29
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Öğretmenlerin medya okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Bu çalışmanın temel amacı, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığınca seçmeli medya okuryazarlığı dersine girmekle yükümlü kılınan Sosyal Bilgiler, Türkçe ve Bilişim Teknolojileri öğretmenlerinin medya okuryazarlık düzeylerini ortaya koymaktır. Ayrıca çalışma içerisinde öğretmenlerin medya okuryazarlık düzeylerinin; yaş, cinsiyet, mesleki kıdem, öğrenim durumları, unvanları, branşları, medya eğitimi alıp almama durumları, günlük internet kullanım süreleri, günlük televizyon izleme süreleri ve düzenli gazete takip edip etmeme durumları gibi değişkenler açısından da incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada nicel yöntemlerden tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemi 2020 – 2021 eğitim – öğretim yılında Ağrı ilinde görev yapan 364 kişilik öğretmen grubundan oluşmaktadır. Çalışmada öğretmenlerin mevcut medya okuryazarlık düzeylerini tespit etmek ve veri toplamak amacıyla Karataş (2008) tarafından geliştirilen ve 2017 yılı itibariyle yeniden düzenlenip güncellenen "Medya Okuryazarlık Düzey Belirleme Ölçeği (MODBÖ)" kullanılmıştır. Öğretmenlerin demografik verilerini toplamak için de araştırmacı tarafından hazırlanan "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Çalışmada öncelikle elde edilen veriler ve ölçeğin geçerlik – güvenirlik durumları kontrol sürecine tabi tutulmuştur. Katılımcılara ait demografik veriler analiz edilerek tablolar halinde gösterilmiştir. Medya okuryazarlığına dair verilerin normallik dağılımlarını kontrol etmek amacıyla Kolmogorov Smirnov ve Shapiro Wilk testlerinden, histogram grafiklerinden ve çarpıklık – basıklık değerlerinden faydalanılmıştır. Yapılan analiz ve değerlendirmeler sonucunda, verilerin dağılımının normal olmadığı tespit edilmiş ve değişkenler arası farklılıkları kontrol etmek amacıyla nonparametrik testlerden Kruskall-Wallis ve Mann Whitney U testleri tercih edilmiştir. Çalışma sonuçları incelendiğinde, katılımcı öğretmenlerin genel medya okuryazarlık düzeylerinin 82,01 ortalama puan ile "Sıklıkla" ya da başka bir deyişle iyi düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Ölçülen alt boyutlar açısından bakıldığında ise "farkında ve bilgi sahibi olma" alt boyutu ile "yargılayabilme ve örtük mesajları görebilme" alt boyutunda katılımcı öğretmenlerin medya okuryazarlık düzeylerinin iyi seviyede olduğu ve genel ortalamaya eşit ya da ortalamanın üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Ancak medya mesajları ile ilgili olan "analiz edebilme ve tepki oluşturabilme" alt boyutu incelendiğinde, genel ortalamadan düşük kalındığı ve orta düzeyde bir medya okuryazarlığına sahip olunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma ile katılımcı öğretmenlerin medya okuryazarlık düzeyleri çeşitli değişkenler açısından da değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda öğretmenlerin medya okuryazarlığı düzeyinin cinsiyet, yaş, mesleki kıdem, unvan, branş, medya eğitimi alıp almama durumu ve televizyon izleme süresi gibi değişkenler açısından farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra öğretmenlerin öğrenim durumu, internet kullanım süresi ve düzenli olarak gazete takip edip etmeme değişkenleri açısından ise istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur.
KKTC 2018 Temel Eğitim Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan öğrenme çıktılarının üst düzey düşünme becerileri açısından değerlendirilmesi
Küreselleşen dünya sisteminde bireyin sistemin nitelikli bir parçası olabilmesi ve çağa ayak uydurabilmesi için birtakım becerilere sahip olması gerekmektedir. Günümüzde bu becerilerin okullarda planlı ve programlı bir şekilde öğrencilere kazandırılması zorunluluk haline gelmiştir. Üst düzey düşünme becerileri de okullarda öğrenciye kazandırılması gereken önemli becerilerdendir. Bu çalışma KKTC 2018 Temel Eğitim Türkçe Dersi Programı' nda yer alan öğrenme çıktılarını üst düzey düşünme becerileri bağlamında değerlendirme amacıyla yapılmıştır. Çalışma kapsamında öğretim programında yer alan 1. sınıftan 8. sınıfa kadar tüm sınıf düzeylerinde yer alan toplam 1002 öğrenme çıktısı değerlendirilmiştir. Nitel araştırma yöntemine göre gerçekleştirilen çalışmada veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesi tercih edilmiştir. Toplanan veriler, betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın güvenirliğini sağlamak amacıyla uzman incelemesi yapılmış ve % 91 oranında güvenirlik sağlanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen verilere göre öğretim programında üst düzey düşünme becerilerine yeterince ve eşit oranda yer verilmediği bulgusu saptanmıştır.
Gölgeleme tekniğinin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin dinleme ve konuşma becerilerine etkisi
Bu araştırma, gölgeleme tekniğinin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin (A2-B1) dinleme ve konuşma becerileri üzerindeki etkisini araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın amacını gerçekleştirmek ve araştırma sorularına cevap verebilmek için karma desen modellerinden yakınsayan karma yöntem şeklinde desenlenmiştir. Öğrencilerin dinleme ve konuşma becerilerini geliştirmek için gölgeleme tekniğinin uygulanmasında otantik dinleme-izleme materyallerinden faydalanılmıştır. Çalışma, 2022/2023 akademik yılında BAİBÜ TÖMER'de Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen 21öğrenci ile sürdürülmüştür. Uygulama toplam 14 hafta süresinde haftada iki ders saati olacak şekilde yapılmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında öğrencilerin A2-B1 kurlarındaki ses kayıtları, araştırmacı günlükleri ve çalışmanın sonunda uygulanmış yarı yapılandırılmış öğrenci görüşme formları kullanılmış ve verilerin incelenmesinde içerik çözümlemesinden faydalanılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında ise öğrencilere uygulama öncesi ve sonrası Yabancılar İçin Türkçe Dinleme Özyeterlik Ölçeği, Yabancılar İçin Türkçe Konuşma Özyeterlik Ölçeği ve Türkçe Öğrenme Tutum Ölçeği; uygulama öncesi, ortası ve sonunda Türkçe dinleme ve konuşma sınavları uygulanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile incelenerek JAMOVI paket programı ile değerlendirilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda gölgeleme eğitiminin öğrencilerin sesletim hatalarını sağaltmada, dinleme ve konuşma öz yeterliklerini, Türkçe öğrenme tutumlarını, dinleme ve konuşma becerilerini geliştirmede etkili olduğu tespit edilmiştir. Öğrenciler uygulama sonunda gölgelemenin dil öğrenme süreçlerini olumlu etkilediğini, bu ettkinliğin Türkçe hazırlıkta uygulanması gerektiğini fakat uygulamanın daha fazla etkinlik ve daha fazla ders saatinde uygulanmasını istediklerini ifade etmişlerdir. Uygulayıcı araştırmacı da öğrencilerin dil becerilerinin, duyuşsal giriş davranışlarının geliştiğini fakat uygulama süresince öğrenci kaygısı ve uygulamadaki sınırlı zamanla alakalı sorun yaşandığını gözlemlemiştir.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde sesletim eğitimi
