Ankara University
Discipline

Turkish Language and Literature

Ankara University

2,037

Archived Theses

4

DOIs Assigned

0%

DOI Rate

Discipline

50 Theses
DoctorateOpen AccessTR

Anadolu, Çağatay ve Azerbaycan sahalarının Leylâ vü Mecnûn'u: Edirneli Şâhidî, Ali Şîr Nevâyî ve Fuzûlî'nin Leylâ vü Mecnûn mesnevilerinde olay örgüsü, şahıslar kadrosu, zaman ve mekân (Mukayeseli inceleme)

Leylâ vü Mecnûn mesnevileri Türk, Arap ve Fars edebiyatlarının önde gelen aşk mesnevilerindendir. Arap edebiyatının sözlü geleneğinde ortaya çıkan bu aşk hikâyesi oradan Fars edebiyatına geçmiş ve Nizâmî ile ilk kez mesnevi şekline büründürülmüştür. Türk edebiyatının Anadolu sahasında ilk kez XV. asırda Edirneli Şâhidî tarafından Gülşen-i Uşşâk ismiyle neşredilen Leylâ vü Mecnûn mesnevisi yine aynı asırda Orta Asya Türk edebiyatında Ali Şîr Nevâyî tarafından da kaleme alınmıştır. XVI. asırda ise Azerbaycan edebî sahasının önemli temsilcisi olan Fuzûlî yazdığı Leylâ vü Mecnûn mesnevisiyle mezkûr aşk hikâyesini edebî anlamda zirveye taşımıştır. İşbu çalışma, XV. ve XVI. asırlarda yaşamış olan Anadolu, Çağatay ve Azerbaycan edebî sahalarının önemli temsilcilerinden Edirneli Şâhidî, Ali Şir Nevâyî ve Fuzûlî'nin telif ettikleri Leylâ vü Mecnûn mesnevilerini modern ve klasik edebî metin inceleme yöntemlerini kullanmak suretiyle mukayese etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, birbirinin devamı iki farklı asır ve üç farklı Türk edebiyatı sahasına mensup müelliflerce kaleme alınmış olan aynı konulu ve adlı mesnevilerin olay örgüsü, şahıslar kadrosu, zaman ve mekân unsurları bakımından mukayesesini içermektedir. Bu sayede adı geçen mesnevilerin muhteva ve kurgulama yöntemlerinin benzerlik ve farklılıklarından hareketle eserlerin birbirleriyle olan etkileşimlerini ortaya koymak hedeflenmektedir.

Leyla ile Mecnun
Yusuf Ersin
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Sermet Muhtar Alus'un "İstanbul Kazan Ben Kepçe" eseri üzerine söz varlığı incelemesi

Bir ulusun kültür birikiminin dile yansıması sonucunda söz varlığı oluşmaktadır. Dilin söz varlığında bulunan ögeler; bize insanların yaşamını, adet ve törelerini, dünyayla olan münasebetini vermektedir. Yani biz bir dilin söz varlığını incelediğimizde, o dilin konuşulduğu coğrafyada yaşayan ve iletişim kuran insanların giydiği giysiden başlayarak yediği yemeğe kadar çoğu alanda bilgi sahibi oluruz. Bunun dışında söz varlığı çalışmaları; diller ve toplumlar arası mukayese yapmaya, eserde yer alan yer adları ve doğa olayları adlarıyla coğrafyaya, halk inanışları ve halk kültürü motifleriyle folklora da katkı sağlamaktadır. Görüldüğü gibi söz varlığı incelemeleri disiplinler arası çalışmayı da beraberinde getiren bir inceleme alanıdır. Bu tezde Sermet Muhtar Alus'un İstanbul Kazan Ben Kepçe eserinin söz varlığı tespiti amaçlanmıştır. Eserin taranması sonucunda söz varlığı unsurları kendi içinde de bütün olacak biçimde tablolar yardımıyla tasnif edilmiştir. Bu tasnif sonucunda yazarın söz varlığı unsurlarını ne sıklıkla grafiklerle saptanmıştır.

Eray Bilge
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Ependi Şorta Sözler, Yomaklar Nasreddin Hoca Fıkraları adlı eserde geçen fiillerde kılınış ve görünüş

Fiil, çeşitli ekler alarak iş, oluş ve durumları zamana, yere ve kişiye bağlı olarak bildiren sözcük türüdür. Fiillerde kılınış fiilin kendisinde var olan bir niteliktir ve nesneldir. Fiilin gerçekleşme tarzı itibarıyla zaman çizgisindeki belirli noktalara vurgu yapması veya yapmamasıdır. Görünüş ise özneldir, konuşurun ya da işitenin çekime girmiş bir fiile yüklediği farklı anlamlardır. Fiilin gerçek zamandaki yayılımının bitmişlik, bitmemişlik veya sürme özelliğini bildirir. Bu çalışmada da son yıllarda üzerinde daha çok durulmaya başlanmış kılınış ve görünüş konuları üzerinde durulacak ve bu konuların Türkmen Türkçesi üzerinden anlaşılması amaçlanacaktır. Çalışmanın temelini Ahmet Benzer'in Türkçede Zaman, Görünüş ve Kiplik, Ahmet Karadoğan'ın Türkiye Türkçesinde Kılınış adlı eserleri ve diğer kılınış ve görünüş ile ilgili çalışmalar oluşturmuştur. Görünüş ve kılınış konusu Nasreddin Hoca'nın Türkmen Türkçesiyle derlenmiş fıkralarının yer aldığı Ependi Şorta Sözler, Yomaklar Nasreddin Hoca Fıkraları adlı eserde işlenecektir. İki ana bölümden oluşacak çalışmamızın I. bölümünde Ependi Şorta Sözler, Yomaklar Nasreddin Hoca Fıkraları adlı eserdeki fiiller cümledeki bağlamları da dikkate alınarak kılınış konusu açısından incelenecektir. II. bölümde ise fiiller yine cümledeki bağlamları dikkate alınarak görünüş konusu açısından incelenecektir. Sonuç kısmında ise eserden elde edilen veriler işlenerek kılınış ve görünüş konuları hakkında değerlendirmelerde bulunulacaktır.

Dil bilgisi-fiilNasrettin HocaTürkmen Türkçesi
Çağrı Tunca
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Aşçı İbrahim Dede Rūhu'l-Beyān'daki Farsça Tanıklar ve çevirisi (III/1-100)

Çalışmamız, Aşçı İbrahim Dede'nin dört ciltlik Tercemetü'l-Fârisiyye fî Tefsîri'l-Hakkiyye adlı eserinin üçüncü cildinin 1-100. sayfa aralığının akademik yöntemlerle Latin harflerine aktarılmasıdır. Söz konusu eserde İsmail Hakkı Bursevî'nin Rūhu'l-Beyân adlı eserinde geçen Farsça nazım ve nesir bölümlerinin şerhi Türkçeye çevrilmiş ve açıklanmıştır. İlim dünyasına katkıda bulunmayı hedeflediğimiz çalışmamız; Birinci Bölüm'de eserin müellifi olan Aşçı İbrahim Dede'nin hayatı ve eserleri, nüsha tavsifi, muhtevası, Farsça tanıkların istatistiği, izlenen yöntem ile dil ve imla özellikleri; İkinci Bölüm'de transkripsiyonlu metin ve Sonuç'tan oluşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Aşçı İbrahim Dede, Rûhu'l-Beyân, Farsça, İsmail Hakkı Bursevî, Şerh.

Aşçı DedeBeyitlerDivan edebiyatı+7
Merve Kırca
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Atāullah Ağa'nın tezkire özelliği gösteren şiir mecmuası (V/213-419) (Metin-MESTAP)

Irak Osmanlı İmparatorluğu'ndan uzak bir bölge olsa da orada ki Türklerin varlığı Osmanlı kültürü ile beslenmekteydi. Dolayısıyla bu kültür edebiyata da etki etmiş uzun yıllar boyunca kalemi güçlü divan edebiyatı yolunda giden şairlerin hafızalarda yer etmiş edebi eserleri ortaya çıkmıştır. Bu şairler arasında gösterilen Erbil'de dünyaya gözlerini açan Atāullah Hacı Reşit Ağa, bölgesinin şairlerinin eserlerini bir araya getirirken,kendi şiirlerine de eserinde yer vererek bir şiir mecmūası meydana getirmiştir. Tezimin konusunu seçip bu alanda çalışmam için hocalarım tarafından yönlendirilirken tezkire özelliği gösteren bu mecmua bana güçlü şairleri ve eserlerini tanıma imkanı vermiştir. Atāullah Ağa'nın derlediği ve kendinden kattığı şiirleri ihtiva eden bu eseri tanıtmayı amaç edindik. Eserimiz, küçük yaşlardan itibaren şiir yazmaya başlayan ve ana dilini babasından öğrenerek, Irak Türkmen sahası eserleri arasında güçlü şiirler yazarak çeşitli ödüller alan Nesrin Erbil'in şahsi kütüphanesinde bulunmuştur. Bu mecmuayı çalışarak klasik Türk edebiyatına büyük bir katkı sağlamayı amaç edindik. Mecmua sözlük anlamı ' dağınık şeyleri bir araya getirmek, toplamak ʼ demektir. Mecmualar genelde bir şairin farklı şiirlerini ve ya farklı şairlere ait şiirlerini, nesirlerini bir araya getirerek toplanan eserlerdir. Bizim çalıştığımız bu mecmua da farklı şairlerin yazdığı çeşitli şiirlerini bir araya getirmiş geniş hacimli bir eserdir. Bu çalışmada eserin V. Bölümünün 213-419 aralığındaki sayfalarını ihtiva etmektedir. Tezimizin isminde değinilen 'tezkire özelliği'.Atāullah Ağa'nın çeşitli şairlerin şiirlerini bir araya getirdiği eserinin mestapa uygulanması ve metinlerin çeviriyazısı bulunmaktadır.

Elif Selam
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Hanyalı Nûrî Osman, Mesnevî-i Şerif şerhi (Lüccetü'l mesnevî) (1-97) transkripsiyonlu metin

Çalışmamız Girit'te dünyaya gelen Hanyalı Nûrî Osman'ın yaptığı Mesnevî-i Şerif şerhine dâirdir. Çalışmamızda, tam adı Lüccetü'l Mesnevî olan yazma eserin 1-97 arasındaki varakları incelenmiştir. Atatürk Kitaplığı Kütüphanesi'nde 4188 demirbaş numarası ile kayıtlı olan eserin transkripsiyon sistemi ile çeviri yazısı yapılmıştır. Hanyalı Nûrî, şerhi yaparken eserin giriş kısmında Arapça, Farsça ve Türkçe kaidelerden bahsetmiştir. Şerh yapacağı beyitlerin üzerini kırmızı renkli mürekkep ile çizmiş ve kelimeler üzerinden açıklamalar yapmıştır. Çalışma; iki bölümden oluşturulmuştur. Giriş bölümünde metin tesisinde izlenen yöntem hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Hanyalı Nûrî'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri ele alınmıştır. İkinci bölümde ise metin sayfa ve satır numaraları ile birlikte çeviri yazıya aktarılmıştır. Anahtar Sözcükler: Şerh, Mesnevî-i Şerif, Hanyalı Nûrî Osman, Türk Edebiyatı

Hafize Tuğba Er
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Tahir ile Zühre hikâyesinin psikanalitik kuramsal incelemesi

Halk bilimsel açıdan insanların binlerce yıllık tecrübelerinden, kanaatlerinden veya gözlemlerinden oluşan kültürel verimleri, sözlü kültürünün yanı sıra maddi kültürünü ya da kendine has yaşam felsefelerini de şekillendirmiştir denebilir. Bu açıdan bakıldığında halk kültürünün ürünleri insanı, daha geniş anlamda halkı, onların inançlarını, gelenek ve göreneklerini, hayata karşı olan yaklaşımlarını da temsil etmektedir. Temelde kültür araştırmaları disiplinine dayalı olan folklor biliminin ortaya çıkışının kronolojisine bakıldığında insanlık tarihi açısından halk bilimine ve ürünlerine olan ilgi yenidir denebilir. Bununla birlikte kültür tarihi açısından kısa sayılabilecek bir sürede halk bilimi ile sosyoloji, antropoloji, etnoloji gibi farklı bilim dallarıyla disiplinler arası olarak değerlendirilen yakından ilgili çalışmaların da temelleri atılmıştır. Bu bağlamda halk bilimi ile psikoloji bilimi arasında kurulan çeşitli koşutluklar sayesinde insan ve toplum psikolojisini halk bilimsel düzlemde çeşitli açılardan irdeleyen çalışmalar da aynı eksende sürdürülegelmiştir. Bireyle, insanın kendisiyle ve ruhuyla bizzat ilgilenen bir disiplin olan psikoloji, tıpkı Halk Bilimi gibi insan ile en yakın teması kuran disiplinler arasında sayılabilir. Bu sebeple halk bilimi ürünlerini, psikanaliz ile halk bilimin çeşitli koşutlukları sayesinde psikanalitik kuramsal açıdan değerlendirdiğimizde insan ve toplumun ortaya çıkardığı psikolojik tahlilleri de halk bilimsel düzlemden yola çıkarak ele alabiliriz. Tahir ile Zühre'nin hikâyesi geçmişten günümüze birçok araştırmaya tabii tutulmuştur. Fakat hikâyenin psikanalitik kuramsal açıdan şu ana kadar herhangi bir değerlendirmeye alınmadığı görülmüştür. Bu nedenle yapısı itibarıyla psikanalitik bir incelemeye oldukça uygun olduğuna karar verdiğimiz Tahir ile Zühre hikâyesini bu açıdan bir inceleme denemesine tabii tutma fikrinin doğduğunu söyleyebiliriz. Psikanalitik kuramla bir inceleme denemesi olan bu çalışmada, kolektif bilinç, savunma mekanizmaları, sembolik ve biyolojik doğum, aşkın sembolizmi ve daha birçok faktörle Tahir'in bireyselleşme süreci ele alınmıştır. İki âşığın hikâyesiymiş gibi görülen yazma metinin ana ekseninde Tahir yer almıştır. Tahir ile Zühre hikâyesi psikanalizle incelemeye alındığında âşk mefhumunun ötesinde bir çıkarımla karşılaşılmıştır. Bilinç dışının yansımaları, Tahir'in korkusu, yeniden var olma ve ilk anına döneme isteği, bu istekle bağlantılı olarak ölümün gerçekleşmesi farklı olay, durum ve kişilere yansıtılarak açığa çıkmıştır. Duygusal bir âşk hikâyesini psikanalizle incelediğimizde aslında kişiliğin yapılarıyla ve bilinç dışıyla ne kadar yakından ilişkili olduğu, salt bir aşk hikâyesi olmadığı tespit edilmiştir.

