
144
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Anadolu, Çağatay ve Azerbaycan sahalarının Leylâ vü Mecnûn'u: Edirneli Şâhidî, Ali Şîr Nevâyî ve Fuzûlî'nin Leylâ vü Mecnûn mesnevilerinde olay örgüsü, şahıslar kadrosu, zaman ve mekân (Mukayeseli inceleme)
Leylâ vü Mecnûn mesnevileri Türk, Arap ve Fars edebiyatlarının önde gelen aşk mesnevilerindendir. Arap edebiyatının sözlü geleneğinde ortaya çıkan bu aşk hikâyesi oradan Fars edebiyatına geçmiş ve Nizâmî ile ilk kez mesnevi şekline büründürülmüştür. Türk edebiyatının Anadolu sahasında ilk kez XV. asırda Edirneli Şâhidî tarafından Gülşen-i Uşşâk ismiyle neşredilen Leylâ vü Mecnûn mesnevisi yine aynı asırda Orta Asya Türk edebiyatında Ali Şîr Nevâyî tarafından da kaleme alınmıştır. XVI. asırda ise Azerbaycan edebî sahasının önemli temsilcisi olan Fuzûlî yazdığı Leylâ vü Mecnûn mesnevisiyle mezkûr aşk hikâyesini edebî anlamda zirveye taşımıştır. İşbu çalışma, XV. ve XVI. asırlarda yaşamış olan Anadolu, Çağatay ve Azerbaycan edebî sahalarının önemli temsilcilerinden Edirneli Şâhidî, Ali Şir Nevâyî ve Fuzûlî'nin telif ettikleri Leylâ vü Mecnûn mesnevilerini modern ve klasik edebî metin inceleme yöntemlerini kullanmak suretiyle mukayese etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, birbirinin devamı iki farklı asır ve üç farklı Türk edebiyatı sahasına mensup müelliflerce kaleme alınmış olan aynı konulu ve adlı mesnevilerin olay örgüsü, şahıslar kadrosu, zaman ve mekân unsurları bakımından mukayesesini içermektedir. Bu sayede adı geçen mesnevilerin muhteva ve kurgulama yöntemlerinin benzerlik ve farklılıklarından hareketle eserlerin birbirleriyle olan etkileşimlerini ortaya koymak hedeflenmektedir.
Anadolu sahası tezkirelerinde eğitim, öğretim ve yetiştiricilik
Şâir tezkireleri, şâirlerin hayatlarıyla ilgili biyografik bilgiler vermenin yanı sıra dönemin edebiyat ortamı, şiir anlayışı, toplumsal ipuçları hakkında da malumat veren biyografi kaynaklı eserlerdir ve edebiyat araştırmaları için başvurulacak kaynakların başında gelmektedir. Tezkireler, yazıldıkları dönem hakkında okurlara ipucu verme işlevi üstlenmekle beraber edebi eser niteliği taşıdığı için kültürel, siyasî ve sosyal etkilerin edebiyata yansımalarını takip etmek; türün ve dilin yüzyıllar içindeki dönüşümlerini gözlemleyebilmek için önemli başvuru kaynakları olarak Türk edebiyatında önemli bir yer tutmaktadır. Tezkireler, bütüncül bir yaklaşımla, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, kronolojik bir biçimde incelendiğinde okura incelenen mevzu hakkında aydınlatıcı bilgiler sunmaktadır. Bu bakımdan bu çalışmada 16. yüzyıldan 20. yüzyıla Anadolu sahası tezkireleri incelenmiş ve ele alınan tezkirelerde eğitim-öğretim ve yetiştiricilik meselesi mercek altına alınarak kavram takibi yapılmış; şâiri kimler, ne şekilde yetiştirdi sorusuna yanıt aranmıştır. Bu bağlamda çalışmada; eğitim-öğretim meselelerine en fazla yer veren tezkirelere, bu meseleler için tezkirelerde hangi kavramların kullanıldığına, kavramların terimleşme sürecine, yetiştiricilik hususunda öne çıkan isimlere ulaşılmıştır. Dolayısıyla tezkire türü üzerinden yapılan bu inceleme, şâirlerin ve dönemin şartları altında oluşan şekillenmelerin görülebilmesi için olumlu bir işlev üstlenmektedir. Çalışmada elde edilen malzeme sayısal verilerle desteklenerek Osmanlı şâirlerinin eğitim-öğretim durumlarına dair bütüncül bir değerlendirmede bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Anadolu sahası şâir tezkireleri, tezkirelerde eğitim-öğretim kavramları, yetiştiricilik.