Bu çalışmada, Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin sesletim becerilerinin bütüncül yaklaşım anlayışıyla parçalı ve parçalarüstü birimler yönünden geliştirilmesi ve bu gelişimin hem edimsel hem de bilişsel etkilerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışma karma yöntem modellerinden yakınsak karma yöntem şeklinde desenlenmiştir. Öğrencilerin sesletim becerilerini geliştirmek için sesletim eğitimi ile ilgili hazırlanan öğretim etkinlikleri bütüncül yaklaşıma göre tasarlanmıştır. Bunun için 2018-2019 eğitim öğretim yılında BAİBÜ TÖMER'de Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen 24 öğrenci ile çalışılmıştır. A1 kurundan başlayarak C1 kuru sonuna kadar 27 hafta boyunca haftada ikişer saat olmak üzere sınıf içi sesletim eğitimi uygulamaları yapılmıştır. Araştırmanın nitel veri toplama araçları öğrenci sesli okuma kayıtları, fMRI görüntüleri, uygulayıcı-araştırmacı günlüğü ve yarı yapılandırılmış öğrenci görüşme formudur. Nitel verilerin incelenmesinde içerik çözümlemesi tekniği kullanılmıştır. Öğrencilerin bilişsel gelişimlerini betimlemek için fMRI görüntüleri karşılaştırılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ise veri toplama araçları olarak Prozodik Okuma Ölçeği, Yabancılar İçin Türkçe Konuşma Özyeterlik Ölçeği, Türkçe Öğrenme Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Bu veri toplama araçlarından Prozodik Okuma Ölçeği ön test (A1), ara test (B1) ve son test (C1) olarak; diğer ölçekler ise ön test (B1) ve son test (C1) olarak uygulanmıştır. İstatistiksel çözümleme sonuçlarında sesletim eğitiminin öğrencilerde geliştirdiği yönler incelenmiştir. Yapılan çözümlemeler sonucunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: 1. A1 kurunda tüm öğrencilerin hatalı seslettiği ortak harf sayısı 20 iken; A2 kurunun sonunda 14 farklı harfe; B1 kuru sonunda 9; B2 kurunda 8 ve C1 kurunda ise yine 8 farklı ortak harfin hatalı sesletildiği belirlenmiştir. Bu sonuçlar bütüncül yaklaşıma göre hazırlanan sesletim eğitimi etkinliklerinin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin parçalı birimlerdeki hatalarını sağaltmada etkili olduğunu göstermiştir. 2. Sesletim eğitimi öncesi ve sonrasında fMRI tekniğiyle beyin görüntüleri alınan; ana dilleri Arapça, Fransızca ve Moğolca olan 9 öğrencinin bilişsel açıdan gelişim gösterdikleri görülmüştür. Serebellar bölgenin sesletim ile oksipital bölgenin ise okuduğunu anlama ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. 3. Öğrencilerin prozodik okuma ölçeğinden aldıkları puanların; B1 kurunda (ara test) A1 kurundan (ön test); C1 kurunda (son test) ise B1(ara test) kurundan anlamlı bir farklılıkla yüksek olduğu belirlenmiştir. 4. Bütüncül yaklaşıma göre hazırlanan sesletim eğitimi etkinliklerinin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin Türkçe öğrenme tutumlarını anlamlı farklılıkla geliştirdiği görülmüştür. 5. Bütüncül yaklaşıma göre hazırlanan sesletim eğitimi etkinliklerinin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin konuşma özyeterliklerini anlamlı farklılıkla geliştirdiği görülmüştür. 6. Öğrenciler, bütüncül yaklaşıma göre hazırlanan sesletim eğitimi etkinliklerinin okuma, yazma ve ses hatalarını azalttığı; sözcük dağarcığını ve sesletim gibi dil becerilerini geliştirdiği ve Türkçe öğrenmeyi kolaylaştırdığı görüşündedirler. Öğrenciler ana dillerinin etkisiyle bazı etkinlikleri yaparken zorlandıklarını, sesletim eğitimi için haftalık derslerin ve bireysel etkinliklerin artırılmasının onlar için yararlı olacağını belirtmişlerdir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin aile birliğine önem verme değerine ilişkin görüşleri
Sosyal bilgiler dersi bireylere yaşamsal değerleri kazandırarak topluma uyum sağlamasını ve yaşamla iç içe olmasını sağlayan bir derstir. Aile sosyal bilgiler dersinde değer eğitiminde yararlanılabilecek bir kaynaktır ve aile birliğine önem verme değeri dersin öğretim programında yer almaktadır. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler dersinde aile birliğine önem verme değerine ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerinin ortaya konulmasıdır. Araştırma karma araştırma desenlerinden açıklayıcı ardışık desene göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcıları 2022-2023 öğretim yılında Eskişehir il merkezindeki ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinden oluşmuştur. Araştırmanın nicel aşamasında 153 sosyal bilgiler öğretmenine anket uygulanarak nicel veriler toplanmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında ankete katılan 12 sosyal bilgiler öğretmeni ile yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilerek nitel veriler toplanmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizinde betimsel istatistik, nitel verilerin analizinde tümevarımsal analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersinde aile birliğine önem verme değerine yer verilmesinin öğrencilerin değerleri günlük yaşamla ilişkilendirmesini kolaylaştıracağı ve ailesi ile bağlarının güçlenmesini destekleyeceği görüşünde olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca sosyal bilgiler öğretmenlerinin ailenin etkinliklere katılımının değer eğitiminin etkili olmasına katkı sağlayacağı görüşünde oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak sosyal bilgiler öğretmenlerine değerler eğitimi ile ilgili çeşitli uygulamalar gerçekleştirmeye yönelik hizmet içi eğitimler verilmesi ve sosyal bilgiler dersinde aile birliğine önem verme değerine yönelik uygulamaya dayalı araştırmalar gerçekleştirilmesi önerilebilir.
Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarının kuraklığa dirençli toplum oluşturma bağlamında incelenmesi
Yapılan araştırmada kuraklık ve ilişkili ögelere Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında ve ortaokul düzeyinde okutulan Sosyal Bilgiler ders kitaplarında nasıl yer verildiğinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç kapsamında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli anlayışına göre hazırlanan 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli anlayışına göre hazırlanıp 2024-2025 eğitim-öğretim yılında okutulmaya başlatılan 5.sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı ve 2024-2025 eğitim-öğretim yılında okutulan 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları incelenmiştir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ile desenlenmiş ve betimsel analiz kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi sonucunda Sosyal Bilgiler ders kitaplarında kuraklığa ilişkin doğrudan ve dolaylı ögelere yer verildiği görülmüştür. Fakat kitaplarda "doğrudan" kuraklık bir olayın "nedeni" ya da "sonucu" şeklinde belirtilmiştir. Nedenleri, sonuçları, bu sonuçların insan davranışlarına ve topluma etkisi ve bu etkileri en aza indirebilmek için yapılması gerekenler kitap içeriğinde yer verilmeyerek yeterince önemine vurgu yapılmadığına ulaşılmıştır. 5. ve 6. sınıf ders kitaplarında su konusuna dikkat çekilmiştir. Özellikle 5. sınıf ders kitaplarında günlük hayatta suyu israf eden sosyal davranışları azaltmaya yönelik bilgi grafiklerinin ve görsellerin yer aldığı görülmüştür. 7. sınıf ders kitabı bu konu içeriği bakımından eksik kalmıştır. Ders kitapları için kuraklığın bir olayın nedeni ya da sonucu değil de tek bir başlık altında ele alınması ve kitap içeriklerinin kuraklık özelinde zenginleştirilmesi önerilmektedir. 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında ise kuraklık ögesine rastlanılmamıştır. Dolayısıyla doğrudan kuraklığa ilişkin öğrenme çıktılarının ve ders sırasında neler yapılabileceğine dair süreç bileşenlerinin oluşturulması önerilmektedir.