Yeliz Bilge Doğru
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Yaşar Kemal'in "Kuşlar da Gitti" romanının metinsellik ölçütleri bağlamında çözümlenmesi

Dil biliminin alt dallarından biri olan metindilbilim, metinlerin bütüncül olarak incelenmesini sağlaması açısından önemli bir çalışma alanıdır. Metinlerin yazar ile ilişkisini anlamak, dilin anlam dünyasına yeni pencereler açmak, var olan sözcüklerin neden ve nasıl kullanıldığını anlamlandırmak metindilbiliminin amaçlarından birkaçıdır. Dil, sözlü ve yazılı biçimlerini ne amaçla kullanıldığı, okuyucuya hangi duyguları vermeye çalıştığı metindilbilim çalışmaları sayesinde cevaplanmaktadır. Metindilbilim, bu sorulara cevap ararken dilin insanlar açısından ne derece önemli olduğunu ortaya koyar. Bu çalışmada Yaşar Kemal'in "Kuşlar da Gitti" adlı romanın metinsellik ölçütleri bağlamında çözümlemesi yapılmıştır. Çalışmada beş bölüm yer almaktadır. İlk bölümde Yaşar Kemal'in hayatı ve eserlerinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde metindilbilim hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise küçük yapı çözümlemesi olarak bağdaşıklık alt başlığı altında örneklerle açıklamalar yer almıştır. Dördüncü bölümde eserin büyük yapı çözümlemesi incelenmiştir. Bu başlık altında alt başlık olarak tutarlılık boyutuna yer verilmiştir. Son bölümde ise eserin üst yapı çözümlemesi olarak metin tonu tespiti yapılmıştır Bu çözümlemeler ile amaçlanan; metindilbilim yöntemleri ile metinlerin yorumlanabilmesini sağlamak ve tespit edilen sonuçlar vasıtasıyla metindilbilim alanına katkı sağlayabilmektir. Elde edilen sonuçların metin okuma ve inceleme hususunda katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Fatma Başar
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Bulgar edebiyatında Türk imgesi

Bulgar Edebiyatı'nda Türk İmgesi adlı çalışmamızda Bulgar Edebiyatı'nın farklı tür ve metinlerinde Türk imgesinin araştırması yapılmıştır. Şimdiye kadar Türk Edebiyatı'nda imge incelemeleri çoğunlukla şiir üzerinde olmuştur. Bizim çalışmamızda ise daha geniş kapsamlı ve bütünlükçü bir yaklaşımla Bulgar Edebiyatı'nın sözlü verimleri olan türküler, efsane ve atasözleri ile yazılı edebiyata ait roman, hikâye, şiir, anı ve biyografiler incelenmiştir. Bu inceleme esnasında söz konusu eserlerin baskı sayıları, millî bayramlarda yapılan özel baskıları, propaganda amacıyla kullanılıp kullanılmadıkları, günlük hayata ve görsel basına ne kadar yansıdıkları, eserlere ait metinlerin ders kitaplarında yer alıp almadığı gibi kriterler dikkate alınmıştır. Araştırmanın öncelikli hedefi, Türk imgesinin mevcut olduğu temel eserleri belirlemek olmuş, bu tespitten sonra eserler, olumlu Türk imgesi ve olumsuz Türk imgesi alt başlıkları altında incelenmiştir. Bu başlıklar belirlenirken eserlerde en çok tekrarlanan imgeler göz önünde bulundurulmuştur. Bulgar Edebiyatı'nda Türk İmgesi adlı çalışmamızda imgeler, ilgili metinlerde üretilen edebî imgeler ve nitelemeler bağlamında ele alındı. Böylelikle Bulgar Edebiyatı'nda Türklerin hangi sıfatlarla nitelendirildiğinin tespitine çalışıldı. Devletin siparişi üzerine yazılmış propaganda amaçlı roman, hikâye ve şiirlerin olumsuz ön yargılardan beslendiği ve olumsuz Türk imgesini doğurduğu, böylesi kitapların, olumsuz Türk imgesini oluşturmada başta gelen faktör olduğu anlaşıldı. Sonuçta Bulgar Edebiyatı'ndaki edebî eserlerde Türklere dair olumsuz nitelemelerin ağırlıkta olduğu, sayıca az olmakla beraber "iyi Türk"e dair söylemlerin de mevcut olduğu görüldü. Anahtar Kelimeler: edebiyat, imge, milliyetçilik, öteki, Türk, Bulgar.

Aynur Tüsgil
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Balkan Antantı ve Türk Edebiyatı: Cumhuriyet devrinde Balkanlara dönük edebiyatın doğuşu ve gelişmesi

1930'ların kültür ve sanat hayatı gözden geçirildiğinde, Türk edebiyatında Balkanlara yönelik yeni bir ilginin oluşmaya başladığı görülmektedir. 1930 başlarında imzalanan Balkan Antantı ve çeşitli ikili anlaşmaların ardından başlayan büyük Balkan göçlerinin de tesiriyle, Türkiye kamuoyunda Balkanlara yönelik ilginin had safhalara ulaştığını söylemek mümkündür. Dönem boyunca ortaya çıkan gelişmeler gerek yönetici sınıflar, gerekse halk üzerinde Balkanlara yönelik ilgiyi beslerken, Osmanlı dönemine ait yaşanmışlıkları gün yüzüne çıkarmaya ve ortak hafızayı harekete geçirmeye başladığı görülmektedir. Bu gelişmeler aradan fazla bir zaman geçmeden edebiyata da yansımış, Balkanlara yönelik sayısız inceleme ve araştırmaya, makale yazımına, seyahatnamelere vücut vermiştir. Bunun yanı sıra doğrudan edebî verimler olarak şiir, hikâye ve roman alanında da dikkate değer gelişmeler kaydedilmiştir. İlgili dönem şimdiye kadar uluslararası ilişkiler ve Cumhuriyet tarihi bağlamında ele alınmış olmakla beraber, dönem içi gelişmelerin edebiyata yansıması bakımından müstakil bir değerlendirmeye tabi tutulmadığı görülmektedir. Bu bakımdan, 1930'larla İkinci Dünya Savaşı sonrası dönem arasında gerek önemli edebiyat-sanat dergilerinde ve gerek kitap olarak yayımlanan edebî verimlerin tespiti üzerinden Balkanlara yönelik edebiyatın boyutlarının ele alındığı bu tezde, dönem boyunca ortaya çıkan inceleme, makale, seyahatname, şiir, hikâye ve roman türündeki eserler topluca değerlendirilmeye çalışılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Balkan Antantı, Balkan Göçleri, Balkanlara yönelik edebiyat, Balkan dillerinden tercümeler.

Balkan AntantıCumhuriyet DönemiEdebi eserler+5
Saadet Çetin
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2017
00
Master'sOpen AccessTR

İstanbul Halkevi Kültür Dergisi (1943 – 1946) inceleme dizin metin

1940'lı yılların Türkiye'sinde Cumhuriyet Halk Partisi'nin kendine bağlı kuruluşlar vasıtası ile çeşitli dergiler yayınladığı görülmektedir. Bunların en dikkate değer olanı Halkevleri Genel Merkezi tarafından yayınlanan Ülkü dergisidir. Çeşitli illerde yayınlanan bu tür dergiler arasında, Ülkü kadar önemli bir başka dergi daha bulunmaktadır. O da İstanbul Eminönü Halkevi tarafından çıkarılan İstanbul Kültür'dür. Kültür ve sanat hayatının canlı olduğu bir ilde ve İkinci Dünya Savaşı gibi engebeli bir konjonktürde yayınlanan İstanbul Kültür dergisi, dönem ruhunun kavranması bakımından önemli bazı imkânlar sunmaktadır. İlgili derginin bir başka özelliği de, sanat ve edebiyat bölümlerinin Mehmet Kaplan tarafından yürütülüyor olmasıdır. Dolayısıyla Türkiye'nin çok partili siyasi hayata geçişi kadar, edebiyat ve sanat hayatındaki türlü evrilmeleri rahatlıkla izleyebildiğimiz İstanbul Kültür dergisinin, yüksek lisans tezi seviyesinde ele alınıp incelenebileceğini düşündük. Dergi üzerinde gerçekleştirdiğimiz detaylı inceleme dışında, orada yer alan her türlü yazılarla şiir ve hikâye gibi edebi metinlerin de indeksini hazırladık. Kronoloji, yazar adı ve edebi türe dayalı bu indekslerin ardından da, dergide yayınlanan Yeni Türk Edebiyatı ile ilgili metinler arasından seçtiğimiz örnekleri ayrı bir cilt haline getirmeyi uygun bulduk. Anahtar Kelimeler: Halkevi Dergileri, İstanbul, deneme, eleştiri, tahlil.

DergilerHalkevleriKültür dergisi+1
Ahmet İhsan Ömür Tibet
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2018
00
Master'sOpen AccessTR

Şeyhülislam ailelerinin kültür ve sanat alanına katkıları

Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan son dönemine kadar birçok farklı aile devletin önemli makamlarını uhdesinde bulundurmuştur. Bu alanlardan biri de ilmiye sınıfıdır. Yüzyıldan yüzyıla değişiklik göstermekle birlikte belli başlı aileler, ilmiye sınıfındaki makamlara çok sayıda devlet adamı yetiştirmiş, aynı aileye mensup birçok kişi şeyhülislamlık, kazaskerlik, kadılık ve müderrislik makamlarına erişerek görev yapmıştır. Bu ailelerden yetişen hemen herkesin ilmiye sınıfındaki mesleklere yöneldiği, faklı alanlara yönelimin yok denecek kadar az olduğu anlaşılmaktadır. Yine bu ailelere mensup kişiler gerek sosyal çevreleri gerekse bulundukları makamın etkisi ile yalnızca mesleklerini ifa etmekle kalmamış aynı zamanda kültürel ve sanatsal faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bu alanlardan biri de şiir ve edebiyattır. Bu meşguliyet kimi zaman bilfiil sanat icra etmek şeklinde, kimi zaman sanatçıları himâye etmek şeklinde kendini gösterir. Şeyhülislam aileleri ele alındığında, bizzat şiir yazıp mürettep divanlar kaleme alan çok sayıda şeyhülislam, kazasker, kadı ve müderrislerin bulunduğu görülür. Diğer yandan bu kimseler İstanbul'da yahut görev yaptıkları diğer şehirlerde şiirin ve şairin destekçisi ve koruyucusu olmuş, hâmîlik rolünü üstlenmişlerdir. Bazı şeyhülislam ailelerindeki şiir ve edebiyata olan bu ilgi ve merakın tıpkı meslekler gibi, kuşaktan kuşağa aktarılarak devam ettiği görülmüştür. Şeyhülislam aileleri ve onların edebiyata katkılarını bütün olarak görmek maksadı ile hazırlanan bu çalışmada şeyhülislam aileleri soyağaçları çıkarılmak suretiyle incelenmiş ve bu ailelere mensup kişilerin hem şairlikleri hem de kendilerine takdim edilen şiirler üzerinden hamilikleri hakkında değelendirmeler yapılmıştır.

