results of this study: The author's concern for rooting issues of inheritance, so he transfers what has been proven from the evidence from the Book and the Sunnah regarding the issues he mentioned, and he also conveys the opinions of the public and others from other schools of thought such as the Imamiyyah and Ibadi schools, and he is likely based on the evidence, even if it contradicts his Shafi'i school of thought, such as the issue of what was stated in the meaning of the commandment, where he chose the Hanafi school. Among what he preferred in his book is that full brothers share with maternal brothers in a third of the estate, and the reason is the strength of their kinship to the deceased on the father and mother side He did not neglect the linguistic and terminological side of the definitions, so he used to explain the strange vocabulary with the help of linguistic dictionaries, then he mentioned the idiomatic meaning. The many sayings and quotations that he mentioned in his book indicate the abundance of his knowledge and the diversity of his knowledge resources, which made his book a rich material for study and an essential source in the science of inheritance. Keywords: Inheritance. Al-Faraʾiḍ. Will. Al-Baghawi, Al-Tahtheeb.
Hashiyat al-Bilbisi on the explanation of Ibn Qasim al-Ghazi on Abu Shuja (From the beginning of the Book of Purification to the chapter on Istinja') By Ismail bin Abd al-Rahman al-Balbisi al- Shafi'i (D. after the year 1179 AH) study and investigation
The research discusses the valuable heritage impact of "The footnote of Ismail bin Abd al-Rahman al-Bilbesi al-Shafi'i (d. after 1179 AH) on the explanation of Ibn Qasim al-Ghazi on the board of Abi Shuja' in Shafi'i jurisprudence (from the beginning of the book of purity to the end of the chapter on istinja')" through a comprehensive study and investigation. The research includes the statements of Shafi'i scholars regarding the eight types of pure water, the ruling on water used in utensils, the obligations of ablution, the rulings of bathing and tayammum, as well as linguistic, grammatical, and morphological issues related to the explanation. It also clarifies the purposes of Ibn Qasim al-Ghazi in his explanation. The author's approach relies on evidence from the Quran, the Sunnah of the Prophet (peace be upon him), or consensus in supporting various opinions or views. The footnote demonstrates flexibility in presenting the statements, with a well-organized and presented content, and extensive discussions on historical and natural sciences, reflecting the encyclopedic knowledge of the author. One of the remarkable features of the footnote is the author's thorough examination of matters related to purification, addressing contemporary issues and dealing with them through consultation with his mentors, studying the Islamic texts to derive correct rulings, and making independent efforts based on specific circumstances and the situation of the country. Additionally, the research reveals the diversity of the author's sources, which can be categorized into two groups: first, renowned and widely used sources of Shafi'i jurisprudence, and second, direct sources from his mentors and teachers, some of which he personally reviewed and transcribed, while others are currently rare and lost. The researcher adopted an inductive approach in extracting and attributing the statements to their respective sources. Among the key findings, the study highlights the cultural diversity of the author's sources, encompassing linguistic, grammatical, morphological, and interpretative issues, along with scientific and natural aspects. Furthermore, the footnote stands out for its numerous and varied references, along with the extensive coverage of contemporary issues, which the author addressed by consulting his mentors and engaging in independent reasoning. Keywords: Jurisprudence, Al-Bilbesi, Abi Shuja' text, Purity, Istinja'
Temel ibadetler konusunda Hanefîler ve Şâfiîler arasındaki farklılıklar
Hicri III. asrın sonlarına doğru sistemleşmeye başlayan, günümüze kadar ulaşmayı başaran ve günümüzde ülkemiz de dâhil olmak üzere, birçok ülkede yaygınlık kazanan, sünnî ekole mensup fıkhî mezheplerden, Hanefî ve Şâfiî mezheplerinin, birçok konuda ihtilâf ettikleri, bilinen bir gerçektir. Bu ihtilâfların, daha çok uygulanagelen temel ibadetler alanında öne çıktığını görmek mümkündür.Bu iki mezhep de, diğer mezhepler gibi, temellerini İslam'ın iki ana kaynağı, Kur'an ve Sünnet'e dayandırmış ve İslam teşriînin anlaşılması hususunda, bu iki kaynak dışında, delillerini açıklamaya yardımcı olacak birçok metodu ( icma-kıyas-istihsan vs.) kullanmışlardır. Kullanılan bu metodlar ve deliller, birçok ihtilâflı meseleye kapı aralamıştır. Varılan ihtilâflar sonucu, toplumda bazı problemler kendisini aksettirmiş ve bunun sonucunda da, fırkalar, mezhep taassupları, zaman içerisinde birbirlerinin görüş ve delillerini çürütme gayesi içerisinde olan, farklı görüşlere mensup oluşumlar ortaya çıkmıştır.Geçmişte çok fazla kendini hissettirmemekle birlikte, günümüzde, mezhep telakkisinin yanlış aksettirilmesi sonucu, Hanefî-Şâfiî anlayışı ön plana çıkmıştır. Oysa her iki mezhep de ulaştığı sonuçları, Kur'an'a ve Sünnet'e dayandırmış, bu görüşleri kendilerine mal etmeden, hükümlerin, sadece nassların anlamından çıkan bazı fürû meselelerine dair olduğunu ispata çalışmış, sünnî ekole mensup mezheplerdir. Bu ihtilafların İslam toplumu için bir rahmet ve kolaylık olduğunu idrak etmek gerekir. Çalışmamızda her iki mezhebin ihtilaf ettikleri temel meseleleri, mukayeseli olarak delilleriyle beraber izaha çalışacağız.