Didaktik bir tür olarak tanzimat edebiyatında fabl
Fabl, amacı, karakter seçimi ve fantastik kurgusuyla öğütlü hikâyeye dayanır. Okura az zahmetle ahlakî ders verme amacında olan öğütlü hikâye, iletiyi hikâyenin sonunda açık bir şekilde bildirerek ahlaktan çok ahlakçılık sergiler. Fabl ise masalımsı anlatımıyla okuyucu kitlesini yalnız çocuklar olarak belirlemez. Bu sebeple ileti, zaman zaman okurun çıkarımına bırakılır. Dolayısıyla fablların öğütlü hikâyeler gibi kolayca okunabilir, iletisi rahatlıkla sezilebilir basit bir tür olmadığı; aksine çoğul okumalara uygun, derin içeriğe sahip yapılar oldukları ifade edilebilir. En eski anlatı türlerinden biri olarak fabl, Doğu ve Batı edebiyatlarında devlet adamı yetiştirme geleneğinden gelişerek eğitim alanının referanslarından olmuştur. Doğu'da ilk örneklerine eski Hint edebiyatında Pançatantra Masalları'nda rastlanan türün en eski ve ilginç bir örneği Beydeba'nın Kelile ve Dimne'sidir. Fablların Doğu'da dinî ve ahlakî eğitimin hizmetinde olduğunu gördüğümüz Gazalî'nin Risaletü't-Tayr ve Feridüddîn Attar'ın Mantıku't-Tayr adlı eserleri tasavvufî amaçla yazılmış vahdet-i vücud felsefesinin alegorik tarzda anlatıldığı eserlerdir. Mevlana'nın Mesnevi adlı eserini de bu grup içinde değerlendirmek gerekir. Konuları Mantıku't-Tayr ile aynı olan ancak farklı hikâyelerle bu eserin tercümesi sayılan Gülşenî'nin Gülşenname'si, Ali Şir Nevayi'nin Lisanu't-Tayr'ı, Mehmed Arif'in Ravzatu'tevhid'i, Zaifî'nin Gülşen-i Simurg'u, Fedaî Dede'nin Mantıku'l-Esrar'ı, Şemseddin Sivasî'nin Deh-Murg'u tasavvufun çetin yollarını kuşlarla sembolize ederek anlatan eserlerdir. Güvahî'nin Pendname'si fabl türüne örnek olabilecek hikâyelerle doludur. (Kurbağa-Akrep, Tilki ile Aslan, Ağustos Böceği ile Karınca, İki Kaz ile Bir Kurbağa, Keçi ile Koyun, Aslan ile Oduncu). XV. yüzyılda yazılan Şeyhî'nin Harname adlı eseri bu alanın diğer önemli bir eseridir. Batı edebiyatında ise Aisopos ve La Fontaine'in adıyla özdeşleşen fablların, bilinenilkörneğini "Atmaca ile Bülbül" öyküsüyle Hésiode vermiştir. Quintilien'e göre Hésiode, öğütlü hikâyenin mucididir ve onun Des Travaux et Des Jours (İşler ve Günler) adlı şiiri Batı'nın en eski fablıdır. 1859'da Şinasi'nin Tercüme-i Manzume'de yayımladığı yarı siyasî yarı felsefî tek fabl, Fransız edebiyatında olduğu gibi La Fontaine'i fabl çevirileriyle ilişkilendirilebilecek tek isim gibi gösterirken, Müntehabat-ı Eş'âr'da yayımladığı üç fabldan birinin Fénelon'un fabllarına yakınlığı La Fontaine'i fabl çevirilerinde tek kaynak olmaktan kurtarır. Söz konusu diğer iki fabl ise Şinasi'nin La Fontaine'e öykünerek yazdığı fabllar olarak belirir ki bu durum Tanzimat döneminde başka milli/telif fablların verilmiş olabileceğini düşündürmektedir. Nitekim Ahmet Mithat Efendi'nin Kıssadan Hisse, Kıssadan Hisse Alır Akiller adıyla Aisopos'tan yaptığı çevirilerinin yanında Fénelon ve Voltaire'e ait fabllara yer vermesi ayrıca yeniden yazdığı fablları da Kıssadan Hisse'de yayımlaması Tanzimat döneminde fabl türünde yazılmış başka eserlerin ortaya çıkarılıp incelenmesi gerekliliğini doğurmuştur. Yenileşme çabasında olan toplumlar ancak modern bir eğitimden geçtikten sonra ruhsal ve zihinsel olarak yeniliklere açık olabilir düşüncesinden hareketle Tanzimat döneminde eğitim alanındaki yenilikler müstakil eserler ve süreli yayınlarla hız kazanır. Fabllar, Recaizade Mahmut Ekrem, Muallim Naci, Manastırlı Mehmet Rıfat, Hacı Zahid gibi eğitimcilerin eserlerinde telif ve tercüme olarak yerini alırlar. Tür, Nabizade Nazım, Osman Rasih, Halil Edip, Ebuzziya Tevfik gibi önemli isimlerle gelişerek II. Meşrutiyet'e (1908) kadar çokça rağbet görür.
Yaratıcı okuma tekniklerinin okumayla ilgili çeşitli değişkenlere etkisi
Bu çalışmada, yaratıcı okuma tekniklerinin okuduğunu anlama başarısına, okuma tutumuna ve okuma iç motivasyonuna etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünde öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel bölümünde de görüşme tekniği kullanılmıştır. Çalışma grubunun seçiminde uygun örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında bir devlet okulunda altıncı sınıfta öğrenim gören 40 öğrenci (20'si deney grubu, 20'si kontrol grubu) oluşturmuştur. Uygulama sürecinde deney grubuna on hafta boyunca haftada üç ders saati olmak üzere, yaratıcı okuma tekniklerine göre planlanan etkinlikler, kontrol grubuna MEB 6.sınıf Türkçe ders kitabındaki okuma etkinlikleri yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak okuduğunu anlama başarısını belirlemek için Ülper, Çetinkaya ve Bayat (2017) tarafından geliştirilen okuduğunu anlama başarı testi, Karahan (2018) tarafından geliştirilen okuma tutumu ölçeği ve Kurnaz (2019) tarafından geliştirilen okuma iç motivasyonu ölçeği öntest, sontest ve kalıcılık testi olarak kullanılmıştır. Ayrıca öğretim sürecinin başında ve sonunda katılımcıların okuma becerisi derslerine ilişkin görüşlerini toplamak için deney grubundaki öğrencilere "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" uygulanmıştır. Nicel verilerin istatistiksel çözümleri için betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler için t testi ve karışık ölçümler için iki yönlü ANOVA ile yapılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Çalışmanın sonunda yaratıcı okuma teknikleri ile yapılan okuma becerisi derslerinin deney grubu öğrencilerinin okuduğunu anlama başarısı, okuma tutumu ve okuma iç motivasyonu kontrol grubu öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Yapılan görüşmelerle deney grubu öğrencilerinin okuma becerisi derslerine ilişkin görüşlerinin sürecin başındaki görüşlerine kıyasla oldukça olumlu olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonunda; yaratıcı okuma teknikleri ile yapılan okuma derslerinin okuduğunu anlama başarısını, okuma tutumunu ve okuma iç motivasyonunu arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır.
1968-2018 döneminde anayasal vatandaşlık anlayışının sosyal bilgiler ders kitaplarına yansıması
Bu çalışmanın amacı, 1968-2018 döneminde "Anayasal Vatandaşlık" anlayışının sosyal bilgiler ders kitaplarına ne ölçüde yansıdığını belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum deseni kullanılmıştır. Verilerin toplama ve tahlilinde doküman analizi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 1968- 2018 yılları arasında kullanılan Sosyal Bilgiler ders kitapları ve bu alanda yapılmış literatür çalışmaları oluşturmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem durumu, amaç-önem ve alt problemler; ikinci bölümde bağlamı güçlü oluşturabilmek adına vatandaşlık kavramının tarihsel süreçleri ile birlikte Anayasal Vatandaşlık kavramının kendisi üzerinde durulurken, üçüncü bölümde ise incelenen ders kitaplarının ilgili bölümleri Anayasal Vatandaşlık kavramı çerçevesinde ele alınıp kavram özelinde analiz edilmiştir. Yapılan literatür araştırmaları ve değerlendirmelerin ışığında vatandaşlık anlayışının 50 yıllık süre zarfını kapsayan 10 farklı eğitim dönemi içerisindeki süreci gözlemlenmiştir. Bu yıllar arasında vatandaşlık anlayışında her ne kadar değişimler yaşanmış olsa da vatandaşlık anlayışının özellikle Anayasal Vatandaşlık kavramı çerçevesinde henüz tam olarak efektif bir zemine oturmadığı belirlenmiştir. Yeni bir kavram ve yaklaşım olarak karşımızı çıkan Anayasal Vatandaşlık anlayışının, çok kültürlü, etnik çeşitliliğe sahip olan ülkelerde toplumsal mutabakat adına ciddi çözüm önerileri içermesine rağmen ülkemizde kavram üzerine yapılan araştırma ve tartışmaların sınırlılık gösterdiği tespit edilmiştir. Özellikle çok sayıda etnik kimliği bünyesinde barındıran, popülasyon olarak mozaik bir yapıya karşılık gelen bizim gibi ülkelerde yaşanabilecek olası karmaşalar ve bilumum toplumsal tehlikelere akılcı ve toparlayıcı öneriler sunmasıyla araştırmamızın konusu olmuştur. Bu çerçevede Anayasal Vatandaşlık kavramı, hem kendi içinde hem de 1968-2018 yılları arasındaki ders kitaplarına yansıması olarak etraflıca ele alınıp değerlendirme, tenkit ve önerilere tabi tutulmuştur. Anahtar Kelimeler: Vatandaşlık, anayasal vatandaşlık, ulus, devlet, hak, demokrasi, eşitlik, adalet, özgürlük, çoğulculuk, çok kültürlülük.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin coğrafi bilgi sistemlerine ilişkin algıları
Araştırmada Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) Hakkındaki Algıları ortaya konmak amaçlanmıştır. Coğrafya bilim dalı tarih boyunca insanın yaşadığı dünyayı tanımasına imkân sağlamıştır. İnsan ise bu sistemsel bilim dalından daha pratik bir şekilde faydalanabilmek için coğrafi bilgi sistemlerini ortaya çıkarmıştır. Bu sistem dünyanın birçok yerinde kullanılmakta olup ülkemizde de başta kendi alanında olmak üzere birçok düzeydeki derslerde öğretmenler tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Sosyal Bilgiler multi disipliner bir alan olmak üzere Coğrafya bilimi bu alanlardan biridir. Bu ilişki Coğrafi Bilgi Sistemlerini Sosyal Bilgiler Öğretmenleri için önemli bir konuma getirmiş durumdadır. Araştırmanın modeli nicel araştırmaya bağlı tarama modeli olarak belirlenmiştir. Adana ilinde görev yapan 480 Sosyal Bilgiler Öğretmeninden ölçek yoluyla veriler toplanmıştır. Bu veriler 5'li likert tipi CBS Algı ölçeği ile toplanmıştır. Ölçekten toplanan veriler SPSS 27 paket programıyla analize uygun hale getirilmiştir. Elde edilen verilerin sosyo-demografik bilgileri tespit edilip belirlenen değişkenlere T-testi ve Anova (Post-Hoc) testleri uygulanmıştır. Ortaya çıkan sonuç bize Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinden bazılarının CBS eğitimi aldığını ve bu kişilerin CBS Kavramı Algı ölçeğine daha pozitif cevaplar verdiğini göstermektedir. Bu durum diğer bazı değişkenlerde de ortaya çıkmıştır. Katılımcıların çalıştığı kurum, kurumun sosyo-ekonomik düzeyleri, materyal yeterliliği ve materyalleri kullanma sıklıkları gibi değişkenler arasında da anlamlı farklar ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlar ışığında öğretmen adaylarına veya öğretmenlere eğitim programları ve kurslar düzenlenmesi, Aktif görevdeki öğretmenlerin hizmet içi eğitimlerle desteklenmesi gibi bazı iyileştirilmeler yapılabilir.
Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi'nin eserlerinin kök değerler açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi'nin eserlerinin kök değerler açısından ı̇ncelenmesı̇dir. Araştırma nitel araştırmanın doğasına uygun bir şekilde yürütülmüş ve betimsel tarama modeli esas alınmıştır. Veri toplama tekniği olarak doküman analizi tekniğinden faydalanılan araştırmada, Filibeli Ahmed Hilmi'nin Â'mâk-ı Hayâl, Öksüz Turgut, Bâtınîler İblis Behmen ve Bütün Hikâyeleri adlı eserleri Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) yer alan kök değer esas alınarak incelenmiştir. Veri analiz sürecinde betimsel analiz tekniği tercih edilmiştir. Analiz sonucunda eserlerde yer alan kök değerlerin sıklığı tespit edilmiş ve her eser için farklı tablo oluşturulmuştur. Ardından kitaplardan alıntılanan örnek cümlelerle birlikte veriler yorumlanarak raporlaştırılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, Filibeli Ahmed Hilmi'nin incelenen eserlerinde, sevgi ve saygı değerinin en çok öne çıkan kök değerler olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında vatanseverlik, dostluk ve adalet gibi kök değerlerin farklı eserlerde ön plana çıktığı görülmektedir. Buna karşın dürüstlük ve sorumluluk değerleri eserlerin genelinde diğer değerlere nazaran daha az geçmiştir. Eserler değerlerin öğretimi bağlamında ele alındığında Â'mâk-ı Hayâl'de saygı ve sevgi; Öksüz Turgut' ta sevgi ve vatanseverlik; Bütün Hikâyeleri adlı eserde sevgi, vatanseverlik ve saygı; Bâtınîler İblis Behmen adlı eserde ise adalet ve dostluk değerlerinin öne çıktığı tespit edilmiştir. Söz konusu eserlerden alınacak bölümlerin, farklı değerlerin öğretimi bağlamında ders kitaplarında yer alabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Değer, Değerler Eğitimi, Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi, Türkçe Eğitimi
Yerel halkın bakış açısından Antalya'da turizmin kentsel doku ve yaşam üzerine etkileri
Turizm faaliyetleri bulundukları ortam üzerinde birtakım etkiler ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın amacı Antalya'da yaşayan yerel halkın turizmin kentsel doku ve yaşam üzerine etkilerine ilişkin görüşlerini ortaya çıkarmaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüşme yöntemi benimsenmiştir. Araştırmanın modeli durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Çalışmanın katılımcıları amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklem yöntemiyle belirlenmiştir. Çalışmaya 17 yetişkin birey katılmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu vasıtasıyla derlenmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda beş alt probleme ilişkin ortaya çıkan bulgular çeşitli kategoriler altında değerlendirmiştir. Katılımcıların turizm tanımlamalarına ilişkin, döviz kaynağı, tatil amacıyla bir yerden başka yere yapılan seyahat, ülkenin tanıtımına yönelik reklam aracı olması, geçim sağlamak için yapılan meslek ve yaşam tarzı olmak üzere beş tanımlama kategorisi elde edilmiştir. Katılımcıların geçmişte ve günümüzde Antalya'daki turizme ilişkin görüşleri; geçmişten günümüze kadar turizmde büyük gelişmeler olması, turizmde istenilen düzeyde gelişme yaşanmaması, turizmde çeşitliliğin artması, geçmişte altı ay yapılan turizmin tüm yıla yayılması ve daha önce Antalya merkezde yapılan turizmin taşrada da yapılmaya başlaması olmak üzere beş tanımlama kategorisi elde edilmiştir. Araştırma sonucu ortaya çıkan sonuçlara dayalı olarak araştırmacılara, yerel ve merkezî yöneticilere yönelik bazı öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Antalya, Sosyal Bilgiler, Turizm, Kültür, Değişim.
Türk dili ve edebiyatı eğitimiyle ilgili çalışmaların analizi: Bir meta-sentez çalışması
Bu çalışmanın amacı Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı (2018) uygulamaya geçtikten sonra yapılan lisansüstü tezlerinin (doktora) programın amaçlarına yönelik edebiyat öğretimine ne yönden hizmet ettiğini ortaya koymaktır. Araştırma da bu amaca uygun meta-sentez yöntemine göre gerçekleştirilmiş ve doktora tezlerinin Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programına uygunluğunu araştırmak için bu yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu belirlenirken Ulusal (YÖK) Tez Merkezi veri tabanından Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Anabilim Dalı ve Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Anabilim Dalı'nda tarama yapılmıştır. Detaylı tarama izinli verilen, durumu onaylanan, 2015-2018 yılları arasında yazılan doktora tezleri şeklinde yapılmış ve 5 doktora tezine ulaşılmıştır. Bu çalışmada doküman olarak Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı (2018) 5 tane doktora tezi incelenmiştir. Doktora tezlerinin Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı (2018) uygunluğuna bakılmıştır. Veri toplama tekniği olarak doküman incelenmesinden yararlanılmıştır. Araştırma amacıyla ilgili yazılı materyallerin incelenmesi için bu teknik kullanılmıştır. Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı (2018) ve 5 tane doktora tezi araştırma dokümanlarıdır. Verilerden hareketle bir sentez bulunmaya çalışılmış bunun için de dokümanlar incelenmiştir. Araştırmanın bulgularını genel bir çerçevede toplarsak bulgularımız Murathan Mungan romanlarında eğitsel unsurlar, Nazariyyât-ı Edebiyye adlı ders kitabı, akademik yazma, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi, Türk dili ve edebiyatı öğretmen adaylarının yetiştirilmesidir. Yapılan çalışmada doktora tezlerinin genelinde öğretim programını merkeze alıp çalışılmadığı sonucuna varılmıştır.