HamilikOsmanlı DevletiŞairler+2
Hilal Kılıç
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2018
00
Master'sOpen AccessTR

Boris Çındıkov'un seçme hikâyeleri esasında Çuvaşçada kelime grupları

Modern Türk lehçeleri içinde, İlk Türkçe döneminden itibaren ayrılmış olmasının yanı sıra dinleri ve kültürleri açısından da Türk dünyasına en uzak mesafede bulunan Çuvaşlar, dillerinde İlk Türkçenin arkaik özelliklerini bir hayli koruması ve kültürel anlamda farklı özellikler barındırması dolayısıyla birçok bilim insanının dikkatini çekmiştir. Çuvaşça üzerine fonetik, morfolojik ve söz varlığı açısından muhtelif bilimsel çalışmalar yapılmış olmasına rağmen söz dizimi üzerine yapılan çalışmalar yok denilecek kadar azdır. Bu boşluğu kısmen de olsa doldurabilmek amacıyla bu çalışmada, Çuvaşçanın kelime grupları eş zamanlı olarak incelenmiş ve Türkiye Türkçesinin kelime gruplarıyla karşılaştırılarak benzer ve farklı yönleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu tez, "Ön söz" den sonra 5 ana bölümden oluşmaktadır. Tezin Giriş kısmında, Çuvaşlar hakkında genel bilgi verilmiş ve Çuvaşçanın Türklük bilimi ve Türkoloji dünyası için ne denli önemli olduğu vurgulanmaya çalışılmış, ardından Çuvaşçanın söz dizimi üzerine Türkiye'de ve Türkiye dışında yapılmış literatür çalışmaları taranıp zikredilmiştir. İkinci bölümde, Boris Çındıkov'un Tuhsa Kayiççen "Ayrılmadan Önce" adlı hikâye kitabından seçtiğimiz hikâyelerin transkripsiyonu yapılmış, üçüncü bölümde metnin Türkiye Türkçesine aktarımı sağlanmıştır. Dördüncü bölümde ise seçtiğimiz metinler üzerinden Çuvaşçanın kelime grupları incelenmiş ve Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılarak benzer ve muhtelif özellikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Beşinci bölüm olan "sonuç" kısmında da diller arasında ne kadar mesafe olursa olsun, ne kadar farklı milletlerle kültürel alışverişlerde bulunulursa bulunsun söz dizimi genetiğinin değişmediği, morfoloji, fonetik gibi diğer inceleme alanlarına oranla daha dayanıklı olduğu ve söz diziminin dilin iskeleti olduğu açıklanmıştır.

Kelime gruplarıLehçelerSöz dizim+3
Kubilay Fener
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Anadolu sahası tezkirelerinde eğitim, öğretim ve yetiştiricilik

Şâir tezkireleri, şâirlerin hayatlarıyla ilgili biyografik bilgiler vermenin yanı sıra dönemin edebiyat ortamı, şiir anlayışı, toplumsal ipuçları hakkında da malumat veren biyografi kaynaklı eserlerdir ve edebiyat araştırmaları için başvurulacak kaynakların başında gelmektedir. Tezkireler, yazıldıkları dönem hakkında okurlara ipucu verme işlevi üstlenmekle beraber edebi eser niteliği taşıdığı için kültürel, siyasî ve sosyal etkilerin edebiyata yansımalarını takip etmek; türün ve dilin yüzyıllar içindeki dönüşümlerini gözlemleyebilmek için önemli başvuru kaynakları olarak Türk edebiyatında önemli bir yer tutmaktadır. Tezkireler, bütüncül bir yaklaşımla, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, kronolojik bir biçimde incelendiğinde okura incelenen mevzu hakkında aydınlatıcı bilgiler sunmaktadır. Bu bakımdan bu çalışmada 16. yüzyıldan 20. yüzyıla Anadolu sahası tezkireleri incelenmiş ve ele alınan tezkirelerde eğitim-öğretim ve yetiştiricilik meselesi mercek altına alınarak kavram takibi yapılmış; şâiri kimler, ne şekilde yetiştirdi sorusuna yanıt aranmıştır. Bu bağlamda çalışmada; eğitim-öğretim meselelerine en fazla yer veren tezkirelere, bu meseleler için tezkirelerde hangi kavramların kullanıldığına, kavramların terimleşme sürecine, yetiştiricilik hususunda öne çıkan isimlere ulaşılmıştır. Dolayısıyla tezkire türü üzerinden yapılan bu inceleme, şâirlerin ve dönemin şartları altında oluşan şekillenmelerin görülebilmesi için olumlu bir işlev üstlenmektedir. Çalışmada elde edilen malzeme sayısal verilerle desteklenerek Osmanlı şâirlerinin eğitim-öğretim durumlarına dair bütüncül bir değerlendirmede bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Anadolu sahası şâir tezkireleri, tezkirelerde eğitim-öğretim kavramları, yetiştiricilik.

AnadoluEğitimTezkireler+3
Beril İzel Esmer
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Abdülhak Şinasi Hisar'ın deneme ve tenkitleri üzerine bir inceleme

Türk edebiyatında romancılığı ve hatıra yazarlığı ile tanınan Abdülhak Şinasi Hisar'ın Mütareke döneminde deneme ve tenkitler yazmaya başladığı bilinmektedir. Bu çalışmada Abdülhak Şinasi'nin deneme ve tenkitleri üzerine bir inceleme gerçekleştirilmeden önce onun bir münekkit olarak yazı hayatına başladığı dönemde öne çıkan eleştirmenlerle arasında ilgiler kurulmaktadır. Böylelikle Abdülhak Şinasi'nin edebî eserin "ruhuna nüfuzu" esas alan tenkit anlayışının dönemi içindeki özgünlüğüne dikkat çekilir. Buna ek olarak Hisar'ın hem tenkitçiliği hem de sanat anlayışı hakkında edebiyat ve sanat çevrelerinin değerlendirmelerine de yer verilerek Abdülhak Şinasi'nin eleştirmenliği iki farklı noktadan ele alınmaktadır. Ayrıca çalışmada Hisar'ın düşünce dünyasını şekillendiren Bergson felsefesinin deneme ve tenkitlerine yansımaları tespit edilerek Abdülhak Şinasi'nin tenkit anlayışı, romanın teorik meselelerine bakışı üzerinde de durulur. Bu bağlamda Hisar'ın tenkide, romana, şiir, tiyatro gibi sanatın türlü kollarına bakışı bir eseri tenkit ederken hangi noktalara dikkat ettiği hakkında değerlendirmeler yapılmaktadır.

Bergson, HenriDenemeEleştiri+4
Şeyma Nur Karabulut
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2021
00
Master'sOpen AccessTR

Bir deneme yazarı olarak Mehmet Kaplan ve düşünce dünyası

Edebi tahlil ve tenkitleri ile Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olan ve kırk beş yıllık yazı hayatına pek çok eser sığdıran Prof. Dr. Mehmet Kaplan'ın vefatına kadar geçen zaman zarfında süreli yayınlarda çok sayıda deneme yayımlaması, onun denemecilik yönünün ve beslendiği kaynakların üzerinde durmayı gerekli kılmaktadır. Akademisyenliği ve araştırmacılığı yanında üretken bir deneme yazarı olan Mehmet Kaplan, Fuad Köprülü, Ali Nihad Tarlan, Hilmi Ziya Ülken, Suut Kemal Yetkin, Ahmet Hamdi Tanpınar gibi Türk düşünce ve sanat hayatında önemli bir yere sahip isimlerden edindikleri yanında, Alain başta olmak üzere Descartes, Valery, Hegel, Wellek gibi Batılı düşünürlerin tesiri ile de denemeciliğini şekillendirir. Ferdi ve toplumsal meselelerde kaleme alınan bu denemeler okuyucular üzerinde büyük bir tesir meydana getirirken, dil ve üslûp özellikleriyle de ayrıca dikkat çeker. Akademik sahada şimdiye kadar tahlil ve tenkitleri üzerinde durulan Mehmet Kaplan'ın genellikle tematik açıdan incelediği görülmektedir. Bununla birlikte onun denemeleri dönemiyle ilişkilendirilememiş; düşünürün etkilendiği isim ve eserler ışığında, yaşadığı değişim ve kırılmalar eşliğinde incelenmemiş, sanata bakışının bir edebî tür olan deneme ile ilişkisi tespit edilememiştir. Yaptığımız çalışmada Kaplan'ın tenkit ve tahlilleri yerine denemeciliği merkeze alınacak, temaları yanında metodik bir yol takip edilecektir. sonra doldurulacaktır

DenemeDil özellikleriKaplan, Mehmet+2
Nuray Alper
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2021
00
Master'sOpen AccessTR

Orhan Okay ve eserleri

Orhan Okay edebiyat tarihçiliği ve tenkitçiliğinin yanında önemli bir akademisyen ve düşünce adamıdır. Vefatına kadar geçen süre zarfında Yeni Türk edebiyatı alanına önemli bilimsel çalışmaların yanı sıra yüzlerce makale, tenkit ve denemeler, hatıra metinleri kazandırmıştır. Akademisyenliğinin dışında üretken bir yazar olan Orhan Okay, Nurettin Topçu, Ahmet Hamdi Tanpınar, Mehmet Kaplan gibi önemli isimlerden etkilenmiştir. Hocası Mehmet Kaplan'dan edindiği metodik tutuma bağlı kalarak bilimsel çalışmalarını şekillendirmiştir. Kaleme aldığı bilimsel metinler ve sanat verimleri okuyucular üzerinde tesir meydana getirirken, dil ve üslûp özellikleriyle de ayrıca dikkat çekerler. Akademik sahada şimdiye kadar yapılan çalışmalarda Orhan Okay'ın genellikle biyografisinin ve eğitim anlayışının incelendiği görülmektedir. Buna karşılık onun bilim ve sanata dair eserleri ve makaleleri özel olarak incelenmemiş; etkilendiği düşünür ve hocalar, yaşadığı değişim ve kırılmalar detaylı bir şekilde ele alınmamıştır. Yaptığımız çalışmada Orhan Okay'ın biyografisinin yanı sıra bilim ve sanat çalışmaları esas alınmış, onlar üzerinde yoğunlaşılmıştır.

Edebi eserlerOkay, OrhanTarihçilik+2
Seda Nur Uzel
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Türkçede olay sayımı okumalarının anlambilimsel analizi

Bu tezde, Türkçede nesne ve olay okuması içeren tümcelerin anlambilimsel analizi sunulmakta, bu iki yorumlama türü yapı-anlam ilişkileri açısından incelenmektedir. Anlam biliminde niceleyiciler genel olarak nesne kümeleri arasında ilişki kuran işlemler olarak ele alınıp, sayı niceleyicilerinin nesneler üzerinde işlem yaptığı düşünülmektedir. Ancak nesnelere ek olarak olayların da sayılabilir oldukları gözlemlenmiştir. Türkçede olay okumalarının anlambilimsel özelliklerine odaklanan bu tezde bu okumaların, niceleyici içeren ifadenin Eylem Öbeği (EÖ) içinde kalması ile mümkün olabildiği savunulmaktadır. Eylemlerin anlamsal değeri olay değişkeni içerecek şekilde gözden geçirilerek sayı niceleyicileri olayları da sayabilecek bir biçimde yeniden tanımlanmaktadır. Niceleyici içeren ifadenin taşıma yoluyla tümce başına geldiği durumlarda ise nesne okuması ön plana çıkmaktadır. Bu tezde niceleme öbeğinin taşınması ile nesne okuması arasındaki ilişki bu durumu netleştiren olumsuz tümceler üzerinden ele alınmaktadır.