Müzenî'nin İmam Şâfiî'ye aykırı görüşleri ve mezhepteki yeri
Şâfiî mezhebinin oluşmasında ve sistematik yapıya kavuşmasında ilk öğrencilerin etkisi ve katkısı inkâr edilemez. Bu anlamda Irak'ta Zaferânî, Mısır'da ise Büveytî, Müzenî ve Rebi' b. Süleyman el-Murâdî'yi sayabiliriz. Bu öğrenciler içerisinde Müzenî, önceleri kelâmî konularla ilgilenirken İmâm Şâfiî'nin Mısır'a gelmesiyle fıkhî konulara yönelmiştir. Dört yıl gibi kısa bir süre İmâm Şâfiî'ye öğrencilik yapmıştır. Münazara ehli ve delil sunma becerisinin güçlü olması gibi özellikleri ile İmam Şâfiî'nin beğenisini kazanmış ve İmam Şâfiî tarafından mezhebin yardımcısı olarak görülmüştür. İmam Şâfiî'nin vefatından sonra birçok eser yazmış ancak "Muhtasarü'l-Müzenî" eseriyle mezhepte şöhret bulmuştur. Muhtasarü'l-Müzenî, Şafiî mezhebinin temel kaynakları arasında yer alır. İmam Şâfiî'nin el-Ümm kitabının ihtisar halini çağrıştırsa bile konu tertibinin farklı olması ve Şâfiî'nin el-Ümm'de bulunmayan görüşlerine ve kendi yorumlarına yer vermesi bakımından orijinal bir eser olarak karşımıza çıkmaktadır. Müzenî, kitabının başında "Bu kitabı Şâfiî'nin ilminden ve görüşlerinden ihtisâr ettim/özetledim." demektedir. Bu da Muhtasar olarak isimlendirilmesinde temel etken olmuştur. Yıllarca ders kitabı olarak okutulmuş, sistematik yapısı ile kendisinden sonraki eserlere örneklik teşkil etmiş, üzerine birçok şerh ve haşiyeler yapılmıştır. Müzenî, Muhtasar'da ele aldığı her konuda ilk önce İmâm Şâfiî'nin görüşlerine yer vermiş, arkasından bu görüşleri yorumlamak suretiyle İmâm Şâfiî'nin ne kastettiğini ortaya koymaya çalışmıştır. Yaptığı yorumlarda kendi görüşlerine de yer vermiştir. Bu görüşleri mezhep görüşü olarak kabul edilmese bile değer görmüş ve birçok fıkhî eserde yer edinmiştir.
Şâfiî hukuk düşüncesinde suçun manevî unsuru ve kısas cezalarına etkisi
Suç oluşması için bulunması gereken manevî unsur ile ilgili kavramların gelişimin incelendiği "Şâfiî Hukuk Düşüncesinde Suçun Manevî Unsuru ve Kısas Cezalarına Etkisi" isimli bu araştırma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Birinci (Giriş) bölümde, araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynaklarından söz edilmiştir. İkinci bölümde, İslâm ceza hukuku açısından suç kavramı, suçların tasnifi ve suçun oluşması için bulunması gereken suçun genel unsurları (kanunî, maddî, hukuka aykırılık ve manevî unsurları) hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde, İslâm ceza hukukunda, suçun manevî unsuru ile ilgili kavramın gelişimi geniş kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Özellikle, manevî unsurun oluşmasında aranan cezaî ehliyet ve kusurluluk hâlleri de incelenmiştir. Son bölümde ise Şâfiî mezhebi özelinde öldürme ve müessir fiil suçlarında suç türleri ve suçlunun sorumluluğunun tespitinde, manevî unsurun rolü incelenmiştir. Ayrıca bu tür suçlarının manevî unsur ile ilgili kavramların daha iyi anlaşılması için, gerek görüldüğü takdirde diğer mezheplerin görüşleri de bahsedilmiştir. Bir fiilin suç niteliği kazanabilmesi için, genellikle kanunî, maddî, hukuka aykırılık ve manevî olmak üzere dört unsurun bulunması gerekmektedir. Bu unsurlardan birinin eksik olması durumunda, suç oluşması ve cezalandırılmasına engel olur. Özellikle manevî unsur ki, suç türlerinin ayırt edilmesinde ve suçlunun cezaî sorumluluğunun tespit edilmesi ve belirlenmesinde çok önemli rol oynamıştır.