Cumhuriyet'ten günümüze sosyal bilgiler programlarında ekonomi konularının yeri
Cumhuriyet'ten günümüze değişen sosyal bilgiler programlarında ekonomi konularının yerinin incelenmesinin amaçlandığı bu araştırmada, Cumhuriyet dönemine ait 1924, 1926, 1930, 1936, 1948, 1962, 1968, 1971 ilkokul programları; 1931-1932, 1938, 1949, 1962 tarihli ortaokul programları; 1995, 1998, 2005 ve 2018 tarihli ilköğretim Sosyal bilgiler programları incelenmiştir. Bu programlarda ekonomi konularının yer aldığı 1968 öncesi Sosyal Bilgiler Programı kapsamında olan dersler, derslerin amaçları, konuları, konuların ders kitaplarına yansıması ve konuların oranı; 1968 sonrasında ise Sosyal Bilgiler Programları, amaçlar, üniteler, konular ve içerikleri belirlenmiştir. Araştırmanın konusunun tarihsel bir perspektife sahip olması nedeniyle tarama modeli içerisinde yer alan tarihsel yöntem kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen dökümanlar (1924'ten günümüze yayınlanmış olan Sosyal Bilgiler Programları) betimsel analiz yöntemine dayalı olarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçları genel olarak değerlendirildiğinde, 2005 Sosyal Bilgiler Programı ile multudisipliner bir yapının ortaya konulduğu kabul edilse de, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren sosyal bilgiler programlarının muhtevasında birçok disiplinin olduğunu söylemek mümkündür. Bu sosyal bilimler disiplinlerinden birisi de ekonomi'dir. Cumhuriyetten günümüze kadar yapılan ilkokul, ortaokul, ilköğretim Sosyal Bilgiler Programı ve Sosyal Bilgiler kapsamına giren tarih, coğrafya, hayat bilgisi, yurt bilgisi (yurttaşlık bilgisi) derslerinin programları incelendiğinde, "Ekonomi" ile ilgili konu ve kavramların yer aldığı görülmüştür. 1924'ten 2018'e kadar yayınlanan programlarda süreç içerisinde ünitelerin ve konularının dağılımı değişse de ders kitaplarına yansıyan içeriğin birbirine yakın olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Öğretimi, Öğretim Programı, Ekonomi
Mustafa Necati Sepetçioğlu'nun eserlerinin değerler eğitimi bağlamında incelenmesi
Bu araştırmanın amacı Mustafa Necati Sepetçioğlu'nun eserlerini değerler eğitimi bağlamında incelemektir. Araştırma betimleyici nitel desenli bir araştırma olup veri topla tekniği olarak doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmada, Mustafa Necati Sepetçioğlu'nun Kültür Dizisi I serisinde yer alan; Can Ocağında Pişen Aş, Dedem Korkut'un Kitabı, Karşılaştırmalı Türk Destanları, Kutsal Mahpus Ebu Hanife, Sonsuza Uyanan Taşlar ve Türk İslam Efsaneleri adlı kitaplar Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda (2019) yer alan kök değer esas alınarak incelenmiştir. Eserlerde yer alan kök değerlerin sıklığı tespit edilmiş ve her eser için farklı tablo oluşturularak verilmiştir. Ardından kitaplardan alıntılanan örnek cümlelerle birlikte veriler yorumlanarak raporlaştırılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, Kültür Dizisi I'de yer alan eserlerde, saygı, sevgi ve yardımseverlik değerlerinin en çok öne çıkan kök değerler olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında dostluk, dürüstlük, öz denetim, sorumluluk ve vatanseverlik değerleri farklı eserlerde ön plana çıkmıştır. Ayrıca adalet ve sabır değerlerinin eserlerin genelinde geçiş sıklığının az olduğu tespit edilmiştir. Eserler değerlerin öğretimi açısından ele alındığında, Türk İslam Efsaneleri eserinin saygı, sevgi ve yardımseverlik; Karşılaştırmalı Türk Destanları eserinin sevgi ve yardımseverlik; Can Ocağında Pişen Aş eserinin saygı ve sevgi; Dedem Korkut'un Kitabı eserinin saygı, sevgi ve yardımseverlik; Kutsal Mahpus Ebu Hanife eserinin saygı sevgi ve öz denetim; Sonsuza Uyanan Taşlar eserinin ise vatanseverlik ve sorumluluk değerlerinin öğretiminde kullanılabilecek nitelikte olduğu tespit edilmiştir.
Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında görsel-metin uyumu
Araştırmada, "Yeni Hitit Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2), İstanbul Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2) ve Gazi TÖMER'in Yabancılar için Türkçe (A1)-(A2) Temel Düzey Ders Kitabı" nda yer alan görsellerin metinlerle uyumunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2018–2019 yıllarını kapsayan yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarının A1 ve A2 seviyesi oluştururken; örneklemini, 2018 – 2019 yıllarını kapsayan Yeni Hitit Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2), İstanbul Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2) ve Gazi TÖMER'in Yabancılar için Türkçe (A1)- (A2) Temel Düzey Ders Kitabı oluşturmaktadır. Araştırmada sonucunda görsel ve metin uyumunu ortaya koyabilmek amacıyla "Resim – Metin İlişkisi Kategori Listesi" nden yararlanılarak, "Görsel – Metin İlişkisi Kategori Listesi" oluşturulmuştur. Bu kategori listesiyle toplanan veriler, nitel veri analizi yaklaşımlarından betimsel analiz yaklaşımı kullanılarak incelenmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmada genel olarak incelenen kitaplarda metinlere ait görsellerin, öğrencilerin metinleri tahmin etmesini sağladığı; ait oldukları metinlerin başlığını desteklediği; ait oldukları metnin içeriğiyle uyumlu olduğu; metin ile yerleştirilmesinde zemin fon ilişkisinin gözetildiği; öğrencilere estetik zevk kazandırdığı; sınıf düzeyine uygun olduğu ve görsellerde kullanılan renklerin canlı, net ve dikkat çekici olduğu görülmüştür. Araştırmada bazı metinlerin başlığının olmadığı tespit edilmiştir.
Koray Avcı Çakman'ın öykü ve romanlarının duyarlık eğitimi açısından incelenmesi
Çocuk ve çocukluk değerleri toplumların geleceğini, bakış açısını ve gelişmişlik düzeylerini belirleyen etkenlerdendir. Millî ve evrensel farkındalıkları özümseyip her açıdan ilerlemek isteyen toplumlar çocuğa ve çocuk eğitimine önem vermektedir. Son yıllarda çocuğun yaşama bakışında, bireyselleşme ve toplumsallaşma sürecinde etkili olduğu düşünülen duyarlık eğitimi, eğitim ve öğretim çalışmalarında öne çıkmaktadır. Duyarlık eğitiminin, eğitim-öğretim ve çocuk dünyasında yer almasına kaynaklık eden en aktif unsurlar çocuk edebiyatı yapıtlarıdır. Nitelikli çocuk edebiyatı yapıtları çocuğun düş dünyasına seslenerek bireysel ve toplumsal duyarlıklar edinmesine katkı sağlayabilmektedir. Yaşam alanlarına ilişkin duyarlık edinen çocuk okur, sağlıklı bir bilişsel ve duyuşsal süreç ile toplumsallaşabilmektedir. Çocuk edebiyatı yapıtları, içerdikleri kahramanlar, iletiler ve uyaranlar ile çocukta pek çok alana ilişkin örnek oluşturabilir. Bu açıdan birçok yaş grubuna seslenen ve güncel konularda yapıtlar oluşturan yazar Koray Avcı Çakman'ın kitaplarının duyarlık eğitimine katkısı araştırılmak istenmiştir. Bu doğrultuda Koray Avcı Çakman'a ait 8 -13 yaş aralığında, 21 öykü ve roman türünde yapıt incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Aslan (2013; 2016), Karakuş Tayşi (2019), Evsen (2019) ve Etoğlu Kibris'in (2019) belirlediği ve araştırmacının da geliştirdiği 34 duyarlık kategorisi listesi kullanılmıştır. Doküman incelemesi ile toplanan veriler, betimsel olarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda Koray Avcı Çakman'ın incelenen yapıtlarının "Doğaya duyarlık", "Dünya tarihine ve kültürel mirasa duyarlık" ve "Hayvanlara Duyarlık" içerikleri bakımından zengin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapıtlarda, tüm duyarlıklara ilişkin içeriklerin farklı sıklıklarda yer aldığı görülmektedir. Kitapların yaş düzeyi ve sayfa sayıları göz önünde tutularak Koray Avcı Çakman'ın incelenen yapıtlarının, çocukların duyarlık eğitimi gelişimi süreçlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
8. sınıf T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında birinci elden kaynaklara yer verilme durumu
Bu araştırmada, 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında birinci elden kaynaklara yer verilme durumunu ortaya koymak amaçlanmaktadır. Çalışma, tarama modelinde nitel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı kararı ile Bir-Yay Yayınevi'ne ait olan 8. Sınıf T. C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabından oluşmaktadır. Çalışmada birincil yazılı ve görsel kaynakların tespiti ve analizi için, Birincil Kaynak Tespit Formu, Görsel Kanıt Analiz Formu ve Yazılı Kanıt Analiz Formu kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre kitapta kullanılan birinci elden yazılı ve görsel kaynakların ünitelere dengeli dağılmadığı, kullanılan görsel kaynaklara yazılı kaynaklardan çok daha fazla yer verildiği, kullanılan yazılı ve görsel kaynakların türlerinin çeşitlendirilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Kullanılan birincil yazılı ve görsel kaynakların anlaşılırlık düzeyi açısından incelendiğinde kaynak kullanımında standart olmadığı tespit edilmiş, görsel kaynakların kalitesinin düşük olduğu, öğrenci düzeyine uygun olmayan kaynakların kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmayla birlikte bundan sonra yapılacak çalışmaların çeşitlendirilmesi ve farklı sınıf seviyelerinde de birinci elden kaynak kullanımı açısından benzer çalışmaların yapılması önerilmektedir.