Dil bilimTürkçe
Ömer Çağrı Uğurlu
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Bir eleştirmen olarak Yaşar Nabi Nayır'ın Varlık ve Ulus'taki yazıları (1933-1940)

1930'lar dönemi sanat ve kültür hayatında Varlık dergisi ile öncü bir rol üstlenen Yaşar Nabi Nayır (1908-1981); şiir, piyes, hikâye ve roman türlerinde eserler kaleme almış çok yönlü bir isimdir. Edebî üretiminin yanı sıra, sanatçının 1926-1933 yılları arasında dönemin çeşitli süreli yayınlarında makaleler kaleme alması da dikkat çeker. Kurucusu olduğu Varlık dergisi ve 1934-1940 tarihlerinde yazar ve çevirmen olarak görev aldığı Ulus gazetesi; sanatçının edebiyat hayatını sürdürdüğü iki önemli yayın organı olarak öne çıkmaktadır. Akademik çalışmalara bakıldığında Varlık'ın farklı disiplinler açısından çalışıldığı, Yaşar Nabi'nin de dergi bağlamında daha ziyade yayıncı tarafıyla öne çıkarıldığı görülür. Sanatçıyı müstakil olarak inceleyen tezlerde ise yayıncı, şair ve yazar yanlarının merkeze alındığı fark edilir. 30'lu yıllarda yavaş yavaş şiir, piyes, hikâye ve roman türünden uzaklaşarak edebî eleştiri ve düşünce yazılarına ağırlık verdiği görülen Nayır'ın sanatkâr bir düşünür ve münekkit tarafının yeterince iyi anlaşılmadığının saptanması, yaptığımız tezin itici gücünü oluşturmaktadır. Yaşar Nabi'nin düşünce grafiğinin çıkarılmasında önemli bir yer tutan Ulus makaleleri üzerinde ciddiyetle durulmadığı ve ilgili yazıların bibliyografyaları çıkarılmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada Yaşar Nabi'nin 1933- 1940 yılları arasında Varlık ve Ulus'ta yayımlanan makaleleri, sanatçının en çok üzerinde durduğu türlerden yola çıkılarak incelemeye tâbi tutulmuştur. Yaşar Nabi'nin yayımlanmış eserlerini ve makalelerini kronolojik sıraya ve edebî türlerine göre sınıflandıran indeksler teze eklenmiştir. Bu çalışmada sanatçının akademik alanda ihmal edilen münekkit kimliğine özellikle dikkat çekilmek istenmiştir. Anahtar Kelimeler: Yaşar Nabi Nayır, 1930'lar Dönemi Türk Edebiyatı, Varlık Dergisi, Ulus Gazetesi, Eleştiri

Edebi eleştiriNayır, Yaşar NabiUlus gazetesi+1
Ezgi Eren
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Firdevsî-i Rûmî Süleymânnâme-i Kebîr 28. cilt (İnceleme-metin)

15. ve 16. yüzyıl fetihnâme ve gazavatnâme türünde yazılan, eserler açısından önemli bir yüzyıldır. Bu yüzyılda, Kanuni Sultan Süleyman ve Hz. Süleyman'ı anlatan Süleymânnâmeler kaleme alınmıştır. Hz. Süleyman'ı konu edinen, Süleymânnâme-i Kebîr adlı eser, Firdevsî-i Rûmî tarafından yazılmıştır. Bu eser; mitoloji, tıp, tarih, coğrafya, kimya, simya gibi bilimleri içermektedir. Bu bilimlerin yanı sıra öğüt ve bilgi vermesi açısından ansiklopedik bir niteliğe sahiptir. 81 cilt kapsamında çalışmamızda, Topkapı Sarayı Millet Kütüphanesi içerisinde yer alan H. 1527 numaralı yerde bulunan 28. cilt esas alınmaktadır. Bu cilt kapsamında giriş bölümünde Süleymânnâme türüne, kutsal kitaplarda ve mitolojide Süleyman peygamberin yerinin tespit edilmesine, birinci bölümde musannifin hayatı ve eserlerine, Süleymânnâme-i Kebîr doğrultusunda bu zamana kadar yapılan tezlerdeki yapı ve muhteva özelliklerine, yazmalar başta olmak üzere yapılan tezlere, makalelere ve kitaplara, ikinci bölümde eserin 28. cildindeki şekil ve muhteva özelliklerine, üçüncü bölümde ise metnin nüshasına, metnin hazırlanmasındaki yöntemlere ve metne yer verilmektedir. Sonuç kısmında, cildin genel sonucundan bahsedildikten sonra kısaca ne elde edildiğine dair bilgi verilmektedir.

Havva Koç
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

İkinci Yeni şiirinde yalnızlık fenomeni

Bu çalışmanın amacı, İkinci Yeni şiirinde öne çıkan yalnızlık temasını, varoluşçu psikoterapi kuramı bağlamında incelemektir. 1950'li yıllarda ortaya çıkan İkinci Yeni şiir hareketi, bireyin iç dünyasını, varoluşsal kaygılarını ve yalnızlık deneyimini ön plana çıkaran bir şiirdir. Bu bağlamda, özellikle Turgut Uyar, Edip Cansever ve Cemal Süreya'nın şiirlerinde yalnızlık; bireyin anlam arayışı, yabancılaşması ve içsel çatışmalarıyla birlikte ele alınmaktadır. Tezin temel amacı, İkinci Yeni'deki yalnızlık olgusunun Irvin D. Yalom'un fikirleri ışığında varoluşçu psikoterapi ilkeleriyle ne ölçüde örtüştüğünü ortaya koymaktır. Çalışmada varoluşçuluk ve varoluşçu psikoterapi kuramından oluşan eklektik bir yöntem kullanılmış ve bu yöntem varoluşçu hümanistik yaklaşım öncülerinden Rollo May ve Irvin D. Yalom'un görüşleriyle de desteklenmiştir. Tezin kuramsal çerçevesi oluşturulurken varoluşçu psikoterapinin yalnızlık, ölüm, özgürlük ve anlamsızlık gibi temel kavramları açıklanmış ve şiirler bu kavramlar üzerinden irdelenmiştir. Uygulamalı bölümde ise Turgut Uyar, Edip Cansever ve Cemal Süreya'nın şiirleri, yalnızlık teması üzerinden varoluşçu bir yaklaşımla çözümlenmeye çalışılmıştır. İkinci Yeni şairlerinin yalnızlık temasını bireysel bir duygu durumunun ötesinde, insanın varlıkla kurduğu ilişkideki temel bir kırılma anı olarak işlediği sonucuna ulaşılmıştır. Şiirlerdeki imgeler, dilsel yapılar ve biçimsel tercihler, varoluşsal yalnızlığın şiirsel ifade olanaklarını genişletmektedir. Bu tez, İkinci Yeni şiirinde yalnızlığın, edebî bir tema olmakla beraber felsefi bir zemini de işaret ettiğini ve varoluşçu psikoterapi kuramıyla anlamlı bir bağ kurduğunu göstermektedir.

VaroluşçulukYalnızlık
Asena Türkeç
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Servet-i Fünun romanına psikanalitik bir yaklaşım

Servet-i Fünun dönemi, Türk edebiyatında bireyin iç dünyasına yönelimin belirginleştiği ve ruhsal çözümlemelerin öne çıktığı bir evre olarak dikkat çeker. Bu dönemin romanlarında işlenen hayal-hakikat çatışması, yalnızlık, umutsuzluk, korku, kaçış ve ölüm arzusu gibi temalar psikanalitik edebiyat kuramının verileri doğrultusunda incelenmeye oldukça müsait bir yapı sergiler. Sigmund Freud'un temelini attığı psikanalitik kuram; bireyin bilinç ve bilinçdışı yapısını, çocukluk yaşantılarını ve bastırılmış duygularını analiz eder. Edebî eserlerdeki kahramanların psikolojik yapısını incelemeye de olanak tanıyan psikanaliz, zamanla edebiyat eleştirisinde de uygulanan bir kurama dönüşür. Psikanalitik edebiyat kuramı, edebî metinleri kahramanların ruhsal dünyası ve bilinçdışı süreçleri üzerinden anlamaya çalışır. Bu çalışmada; bireysel hayallerin yıkımı, yasak aşk, suçluluk ve cinsel bastırma, ahlaki çöküş ve benliğin parçalanması, içsel yabancılaşma gibi temaları ele alan Servet-i Fünun romanlarının psikanalitik edebiyat kuramının kavramları ışığında analiz edilmesi amaçlanmıştır. Servet-i Fünun dönemini kapsayan 1896-1901 yılları arasında yazılan Halit Ziya'nın Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar'ı; Mehmet Rauf'un Eylül'ü ve Hüseyin Cahit'in Hayal İçinde'si, bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu romanların psikanalitik kuram çerçevesinde ele alındığı çalışmada; bireyin iç çatışmaları, bastırılmış arzuları ve ruhsal çöküşünün metinlerdeki yansımaları incelenmiş, Servet-i Fünun edebiyatının bireyin derinlikli psikanalitik çözümlemelerine açılan bir dönem olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu inceleme; Servet-i Fünun romanlarının bireyin bastırılmış arzularını, içsel çatışmalarını ve ruhsal çözülmelerini estetik bir düzlemde yansıttığını ve bu yolla bireyin psikolojik derinliğini edebiyata taşıyarak Türk romanında iç dünyaya yönelik anlatım biçimine öncülük ettiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Servet-i Fünun, roman, psikanaliz, psikanalitik edebiyat kuramı.

Hatice Çifci Tolu
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Firdevsî-i Rûmî'nin Süleymânnâme-i Kebîr'i 3. Cilt (inceleme-metin)

Uzun Firdevsî olarak anılan Firdevsî-i Rûmî, XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başında yaşamıştır. Miladi 1453 (Hicri 857) yılında doğan yazarın ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Oldukça üretken ve ansiklopedist bir müellif olan Firdevsî'nin en önemli eseri, nazım-nesir karışık olarak kaleme aldığı 81 ciltlik Süleymân-nâme-i Kebîr'dir. Genel olarak Hz. Süleyman'ın menkıbevi ve efsanevi hayatını konu edinen eser; tıp, tasavvuf, tarih, mitoloji, peygamberler tarihi gibi farklı ilimlere ait unsurları bünyesinde barındıran geniş bir içeriğe sahiptir. Süleymânnâme-i Kebîr'in İrlanda Chester Beatty Kütüphanesi T 406 arşiv numarasıyla Firdevsî Bursavî adına kayıtlı yazma nüshası esas alınarak hazırlanan bu çalışma, eserin 3. cildini içermektedir. Çalışma; "Giriş", "İnceleme" ve "Metin" olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Firdevsî'nin hayatı, edebi kişiliği, eserleri ve Süleymannâme-i Kebîr adlı eseri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İnceleme bölümünde Süleymannâme-i Kebîr'in 3. cildi şekil ve içerik bakımından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Metin bölümünde ise Chester Beatty nüshası üzerinden 3. cildin çeviri yazısı ortaya koyulmuştur.

Eski Anadolu TürkçesiHz. SüleymanKlasik Türk edebiyatı+2
Tolga Şenel
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Akbaba Gazetesi 400-500 sayılar arasında yer alan manzum parçaların kelime grubu tahlili

"Akbaba Gazetesi 400-500 Sayılar Arasında Yer Alan Manzum Parçaların Kelime Grubu Tahlili" adlı bu çalışmamızda amacımız, tespit edilen manzum parçaların muhtevasını, kelime gruplarının dil açısından önemini, gazete üzerinden fark ettirmektir. Çalışmamızı üç başlık altında toparladık. İlk bölümde Akbaba gazetesinin önemini yazıya dökerek gazetenin öne çıkmış yazar ve şairlerini tanıttık. Gazetede incelediğimiz (400-500) sayılar arasında manzum parçaların kalem sahiplerini tek tek belirttik. İkinci bölümde tespit ettiğimiz manzumları, başlıkları, sayfa ve numaralarıyla birlikte Latin harflerine aktardık. Üçüncü bölümde kelime gruplarını Türk dil bilimcilerinin ve araştırmacıların görüşleri doğrultusunda tanıtıp, tespit ettiğimiz kelime gruplarını gösterdik. Ekler kısmına incelediğimiz gazeteden örnekler sunduk. Anahtar Kelimeler: Akbaba Gazetesi, Yusuf Ziya Ortaç, Manzum, Kelime Grupları

Akbaba dergisiDergilerDilbilgisi+6
Esma Işık Kebapçı
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Tarihi ve çağdaş Türk lehçelerinde geniş zaman (Basit çekim)

"Tarihi ve Çağdaş Türk Lehçelerinde Geniş Zaman İfadesi (Basit Çekim)" adlı bu çalışmada Tarihi ve Çağdaş Türk Lehçelerinde geniş zaman kipinin basit çekimi ele alınmıştır. Çalışmanın amacını, kapsamını, materyal ve yöntemini açıklayan giriş bölümünden sonra tarihi ve çağdaş Türk lehçelerinde geniş zaman kipinin basit çekimi incelenmiştir. Tarihi ve çağdaş Türk lehçelerinde geniş zaman çekimi ele alınırken öncelikle Türkçenin tarihi lehçeleri olan Köktürk Türkçesi, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi, Çağatay Türkçesi ve Eski Anadolu Türkçesi ile Türkçenin çağdaş lehçeleri olan Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Gagavuz Türkçesi, Türkmen Türkçesi, Yeni Uygur Türkçesi, Kazak Türkçesi, Kırgız Türkçesi, Karakalpak Türkçesi, Nogay Türkçesi, Tatar Türkçesi, Başkurt Türkçesi, Kırım-Tatar Türkçesi, Karaçay-Malkar Türkçesi, Kumuk Türkçesi, Altay Türkçesi, Hakas Türkçesi, Tuva Türkçesi, Saha (Yakut) Türkçesi ve Çuvaş Türkçesi'nin dili ve edebiyatı hakkında kapsamlı tanıtıcı bilgiler verilmiş, daha sonra geniş zaman kipinin basit çekimi ele alınarak olumlu, olumsuz ve soru çekimleri söz konusu lehçelere ait yazılı kaynaklardan alınan örnekler ışığında, benzer ve farklı yönleri bakımından karşılaştırılarak birtakım çıkarımlarda bulunulmuştur. Böylece Türkçede geniş zaman kipinin tarihi ve çağdaş lehçelerindeki kullanımı, tarihi gelişimi, özelliklerinin ortaya konulması çabalarına katkıda bulunmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkçe, tarihi ve çağdaş Türk lehçeleri, kipler, geniş zaman kipi, basit çekim.