Râfiî'nin Fethu'l-Azîz isimli eserinde Ebû Hanîfe'ye nispet edilen görüşlerin tespit ve tahlili (Had cezaları özelinde)
Râfiî el-Kazvînî, bugünkü İran topraklarında doğmuş ve tarihte kendisinden Alimu'l-'acem ve'l-Arab olarak söz ettirmiş Şâfiî bir alimdir. Mezhep içerisindeki dağınık görüşleri toplaması ve sahih olan ile şaz olan görüşleri birbirinden ayırıp mezhebin görüşünün belirlenmesinde önemli bir rol oynaması sebebiyle kendisine iki şeyten biri anlamına gelen "şeyhân" unvanı takdir edilmiştir. Râfiî, çok sayıda eser telif etmiş, bu eserler içerisinde en önemlilerinden birisi de hiç şüphesiz Gazzâlî'nin el-Vecîz'i üzerine yaptığı şerh çalışması Fethu'l-azîz'dir. Şâfiî Mezhebine ait olan görüşlerin aktarılıp zayıf ve sahih olan görüşleri belirtmesi, farklı mezhep imamlarının görüşlerini aktarıp delilleri tartışması mukayeseli bir fıkıh kitabı havası katmıştır. Râfiî, Fethu'l-azîz isimli eserinde özellikle Ebû Hanîfe'ye diğer imamlara nispetle daha fazla atıfta bulunmuştur. Çalışmamız, giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmamızın önemi, kapsamı ve yöntemi hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Râfiî el-Kazvînî'nin hayatı, mezhep içerisindeki konumu ve özelde Fethu'l-azîz olmak üzere diğer eserleri de tanıtılmıştır. İkinci bölümde ise okuyucularımıza tezimizin ana konusu olan üçüncü kısmı daha iyi anlamlandırabilmeleri için temel teşkil edecek İslam ceza hukuku ile ilgili bazı bilgiler verildi. Üçüncü bölümde ise tezimizin ana konusu olan Fethu'l-azîz'de Ebû Hanîfe'ye nispet edilen görüşlerin tespit ve tahlili yapıldı. Sonuç kısmında ise çalışma hakkında bilgi verilerek ulaşılan sonuçları bir veri halinde okuyucuların istifadesine sunuldu.
Aile hukuku çerçevesinde- Zühaylî'nin "El-Fıkhü'l İslâmî ve Edilletüh" adlı eserinde Hanefî-Şafiî mezheplerinin mukayesesi ve tercihi
İslam hukuku, aile gibi toplumda önemli bir yere sahip olan müesselere çok önem vermiş ve bu alanda gerekli düzenlemeleri yapmıştır. Fukaha İslam hukuku ile ilgili pekçok eser kaleme almıştır. Vehbe ez-Zühaylî de bu alanla ilgili el-Fıkhü'l İslâmî ve edilletüh adlı eseri yazmıştır. Bu çalışmada son dönem İslam hukukçularından Vehbe ez-Zühaylî'nin bu eserinde geçen aile hukukuna dair Hanefîler ile Şafiîlerin ihtilaf ettikleri konular, ihtilaf sebepleri ve Hanefiler ile Şafiilerin ihtilaf ettikleri noktalarda Zühaylî'nin tercihleri ele alınmıştır. Hanefi ve Şafiî mezheplerin ihtilaf etmelerinin temel sebepleri, hüküm istinbat etmede farklı delillere başvurmaları ve nasları farklı yorumlamalarıdır. Anahtar kelimeler: Aile hukuku, mezhep, Hanefî, Şafiî, Vehbe ez-Zühaylî
İmam Râfiî'nin Şerhu'l-Müsned adlı eserindeki şerh metodu
Şâfiî mezhebinin önemli kaynaklarından, imam Şâfiî'nin Müsned adlı eserine yapılmış şerhlerden olan Şerhu'l Müsned Şâfiî mezhebi kaynakları içinde önemli bir yer tutmaktadır. Şerhu'l-Müsned'i telif eden İmam Râfiî ilmi sahalarda daha çok fakih kimliğiyle tanınmaktadır. Biz bu eserde onun fakih kimliğinin yanında muhaddis ve şârih kimliğinin fakih olması kadar ön planda olduğunu ortaya koymaya çalışacağız. Râfiî eserinde hadis ilminin inceliklerini rivayetler çerçevesinde ele alıp işlemektedir. Râfiî Müsned'te yer alan rivayetlerin sıhhat açısından değerlendirmesini yapmış ve hadisleri meşhur hadis kaynaklarından rivayetlerle destekleyerek hadislerin muteber sahih rivayetler olduğunu ortaya koymaya çalışmıştır. Ayrıca rivayetlerin künhüne vakıf olmak ve Şârî'nin rivayetlerdeki maksadını anlamak için fıkhi istinbat metotlarını kullanmaktadır. Râfiî sened ve metin açısından rivayetlerin tahlilini yapmaktadır. Sened tahlilinde râvîleri detaylı bir şekilde cerh-ta'dil yöntemlerini kullanarak tespit etmektedir. Rivayetlerin sened ve metninde bilinmeyen kelimeleri tahlil etmekte ve gerekli açıklamaları yapmaktadır.