Türkçede olay sayımı okumalarının anlambilimsel analizi
Bu tezde, Türkçede nesne ve olay okuması içeren tümcelerin anlambilimsel analizi sunulmakta, bu iki yorumlama türü yapı-anlam ilişkileri açısından incelenmektedir. Anlam biliminde niceleyiciler genel olarak nesne kümeleri arasında ilişki kuran işlemler olarak ele alınıp, sayı niceleyicilerinin nesneler üzerinde işlem yaptığı düşünülmektedir. Ancak nesnelere ek olarak olayların da sayılabilir oldukları gözlemlenmiştir. Türkçede olay okumalarının anlambilimsel özelliklerine odaklanan bu tezde bu okumaların, niceleyici içeren ifadenin Eylem Öbeği (EÖ) içinde kalması ile mümkün olabildiği savunulmaktadır. Eylemlerin anlamsal değeri olay değişkeni içerecek şekilde gözden geçirilerek sayı niceleyicileri olayları da sayabilecek bir biçimde yeniden tanımlanmaktadır. Niceleyici içeren ifadenin taşıma yoluyla tümce başına geldiği durumlarda ise nesne okuması ön plana çıkmaktadır. Bu tezde niceleme öbeğinin taşınması ile nesne okuması arasındaki ilişki bu durumu netleştiren olumsuz tümceler üzerinden ele alınmaktadır.
Firdevsî-i Rûmî'nin Süleymânnâme-i Kebîr'i 3. Cilt (inceleme-metin)
Uzun Firdevsî olarak anılan Firdevsî-i Rûmî, XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başında yaşamıştır. Miladi 1453 (Hicri 857) yılında doğan yazarın ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Oldukça üretken ve ansiklopedist bir müellif olan Firdevsî'nin en önemli eseri, nazım-nesir karışık olarak kaleme aldığı 81 ciltlik Süleymân-nâme-i Kebîr'dir. Genel olarak Hz. Süleyman'ın menkıbevi ve efsanevi hayatını konu edinen eser; tıp, tasavvuf, tarih, mitoloji, peygamberler tarihi gibi farklı ilimlere ait unsurları bünyesinde barındıran geniş bir içeriğe sahiptir. Süleymânnâme-i Kebîr'in İrlanda Chester Beatty Kütüphanesi T 406 arşiv numarasıyla Firdevsî Bursavî adına kayıtlı yazma nüshası esas alınarak hazırlanan bu çalışma, eserin 3. cildini içermektedir. Çalışma; "Giriş", "İnceleme" ve "Metin" olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Firdevsî'nin hayatı, edebi kişiliği, eserleri ve Süleymannâme-i Kebîr adlı eseri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İnceleme bölümünde Süleymannâme-i Kebîr'in 3. cildi şekil ve içerik bakımından ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Metin bölümünde ise Chester Beatty nüshası üzerinden 3. cildin çeviri yazısı ortaya koyulmuştur.