Sosyal bilgiler öğretiminde işbirlikli argümantasyon yönteminin öğrencilerin akademik başarısı, argümantasyon düzeyleri ve işbirlikli öğrenme becerileri üzerindeki etkisi
Bu çalışmanın amacı, sosyal bilgiler öğretiminde işbirlikli argümantasyon yönteminin öğrencilerin akademik başarısı, argümantasyon düzeyleri ve işbirlikli öğrenme becerileri üzerindeki etkisi ortaya koymaktır. Çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılında İstanbul'un Bakırköy ilçesinde bulunan bir ortaokulda 6.sınıfta öğrenim gören 78 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada karma desen kullanılmış olup nicel boyutunda öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel yöntem; nitel boyutunda ise eylem araştırması yönteminden yararlanılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen Yönetime Katılıyorum Başarı Testi, Torun (2015) tarafından geliştirilen Argümantasyon Değerlendirme Rubriği, Burak (2020) tarafından geliştirilen İş Birlikli Öğrenme Becerisi Ölçeği ve Görüşme Formu olmak üzere dört farklı veri toplama aracı ile elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde t-testi ve betimsel istatistikler; nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre iş birlikli öğretim destekli argümantasyon yöntemi ile işlenen derslerin programın öngördüğü yöntemle işlenen derse göre daha başarılı oldukları ve argümantasyon yönteminin öğrenciler arasında iş birliği becerisinin olumlu yönde gelişmesinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Argümantasyon yönteminin öğrencilerin süreç içerisinde argüman oluşturmalarında etkili olduğu ve öğrencilerin ilk etkinlikten son etkinliğe doğru argüman geliştirme seviyelerinde artış olduğu ve kaliteli argümanlar ürettikleri, bazı öğrencilerin gerekçe, destekleyici ve çürütücü bileşenlerini kullanmada zorlandıkları tespit edilmiştir. Görüşme formu sonucunda öğrencilerin uygulamaya yönelik olumlu yönde düşüncelere sahip olduğu tespit edilmiş, öğrenciler uygulamanın bilgiyi anlamlandırmada, arkadaşları ile iletişim becerilerinin güçlenmesinde, duygu, düşünce ve ifade edebilme becerilerinin gelişmesinde, derslerin güzel, eğlenceli geçmesinde; sosyal bilgiler dersi ve diğer derslerde de kullanmak istedikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Kapsayıcı eğitim perspektifinden yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarının incelenmesi
Bu araştırmada, yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Özellikle farklı kültürel geçmişlerden gelen öğrencilerin bu derse karşı geliştirdikleri tutumların belirlenmesi, hem öğrencilerin eğitim süreçlerinin desteklenmesi hem de öğretim yöntemlerinin geliştirilmesi açısından dikkate değer bir durumdur. Bu nedenle çalışmada, yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarının ortaya konulması, bu tutumların cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenleri açısından farklılık gösterip göstermediğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Bu kapsamda, farklı sınıf düzeylerinde öğrenim gören yabancı uyruklu öğrenciler araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Çalışmada veriler, öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarını belirlemeye yönelik ölçek aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel analizlerle çözümlenmiş ve bulgular tablolar halinde sunulmuştur. Araştırma bulgularına göre, yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarının genel olarak olumlu olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet değişkeni açısından yapılan analizlerde, öğrencilerin tutumları arasında anlamlı farklılık tespit edilmemiştir. Bu durum, cinsiyetin sosyal bilgiler dersine yönelik algı ve tutumlar üzerinde etkili bir faktör olmadığını göstermektedir. Ayrıca sınıf düzeyi değişkeni açısından yapılan analizlerde ise öğrencilerin tutumları arasında anlamlı bir farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgu, öğrencilerin sınıf düzeyleri ilerledikçe sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarının belirgin bir değişim göstermediğini ortaya koymaktadır. Yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik olumlu tutum geliştirdikleri, ancak bu tutumların cinsiyet değişkenine ve sınıf düzeyine göre anlamlı bir farklılık sergilemediği saptanmıştır. Bu sonuç, sosyal bilgiler öğretiminde öğrencilerin bireysel ve demografik farklılıklarının çok etkili olmadığını göstermektedir. Araştırma bulgularının, sosyal bilgiler dersi öğretim süreçlerinin geliştirilmesi, yabancı uyruklu öğrencilerin eğitimdeki başarılarının artırılması ve dersin hedeflerine ulaşmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
1968-2018 yılları arasında sosyal bilgiler öğretim programları ve ders kitaplarında tarih içeriğinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, 1968-2018 yılları arasında yayınlanan sosyal bilgiler öğretim programlarında yer alan tarih içeriğinin değişim sürecinin incelenmesidir. Bir nitel araştırma yöntemi olan doküman incelemesine göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Talim ve Terbiye Kurulu kararları ile 1968-2018 yılları arasında yayınlanan Tebliğler Dergisi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda "Sosyal Bilgiler" ve "İnkılap Tarihi" içerisinde verilen tarih konu başlıkları yıllar içerisinde aynı kaldığı, konu başlıklarında bazı dönemler ekleme ve çıkarmalar yapıldığı, bu eklemlerin ve çıkarmaların daha çok milliyetçi bir çerçevede gerçekleştiği anlaşılmıştır. Amaç ve kazanımların ilk programdan son programa bir azalma eğiliminde olduğu, program ve ders kitapları son yayımlanan programlarda benzer bir çizgide olduğu, 2000'li yıllar öncesinde farklılaştığı zamanalar olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin göçmen öğrencilerin sosyal uyum ve akademik başarı durumlarına ilişkin görüşleri
Bu araştırmada, Ankara'da göçmen öğrencilerin en yoğun bulunduğu ilçelerden biri olan Altındağ'daki ortaokullarda görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin göçmen öğrencilerin sosyal uyum ve akademik başarıları hakkındaki görüşlerinin ortaya konulması ve bu görüşler doğrultusunda çözüm önerileri sunulması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, Ankara'nın Altındağ ilçesinde, okul mevcudunun %10'u ile %92'si arasında değişen oranlarda göçmen öğrencisi bulunan toplam 41 okulda gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerini elde etmek için yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Araştırma bulguları, 54 gönüllü Sosyal Bilgiler öğretmeninin görüşleri doğrultusunda oluşturulmuştur. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuş ve ardından ulaşılan bulgular araştırmanın alt problemleri doğrultusunda oluşturulan kategori ve alt kategoriler kapsamında organize edilerek sunulmuş ve değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, göçmen öğrencilerin yaşamış oldukları uyum problemleri ile akademik başarı düşüklüğünün en temel sebeplerinin dil ve iletişim sorunları olduğu belirlenmiştir. Göçmen öğrencilerin ailelerinin çoğunlukla düşük sosyo-ekonomik koşullara sahip olmaları, dil yetersizlikleri ve kültürel farklılıklar, onların sosyal ilişkilerini sınırlamaktadır. Bu durum, göçmen öğrencilerin çoğunlukla kendileri gibi göçmen öğrencilerle iletişim kurmalarına yol açmakta ve Türk öğrencilerle etkileşimlerini azaltmaktadır. Ancak bu sınırlı etkileşim, entegrasyon süreci açısından önemli bir engel oluşturmaktadır. Türk öğrencilerle yeterli düzeyde iletişim kuramayan göçmen öğrenciler, Türk toplumunun örf ve adetlerini tanımakta, dili öğrenmekte ve aidiyet bağı geliştirmekte güçlük çekmektedir. Bu ve benzeri sebeplerin göçmen öğrencilerin akademik başarılarını da olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, göçmen öğrencilerin Türk eğitim sistemine uyumlarını güçlendirmek amacıyla dil becerilerinin geliştirilmesi, sosyo-ekonomik desteklerin artırılması, kültürel uyum programlarının yaygınlaştırılması ve kapsayıcı okul uygulamalarının desteklenmesi gerektiği ortaya konmuştur. Ayrıca okul yönetimleri, öğretmenler ve ailelerin iş birliği içinde sürece aktif katılım göstermelerinin, göçmen öğrencilerin hem akademik başarılarını hem de toplumsal entegrasyonlarını önemli ölçüde güçlendireceği sonucuna ulaşılmıştır.