Şâfiî Mezhebi'nin gelişiminde Müzenî'nin rolü
Bütün evrensel dinlerde olduğu gibi İslam dininde de mezhepler var olmuştur. Bunlar içinde Şafiî mezhebi, İslam dininin önde gelen fıkhî mezheplerinden biri olup, İmam Şafiî olarak bilinen Ebû Abdillâh Muhammed b. İdris tarafından kurulmuştur. Hicrî 150 yılında doğan İmam Şafiî, Malikî ve Hanefi Mezhebini mezc eden bir görüş ileri sürerek Şafii Mezhebinin ilk temelini atmıştır. Daha sonra hicrî 199 yılında Mısır'a giden Şafiî, eski görüşlerinden vazgeçerek yeni bir oluşum içine girmiştir. Kaynak eserlerde "Mezheb-i Cedid" olarak geçen bu oluşum, Şafiî ve Mısır'daki talebelerinin özverili çalışmaları neticesinde dört yıl gibi kısa bir sürede oluşum evresini tamamlamıştır. Şafiî'nin Mısır'daki talebeleri arasında bulunan Müzenî'nin çalışması ayrı bir öneme haizdir. Biz de bu çalışmamızda "Şafii mezhebinin gelişiminde Müzenî'nin rolünü" beyan etmeye çalışacağız. Bu çalışmamız giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmamızın konusu, önemi ve yöntemi gibi teknik bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde fıkhın Müzenî'ye kadarki gelişim süreci hakkında bilgi sunulmuştur. İkinci bölümde Müzenî'nin hayatı ve ilmî şahsiyeti hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde Müzenî'nin Şafii mezhebinin gelişimindeki katkıları beyan edilmiştir. Sonuç bölümünde ise konu hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Tâcüddin es-Sübkî'nin usul anlayışı (Cem'u'l-cevâmi' özelinde)
Tâcuddîn es-Sübkî, h. 728/1328-771/1370 yılları arasında Memlüklerin Bahriye kolunun hâkim olduğu Mısır ve Şam bölgesinde yaşamış önemli bir ilim adamıdır. Memlükler, Eyyubilerin varlığına son vererek onların hâkimiyet alanına kurulmuş ve yaklaşık 250 yıl hüküm sürmüşlerdir. İbnü's-Sübkî'nin yaşadığı dönem aralığında devlet yönetimi on üç defa el değiştirmiştir. Bu durum siyasi istikrarsızlığa neden olsa da ilmi üretkenliğe ve gelişmelere engel olmamıştır. Nitekim bu dönemde eğitim kurumlarının sayısındaki artış ve devlet yetkililerinin ilim adamlarına verdiği değer devam etmiştir. Tâcuddîn es-Sübkî, ilmi donanıma sahip köklü bir ailede doğmuş, ilk eğitim ve öğrenimini dönemin kâdu'l-kudat'ı olan babası Takiyuddîn Ali'den almıştır. Mısır ve Şam bölgesinin önemli âlimlerinden istifade eden İbnü's-Sübkî, on sekiz yaşında icazet alarak ifta ve tedris hakkını elde etmiş, yirmi sekiz yaşına geldiğinde ise Şam'ın kâdu'l-kudatlığı görevini üstlenmiştir. Fıkıh, fıkıh usulü, hadis, tefsir, kelam, tarih, gramer, şiir ve edebiyat gibi farklı alanlarda eserler telif eden Tâcuddîn es-Sübkî, üslubu ve metoduyla sonraki dönem âlimlerini etkilemiştir. Özellikle onun fıkıh usulü ile ilgili yazdığı Cem'u'l-cevâmi' adlı eseri başta Ezher olmak üzere yüzyıllarca İslam coğrafyasının birçok medresesinde ders kitabı olarak okutulmuş üzerine şerh, ihtisar, haşiye ve ta'likler yazılmış, şiir haline dönüştürülmüş ve ezberletilmiştir. Tez çalışmamızda İbnü's-Sübkî'nin söz konusu eserinden hareketle onun fıkıh usulüne katkıları ele alınmıştır. Bu bağlamda onun cumhura muhalif, Hanefîlere ve Mutezileye muvafık, bağlı bulunduğu mezhebin imamları olan Eş'arî ve Şâfiîye muhalif görüşleri, fıkhi kavramlara yaklaşım tarzı ve Şâfiî usulüne kazandırdığı kavramlar tezde yer alan başlıca konulardandır.