AğızlarDil bilgisi-çekim ekleriDilbilgisi+5
Servet Boğa
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Türk edebiyatında diriliş ekolü ve Ali Haydar Haksal

"Türk Edebiyatında Diriliş Ekolü ve Ali Haydar Haksal" adlı bu çalışmada birçok şair ve yazarı etkileyen ve edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakan Sezai Karakoç'un, Diriliş Dergisi etrafında oluşturduğu kitlenin günümüze kadar oluşturduğu ekol ve bu ekole bağlı olan Ali Haydar Haksal'ın şiirlerindeki Diriliş ve Sezai Karakoç'un etkileri kanıtlanmaya çalışıldı. Bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Diriliş ekolünün kurucusu Sezai Karakoç'un hayatına, sanat ve edebi anlayışına yer verilmiştir. Bu çerçevede kapsamlı bir dünya tasavvuru olan Diriliş düşüncesinin medeniyet, inanç ve sanat gibi alanlara dair bakış açısı ele alınmıştır. İkinci bölümde Türk edebiyatında Diriliş ekolü incelenerek Diriliş dergisi üzerinde yoğunlaşılmıştır. Diriliş ekolünün genel çerçevesi çizildikten sonra bu ekolün etkilediği önemli isimler üzerinde durulmuştur. Bu isimlerden Diriliş ekolünün genel çerçevesine bağlı kalarak farklı oluşumlar içine girenler de ayrı olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Diriliş ekolünün günümüz gençleri üzerinde etkin rol oynayan Ali Haydar Haksal'ın şiirleri ve poetikası Diriliş bağlamında incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sezai Karakoç, Diriliş, Ekol, Dergi, Ali Haydar Haksal

DirilişHaksal, Ali HaydarTürk edebiyatı+1
Kübra Özkan Solmaz
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Ferit Edgü'nün kısa hikâyelerinde söz dizimi incelemesi

Bu çalışma, Ferit Edgü'nün öykülerinin dil ve üslubunu söz dizimi bakımından incelemeyi ve sonuç olarak yazarın dili hakkında değerlendirmelerde bulunmayı amaçlamaktadır. Edgü'nün "Leş toplu öyküler" eserinin incelenmesi Türkçenin sözdizimsel işleyişinin betimlemesine katkı sağlayacaktır. Çalışmanın kapsamını Edgü'nün 1953-2002 yılları arasında yazdığı öykülerini içeren "Leş toplu öyküler" kitabı oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda belge inceleme ve fişleme yöntemi ile kelime gruplarının sınıflandırılması ve adlandırılması, cümlede yüklem, özne, nesne, zarf tümleci, yer tamlayıcı ögeleri belirleyen kıstasların neler olduğu üzerinde durulmuştur. Cümleler, yüklemine, anlamına, unsurlarının sıralanışına göre gruplara ayrılıp Ögelerine ayrıldıktan sonra kelime grupları kendi içerisinde tasnif edilip cümle içerisindeki kullanışları dikkate alınarak incelemelerde bulunulmuştur. Giriş bölümünde tezin konusu, amacı ve önemine değinilmiş ve sonrasında Ferit Edgü'nün hayatı, sanat anlayışı ve eserleri ele alınmıştır. Kelime Grupları bölümünde söz konusu gruplar hakkında bilgi verilmiş, bu gruplar ele alınırken cümlede hangi görevle kullanıldıkları öykülerden örneklerle gösterilmiştir. Cümle bölümünde, cümlelerin sınıflandırılması konusunda bazı araştırmacıların görüşlerine yer verilip, cümleler türüne, yerine, yapılarına ve anlamlarına göre değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde ise Ferit Edgü'nün dili ve üslubu hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Sonuç olarak, Ferit Edgü'nün gelecekteki insanın kaygılarına yer verirken biçimsel ve dilsel olarak zengin bir anlatım tekniğinden yararlandığı görülmüştür. Yapıtlarında ses, biçim, anlatım, kurgu biçimsel ve dilsel kaygıların kendine has olması, olay ve durumları anlatırken gereksiz tek bir sözcük kullanmaması ve yapmacıklıktan uzak durması Edgü'nün dilinin öne çıkan biçimsel özelliklerindendir.

Dil bilgisiDil bilimEdgü, Ferit+4
Betül Eği
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Türkçenin tarihî sözlükleri

"Türkçenin Tarihî Sözlükleri" adlı bu çalışmada Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olan "Divânü Lugâti't-Türk"ten 1928 Harf Devrimi'ne kadar yazılmış, dillerinden biri Türkçe olan sözlükler ele alınmıştır. Çalışmanın amacını, kapsamını, materyal ve yöntemini açıklayan giriş bölümünden sonra sözlük, sözlükçülük ve Türkiye'de sözlükçülük hakkında bilgiler verilmiştir. Türkçenin tarihi sözlükleri ele alınırken yazıldıkları dile, coğrafyaya, şekline veya konusuna göre herhangi bir sınıflamaya tabi tutulmadan yazıldığı yıla göre kronolojik olarak sıralanmıştır. Sözlüğün adı başlıkta gösterilmiştir. Sözlükleri tanıtırken öncelikle sözlük ve yazarı hakkında tanıtıcı bilgi verilmiş daha sonra sözlük konu ve içerik yönünden ayrıntılı olarak tanıtılmıştır. Bu tanıtımlarda sözlüğün adı, hangi dillerde yazıldığı, yazılış tarihi, yazılış amacı, düzeni, içeriği, sözlük üzerine yapılmış akademik yayınların künyesi, sözlüğün nüsha ve baskıları hakkında bilgi verilmiştir. Böylece Türkçenin söz varlığı hazinesi olan sözlüklerle ilgili bilgiler bir araya getirilerek söz konusu değerli söz varlıkları tanıtılmaya ve kayıt altına alınmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sözlük, sözlükbilim, Türkçe, tarihi sözlükler, Türkçenin tarihi sözlükleri.

DilbilgisiDilbilimSözlük+5
Gülbahar Uğur
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Toplumcu gerçekçi Türk romanında mekân (1940-1980)

Dünyaya yön veren düşüncelerden biri olan Marksizm, sanat alanında da etkili olmuştur. Marksizm'e göre sanat üst yapının bir ürünüdür. Üst yapı ürünü olan sanat, toplumun asıl dinamik kitlesi olan proletaryanın eğitilmesinde ve devrimci bilince ulaştırılmasında önemli bir yere sahiptir. Bu anlayış çerçevesinde özellikle SSCB'de ortaya çıkan ve kendini toplumcu gerçekçi olarak tanımlayan sanat anlayışı, Marksizm'in güdümünde olmuştur. Güdümlü bir sanat anlayışı olan toplumcu gerçekçiliğin ürünlerinden olan roman da bu anlayış çerçevesinde şekillenmiştir. Ülkemizde özellikle II. Dünya Savaşı sonrası toplumcu gerçekçi anlayış edebî hayatımızda önemli bir yer teşkil etmiştir. Bu çalışmamızda Türk edebiyatında toplumcu gerçekçi romanda mekânın nasıl şekillendiği incelenmiştir. 1940-1980 yılları arasındaki belirlenen toplumcu gerçekçi romanlar incelenmiş, bu romanlardaki mekânın daha iyi anlaşılması için yazarın kısa biyografisi ve edebî anlayışı da ortaya konmuştur. Romanda olayı şekillendiren, romanın ana unsurlarından bir öge olan mekân, toplumcu gerçekçi anlayışta da güdümlü bir şekilde kullanılmıştır. Sömürü mekânları ön plana çıkarılmış; işçi, köylü ve halk tabakasının sıkıntılarını daha iyi anlatacak mekânlar seçilmiştir. Mekân içinde sıkışan insanlar bir bilinmezliğe doğru yola çıkmış veya umutlu bir gelecek için mücadele verilen mekânlar içinde tasvir edilmiştir. Bu romanlarda mekân olgusunun dönemin sosyo-ekonomik durumundan etkilendiği görülmektedir. 1940'lı yıllardan sonra başlayan köy, sonrasında sanayileşme ve şehir hayatı beraberinde gecekondulaşma gibi sosyal problemleri meydana çıkaran mekânların toplumcu gerçekçi romanda mekân olarak kullanıldığı görülmüştür. Bu çalışmada incelenen romanlarda mekân kullanımı, mekânın toplumcu gerçekçi anlayıştaki özellikleri ve şekillenişi tespit edilmeye çalışılmıştır.

Edebi eserlerMekanRealizm+4
Yunus Nasır
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Elif Şafak'ın 'Pinhan' adlı romanının metindilbilimsel incelenmesi

Gelenekselleşen metin çözme tekniklerinin özellikle son yıllarda yapılan çalışmalarda genel olarak terk edildiği gözlemlenmiştir. Bu bağlamda son yıllarda yapılan ve sonrasında devam eden çalışmaların çok önemli bir kısmının metindilbilim incelemeleri ve araştırmaları olduğu belirlenmiştir. Metindilbilim, anlamsal çağrışımları içinde barındıran, ilk okumada çözülemeyen, dilsel zenginliklere sahip metinlerin, metin çözücüler tarafından daha nitelikli çözümlemeler yapmasını sağlamaktadır. Metindilbilim; sözcüklerden, tümcelerden oluşan bir yapının metin olup olmadığını içinde barındırdığı temel ölçütlerle ortaya koymaya çalışır. Bu temel ölçütler tutarlılık, bağdaşıklık, kabul edilebilirlik, amaçlılık, durumsallık, bilgesellik ve metinlerarası ilişki şeklinde sıralanabilir. Elif Şafak'ın birçok romanı daha önce çalışma konusu olmuştur. Bunların bir kısmının sözcük grupları ve söz varlığı gibi çalışmalar olduğu tespit edilmiştir. Modern Türk edebiyatının en önemli yazarlarından biri olarak kabul edilen Elif Şafak'ın bir romanı ilk defa metindilbilimsel bir yöntemle incelenmiştir. Bu çalışmada, Elif Şafak'ın ilk romanı olan Pinhan, dilbilimin alt dalı olan metindilim ölçütlerinden bağdaşıklık ve tutarlılık bağlamında incelenmiştir. Birinci bölümde bağdaşıklık hakkında bilgiler verilmiş ve metin bağdaşıklık açısından ele alınarak çözümlenmiştir. Bağdaşıklık içinde yer alan gönderim, eksiltili yapılar, değiştirim, bağlama unsurları ve sözlüksel bağdaşıklık incelenmenin içeriğini oluşturmaktadır. Bu bağlamda metinde bağdaşıklık bu beş alt başlıkta incelenmiştir. Bu alt başlıkların hepsi metinle ilgili dilsel yapılar hakkında bilgiler vermektedir. İkinci bölümde ise metin, tutarlılık başlığı altında incelenmiştir. Bu bölümünde eserdeki dönüşümler, sebep – sonuç ilişkileri, eserin dili ve üslubu, zaman, mekân ve olayların eserdeki uygunluğu açısından inceleme yapılmıştır. Daha sonra ise romanın tutarlılık durumu hakkında genel değerlendirmelerde bulunulmuştur. Elif Şafak'ın Pinhan adlı romanıyla ilgili yapılan bu metindilbilimsel çözümlemeyle bağdaşıklık ögelerini ortaya koymak, metni tutarlılık bağlamında incelemek ve bu doğrultuda yapılan çalışmalara katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Anahtar Sözcükler: Elif Şafak, Pinhan, Metindilbilim, Bağdaşıklık, Tutarlılık.

BağdaşıklıkMetin dil bilimRoman+3
Garip Teymur
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Evliya Çelebi Seyahatnamesi üzerine eleştirel söylem çözümlemesi

Bu çalışmada eleştirel söylem analizi yöntemi başlıklar halinde ele alınmaktadır. Her bölümde tartışılan konu vurgulandı. Seyahatname daha sonra her bir başlık altında tartışılmış ve ayrı alt başlıklar altında ve yazarın üslup yorumuna dayalı olarak derecelendirilmiştir. Örnek seçimi, eserin bir bölümünde bu özelliği yansıtan cümlelerin seçilmesi şeklini almıştır. Anlattığı hikâyelerde önemli kişilerin kendi cümlelerini doğrudan yazan Evliyâ Çelebi, çağı ve şahsiyetleri okuyucunun hafızasında canlandırabilmektedir. Anlatıcının konuşmacının özgün söz dizimini ve söz yapısını içtenlikle koruduğu doğrudan konuşma aktarımları ile hem eserin okunabilirliği artar hem eser monotonluktan kurtulur hem de mevcut tarihi olaylar yorumsuz olarak okuyucuya sunulabilir. Ayrıca Evliya Çelebi'nin kullandığı kelime nakilleri, onun Bektaşiliğe bakışının müspet olduğunu göstermekte ve olayların asırlar boyunca yorumlanmadan aktarılmasına imkân vermektedir.

