Azerbaycan'da Cedit hareketinin ortaya çıkışı ve Azerbaycan Ceditçileri

Rusya Türkleri arasında eğitim ve kültür alanındaki yenileşme hareketinin bir aşaması olan, milli kültürün korunmasını amaçlayan Ceditçiliğin ortaya çıkışı, XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başlarında dil-edebiyat, eğitim, matbuat gibi birçok alanda meydana getirilen yeniliklere yön verilen bir süreçtir. Rus idaresinde görev alan Rusya ve Avrupa'nın büyük üniversitelerinde eğitim alanlar bu süreçte önemli rol oynamışlardır. Çarlık Rusya'sının uyguladığı sömürge siyasetine karşı milli burjuvanın oluşması toplumsal faaliyetlerine ivme kazandırmıştır. Aydınlar; eğitim, basın-yayın, edebiyat ve tiyatroyu hedeflerine ulaşmada etkin bir araç olarak kullanmışlardır. Toplumsal değişimin hızı ve entelektüel etkiler sonucunda Cedit hareketinin temel dinamiği olan milli formların oluşum süreci başlamıştır. Bu süreci Rus despotizmi ve Ermeni şovenizmine karşı oluşturulan siyasi hareketler izlemiştir. Bu çalışmada; Azerbaycan toplumunun yaşadığı dönüşümler ve bu dönüşümler neticesinde meydana gelen siyasi ve sosyo-kültürel gelişmeler Ceditçilik bağlamında araştırılacaktır. Cedit hareketinin milli bir misyonu olduğu, yenileşme hareketlerinin bu misyona zemin hazırladığı vurgusunun yapıldığı araştırma, Ceditçilik ve yenileşme kavramlarının birbirinin yerine kullanılmasının yanlış bir yaklaşım olduğu temeline dayanır.