Dört mezhep içinde şafiîlerin teferrüt ettiği meseleler
Kur?an?ı Kerim ile sahih sünnetin açık olarak ifade ettiği bir hüküm üzerinde fakihlerin farklı görüş beyan etmeleri caiz değildir. Ancak gerek nass?lardan kaynaklanan sebeplerden, gerekse de hakkında nass (ayet ve hadis, temel alınacak delil) bulunmayan hususlarda ne şekilde hareket edileceği konusu göz önüne alındığında, farklı mezheplerin var olması zorunlu olur. Yukarıda değindiğimiz gibi müçtehidlerin, nassı anlama, hadisin sübutu ve maslahat, örf ve benzeri delilleri alıp almamakta farklılıkları, ister istemez meselelerin hükmünde ihtilaf etmelerine sebep olmuştur. Netice itibari ile Müslümanlar da kendi bölgelerinde yaşayan imamın fetvalarını biliyor, onu tercih ediyor ve ona göre amel ediyordu. İşte bu tercih ve taraftarlık zamanla yerini ?gidilen yol? manasına gelen mezheplere terketti. Hanefi, Şafiî, Maliki, Hanbelî, Ca?feriyye, Zeydiyye ve Zahirilik mezhepleri başta olmak üzere birçok mezhep ortaya çıktı. Ancak bu yedisi dışındakilerin bağlıları kalmadığı için kitaplarda sadece isimleri vardır. Biz de Ehl-i Sünnet mezhepleri içerisinde Şafiî mezhebinin üç mezhebe muhalif olduğu konuları tespit etmeye çalıştık. Yaptığımız araştırmada Şafiîlerin; ibâdât, muâmelat, münâkehât, müfârekât ve ukubat konularında üç mezhebe teferrüd ettikleri konuları tespit etmeye çalıştık. Anahtar Kelimeler: Şafiîler, Hanefiler, Hanbelîler, Malikiler, İbâdât, Muâmelat, Münâkehât ve Müfârekât ve Ukubat, Teferrüd?
İmam İbnü'l-Münzir ve fıkıh düşüncesi
İbnü'l-Münzir künyesiyle tanınan, 241/855 ile 318/930 yılları arasında yaşamış Ebû Bekr Muhammed b. İbrâhîm b. Münzir en-Nîsâbûrî; fıkıh tarihinde sahibu'l-hilâfiyât olarak temayüz etmiş bir fakihtir. Hilâf ilminin öncüsü olan İbnü'l-Münzir, icmâ ile ihtilâf edilen fıkhî meseleleri ve mukayeseli fıkhı en kapsamlı şekilde ele alan ilk kaynakların sahibidir. İbnü'l-Münzir, fıkhî içtihatlarında kitap, sünnet, icmâ, sahâbe kavli, kıyas, istishâb, nazar ve ekallu mâ kîl gibi şer'î delilleri kullanmış olmakla beraber ehl-i hadîs çizgisini takip etmiştir. Deliller arası teâruzun giderilmesinde muhaddislerin metodunu uygulamıştır. Yöntem olarak bir mezhebe bağlanmayıp bütün mezheplerden istifade etme yolunu benimsemiştir. Bu çalışma, imam İbnü'l-Münzir'in daha iyi tanınmasını ve fıkıh düşüncesini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada "İbnü'l-Münzir'in hayatı, ilmî kişiliği ve İslâm Hukuk tarihindeki konumu" bölümünde, bunlara ilişkin konuların tespiti ve izahı üzerinde durulmuştur. "İbnü'l-Münzir'in usûlî görüşleri" bölümünde, fıkıh usûlüyle ilişkisi, kullanmış olduğu şer'î deliller, istinbât metodu, nasların teâruzunda takip ettiği metot, usûlünün karakteristik yapısı ve bunlarla ilgili öne çıkan konular hakkındaki tespit ve değerlendirmeler konu edilmiştir. "İbnü'l-Münzir'in fıkıh anlayışı" bölümünde ise, fıkhının karakteristik yapısı, "kitabu't-tahâret" örneği üzerinden usûlüne bağlılığı ve diğer müctehidlere muhalif görüşleri gibi konular ele alınmıştır. Çalışmada, İbnü'l-Münzir'in mutlak ictihad ehliyetine sahip olduğu, bazı konular haricinde çoğunlukla Şâfiî usûl anlayışıyla hareket ettiği, azımsanmayacak derecede cumhura muhalif fıkhî görüşlerinin olduğu sonucuna varılmıştır. Fıkhî tercihleri yapma konusunda, hadislerin sıhhatini, ayrıca icmâ ve ihtilâf konularını çok önemsediği, âyet ve hadislerle amel etme noktasında onların zâhir ve umûm yönlerini öne çıkardığı tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler İbnü'l-Münzir, Mezhep, Fıkıh Usûlü, Müctehid, Fıkhî Görüş, İlm-i Hilâf