Tarih dersinden sosyal bilgilere Türkiye'de ortaokul düzeyinde tarih öğretiminde değişim ve süreklilik
Tarih derslerinin yerine Sosyal Bilgiler derslerinin okutulmaya başlanmasından günümüze kadar geçen süreçte ortaokul düzeyinde tarih öğretiminde meydana gelen değişimin ortaya konulmasını amaçlayan bu araştırmada 1970 Ortaokul Tarih Programı, 1969 Sosyal Bilgiler Programı, 1985 Milli Tarih Programı ve 1998, 2005 ve 2017 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programları incelenmiştir. Ülkemizde Sosyal Bilgiler dersinin verilmesinden önce ortaokullarda uygulanan son Tarih dersi olan 1970 Ortaokul Tarih Programı, hümanist eğitim yaklaşımının izlerini taşımaktadır. 1973-1974 öğretim yılında ülke çapında uygulanmaya başlanan ilk Sosyal Bilgiler müfredatındaki tarih öğretimi, tarih kültürü oluşturma, vatandaşlık eğitimi verme, ulusal bilinci geliştirme, küresel vatandaşlığı ve barış eğitimini teşvik etme gibi kavramlar etrafında yapılandırılmıştır. 1985 yılında Sosyal Bilgiler dersi kaldırılmış, Milli Tarih, Milli Coğrafya ve Vatandaşlık Bilgisi dersleri getirilmiştir. Türk-İslam Sentezi ideolojisinden etkilenen Milli Tarih dersi, öğrencilere milliyet duygusu, Türk kimliği ve resmi ideolojiye bağlılık aşılamayı amaçlamıştır. 1998 yılında Milli Tarih dersinin yerini alan Sosyal Bilgiler dersi, tarih öğretimi yoluyla vatandaşlık bilinci, tarihsel değişim ve süreklilik anlayışı ve tarih yazım becerileri geliştirmeyi amaçlamıştır. 2005 yılında yapılandırmacı eğitim yaklaşımıyla birlikte güncellenen Sosyal Bilgiler programında tarih konularına daha az yer ayrılmış ancak tarih yazım becerilerini geliştirmeye odaklanan hedefler artırılmıştır. 2017 Sosyal Bilgiler programında tarih konularına daha az vurgu yapılmıştır. Ancak yapılandırmacı yaklaşımla tarih öğretimiyle ilgili değerler, beceriler, sözlü tarih ve yerel tarih gibi kavramların programa dâhil edilmesi, programda çok katmanlı tarih eğitimi yaklaşımın benimsendiğini göstermektedir. Bu çalışma ile tarih konularının, kültürel aktarım, vatandaşlık eğitimi ve üst düzey düşünme becerilerinin gelişimi amacıyla Sosyal Bilgiler müfredatına dâhil edildiği, farklı dönemlerde tarih konularına programlarda verilen ağırlığın değişmesinin politik ve toplumsal dönüşümler ve eğitim politikalarından etkilendiği sonucuna varılmıştır.
Kanada'da ilköğretim ve ortaöğretimde tarih eğitimi yaklaşımları: Ontario eyaleti örneği
Çalışmanın genel amacı, Ontario Eyaleti örneği bağlamında Kanada'da ilköğretim ve ortaöğretimde tarih eğitimine ilişkin yaklaşımları araştırmaktır. Tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırmanın problemine, amacına, önemine, sınırlılıklarına, sayıltılarına, araştırma içerisinde adı geçen bazı terimlerin tanımlarına; ikinci bölümde ise yöntemine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Ontario Eyaleti bağlamında Kanada'da tarih ve tarih eğitimi anlayışının şekillenmesinde belirleyici olduğu değerlendirilen çeşitli etkenlere, Ontario Eyaleti'nde sosyal bilgiler (3-6'ncı sınıflarda Miras ve Kimlik üniteleri) ve tarih (7-12'nci sınıflar) konularının öğretim programlarında öğrenme-öğretme süreçlerine ve bu hususların ders kitaplarındaki yansımalarına (8'inci sınıf tarih ders kitabı birinci ünite örneği); Ontario Eyaleti'nde sosyal bilgiler (Miras ve Kimlik) ve tarih öğretim programlarında Osmanlı ve Türk imgesine yer verilmiştir. Dördüncü ve son bölümde sonuç ve önerilere yer verilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre Kanada'da tarih ve tarih eğitiminin Kanada vatandaşlığı ve kimliği meselesi olarak ele alındığı; Kanada'nın geçmişte özellikle yerlilere karşı uyguladığı insan hakları ihlallerinden ve ülkenin etnik ve kültürel yapısından dolayı artık tarihlerini okullarda ulusalcı politik anlayışla veremediği; Fransızca konuşan Quebec Eyaleti ile İngilizce konuşan Kanada'nın geri kalanının ortak bir tarih anlayışına hiçbir zaman sahip olmadığı; son yıllarda yerli tarihlerin daha iyi bilinir ve ilgilenilir hâle geldiği; birçok insan (muhtemelen) tarihi farklı görüyor olsa da federal düzeyde "tarih" Kanadalı kimliği ile ülkenin çok kültürlü yapısını sergileyecek şekilde sunulduğu; Ontario Eyaleti'nde 3-6'ncı sınıflarda tarih konuları sosyal bilgiler dersinde "Miras ve Kimlik" ünitelerinde; 7-8'inci sınıflarda tarih adı altında; 10'uncu sınıfta "Kanada ve Dünya Çalışmaları" (Tarih-Coğrafya-Vatandaşlık) öğretim programı kapsamında; 11 ve 12'nci sınıflarda "Kanada ve Dünya Çalışmaları" (Ekonomi-Coğrafya-Tarih-Hukuk-Politika) öğretim programı kapsamında verilmekte olduğu; ilköğretim sosyal bilgiler (3-6'ncı sınıflar) öğretim programının "Uygulama, Sorgulama, Bağlamı Anlama" temaları altında tasnif edildiği, her bir temada odak noktaları olarak "sosyal bilimler düşünme" kavramlarından (örüntü ve eğilimler; perspektif, önem, sebep ve sonuç, süreklilik ve değişim, karşılıklı ilişkiler) ile (7 ve 8'inci sınıflarda) "tarihsel düşünme kavramlarından" (tarihsel önem; süreklilik ve değişim; tarihsel perspektif; sebep ve sonuç) ikisinin belirlendiği; ortaöğretim programlarında tarih 10'uncu sınıfta "Sosyal, Ekonomik ve Politik Bağlam; Çatışma ve İş Birliği; Kimlik, Vatandaşlık ve Miras"; 11 ve 12'nci sınıflarda ise "Önemli Etkileşimler; Kültür ve Kimlik; Çatışma ve Baskı; Sosyal, Ekonomik ve Politik Faktörler vb." temalar hâlinde tasnif edildiği, her bir temada odak noktaları olarak tarihsel düşünme kavramlarından (tarihsel önem; süreklilik ve değişim; tarihsel perspektif; sebep ve sonuç) ikisinin belirlendiği; tarihsel sorgulamanın ve tarihsel düşünme kavramlarının tarih eğitiminin merkezinde yer aldığı; öğretim programları içerik ve metodolojik bakımdan sosyo-kültürel olarak ülkenin yapısı, tarihsel gelişimi ve ihtiyaçları ile doğrudan ilgili olduğu; birçok insan hakları ihlalleri yaşamış olan yerlilerin (İlk Milletler, Inuit ve Métis) tarihleri, perspektifleri, başarıları ve katkılarının son yıllarda sosyal bilgiler (Miras ve Kimlik üniteleri) ve tarih öğretim programlarına dâhil edildiği; Ontario Eyaleti'nde tarih eğitiminde tespit edilen çağdaş yaklaşımlara rağmen öğretim programlarında belge ve kanıta dayanmayan "sözde" Ermeni soykırımı ifadelerinin yer almasının siyasi bir karar olduğu, tarihin çeşitli güç odaklarınca nasıl istismar edildiğini gösteren bir örneği teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
Beşinci sınıf sosyal bilgiler dersinde p4c öğrenme modelinin öğrencilerin yaratıcı problem çözme düzeylerine ve eleştirel düşünme eğilimlerine etkisi
Bu araştırmanın amacı, P4C (Philosophy for Children - Çocuklar İçin Felsefe) öğrenme yönteminin ortaokul 5. sınıf düzeyinde sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimleri ve yaratıcı problem çözme becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışma, nicel araştırma desenlerinden yarı deneysel desen türünde yürütülmüş olup, ön test–son test kontrol gruplu model esas alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim öğretim yılı bahar döneminde bir özel okulun 5. sınıfında öğrenim gören 66 öğrenci oluşturmaktadır. Deney grubuna beş hafta boyunca P4C yaklaşımıyla yapılandırılmış dersler uygulanırken, kontrol grubunda öğretim süreci Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'na (SBDÖP) uygun şekilde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak, Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği ve Yaratıcı Problem Çözme Becerileri Ölçeği kullanılmış; elde edilen veriler bağımsız örneklem t- testi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, P4C yöntemiyle eğitim alan deney grubunun eleştirel düşünme eğilimleri son test puanları, kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<.05). Buna karşılık, P4C uygulamalarının öğrencilerin yaratıcı problem çözme becerileri üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>.05). Her ne kadar deney grubunun son test puan ortalaması kontrol grubuna göre daha yüksek olsa da bu fark anlamlı düzeyde değildir. Bu durum, yaratıcı düşünmenin kısa süreli müdahalelerle gelişmesinin sınırlı olabileceğini ve P4C'nin bu beceri üzerindeki etkisinin süre, yapılandırma ve değerlendirme biçimi gibi faktörlere bağlı olduğunu düşündürmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, P4C yönteminin ortaokul düzeyinde eleştirel düşünme eğilimlerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem olarak sosyal bilgiler öğretiminde kullanılabileceği söylenebilir. Ancak yaratıcı problem çözme becerileri üzerindeki etkisinin sınırlı kalması, bu becerinin gelişimi için daha uzun süreli, çok boyutlu ve disiplinler arası yaklaşımlara ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Çalışma, öğretmenlere ve program geliştiricilere P4C yönteminin sınıf içi uygulamalarına dair yol gösterici nitelikte olup, ilerleyen araştırmalarda farklı yaş grupları, ders içerikleri ve uygulama süreleriyle tekrar edilmesi önerilmektedir.