Türk edebiyatında diriliş ekolü ve Ali Haydar Haksal
"Türk Edebiyatında Diriliş Ekolü ve Ali Haydar Haksal" adlı bu çalışmada birçok şair ve yazarı etkileyen ve edebiyat dünyasında kalıcı bir iz bırakan Sezai Karakoç'un, Diriliş Dergisi etrafında oluşturduğu kitlenin günümüze kadar oluşturduğu ekol ve bu ekole bağlı olan Ali Haydar Haksal'ın şiirlerindeki Diriliş ve Sezai Karakoç'un etkileri kanıtlanmaya çalışıldı. Bu çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Diriliş ekolünün kurucusu Sezai Karakoç'un hayatına, sanat ve edebi anlayışına yer verilmiştir. Bu çerçevede kapsamlı bir dünya tasavvuru olan Diriliş düşüncesinin medeniyet, inanç ve sanat gibi alanlara dair bakış açısı ele alınmıştır. İkinci bölümde Türk edebiyatında Diriliş ekolü incelenerek Diriliş dergisi üzerinde yoğunlaşılmıştır. Diriliş ekolünün genel çerçevesi çizildikten sonra bu ekolün etkilediği önemli isimler üzerinde durulmuştur. Bu isimlerden Diriliş ekolünün genel çerçevesine bağlı kalarak farklı oluşumlar içine girenler de ayrı olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Diriliş ekolünün günümüz gençleri üzerinde etkin rol oynayan Ali Haydar Haksal'ın şiirleri ve poetikası Diriliş bağlamında incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sezai Karakoç, Diriliş, Ekol, Dergi, Ali Haydar Haksal
Evliya Çelebi Seyahatnamesi üzerine eleştirel söylem çözümlemesi
Bu çalışmada eleştirel söylem analizi yöntemi başlıklar halinde ele alınmaktadır. Her bölümde tartışılan konu vurgulandı. Seyahatname daha sonra her bir başlık altında tartışılmış ve ayrı alt başlıklar altında ve yazarın üslup yorumuna dayalı olarak derecelendirilmiştir. Örnek seçimi, eserin bir bölümünde bu özelliği yansıtan cümlelerin seçilmesi şeklini almıştır. Anlattığı hikâyelerde önemli kişilerin kendi cümlelerini doğrudan yazan Evliyâ Çelebi, çağı ve şahsiyetleri okuyucunun hafızasında canlandırabilmektedir. Anlatıcının konuşmacının özgün söz dizimini ve söz yapısını içtenlikle koruduğu doğrudan konuşma aktarımları ile hem eserin okunabilirliği artar hem eser monotonluktan kurtulur hem de mevcut tarihi olaylar yorumsuz olarak okuyucuya sunulabilir. Ayrıca Evliya Çelebi'nin kullandığı kelime nakilleri, onun Bektaşiliğe bakışının müspet olduğunu göstermekte ve olayların asırlar boyunca yorumlanmadan aktarılmasına imkân vermektedir.
Türk âşık edebiyatı açıklamalı sözlüğü
Türk halk edebiyatının türleri arasında önemli bir yere sahip olan âşık edebiyatının öneminin büyük olduğu bilinmektedir. Bu nedenle halk edebiyatı teorileri açısından âşık edebiyatının incelenmesi edebiyat ve Türk halk bilimi açısından ciddi bir önem arz etmektedir. Âşık edebiyatı, toplum yapısını gerek mizahi gerekse ciddi bir üslupla betimleyen ve bazen eleştiren, halkına arzularını, duygu ve düşüncelerini epik ve lirik şekilde dile getiren ve bunu yaparken de halkı düşündüren, yol gösteren Türkler'e özgü bir yaratıcılık geleneğidir. Ayrıca, âşık edebiyatı âşıkların meydana getirdiği eserlerin oluşturduğu ve halk edebiyatında yer alan bir kol olarak da tanımlanmaktadır. Âşık edebiyatı, halk diliyle ve hece vezniyle meydana getirilmekle birlikte saz eşliğinde söylenen şiirlerden oluşan geleneksel edebiyatımızın adı olarak da bilinmektedir. Başka bir deyişle, anonim ürünlerin haricinde kalan şiirlerin (koşma, destan, semâî, kalenderî vb.) oluşturduğu tür âşık edebiyatı olarak adlandırılır. Âşık edebiyatının aslı İslamiyet'in kabulünden önceki sözlü edebiyat dönemine dayanmaktadır. Hangi şekilde adlandırılırsa adlandırılsın toplumun istek ve