İmam Nevevi'nin el-Mecmu' adlı eserinden hareketle hadisçiliğinin incelenmesi
Şîrâzî'nin Mühezzeb adlı eseri, Şafiî mezhebinin en önemli kaynakları arasında yer almaktadır. Ne var ki eserde zayıf hatta mevzu hadisler de yer almaktadır ve müellif istidlal ettiği bu hadislerin değerine temas etmemiştir. İmam Nevevî bu eksikliği görmüş ve Mühezzeb'e yazdığı şerhi Mecmû'da bu hadislerin tahricini ve senetle alakalı durumlarını ele almıştır. Bu araştırmamızda, Nevevî'nin hadis ilimleri ile ilgili takip ettiği yöntemi ele alacağız. Bir giriş ve üç ana bölümden ibaret olan araştırmamızın giriş bölümünde İmam Nevevî'nin yaşadığı dönem, hayatı ve ilmî kişiliği ele alınacaktır. Birinci bölümde rivayet ve dirayet açısından Nevevî'nin hadisçi kişiliği incelendikten sonra onun Mecmû adlı eserinin tanıtımı yapılmış ve hadisleri gerek metin gerekse sened açısından nasıl ele aldığı tespit edilmiştir. İkinci bölümde, Nevevî'nin hadisleri tahriç etme yöntemi, üçüncü bölümde ise Nevevî'nin ele aldığı hadisler hakkında ortaya koyduğu hükümler tahlil edilmiştir. Hadis ilimlerinin kapsamı oldukça geniş olduğundan, bu çalışmada sadece Nevevî'nin hadis alanındaki önemi ve otoritesi ortaya konulmaya çalışılmıştır.
İslam hukuk tarihinde İmam Nevevî ve fıkhî tercihleri
İmam Nevevî, hicri VII. asırda yaşamış ünlü bir İslam âlimidir. Şam ve çevresinde devrinin mümtaz şahsiyetlerinden ders almış, başta Fıkıh ve Hadis olmak üzere İslamî ilimlerin birçok dalında yüksek bir salâhiyet kazanmıştır. Yüksek ilmî kişiliği, üstün zekâ ve anlayışı, yüksek derecede fazilet, züht ve takvası, telif ettiği seçkin eserleri ile haklı bir üne kavuşan Nevevî, İslam Hukuk tarihinde önemli bir mevki elde etmiştir. İmam Nevevî, Ehlisünnet'in fıkhî-âmelî dört büyük mezhebinden biri olan Şâfiî mezhebinin gelişmesinde önemli bir role sahiptir. Yaşadığı asırda Şâfiî mezhebini kendisi temsil etmiştir. Mezhep içerisinde çeşitli içtihatlarda bulunmuş, fetvâ vermiş ve mezhepteki farklı görüşler arasında tercih yapma derecesine kadar yükselmiştir. Telif ettiği eserler mezhepte en mutemed eserler olarak kabul görmüş, üzerlerinde çok sayıda şerh ve haşiye yazılmıştır. İmam Nevevî'nin çalışmaları ile Şâfiî mezhebi bugünkü son şeklini almıştır. Bu tezde, Nevevî'nin ilmî şahsiyeti, fıkıh alanında telif ettiği eserler ve fıkhî meselelere dâir yaptığı tercih ve değerlendirmeler incelenmektedir. Başta Nevevî'nin eserleri ve bu eserler üzerine yazılan şerh ve haşiyeler olmak üzere onu ilgilendiren diğer belli başlı eserlerden hareketle Nevevî'nin fıkıh ilmine katkısının tespit edilmesi hedeflenmektedir. Yapmış olduğu fıkhî çalışmaların Şâfiî mezhebinde nasıl bir etki bıraktığı ve kendisinden sonraki dönemde Şâfiî çevrelerin bu çalışmaları nasıl değerlendirdiği ortaya konulmaya çalışılmaktır.