Dil bilgisiDil bilimEleştirel söylem çözümlemesi+5
Fatoş Yenigün
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Türk edebiyatında deneysel şiir (2000-2020)

Bu tezde, Türk edebiyatında 2000 yılı sonrasında yazılan deneysel şiirler incelenmiştir. Türk şiirinin modernleşme ile birlikte yeni bir döneme girmesi, şiirde eski anlayışların terk edilmesine yol açmış ve yeni bir şiir anlayışı ortaya çıkmıştır. Modernleşme sonrası geleneksel şiir anlayışın önemi kaybetmesi ile serbest bir şiir anlayışı ortaya çıkmıştır. Şairler, geçmiş dönemlerdeki gibi belli bir kuralla uymak yerine, kendi belirledikleri yöntemlerle şiirde yeni denemelere yönelmişlerdir. Günümüz şairlerinin, şiirde anlamdan çok biçime önem verdiği görülür. Geçmiş dönemde yazılan deneysel şiirler ile günümüzde yazılan deneysel şiirler karşılaştırıldığında 2000'li yıllar ile birlikte özellikle dönemin koşullarının da etkisiyle şiirde büyük değişimlerin yaşandığı görülür. Şiirde görsellik oluşturmak şairlerin temel amacı olmuştur. Deneysel şiirde anlamın ise gittikçe zorlaştığı görülür. Şairlerin, bir konuyu doğrudan aktarmak yerine okuyucun şiir üzerinde daha fazla düşünmesini sağlayacak yöntemler denediği görülür. Anahtar Kelimeler: Deneysel Şiir, 2000'li Yıllarda Şiir, Türk Şiirinde Deneysellik, Görsel Şiir

Deneysel edebiyatGörsellikTürk edebiyatı+2
Elif Damla
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Hārezmli Hāfız Divanı'nın kavram sözlüğü

Sözlükler dil zenginliğini ve kültürel bağları göstermesi açıcından önemli bir yere sahiptir. Sözlük sınıflandırmalarında klasik düzenden farklı şekilde hazırlanan ve ilişkilendirilen başlıkların esas alındığı kavramsal sözlükler de mevcuttur. Bunlar; dönemin dili, kültürü, yaşayışı ve toplumla alakalı birçok unsurunu barındırması bakımından özel bir yere sahiptir. Hārezmli Hāfız'ın bilinen tek eseri Divan'dır. Divan'ın kavramsal sözlük şeklinde hazırlanması döneme ışık tutabilmesi açısından faydalı görülmüştür. Hārezmli Hāfız Divan'ı, hacimli ve zengin kelime sayısıyla 15. yüzyıl Çağatay Türkçesiyle alakalı kaynaklık edebilecek bir eserdir. Hakkında sınırlı sayıda çalışma bulunan dönemin aydınlatılması ve alanyazına katkıda bulunulması amacıyla Recep Toparlı'nın Hārezmli Hāfız Divan'ı adlı çalışması baz alınmış ve bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Hazırlanan dizin, isim ve isim soylu sözcükleri kapsayacak şekilde düzenlendikten sonra kelimelerin anlamları derlenerek tasnif edilmesi yoluna gidilmiştir. Yapılan ana başlık ve ilişkili alt başlık içeriklerine yerleştirilen kelimelerden kavramsal sözlük elde edilmiştir. Oluşturulan kavramsal sözlüğün otuz ana başlık ve gerekli görülen alt başlıklar ekseninde meydana getirilmesi eserin zenginliğini göstermiştir. En yoğun başlık insan ve insan ilişkilerine dayanan kısımları kapsayan bölümdür. Sevgiliye ve topluma dönük bir sanat anlayışı olan şairin kıyaslama ve ölçü belirten kelimeleri yoğun kullandığı anlaşılmıştır. Sevgili anlamına gelen çokça kelimenin kullanmış olması eserin belirgin özelliklerindendir. Ayrıca sözlükte dinî öğeler ve özel isimlerin sıklığı da göze çarpar. Yapılan çalışma Hārezmli Hāfız'ın Divan'ını ele alan ilk kavramsal sözlük olma özelliği taşımaktadır. Çalışmamızın dönemin edebiyat, siyaset, gastronomi, yargı, tıp, botanik gibi birçok alanı hakkında verilerin ortaya koyulmasına aracılık edeceği ve diğer çalışmalara yön vereceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Hārezmli Hāfız, divan, kavramsal sözlük, Çağatay Türkçesi

Divan şiiriDivanlarHafız Divanı+3
Müşerref Timurtaş
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Sabahattin Ali'nin seçme hikâyelerinin Greımas'ın eyleyenler modeline göre incelenmesi

Eleştiri kuramları içinde son derece detaycı bir nitelik taşıyan göstergebilimsel metot, metni çözümleme aşamasında muhtelif tetkik yöntemleri sunup kendine has bir terminolojiyi kullanarak bizleri bir metnin üst diline ulaştıran, anlama odaklı bir bilim alanıdır. Yüksek lisans tezi olan bu araştırmada, göstergebilimin ve Greimas'ın bu disiplininden yola çıkarak Sabahattin Ali'nin üç kitabından teşekkül hikâyelerinin her birinden seçme eserleri Greimas'ın Eyleyenler Modeli'ne göre çözümlenmiştir. Üç bölüme ayrılan tezin giriş kısmında asıl çalışmaya istinaden göstergebilim, göstergebilimin tarihsel süreci ve göstergebilime katkı sunan isimlerden genel olarak bahsedilmiştir. Birinci bölümde Greimas'ın hayatı ve etkilendiği isimler anlatılarak göstergebilimsel yöntem içinde Greimas'ın metne nasıl yaklaştığı aktarılmıştır. İkinci bölümde Sabahattin Ali'nin hayatı ve edebi şahsiyeti hakkında bilgilere yer verilmiştir. Metin çözümlemelerine yer verilen üçüncü bölümde ise Sabahattin Ali'nin hikâyeleri; söylemsel düzey, anlatısal düzey ve temel yapı olarak üç başlıkta incelenmiştir. Çözümleme esnasında anlatı izlencesi tespit edilerek eyleyenler modelinin tablosu hazırlanıp eyleyenler saptanmış sonra da bunların genel dönüşümleri gösterilmiştir. İncelenen metinlerin eyleyenlerinin; eyletim, edinç, edim, tanınma ve yaptırım basamakları gösterildikten sonra metnin temel yapısı göstergebilimsel dörtgen kurularak ortaya çıkarılmıştır. Tüm bu tetkiklerin sonucunda ise Sabahattin Ali'nin hikâye metinleri göstergebilimsel olarak çözümlenerek yazarın anlatıları eyleyen modeline göre analiz edilmiştir. Anlatıların derin ve yüzey yapıları incelenerek, metin tahlili noktasında literatürümüze katkı sunmak amacıyla klasik usullerden farklı bir çözümleme yöntemi denenmek istenmiştir. Anahtar Kelimeler: Göstergebilim, Greimas, Eyleyenler Modeli, Sabahattin Ali

Dilek Kocabıyık
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Şevket Bulut'un hikâyelerinde gelenek, toplum ve dinî inançlar

Şevket Bulut, Türk hikâyeciliğinde yerli ve geleneksel temaları işleyen bir Cumhuriyet Dönemi hikâyecisidir. Hikâyelerde mekân, sınırlı bir bölgede geçmektedir. Kilis ve Maraş bölgesinde yaşayan insanların yaşam şartlarını, farklı insan tiplerini, gerçekçi ve gözleme dayalı üslupla kaleme almaktadır. Çalışmada Bulut'un hikâyeleri, metne dayalı bir bakış açısıyla tematik olarak irdelenmiştir. Bu çerçevede yazarın hikâyeleri gelenek, toplumsal değerler ve dinî inançlar düzleminde incelemeye tabi tutulmuştur. Tezin birinci bölümünde hikâye türünün genel çerçevesi çizilmiştir. İkinci bölümde yazarın yaşam öyküsü, hikâyeciliği ve eserleri tanıtılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde incelemeye tabi tutulan hikâyeler, geleneksellik ve yerlilik, dördüncü bölümünde söz konusu bölgedeki toplumsal değerlerin yozlaşması, insan ilişkileri ele alınmıştır. Beşinci bölümde hikâyelerin geçtiği mekânlarda yaşayan bireylerin dinî inançları ve ritüelleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Yaşadığı coğrafyayı çok iyi bilen Bulut, halkın dinî, toplumsal sorunlarını hikâyelerine aktarmıştır. Hikâyelerin olay örgüleri yaşadığı coğrafyayla sınırlı kaldığından yerel hikâyeci olarak değerlendirilmiştir.

Esra İlbaş
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Millî Kütüphanede 06 Mil Yz A 3056 numarada kayıtlı şiir mecmuasının transkripsiyonlu metni ve Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP) göre tasnifi

Edebî eserlerin derlenmesi, korunması ve yayılmasını sağlayan mecmûalar, bünyelerinde barındırdıkları zengin malzeme ile edebiyat tarihi açısından büyük önem taşımaktadır. Mecmûalar edebiyat dışındaki konuları da içermektedirler. Bu özellikleri onlara yalnızca bir edebî metin koleksiyonu değil, aynı zamanda derlendikleri dönemin sosyal, kültürel ve dinî yapısını yansıtan birer ayna niteliği vermektedir. Sözlü kültürün yazıya geçirilmesinde, halka ve sonraki yüzyıllara aktarılmasında birer vasıta olan mecmûalar üzerine yapılan araştırmalar günümüzde artarak devam etmektedir. Bu çalışmanın konusu, Ankara Millî Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu'nda 06 Mil Yz A 3056 demirbaş numarasıyla ve "Mecmûʿa-i Eşʿâr ve Edʿiye ve Fevâ'id" ismiyle kayıtlı mecmûanın transkripsiyonlu metni ve "Mecmûaların Sistematik Tasnifi Projesi'ne (MESTAP)" göre tasnifidir. 21 manzumenin yer aldığı mecmûada mensur bölümler, Arapça sure ve dualar, ayrıca tespit edemediğimiz bir dilde yazılmış kısımlar mevcuttur. Çalışmanın "Giriş" bölümünde mecmûnın tanımı, önemi, özellikleri ve tasnifine değinilerek "Mecmûaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)" hakkında bilgiler verilmiştir. "Birinci Bölüm"de mecmûanın fizikî özellikleri ve muhtevasının tanıtımına yer verilmiştir. Metinde mahlası bulunan, mahlası olmayıp kime ait olduğu tespit edilen şiirler, nazım şekilleri, şiirlerde kullanılan ölçüler ve kalıpları; şairler ve şairlerin yaşadıkları yüzyıllar tablolar halinde gösterilmiştir. "İkinci Bölüm"de mecmûanın transkripsiyonlu metnine ve metnin kuruluş yöntemine yer verilerek şiirlerin yayınlanan divanlarla, divanlarda bulunmayanların ise elde edilen çeşitli kaynaklarla karşılaştırılması yapılmış ve tespit edilen farklar dipnotlarda belirtilmiştir. "Üçüncü Bölüm"de MESTAP tablosu yer almaktadır. "Dördüncü Bölüm"de mecmûada yer alan şairlerin biyografileri ele alınmıştır. Ayrıca çalışmanın sonunda mecmûanın tıpkıbasımına yer verilmiştir.

Fatma Sever Üçkardeş
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Cevdet Karal'ın şairliği ve şiirleri üzerine bir inceleme

1980 sonrası Türk şiirinde toplumsal dönüşümün etkisiyle şiir anlayışları çeşitlenmiş, şairler de kendi iç dünyalarını ve dış gerçekliği daha derinlemesine işleme fırsatı yakalamışlardır. Bu bağlamda, modern Türk şiirinin önemli isimlerinden biri olan Cevdet Karal, kendine has şiir dili ve tematik yelpazesiyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Cevdet Karal'ın yayımlanmış sekiz şiir kitabında yer alan şiirleri incelenmiş ve bu incelemelerden hareketle şairin edebî görüşü ve şairliği üzerine tespitlerde bulunulmaya çalışılmıştır. Karal'ın şiirlerinin ana izleğini varoluş sancısının beraberinde getirdiği ontolojik/teolojik olgu ve sorgu, metafizik tedirginlik ve gerilim, inanç dizgesi (varlık, insan doğası, evren ölüm, Tanrı) benliğin odağında yer alan kendilik kaygısı, içe kapanma ve salt arayış ile bireyin çıkmazları ve kendisi ile yüzleşmesi, ölüm, aşk, gelenekle modernlik arasında sıkışan modern insanın anlam ve inanç krizi, duygu düşünce açmazında (çıkmazında) estetiğe dönüşen deneyim, sosyal ve politik eleştiri karşısında bireyin anlaşılmama ve duyarsızlaşmaya maruz kalması oluşturmaktadır. Gelenekle modernlik arasında kalan/sıkışan çağdaş insanın anlam ve inanç krizini diğer temlerle harmanlayarak şiirlerinde anlatan Karal, insanın kendi içinde ezilişinin bir çığlığı olmuş, bunu da şiir vasıtası ile vurgulamaya çalışmıştır. Cevdet Karal'ın şiirlerindeki biçim, dil ve üslûp, geleneksel kalıplardan bilinçli bir sapma göstererek şairin özgün poetikasını inşa eder. Şiirlerindeki biçim, dil ve üslûp tercihleri, Türk şiirinde yalınlık ve içtenliği temel alan, ancak sözdizimi aracılığıyla biçimsel farklılığı koruyan bir çizgiyi temsil eder. Şair, serbest yapı ve günlük dilin samimiyetini kullanarak okurla güçlü bir empati kurarken, devrik cümleler ve özgün imgeler aracılığıyla metinlerine derinlik ve sanatsal yoğunluk katar. Bu üç unsurun uyumlu etkileşimi, Karal'ın şiirini çağdaş ve ayırt edici bir sese dönüştürerek, onu kendi kuşağının önemli temsilcilerinden biri haline getirmiştir. Anahtar Kelimeler: Cevdet Karal, 1980 Kuşağı Türk Şiir, Kaşgar