düşüncelerini sazlarıyla sözleriyle dile getiren saz şiiri sanatçıları ve onların ürettikleri insanlık tarihi kadar eskidir. Bu sanatçılar ve yarattıkları, kültürün birer parçası ve aynı zamanda birer taşıyıcısıdır. Türk coğrafyalarında yaratılmış ve varlığını sürdürmüş olan âşık sanatı, Türk coğrafyaları dışında da Ermenistan, Yunanistan gibi birçok coğrafyada da kendisine yaratılma alanı bulmuş ve her coğrafyanın diliyle, kültürüyle, yaşam biçimiyle vs. yaratılıp şekillenmiştir. Her sanatçı yöresinin insanına, içinde bulunduğu duruma göre söz söylemiş ve buna göre enstrümanını seçmiştir. Sazın günah kabul edilip yasaklandığı toplumlarda sazlar susmuş ve yalnızca sözler konuşmuştur. Sanatçılar sadece saz ve söz üstatlığı yapmamış, aynı zamanda hasta iyileştirme, falcılık, büyü ve sihir, din adamı, merasimleri yöneten şahıs, halk kahramanı gibi kimliklere de sahip kişiler olmuşlardır. Bu âşık geleneğinin ve geleneğin yaratıcılarının ne ölçüde geniş bir kapsama sahip olduklarını göstermektedir. Mitolojiden sufizme, kırsal kesimden saraylara, ağıtların okunduğu hanelerden eğlence muhitlerine kadar geniş bir yelpazede yaşayan ve yaşatılan bu gelenek tarihe ve kültüre ışık tutan en güzel miraslarımızdan biridir. Bu çalışmanın temel amacı âşık edebiyatının ne olduğunu anlamaya yardımcı olarak temel kavram ve ilkelerin üzerinde durmak ve konu ile alakalı bir sözlük oluşturmaktır. Dolayısıyla bu çalışmayı okuyan kişinin âşık edebiyatı hakkında detaylı bir bilgiye sahip olması ve konu ile alakalı ilke ve terimleri öğrenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmaya başlamadan önce ve çalışmaya başladıktan sonra detaylı araştırmalar yapılarak çalışma oluşturulmuştur. Çalışma konumuzu belirlemeden önce, halk edebiyatının üç farklı kolu olan anonim halk edebiyatı, vi tekke- tasavvuf edebiyatı ve âşık edebiyatı üzerine Türkiye'de ve komşu coğrafyalarda yapılmış birtakım çalışmaları inceledik. Halk edebiyatı terimlerinin, motiflerinin, temalarının, türlerinin yer aldığı halk edebiyatının genel sözlüğü birçok akademisyenimiz tarafından çalışılmış olmasına karşın, halk edebiyatının alt kolları olan anonim halk edebiyatı, tekke- tasavvuf edebiyatı ve âşık edebiyatının terimleri, motifleri, temaları, türleri üzerine bir sözlük çalışmasının yapılmadığını gördük. Halkın kültürünü eğitici ve eğlendirici bir işlevle, sözlü ve yazılı olarak halka aşılayan ve aktaran âşık edebiyatımızın kendisine has bir sözlüğü olması gerekmektedir. Bu yüzden çalışma konumuzun ''Türk Âşık Edebiyatı Açıklamalı Sözlüğü'' şeklinde olmasına karar verdik. Nitekim böyle bir çalışma Türk edebiyat biliminde ve Türk halk edebiyatı araştırmalarında ayrıca somut bir konu olarak ele alınmamıştır. Çalışmamızda farklı Türk coğrafyalarında ve kısmen de Türkiye'deki bazı yörelerde saz şiiri sanatının türleri, biçimleri, bunların geçmişten günümüze kadar değişik şekilde adlandırılmaları, coğrafyalara göre bu sanatın yaşatılma şekilleri, beslendiği kaynaklar, etkilediği ve etkilendiği alanların (bilim, tarih, müzik, inanç, felsefe vs.) neler olduğuna ve bu alanlarla nasıl bir ilişki içerisinde olduğuna değinilmiştir. Ayrıca, diğer edebi dönemler ile ortak türleri ele alıp, bu türlerin şekil ve muhteva özellikleri, saz şiiri geleneğinin üretildiği ve şekillendiği muhitler ve geleneğin bu muhitlerdeki üretilme şekillerinin neler olduğu üzerinde de durulmuştur. Bu sanatın ilk yaratıcıları, onların özellikleri ve birbirleri ile benzerliklerinin olup olmadığı ve üretilen eserlerin bu yaratıcılar tarafından nasıl icra edildiğine