د ِن ُم َح َّمِد ب ِن ُم َح َّمِد ب َش ْم ِس الِّدي ِ َّ ِة لل َّشْيخ ِب ال َحـنـفيـــ َهـ َمـذْ ِ فِــي تَز ِجـــيح ِرِفي )ت ِال ٍل العَ ْينِي ال َحنَ ِن ب اب 759هـ
The subject of this thesis is the investigation and study of an important message in the science of jurisprudence and its origins by a well-versed scholar of the later Hanafi scholars and jurists, who put in writing in various sciences, but he did not get his right of fame to benefit from it and with his knowledge the students of science, that is Abu Abdullah Shams al-Din Muhammad ibn Muhammad ibn Bilal al-Aini. Al-Hanafi, who died in the year nine hundred and fifty-seven of the honorable Prophet's migration, and who drew my attention to this distinguished scholar with his kind message in favoring the doctrine of the Hanafi masters and responding to Al-Baydawi in his interpretation, when he preferred the Shafi'i doctrine in many jurisprudential and fundamental issues. I investigated this thesis in a precise scientific investigation, and studied it briefly in the light of the scientific data that I extracted from the text, and I relied in the investigation a lot of sources and references, foremost of which are Hanafi jurisprudence books, books of translations, definitions, interpretation and hadith, and some books of Shafi'i jurisprudence, and comparative jurisprudence. Perhaps one of the most prominent difficulties that I faced in the investigation was the lack of a second copy of the manuscript that would enable me to interview the text, adjust it and extract it as its author, may God Almighty have mercy on him, wanted it to be! But by the grace of God Almighty, I was able to overcome this obstacle through careful, careful and careful reading of the text of the manuscript, and comparing it with the interpretation of al-Baydawi and its texts, and the Hanafi jurisprudence books that reported most of the issues mentioned by the author. God bless and Pacific to the straight path
Şâfiî mezhebinde kavl-i kadîmin râcih olduğu meseleler: Mukâyeseli bir inceleme
İmâm Şâfiî ilim tahsili amacıyla farklı ilim merkezlerine seyahatlerde bulunmuştur. Buralarda farklı metotlara sahip müçtehitlerden ders almış veya ilmi münazaralarda bulunmuştur. Bu durum onu usûle dair görüşlerinde birtakım değişiklikler yapmaya sevketmiştir. Ayrıca birçok bölgeyi gezip farklı örf ve adetlerle karşılaşmıştır. İlmi birikimiyle bu konulara çözüm getirirken bazen daha önceki ictihâdından vazgeçebilmiştir. Eski ictihâdıyla verdiği hükümler kavl-i kadîmi meydana getirirken yeni içtihâdıyla verdiği hükümler kavl-i cedîdi oluşturmuştur. Biz de çalışmamızda, İmâm Şâfiî'ye ait kavl-i kadîmin kavl-i cedîde tercih edilen meselelerini ele alıp bu meseleleri aynı zamanda diğer mezheplerin görüşleriyle karşılaştırmayı amaçlıyoruz. Bu çalışmamız, İmâm Şâfiî'ye ait iki görüşün oluşum süreciyle beraber bu görüşlerin ona aitliği ve Mezhep içindeki âlimlerin bu kanudaki değrlendirmelerini içermektedir. Ayrıca "Kavl-i kadîmin kavl-i cedîde Tercih Edildiği Meseleler" başlığı altında, ele alınan meselelerin her iki görüşe ait delillerini, diğer üç mezhebin görüşlerini ve bu mezheplerin delillerini kapsamaktadır. Genel anlamda önce görüşlerden birini zikredip dayandığı delili getirdikten sonra diğer görüşü ve delilini aktarmaya çalıştık. Ardından sırasıyla Hanefî, Mâlikî ve Hanbelî mezhebinin görüşlerini delilleriyle birlikte aktarmaya çalıştık.