Ayşe Karataş
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Sehâbî Dîvânı'nda şahsiyetler

Sehâbî, XVI. yüzyılda yaşamış divan şairlerinden birisidir. Gazelleri ile döneminin dil ve edebî üslubunu başarı ile temsil etmiştir. Divan ve Tedbîr-i İksîr isimli bilinen iki eseri vardır. Sehâbî Divan'ı; dibace, kasideler, gazeller, manzum tarih, rubâîler, muhammes ve eserin bitiriliş tarihi ile ilgili bir kıt'a gibi çeşitli nazım şekillerinden meydana gelen mürettep bir divan özelliği taşır. Sehâbî, bu eserinde tarihî ve efsanevî özellikleri ile ön plana çıkan şahsiyetlerden; Arap, Türk ve Acem şairlerden; peygamber şahsiyetlerden, mutasavvıflardan ve dinî kitaplarda adı geçen birçok önemli isimden bahseder. Bu şahsiyetleri şiirlerine alarak memduhu över, şiirinin anlamını güçlendirir ve önem atfettiği bazı kişilikleri anmaya gayret gösterir. Bu çalışmada ele alınan şahsiyetler, şairin beyitleri ile ele alınıp günümüz Türkçesi ile sadeleştirilerek ilgili kişiliklerin yaşam öyküleri ile beraber değerlendirilmiş ve divan şiirinin estetiği ile karşılaştırılmaya çalışılmıştır.

Mahir Ceran
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Türkmen (Doğu Oğuzca) ağızlarındaki alıntı kelimelerin incelenmesi

Türkmenistan başta olmak üzere İran, Afganistan ve Orta Asya'daki diğer Türk Cumhuriyetleri içinde varlık gösteren Yaka Türkmenleri, yaşadıkları geniş coğrafya dolayısıyla akraba olan ya da olmayan farklı halklarla temas hâlindedir. Bu temaslar neticesinde Türkmencenin çeşitli ağızlarında başta Arapça, Farsça, Moğolca ve Rusça olmak üzere birçok yabancı dilden ödünçlenmiş kelimeler yerleşik hâle gelmiştir. Bu tez çalışması, Türkmen ağızlarındaki ödünçlemeleri incelemeyi amaçlamaktadır. İnceleme kapsamında kelimelerin anlam kökenleri, geçiş kanalları ve ağız içi fonetik evrimleri incelenecektir. Türkmenler tarafından Teke, Ersarı, Yomut, Sarık, Salır ve Göklen gibi başlıca Türkmen boylarına ait ağızlardan derlenen veriler, yazılı derleme sözlüklerinden elde edilmiştir. Ulaşılan sonuçlar, Türkmence ağızlardaki alıntı kelimelerin yalnızca biçimsel değil, muhtelif kültürel izler taşıdığını göstermektedir. Çalışmanın amacı, alıntı sözcüklerin sınıflandırılmasında tarihî ve filolojik yaklaşımı temel alarak Türkmence ağız verilerini etimolojik düzeyde çözümlemektir.

Ayberk Furkan Demirel
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Türkçede büyütme kategorisi

Dil bilimde anlam, içerik ve işlev açısından genellikle küçültmenin karşıtı olarak değerlendirilen büyütme kategorisi, değerlendirici morfolojinin kapsamı içerisinde ele alınmaktadır. Birçok dilde ortak özellikler taşısa da bu yapıların oluşum ve kullanım amaçları çeşitlilik gösterebilmektedir. Büyütme yapıları; yalnızca nesnelerin veya durumların büyük olduğunu ifade etmekle kalmayıp aynı zamanda küçümseme, aşağılama, samimiyet, saygı, şefkat, acıma, abartı, ironi gibi duygusal ya da söylemsel tutumları da yansıtan çok yönlü işaretleyiciler olarak işlev görmektedir. Bu çalışmada büyütme (augmentation) kategorisi Türkiye Türkçesi odağında öncelikle eşzamanlı bir yaklaşımla, gerekli görüldüğünde artzamanlı verilerle desteklenerek ele alınmaktadır. Araştırmada büyütme yalnızca yüzey yapıda görünür olan oluşumlar üzerinden değil, derin yapıda taşıdığı anlam genişlemeleri ve işlevsel çeşitlilik üzerinden de değerlendirilmeye çalışılmıştır. Büyütme kavramı dünya dillerinde kimi zaman bu işlevi doğrudan üstlenen biçimbirimlerle kimi zaman ise çok işlevli sözcük ya da sözcük gruplarıyla temsil edilmektedir. Türkçede ise büyütme; fonetik, morfolojik, leksik, sentaktik ve metaforik düzeylerde çoğu zaman da mevcut dil unsurlarının çok işlevlik kazanmasıyla ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda büyütme yapılarının dildeki işlevi ele alınmış hem niceliksel hem de niteliksel artış ifade ettiği durumlar sınıflandırılmıştır. Büyütmenin anlamsal, pragmatik ve söylemsel olarak ön plana çıktığı görülmüştür.

Hamiye Gül
Samsun Üniversity · Institute of Graduate Studies
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Yunus Emre Divanı'nda söz yapımı

Bilindiği gibi birçok dilde sınırlı söz yapım yoluyla sınırsız sözcük oluşturmak mümkündür. Dillerde sözcük oluşturmanın ve yabancı sözcüklere uygun karşılığın bulunması amacıyla farklı söz yapım yollarından yararlanılmaktadır. Türkçede de bu amaç doğrultusunda pek çok söz yapım yolu kullanılmaktadır. Türkçenin tarihî dönemlerinde bu yollardan bazıları daha yaygın kullanılırken bazılarına ise daha az başvurulmuştur. Türkçenin tarihî metinlerinde bulunan söz yapım yollarının ve bu yolların sıklıklarının belirlenmesi alanımız için önemlidir. Bu tezde Eski Anadolu Türkçesinde kullanılan söz yapım yolları hakkında bir düşünce vererek Eski Anadolu Türkçesinin dolayısıyla Türkçenin söz yapımındaki zenginliğini ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda döneminin önemli eserlerinden biri olan Yunus Emre Divanı incelenmiştir. Divan'daki sözler, söz yapım yollarına göre sınıflandırılmıştır. Sonuç bölümünde ise elde edilen veriler ışığında Divan'da tespit edilen söz yapım yolları ve bu yollar ile oluşturulmuş madde başı söz sayısı verilmiştir.

Eski Anadolu TürkçesiSöz yapımıYunus Emre
Ecem Polat
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Nazlı Eray'ın hikâye ve romanlarında Ankara'nın kentsel bellek mekânları

Bu çalışmanın amacı, toplumsal bellek kavramının alt kavramlarından olan ve kent mekânının belleği aktarım ve yansıtma biçimlerine odaklanan kentsel bellek kavramını Nazlı Eray'ın (1945-) eserlerinde incelemek, Türk edebiyatı metinlerinde henüz araştırılmamış olan kavramı alana getirmek ve Nazlı Eray'ın Ankara özelindeki kent deneyimini ve algısını ortaya koymaktır. Türk edebiyatında fantastik edebiyatın olgun örneklerini veren, postmodern anlatı tekniklerinden de faydalanarak düş ile gerçeğin sınırlarının yok olduğu sanatıyla büyülü gerçekçiliğin ilk örneklerini veren Nazlı Eray'ın hikâye ve roman türündeki eserleri tercih edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Nazlı Eray'ın hayatı, sanat yaşamı ve eserleri; ikinci bölümünde toplumsal bellek, bellek-mekân ilişkisi ve kentsel bellek kavramları ile kentsel bellek mekânı olarak Ankara; üçüncü bölümde ise eserlerde tespit edilen bellek mekânları ele alınmıştır. Çalışmanın verilerin yorumlandığı ve örnekleme yönteminden faydalanılan üçüncü bölümünde, Nazlı Eray'ın kenti toplumsal bellek mekânlarında ancak sıklıkla bireysel deneyimlerinden faydalanarak algıladığı, kentin işlevde olan ya da olmayan pek çok bellek mekânına yer verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Kentin sürekli yeni anlamlar kazanan, değişip dönüşen yapısı doğrultusunda yazarın da kent imgesi, anı, gösterge, beden pratikleri, deneyim ve yaratım gibi odaklara başvurarak kendi kentine yüklediği anlamlar araştırılmıştır. Çalışmada ayrıca, bir rota deneyimleyicisi olan Nazlı Eray'ın eserlerinde geçen kentsel bellek mekânlarının haritalandırma çalışması yapılmış, böylece verilerin görsel incelemesine de yer verilmiştir. Anahtar sözcükler Nazlı Eray, Ankara, toplumsal bellek, kentsel bellek, kent imgesi, Maurice Halbwachs.

Ayşen Alpasar
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Divan şiirinde telmih (16. yüzyıl)

Divan şiirinde en sık kullanılan edebî sanatlardan biri olan telmih; hemen her eserde karşılaştığımız, şiirin anlaşılmasında önemli rol oynayan bir sanattır. Geçmişteki meşhur bir kişiye, olaya, esere vb. yapılan anımsatmalar aynı zamanda az sözle çok şey anlatma imkânı sunarak anlama derinlik kazandırır. Bununla birlikte efsanevi-mitolojik kişiler ve varlıklar, peygamber kıssaları, ayetler, hadisler, tarihî kişiler gibi kaynaklardan beslenmesi yönüyle telmih, geleneğin aktarımını da sağlar. Bu tez çalışmasında diğer İslâmî edebiyatlarda olduğu gibi divan şiirinin anlaşılmasında ve kültür aktarımında önemli bir yere sahip olan telmihin; tanımından başlanarak terim olarak incelenmesi, işlevlerinin ön plana çıkarılması, telmih konularının ve divanlarda ne sıklıkla kullanıldığının belirlenmesi ile birlikte bir telmih sözlüğü oluşturulması amaçlanmıştır. Telmih konularının belirlenmesi ve sözlüğünün hazırlanması için divan şiirinin zirve dönemi olan 16. yüzyıl esas alınarak on dokuz divan üzerinden tarama yapılmış ve tespit edilen telmih örnekleri konularına göre tasnif edilmiştir. Tespit edilen konular sekiz başlık altında ele alınarak açıklanmış ve örnek beyitlere yer verilmiştir. Tarama sonucu elde edilen beyit sayılarından yola çıkılarak telmihin 16. yüzyıl divan şiirinde kullanım sıklığı; şairler, konular ve nazım şekilleri çerçevesinde ele alınıp grafik ve tablolar ile gösterilmiştir. Çalışmanın sonunda ise beyitlerden hareketle telmih edilen konuyu çağrıştıran kelimelerin telmih bağlamında açıklanması ile telmih sözlüğü ve dizini oluşturulmuştur. Anahtar Sözcükler: Divan şiiri, 16. yüzyıl, edebî sanatlar, telmih, telmih sözlüğü, gönderme.

Emine Sıdıka Toptaş
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

İki eser bağlamında Eski Anadolu Türkçesi bitki adları üzerine biçim ve anlam incelemesi

Bu tez, 14. yüzyılda Eski Anadolu Türkçesi ile yazılan tıp metinleri içerisinde önemli bir yere sahip olan "Edviye-i Müfrede" ve "Müntahab-ı Şifa" adlı iki eserde geçen bitki adlarının derlenmesi ile oluşturulmuştur. Çalışma busözcüklerdenDerleme Sözlüğü'ndebulunan bitki adlarını belirlemeyi, sözcüklerin biçim ve anlam özelliklerinin incelenerek dönemin bitki adları seçimi konusunda fikir edinmeyi amaçlar. Çalışmanın ilk bölümde terim tanımı verilerek terimlerin özellikleri incelenmiştir. İkinci bölümde, 14. yüzyıl Anadolu sahasına ait Türkçe tıp metinlerinde kullanılan bitki adları ve bu metinlerin kaynakları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, kaynak metinlerde tespit edilen bitki adları türüne göre, hayvan adları, organ adları, renk adlarıyla oluşmalarına göre gruplandırılmıştır. Oluşturulma biçimlerine göre de isim tamlaması biçiminde, sıfat tamlaması biçiminde ve tek sözcükten oluşmalarına göre bölümlere ayrılmıştır. Yine bu bölümde derlenen sözcükler kökenlerine göre gruplandırılmıştır. Son olarak bu adların Derleme Sözlüğü'ndeki karşılıkları belirlenmiş ve alfabetik sırayla verilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, 14. yüzyılda bitki adlandırmalarının zenginliğini ve çeşitliliğini ortaya koyarak gelecekte yapılacak çalışmalara kaynak olma potansiyeline sahiptir.