dair hususlar da ele alınmıştır. Bunlara ilaveten, çalışmada geleneğin yaratıcılarının nasıl ve neye göre adlandırıldıkları, adlandırılma yapılırken ortamın, sanatçının becerilerinin, sanatın icra edildiği toplumun bu adlandırma üzerindeki etkisinin olup olmadığı, sanatçıların ve toplumun bu sanata katkılarının neler olduğu da incelenmiştir. Geleneğin toplumun kültür ve yaşantısı üzerindeki etkisi gibi muhtevalar ele alacağımız kavramlarda anlamsal olarak yer edinmiştir. Direkt kavram başlıkları olarak çalışmamızda yer almayan bu muhtevalar, daha önce çalışılmış kitap, dergi, makale vs. kaynaklardan yararlanılarak sözlük çalışmamızda yer edinecektir. Söz kadar sazın da etkili olduğu bu sanatta ele aldığımız kavramlar ile sazlı-sözlü sanatın yanı sıra bu sanatın yaratıcılarının sanatlarını yaratırken bulundukları muhitler, bu muhitlerin yaratıcının sazı ve sözü üzerindeki etkisi, sanatın yaratıldığı dönemin şartları ve toplum üzerindeki sosyo-ekonomik, siyasal, sanatsal kazanımların ve kayıpların Türk âşık edebiyatında ve bizim nazarımızda ehemmiyeti büyüktür. Kavramlarımızda muhteva olarak yer verdiğimiz bu konular saz şiiri sanatının çok eski bir geçmişe sahip olduğuna ve zengin bir kültürel birikimle yaratıldığına bir nebze olsun açıklık getirmektedir. Kavramları açıklarken daha etkili ve açıklayıcı bir anlatım tekniği kullanabilmek ve düşüncelerimizi somutlaştırmak adına saz şiiri sanatının üstatları tarafından yaratılmış mısralara da örnek olarak yer verdik. Farklı kaynaklardan derleyerek çalışmamızda yer verdiğimiz örnekler, bu sanatı hem daha somut bir şekilde ele vii almamızda hem de üstat sanatçılarımızın üstün kabiliyetlerini geçmişten günümüze taşıyıp, yeniden hatırlatmamız da vesile olacaktır. Ayrıca, bu sayede konunun detaylı bir şekilde anlaşılması amaçlanmaktadır. Çalışmamızda Türkiye'de ve Türk dünyası'nda yayımlanmış birçok dergi, makale, ansiklopedik eser ve akademik tezlerden faydalanılmıştır. Kaynak taraması yapıldıktan sonra, çalışacağımız madde başlıklarımızı belirledik ve kendi yorumumuzla da sözlük çalışmamızı ortaya koyduk. Sayısı binin üzerinde olan bu kavramları ansiklopedik düzene göre kaleme aldık. Açıklayacağımız kavramın ilk harfini karşılayacak harfi sözlük kurallarına uygun olarak büyük harfle ve koyu renkte sayfanın başına ortalayarak yerleştirdik. Kavramlar da yine harf sırasına uygun bir şekilde dizilerek açıklanmıştır. Alt başlıklar genel başlıklar ile anlamsal bütünlük sağlayacak şekilde genel başlıkların içerisine (*) işareti ile gösterilerek yerleştirilmiştir. Benzer anlamları ihtiva eden sözcükler gerekli kavrama atıfta bulunmak amacıyla (bk.) ile gösterilmiştir. Teknik olarak bilimsel araştırma yöntemleri esas alınıp, tanımlayıcı, açıklayıcı, örnekleyici yöntemler kullanılmıştır. Kısmen de kullandığımız yöntemlere istinaden yaptığımız yorumlar çalışmamızda mevcuttur. Kavram açıklamalarını da zengin örneklerle destekleme gayretinde bulunarak çalışmamızı sürdürdük. Çalışmanın tanım-bilgi-yorum-örnek aşamalarında gerekli tanımlar, bilgiler, yorumlar, örnekler verildikten sonra çalışmanın içerik kısmı noktalanıp, çalışma boyunca yararlanılan kaynaklara çalışmanın arkasında yer verilmiştir. Ayrıca çalışmada kullandığımız teknikler ve çalışmanın gerek süreç içerisinde gerekse süreç sonunda bizlere kazandırdıkları ile ilgili naçizane düşüncelerimizin yer aldığı bir sonuç kısmı ile çalışmamızı bütünüyle noktaladık. Anahtar Kelimeler: Âşık edebiyatı, halk edebiyatı, sözlük, kavram, sanat, yaratıcılık, gelenek, saz şiiri, çalışma, saz.