Fıkıh usûlü tarihinde kayıp halka: Hicri III. ve IV. asırlarda usûlî görüşler
Usûl konularını ele alan ilk eser olan Şâfiî'nin (ö.204) Risale'sinden sonra ilgili alanda yaşanmış gelişmeler ile ilgili bir boşluk gözlemlenmektedir. Bu çalışmadaki amacımız "kayıp halka" veya "karanlık çağ" denilen bu döneme bir nebze olsun ışık tutmaktır. Bu dönemin karanlık veya kayıp olarak isimlendirilmesinin sebebi, döneme ait yazılmış eserlerin elimize ulaşmamış olmasıdır. Bu çalışmada, Şâfiî ve sonrasındaki yaklaşık iki asırlık zaman içinde yaşanan gelişmeleri konu olarak ele aldık. Çalışmamızda III. ve IV. asırlar arasındaki usûl ilmi ile ilgili gelişmeleri tespite çalıştık. Bunu gerçekleştirmek için üç aşmalı bir yol takip ettik: Çalışmamızın birinci aşamasında söz konusu dönemdeki usûl ile ilgili literatürü ortaya koymaya çalıştık. Çalışmamızın ikinci aşamasında, iki dönem arasındaki kavramsal gelişimlerin düzeyini tespit etmek için Şâfiî'nin Risâle'si ile Cessâs'ın (ö.370) Fusûl'ünü karşılaştırdık. Çalışmamızın ana ve son aşamasında ise iki dönemin usûlcülerinin görüşlerini, günümüz usûl eserlerindeki sistematiği esas alarak, detaylı bir şekilde inceledik. Bu bölümde özellikle Zerkeşî'nin (ö.794) kronolojik ve ansiklopedik tarzda yazılmış eseri el-Bahru'l-Muhît'i esas aldık. Anahtar Sözcükler Şâfiî, Risâle, Cessâs, Fusûl, Tedvîn, Usûl, III-IV. asırlar.
Şâfiî usûl geleneğinde İmâm Şâfiî'ye muhalif usûlî görüşler
Dini nasları anlama ve yorumlama metodolojisi olan usûl-i fıkıh iki temel metoda dayanmaktadır. Bunlardan biri tespit edilmiş asıllardan hareketle cüz'î meselelere çözüm getiren Mütekellimîn/Şâfiîyye metodudur. Diğeri ise fer'î meselelerden yola çıkarak usûlî kaideleri ortaya koyan Fukahâ/Hanefiyye yöntemidir. Farklı metotlar arasında ihtilafların varlığı kaçınılmaz olduğu gibi aynı metod mensupları arasında tartışmaların olması da doğaldır. Bu çalışma, İmâm Şâfiî'ye atfedilen metodolojik görüşler ile Şâfiî usûlcülerin muhalif olarak ortaya koydukları yaklaşım ve delilleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Tezimizde "Şer'î Deliller Bağlamında İmâm Şâfiî'ye Muhalefet Edilen Hususlar" başlığı altında Kitab, Sünnet, icmâ, kıyas ve bunlara ilişkin tartışmalar üzerinde durulmuştur. Bu ana başlıklar altında: Beyân kavramına yüklenen anlamlar, beyânın mertebeleri, Kur'ân'da Arapça dışında kelimelerin varlığı, nesh, Hz. Peygamber'in fiilleri, haber-i vâhid, mürsel haber, icmânın dayanakları, sükûtî icmânın delil olması, kıyas/ictihâd kavramları, kıyasın hücciyyeti, birden fazla illet ile hükmün ta'lîli konular gibi öne çıkan meseleler tartışılmıştır. Çalışmamızın "İstinbât Metotlarında İmâm Şâfiî'ye Muhalefet Edilen Temel hususlar" başlığını taşıyan bölümde ise harflerin manaları, emir-nehiy, âmm-hâss, mefhûm gibi daha çok "lâfız-mana-hüküm" merkezli lisânî tartışmalar serdedilmiştir. Bu çalışmamızda, Şâfiî usûlcülerin, genelde usûlün özüne halel getirmeden konuları farklı bir formatta ele aldıkları sonucuna varılmıştır. Nesh gibi sınırlı sayıda konu hariç genelde söz konusu ihtilaflar hakiki olmaktan ziyade lâfzî düzeyde kalmıştır. Bunun yanısıra pek çok tartışmanın, müşterek bir hükmü farklı açılardan ispat etme gibi olumlu sonuçları beraberinde getirdiği de tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İmâm Şâfiî, Şâfiî usûlcüler, İhtilâf, Metodoloji/Usûl, Fıkıh.