Edanur Sağlam
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

19. yüzyıl Türk romanında kadının gündelik yaşamı

Bu çalışmada 1851-1900 tarihleri arasında yayımlanmış, basılı Osmanlı-Türk romanında kadınların gündelik yaşamı incelenmiştir. Bu bağlamda Ahmet Mithat, Fatma Aliye, Mehmet Celal, Vecihî, Halit Ziya Uşaklıgil, Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın eserleri başta olmak üzere on dokuzuncu yüzyılda kitap halinde basılmış yüz yirmi bir roman incelenmiştir. Modernleşmeyle beraber kadınların gündelik yaşamı ve rutinleri değişmeye başlamıştır. On dokuzuncu yüzyılın ilk dönem romanlarında daha yüzeysel anlatılan kadının gündelik yaşamı yüzyılın sonuna doğru çeşitlenmeye ve evden ev dışına doğru genişlemeye başlamıştır. Tezde kadınların gündelik yaşamı üç ana bölüm çerçevesinde incelenmiştir. Birinci bölümde kadınların romanlarda hangi rollerde karşımıza çıktığı, bu rollerin gündelik yaşamlarına etkisi değerlendirilmiştir. Bu bağlamda anne, eş, evlat, kardeş, sevgili, dadı ve irili ufaklı bütün kadınlık rolleri üzerinde durulmuştur. Bu rollerle bağlantılı olarak ortaya çıkan iktidar ve çatışma, aynı adam için mücadele eden kadınlar, gelin-kaynana, anne-kız, anne-oğul merkeze alınarak işlenmiştir. İkinci bölümde ise ilk dönem romanlarında kadınların zamanının büyük bir bölümünü geçirdiği ev içi yaşam konusu irdelenmiştir. Kadınların gündelik yaşamını oluşturan ev işleri, ev idaresi, kocaya karşı sorumluluklar, çocuk bakımı, yaşlılarla ilgilenme, temizlik-yemek-sofra hazırlama konuları üzerinde durulmuştur. Ayrıca kadının ev içinde kendine ait odası, yaşına, evdeki konumuna, evli veya bekâr oluşuna göre ele alınmıştır. Ev işlerinden arta kalan zamanda kadınların ev içi boş zaman etkinlikleri de okuma, çeşitli ev içi eğlenceler düzenleme, dikiş-nakış, bahçeyle ilgilenme, sokağı izleme, müzikle geçen zaman olarak detaylı bir biçimde incelenmiştir. Üçüncü bölümde kadının kamusal yaşamdaki varlığı üzerinde durulmuştur. Kadının ev içi ve ev dışı eğitimi, komşuluk, yolculuk, alışveriş ve çalışma yaşamı sayesinde kamusal alandaki varlığı ile mesire ve gezinti yerlerindeki, kırsal yaşamdaki ve diğer kamusal alandaki gündelik yaşamı ortaya konulmuştur. On dokuzuncu yüzyıl romanında kadınların ev içinde başlayan gündelik yaşamının sahip oldukları rollere göre şekillendiği, yüzyılın sonunda ev dışına doğru genişlediği ve modernleşmenin etkisiyle ev içi-ev dışı yaşamın çeşitlendiği görülür.

19. Asır Türk Edebiyatı TarihiEdebiyat
Cennet Altundaş
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Hatırat ve mektuplar üzerinden Avrupa medeniyetini anlamak (1830-1923)

Bu çalışmada, Erken Cumhuriyet ve Geç Osmanlı döneminde yaşamış Osmanlı entelektüellerinin kendi yaşamlarından tanıklıklarla yaklaşık yüz yıl süren bu evrenin medeniyet haritası ortaya çıkarılmıştır. Tanzimat dönemi, Osmanlı entelektüellerinin büyük zihniyet değişikliği yaşadığı bir dönemdir. Bu zihniyet değişikliğinin kökeninde Avrupa ile farklılaşan ilişkilerin etkisi büyüktür. Bu nedenle çalışma, Tanzimat döneminde 1837 yılında Avrupa'ya gönderilen Sadık Rifat Paşa'nın Batı ile ilgili ilk gözlemleriyle başlamıştır. Osmanlı entelektüellerinin Avrupa'yı nasıl anladıkları genellikle göz ardı edilen ve ikincil bir önem atfedilen hatırat ve mektuplar üzerinden yani birinci elden bilgilerle meydana çıkarılmaya çalışılmıştır. Yazarların bu tanıklıkları tarihi gerçeklikleri ve kırılma noktalarını anlamak açısından önemlidir. Avrupa medeniyeti yazarların hatırat ve mektuplarında kronolojik sırayla, Tanzimat devrinde sivilizasyon ve medeniyet, II. Abdülhamid döneminde terakki ve II. Meşrutiyet döneminde ise inkılap sözcüğüyle karşılanmıştır. Sözcüklerin dildeki değişimi belli bir sistemi takip etmektedir. Bu sistem, devrin siyasi ve toplumsal olaylarıyla yakından ilintilidir. Çalışmada bu sözcüklerin arkasında yatan zihniyet değişmelerinin, önemli kırılma noktalarının, Türk edebiyatını besleyen Batılı fikir akımlarının üzerinde durulacaktır.

Batı medeniyetiDoğu medeniyetiHatırat+7
Kübra Fatma Dursun Önen
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Türk romanında ensest (1990-2010)

"Türk Romanında Ensest (1990-2010)" başlıklı bu tezin amacı bir cinsel istismar türü olarak ensestin başlangıçtan bugüne Türk romanına aksedişini göstermek ve farklı romanlar üzerinden ensestin ele alınış şekillerini ortaya koymaktır. Girişte cinsel istismar, ensest, endogami ve egzogami kavramlarının sosyolojik ve antropolojik yönleriyle tanımlamaları yapılmıştır. Birinci bölümde bu kavramlardan hareketle ensest çeşitleri, ensest ve cinsel istismarda risk faktörleri, ensestin ortaya çıkmama nedenleri ve son olarak ensest ve cinsel istismarın etkileri ortaya konularak kuramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. İkinci bölümde ensestin Türk romanındaki görünümüne otuz dört roman incelenerek yer verilmiştir. Türk romanının başlangıcından bugününe kadar olan süreçte ensest ve cinsel istismar olgusunu eserlerinde işleyen yazarların konuya yaklaşımları aydınlatılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde Türk romanında ensest ve cinsel istismarı işleyen romanlara bir örnek olarak Turgut Özakman'ın Korkma İnsancık Korkma adlı romanı yenge-yeğen ensesti bağlamında incelenmiştir. Dördüncü bölüm İnci Aral'ın kaleme aldığı Yeşil adlı romanın amca/yeğen ve aynı zamanda üvey-baba kız ensesti çerçevesinde değerlendirilmesini içermektedir. Beşinci bölüm Ayşe Özmen'in kaleme aldığı Sen Gülerken'de görülen çoklu ensest olgusunun incelenmesinden oluşmaktadır. Altıncı bölüm Şebnem İşigüzel'in Kirpiklerimin Gölgesi adlı romanında işlenen ağabey-kardeş ensesti ve cinsel istismarın farklı biçimlerinin değerlendirilmesini kapsamaktadır. 1990 ve 2010 yılları arasında yayımlanan dört roman, olay örgülerinden hareketle ensestin yaşanmasına zemin hazırlayan risk faktörleri, ensestin ortaya çıkmama nedenleri, anne-kız ilişkileri, ensestin etkileri, ensest ve cinsel istismarın diğer görünümleri ve toplumsal eleştiriler başlıkları altında incelenmiştir.

Cinsel istismarEnsestTürk romanı
Serenay Coşkun
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Nev'izâde Atâyî'nin Sohbetü'l-Ebkâr mesnevisinde ahlâkî esaslar

Hayatın her alanıyla ilgili kuralları içeren ahlâk, felsefe ve edebiyatın en eski konularındandır. Ahlâkî ögeler barındıran eserler, sözlü edebiyatın başlangıcından bu yana var olmuştur. Divan edebiyatı, ahlâkî-öğretici eserler bakımından zengin bir geçmişe sahiptir. Divan edebiyatı geleneğinde, hem özellikle ahlâkî meseleler üzerine eğilen öğütlerden oluşan nasihat-nâme türündeki müstakil eserlere hem de başka türde eserlerin içlerine yereştirilmiş nasihatlere rastlanmaktadır. Nev'izâde Atâyî'nin Sohbetü'l-Ebkâr adlı eseri de dinî-tasavvufî ve ahlâkî konularda yazılmış öğretici bir mesnevidir. Bu çalışmada; Nev'izâde Atâyî'nin Sohbetü'l-Ebkâr'da işlediği ahlâkî esaslar incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmada, mesnevide işlenen konular, ilgili konu hakkında eserden seçilen beyitler çerçevesinde açıklanarak anlatılmıştır.

AhlakDivan edebiyatıMesnevi+2
Neslihan Ece Mazıcıoğlu
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Rauf Mutluay'ın eleştirmen kimliği

Eleştiri; yargılama, kritik etme, hüküm verme ve inceleme işidir. Türk edebiyatı dönemlerinde münakaşa, muahaze, mübahase, takriz, mukakeme, intikad ve tenkid kelimeleri kullanılmış ve eleştiri şeklinde son halini almıştır. Cumhuriyet döneminde eleştirinin iki temel koldan ilerlediği görülür. Bunlar birbirine zıt olan izlenimci ve nesnel eleştiridir. Bu dönemde 1950'lere kadar izlenimci eleştiri hakimken daha sonra nesnel eleştiri anlayışı görülmeye başlanır. Rauf Mutluay da öznel ve nesnel eleştiri anlayışları arasında kalan ve eserlerinde her ikisinden de veriler bulunan bir eleştirmendir. Bu çalışma giriş, dört ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte eleştirinin Cumhuriyete kadar olan gelişimi, Cumhuriyet dönemi eleştiri ve Rauf Mutluay'ın konumu işlenmiştir. Birinci bölümde Rauf Mutluay'ın hayatına, yapıtlarına ve eleştiri anlayışına yer verilmiştir. İkinci bölümde Mutluay'ın 100 Soruda Türk Edebiyatı, 100 Soruda XIX. Yüzyıl Türk Edebiyatı (Tanzimat ve Servet-i Fünun), 100 Soruda Edebiyat Bilgileri ve 100 Soruda Çağdaş Türk Edebiyatı (1908-1972) eserlerinden hareketle nesnel eleştirmen kimliği ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Pas Demiri Yiyor, Bende Yaşayanlar, Yaz Dersleri ve Sebiller Su Vermiyor eserleri bağlamında öznel eleştirmen yönü incelenmiştir. Dördüncü bölümde 50 Yılın Türk Edebiyatı eseri bağlamında edebiyat tarihçiliği açıklanmıştır. Sonuç bölümünde ise Rauf Mutluay'ın, Cumhuriyet dönemi öznel ve nesnel eleştiri anlayışlarının tam ortasında kalan konuma sahip bir eleştirmen olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler Cumhuriyet Dönemi, Rauf Mutluay, eleştiri, nesnel eleştiri, öznel eleştiri.

Cumhuriyet DönemiEleştiriEleştirmenler+1
Sena Merve Köhnetarfun
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Türkçe türemiş isimlerde fosil isim ve fiil tabanları

Dil, insanlarla beraber varlığını sürdüren, onlarla beraber değişebilen, gelişebilen ya da eksilebilen bir oluşumdur. Durağan olmayan bu oluşumda bazı nadir durumlar gözlenir. Bir kelime kaybolmaya yüz tutmuşken bu sık rastlanılmayan durum gerçekleşir ve kelime fosil olarak adlandırılan kullanımla dilde varlığını sürdürür. Diğer bir deyişle fosil kelimeler, geçmişte bazı zaman dilimlerinde kullanılmış ancak günümüzde çeşitli sebeplerden ötürü kullanılmayan, varlıkları dahi bilinmeyen bazılarının ise kelime gruplarında kullanımı bulunan eski sözlük birimlerdir. Bu çalışmada Türkçe Sözlük'te (TDK, 2011) ve Kamus-ı Türkî'de (TDK, 2019) yer alan türemiş isimlerde fosil isim ve fiil tabanları tespit edilmiştir. Türkçe Sözlük ve Kamus-ı Türkî taranarak tespit edilen türemiş isimlerdeki fosil isim ve fiil tabanları, bunların hangi oranda fosilleşmeye uğradığı TUD'da (Türkçe Ulusal Derlem) yapılan içerik taramasıyla hesaplanmış ve Türkçenin tarihî dönemleri incelenerek kelimelerin köken bilgisine yer verilmiştir. Ayrıca kelimelerin çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımlarına da değinilmiştir. Sonuç olarak Türkçe türemiş 31 kelimede fosilleşmiş isim ve fiil tabanları tespit edilmiştir.

Dil bilgisi-eylemDil bilgisi-isimFosil kelimeler+5
Kübra Yenice
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00