Tencere yuvarlandı kapağını buldu (Metin, sözlük ve söz varlığı incelemesi)
Osmanlı Devleti'nin son dönem aydınlarından Mizancı Murad Bey, tarih, siyaset, edebiyat sahalarında eserler vermiş ilim, fikir ve aksiyon adamıdır. Birçok sahada eserler vermiş olan Mizancı Murad "Tencere Yuvarlandı Kapağını Buldu" adlı dört perdelik tiyatro eserinde gençlerin evlenme mevzuunu ele alır. Eser, dilinin sadeliği ve canlı bir üsluba sahip olması bakımından dikkat çekmektedir. 1325 yılında Arap harfleriyle basılan bu eseri önce günümüz harflerine aktardık. Daha sonra metindeki deyim ve atasözlerini tespit ettik ve metnin sözlüğünü hazırladık. Anahtar Kelimeler: Mizancı Murad, Tencere Yuvarlandı Kapağını Buldu, Tiyatro Eseri.
XIX. yüzyıl divan şiirinde hiciv ve sosyal eleştiri
Sanatçının içinde yaşadığı toplumdan bağımsız düşünülmesi mümkün değildir. Toplumun bir ferdi olan sanatçı her ne kadar bireysel konular üzerinde yoğunlaşsa da kendisini sosyal hayattan tamamen soyutlayamaz. Bütün sanat eserleri için geçerli olan bu durum edebî eserler için de geçerlidir. Hep hayal aleminde olmakla itham edilen divan şairi de hayatla bağını koparmamıştır. Bu edebî geleneğin malzemesinin büyük çoğunluğunu içerisinde barındıran divan metinlerinde içtimaî hayata dair çokça unsur vardır. Bu bağlamda şair çevresinde karşılaştığı aksaklıkları dile getirmekten geri kalmamıştır. Şahıs, kurum veya bir topluluğa karşı yazılan şiirleri hiciv kavramı karşılamaktadır. Aksaklıklar hicvedilirken birtakım unsurlardan faydanılmıştır. Bunların başında edebî sanatlar ve mizah gelmektedir. Estetik değere sahip olan hicivlerin yanı sıra hakaret ve sövgüye dayalı hiciv örnekleri de mevcuttur. Bu çalışma ile XIX. yüzyıl divan şiirinin farklı bir cephesinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu çerçevede XIX. yüzyıl divanları hiciv ve sosyal eleştiri bağlamında taranmıştır. Ortaya çıkan malzeme değerlendirilip sınıflandırılarak son asır klasik Türk şiirinin divanlar özelindeki hiciv ve sosyal eleştiri tarafı ortaya konulmuştur.
