Diyabetik ayak yarası olan ve olmayan bireylerin ayak bakım davranışlarının, öz etkililik ve öz bakım aktivitelerine etkisinin belirlenmesi

Diyabetik ayak hastanede yatış süresini arttıran, bireyin yaşam kalitesini olumsuz etkileyen bakım maliyetleri fazla olan bir komplikasyondur. Bu çalışma; diyabetik ayak yarası olan ve olmayan bireylerin ayak bakım davranışlarının özetkililik ve özbakım aktivitelerine etkisinin belirlenmesi ayrıca ayak bakım davranışlarını, özetkililik ve öz bakım aktivitelerini etkileyen sosyodemografik ve hastalığa özgü değişkenlerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kesitsel tipte planlanan çalışma 2021-2022 tarihleri arasında 120 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler Hasta Tanılama Formu, Ayak Bakımı Davranış Ölçeği (ABDÖ), Diyabetik Ayak Bakımı Öz Etkililik Ölçeği (DABÖÖ), Diyabet Öz-Bakım Ölçeği (DÖBÖ) kullanılarak elde edilmiştir. Veriler SPSS 22 paket programına aktarılarak Kruskall Wallis H Testi, t-Testi, Mann Whitney U testi, ANOVA testi ile analiz edilmiştir. Diyabetik ayak yarası olan hastaların yaş ortalaması 65,00±10,64 olup, %80'inin erkek, %73,3'ünün evli, %70'inin ilköğretim mezunu olduğu saptanmıştır. Diyabetik ayak yarası bulunan hastaların kendi kendine ayak muayenesi yapma, ayakkabı giyerken içini kontrol etme, ayakkabı seçerken dikkat edilen noktalar ile ABDÖ, DABÖÖ ve DÖBÖ puanları arasında anlamlı bir farklılık elde edilmiştir (p<0,05). Diyabetik ayak yarası olmayan hastaların yaş ortalaması 59,85±12,12 olup %60'ının kadın, %83,3'ünün evli, %36,7'sinin ilköğretim mezunu olduğu saptanmıştır. Diyabetik ayak yarası olmayan bireylerin eğitim durumları, yaşadıkları yer ve ayakkabı giyerken içini kontrol etme durumu ile ABDÖ, DABÖÖ ve DÖBÖ puanları arasında farklılık elde edilmiştir (p<0,05).Ölçekler arası ilişki incelendiğinde "Ayak Bakım Davranışları" ile "Diyabetik Ayak Bakımı Öz Etkililik" (r=0,722;p<0,05) ve "Diyabet Öz Bakım (r=0,618;p<0,05)" ölçek puanları arasında anlamlı ve pozitif yönde, Diyabetik Ayak Bakımı Öz Etkililik" ile "Diyabet Öz Bakım" ölçek puanları arasında da anlamlı ve pozitif yönde bir ilişki görülmektedir (r=0,719;p<0,05). Sonuç olarak diyabetik ayak yarası olmayan bireylerin öz etkililik düzeyleri ayağında yara olan bireylere göre daha yüksek bulunmuştur. Bireylere ayak yarası gelişmeden verilecek eğitim ile ayak bakım davranışlarının gelişeceği, ayak bakımına yönelik öz etkililik ve öz bakım düzeylerinin de artacağı ve hastaların bu komplikasyonla mücadelelerinin kolaylaşacağı düşünülmektedir.