Ortaokul sosyal bilgiler dersinde uygulanan çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyine etkisi
Bu araştırmanın temel amacı ortaokul sosyal bilgiler dersinde uygulanan çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyine etkisinin araştırılmasıdır. Araştırmada deneysel (müdahâle) karma yöntem araştırma deseni benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2018 2019 eğitim öğretim yılı güz döneminde bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 5. sınıf öğrencileri, öğrencilerin velileri ve sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak ortaokul öğrencilerine yönelik sosyal sorumluluk ölçeği, kişisel bilgi formu, yarı yapılandırılmış görüşme formları, yapılandırılmamış gözlem, kontrol listesi, video kayıtları, öğrenci ürünleri, anekdotlar ve araştırmacı günlüğü kullanılmıştır. Araştırmada deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin sosyal sorumluluk ölçeğinden aldığı ön test ve son test puanları için t testleri ve tek yönlü kovaryans analizi (ANCOVA) uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen nitel veriler tümevarımsal analiz yaklaşımı benimsenerek çözümlenmiştir. Araştırmada ortaokul sosyal bilgiler dersinde uygulanan çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyine istatistiksel olarak anlamlı etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bunun yanında katılımcıların çocuktan çocuğa öğretim yaklaşımının öğrencilerin sosyal sorumluluk gelişimine katkı sağladığı görüşünde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca katılımcıların çocuktan çocuğa öğretim yaklaşıma ilişkin olumlu görüş geliştirdikleri görülmüştür. Araştırma sonunda sonuçlara dayalı olarak uygulamaya ve gelecek araştırmalara yönelik bazı öneriler geliştirilmiştir.
Artvin halk masallarının kültürel ögeler ve değerler eğitimi açısından incelenmesi
Toplumların bir arada kalmasını sağlayan kültür önemli bir olgudur. İnsanlar, yaşadıkları toplumun kültürünü ve değerlerini benimseyerek toplumsal yaşama uyum sağlamaktadır. Artan küreselleşmenin etkisiyle toplumların kültürlerinin korunması noktasında kültürel ögelerin ve değerlerin gelecek nesillere aktarılması önem arz etmektedir. Bu aktarımın sağlanmasında sözlü halk edebiyatı ürünlerinden masallar önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı Artvin halk masallarında yer alan kültürel ögeler ve değerlerin incelenmesidir. Araştırmada tarama yöntemine başvurulmuştur. Verilerin toplanmasında doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Artvin halk masalları çatısında altında Ülkü Önal'ın (2017) "Şavşat, Ardanuç ve Yusufeli'den Masallar ve Halk Hikâyeleri'' ile Serkan Şengül'ün (2019) "Artvin Masalları ve Halk Hikâyeleri" kitapları incelenmiştir. Bu kitaplarda yer alan 26 Ardanuç, 10 Şavşat, 4 Yusufeli masalı incelenmiştir. Artvin Halk masallarında yer alan değerler ve kültürel ögelerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Artvin halk masallarında tespit edilen kültürel ögeler ürüne yönelik, düşünceye yönelik ve davranışa yönelik temaları altında sunulmuş ve toplamda kültürel ögelerin geçiş sıklığı (f=2411) olarak bulunmuştur. Masallarda 57 farklı değere ulaşılmış ve değerlerin geçiş sıklığı (f=871) olarak tespit edilmiştir. Artvin halk masallarının hem kültürel ögeler hem de değerlerin geçiş sıklığı ve çeşitliliği açısından oldukça zengin masallar olduğu sonucuna varılmıştır. Bu masalların kültürel ögelerin ve değerlerin aktarımında önemli role sahip olduğu belirlenmiştir.
Ülker Köksal'ın çocuk oyunlarında değerler eğitimi
Bir toplumun uygarlık tarihi sahnesinde var olabilmesi, varlığını devam ettirebilmesi için o toplumu oluşturan maddi ve manevi ögelerin, kültürel unsurların toplumun bireyleri tarafından benimsenmesi, yaşatılması gerekmektedir. Maddi ve manevi ögeleri, kültürel unsurları yaşatan şey ise değerlerdir. Değerlerin varlığı geniş anlamda toplumun huzuru, dar anlamda ise bireyin mutluluğu için önem arz etmektedir. Değerlerin aktarımında çocuk edebiyatı ürünlerinin etkili bir araç olduğu vurgulanırken çocuk tiyatrolarının bu bağlamda incelendiği çalışmalar sınırlıdır. Bu araştırmanın amacı; Ülker Köksal'ın çocuk oyunlarını, TYMM'de yer alan Erdem Değer Eylem Çerçevesi'ndeki yirmi değere göre incelemek ve bu eserlerin değerler eğitiminde kullanılabilirliğini ortaya koymaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında yürütülmüş olup araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynağını, Ülker Köksal'a ait, "Ormanın Bekçileri, Yarını Akıl Yapar, Gökten Kaydı Üç Yıldız, Gül Emri, Dağ Denize Kavuştu, Sevgi Kulübemiz, Ayşegül, Mustafa Kemal'in Askerleri, Sırça Köşk, Barış Gezegeni, Mavi Gezegeni Kim Kurtarsın?" adlı on bir çocuk oyunu oluşturmaktadır. Toplanan veriler, tümdengelimci analiz yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, Ülker Köksal'ın çocuk oyunlarının EDEÇ'te yer alan değerlerle büyük ölçüde örtüştüğünü göstermektedir. Özellikle sevgi, saygı, yardımseverlik, dostluk, adalet, dürüstlük, çalışkanlık, özgürlük ve sorumluluk değerlerinin eserlerde sıklıkla ve tutarlı bir biçimde ele alındığı tespit edilmiştir. Tasarruf, mahremiyet, temizlik, sağlıklı yaşam ve mütevazılık değerlerine ise daha sınırlı düzeyde yer verildiği görülmüştür. Değerler, oyunların teması ve olay örgüsü içerisinde doğal bir akışla sunulmuştur. Araştırmada, Ülker Köksal'ın çocuk oyunlarının, değerler eğitimi açısından önemli bir kaynak niteliği taşıdığı; EDEÇ'te yer alan değerlerin aktarılmasında kullanılabilecek faydalı ve etkili eğitim materyalleri olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Nurettin Topçu'nun eserlerinde sosyal bilgiler programındaki değerlere yer verilme durumu
Değerler, birlikte yaşamanın ve toplum hayatının temel unsurlarıdır. Değerler eğitimi, bir toplumun sağlıklı bir şekilde varlığını koruması ve sürdürmesi bakımından stratejik bir öneme sahip olup, pek çok ülkede eğitim sisteminin merkezine oturmuştur. İlk çocukluk evresinden itibaren aile ve sosyal çevrede başlayan bu eğitim, sonraki yıllarda örgün eğitim kurumlarında devam eder. Değerler eğitimi okullarda öğrencilere ağırlıklı olarak sosyal bilgiler derslerinde öğretilmektedir. Bunun nedeni, değerler eğitimi ile sosyal bilgiler programlarının amaç ve içerik bakımından birbiriyle büyük ölçüde örtüşmesidir. Bu araştırmada, Cumhuriyet Dönemi'nin en önemli fikir ve hareket adamlarından biri olan Nurettin Topçu'nun görüşleri, sosyal bilgiler programında yer alan değerler açısından incelenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın amacı, Türk toplumunu ve Türk eğitim sistemini bilimsel olarak en iyi analiz eden aydınlarımızın başında gelen Topçu'nun eserlerinden hareketle, değerler eğitimine katkı sağlamaktır. Araştırma nitel olup, Topçu'nun konuyla doğrudan ilişkili kitapları doküman analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu kitaplar; Kültür ve Medeniyet, Türkiye'nin Maarif Davası ve İsyan Ahlakı'dır. Araştırma bulgularına göre, sosyal bilgiler programında işlenen değerlerin pek çoğu, doğrudan veya dolaylı olarak Topçu'nun kitaplarında yer almaktadır. Söz konusu kitaplarda kök ve alt değerlere çok çeşitli boyutlarda ye verilmekte olup, toplamda 324 adet bulguya rastlanmıştır. Dolayısıyla Topçu'nun eserlerinin değerler eğitimi açısından oldukça zengin bir içeriğe sahip olduğunu söylemek mümkündür. Sonuç olarak, sosyal bilgiler ve değerler eğitimi konularının öğretiminde Topçu'nun görüşlerinden ve eserlerinden daha fazla yararlanılması yararlı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Değerler eğitimi, Nurettin Topçu, Sosyal bilgiler, Türkiye'nin Maarif Davası.