Halikarnas Balıkçısı'nın eserlerinde Antik Yunan kültürü karşısında Mavi Anadolu düşüncesi
Halikarnas Balıkçısı, kültür tarihi ile coğrafya arasında bağ kurarak bir kimlik, mitoloji, hümanizma anlayışı benimsemiştir. Bu unsurlar, coğrafyaya bağlı birer kurucu unsur olarak Antik Yunan ve Batı karşıtlığı şeklinde düşünce yazılarında işlenmiş ve edebî bir söylem olarak kurmaca eserlerinde estetize edilmiştir. Çalışmada bir metin tahliline girişilmiş, bu bağlamda Halikarnas Balıkçısı'nın düşünce yazıları, roman ve hikâyelerden oluşan kurmaca eserleri tematik ve estetik bağlamda tahlil edilmiştir. Coğrafyayı kültürel bir köken arayışında kaynak olarak kullanan yazarın Antik Yunan ile Anadolu'nun farkını ve Anadolu'nun Antik Yunan'a üstünlüğünü özellikle düşünce eserlerinde ortaya koyduğu gözlemlenmiştir. Bu üstünlük, Anadolu coğrafyasında yaşayan insanların bir kültürel köken olarak Anadolu'da yaşamış tüm ulusların birikimlerini sahiplenmesi gerektiği şeklinde ortaya konulurken Batı'ya da asıl kültürel kökenlerinin Anadolu'da doğduğu ispat edilmeye çalışılmıştır. Bu zıt kültürel unsurları bir araya getirme düşüncesi yazarın kendisinin de bazı çelişkiler yaşamasına, özellikle de tarih konulu kurmaca eserlerinde bu zıtlığın ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Kültürel köken arayışları düşünce yazılarında açık bir biçimde Antik Çağ'ın mirasını Anadolu ile özdeşleştirir. Kurmaca eserlerde ise bu kültürel unsurlar özellikle karakterler ve mekân unsurları üzerinden coğrafyaya dayalı olarak verilir.
Mantıku't Tayr'da fiiller
Eski Anadolu Türkçesi Dönemi, Türk dilinin söz varlığı açısından gelişme sürecinde bağlı kaldığı asıl Oğuz Türkçesidir. Bu dönem, özelliklerini eserleriyle taşıdığı en eski şekil ve anlam özelliklerini de beraberinde getirdiği bir dönemdir. Bu dönemde, Türkçenin Arapça ve Farsçadan güçlü bir dil olduğu da eserlerde işlenmiştir. Gülşehri 'nin Arapça ve Farsça kelimeler yanında Türkçe kelimeleri ağırlıklı kullanması hatta Türkçe kelime karşılıklarına yer vermesi bu ispatı haklı çıkarmaktadır. Bir dilin en zengin söz varlığı olan fiillerin, isimler gibi tek başlarına anlam taşımayıp cümle içinde ya da kelimelerle bir araya geldiğinde anlam kazanması Türkçenin hem isim hem fiiller açısından zengin bir söz varlığı olduğunu gösterir. Mantıku't Tayr adlı eserde de bu zengin söz hazinesinin fiiller dört ana bölümde (isimden fiil Yapım ekleri, fiilden fiil yapım ekleri, fiilde kip, birleşik fiiller, fiilimsiler)incelenmiş örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır. Fiillerin, bir iş, oluş, durum, hareket bildirme özellikleri vardır. Bu özellik, dilin estetik görünümü açısından tasviri fillerin kullanımında da görülür. Durum ve olayları ifade etmede yabancı dilden fiil almak yerine dilin kendi olanakları çerçevesinde ifade aracı olarak ek-fiili kullanması dilin güçlü yetkinliğini gösterir.
Hasan İzzettin Dinamo'nun hayatı, sanatı, eserleri
Hasan İzzettin Dinamo, 1 Ocak 1909 yılında Trabzon'un Akçaabat ilçesinin Ahadanda köyünde dünyaya gelmiştir. Yaşamının ilk yıllarındandan itibaren ülkenin içinde bulunan siyasi olaylar ve yoksulluk gibi birçok sorunla karşılaşır. I. Dünya Savaşı'nda babasının ve ağabeyinin şehit düşmesinden sonra, annesi ve kız kardeşleri ile bir başlarına kalmışlardır. Dinamo, daha sonra Darüleytam'da kalmaya başlamıştır. Ardından geçen her gün ona hayatın gerçeklerini ve zorluklarını öğretmiştir. İlköğretimini bitirdikten sonra 17 yaşında Sivas Öğretmen Okulu'nu bitirmiştir. Malatya ve Adıyaman'da iki yıl öğretmenlik yapmıştır. Aldığı maaş kendisine dahi yetmeyince çeviriler yapmaya başlar. İzzettin Dinamo'nun, yazdığı Tren adlı şiiri yüzünden yaşadığı zorlu hayata bir zorluk daha eklemiştir. İşçi hakları ile ilgili bildirisi ve Tren şiiri yüzünden dört yıl hapishanede yatmıştır. Bu hüküm yattığı esnada yaşadığı acı dolu günleri de kaleme almayı ihmal etmemiştir. Birkaç eseri dışında tüm eserlerini de cezaevinden çıktıktan sonra kaybetmiştir. Hapisten çıktıktan sonra belli başlı dergilerde yazılar ve şiirler yazarak hayatını sürdürmeye çalışmıştır. Bildiği yabancı diller de kendisine pek fazla yaramamıştır. Dinamo, dergilerde yazdığı şiirleri ve yazıları yüzünden de çeşitli suçlamalar ile baş başa kalmıştır. Sıkıyönetim mahkemesinden bir yıl daha ceza almıştır. V Yaşadığı zorlu ve çetin yıllardan sonra da 6/7 Eylül olayları ile baş başa kalmıştır. İstanbul'da yaşanan olaylar ve İstanbul'da meydana gelen büyük patlamalardan sorumlu tutulmuştur. Evinden apar topar götürülen Dinamo'nun yolu yine hapislerden geçmiştir. Bu zorlu zamanları da kaleme almayı ihmal etmemiştir. Yaptığı evlilikte de sıkıntı yaşayan Dinamo'nun hayatı hapishanelerde, köşe başlarında geçmiştir. Dinamo her zaman savaşmayı bilen, dik duruşlu, haksızlığa tahammülü olmayan profile sahip bir kişidir.Dinamo, 1989 yılında İstanbul'da vefat etmiştir. İzzettin Dinamo ilk başlarda birçok şairden ve yazardan etkilenerek yazarlık hayatına başlamıştır. Zaman içerisinde yazdıklarını da kuvvetlendirerek özgün dilini bulmuştur. Fakat sürekli bir git gel yaşamıştır. Tek bir çizgide kalmayan Dinamo, bazen kendi hayatını roman yapmıştır. Bazen de yaşadığı yılları tüm gerçekçilikle kaleme almıştır. Özellikle Kutsal Barış ve Kutsal İsyan adlı eserleri, kaleme aldığı en önemli eserlerdir. Şiirlerine bakıldığında kimi zaman epik, kimi zaman destansı ve kimi zaman da pastoral şiirler yazmıştır. Yazdığı eserler, yaşadığı zaman diliminde ortaya çıkan olaylardan, Beş Hececilerden ve Yedi Meşalecilerden dolayı hep bir adım geride kalmıştır. Anahtar Kelimeler: Dinamo, Kutsal İsyan, Toplumcu gerçekçi, Yazar, Roman
Şevkî-i Kadim'in Terceme-i Menâkıb-ı Şeyh Ebû İshâk Kâzerûnî menâkıbnâmesi
İslami edebiyat şubelerinin en önemli türlerinden biri de menâkıbnâmelerdir. İncelediğimiz eser olan Sevkî-i Kadim'in Terceme-i Menâkıb-ı Şeyh Ebû İshak Kâzerûnî isimli eseri de İslamiyetin erken döneminde yazılan ilk Menâkıbnâmelerden biri olan Siret-i Arabî'nin Farsça bir tercümesi olan Firdevs'ül-Mürşidiyye isimli eserin Türkçeye çevirisidir. Terceme-i Menâkıb-ı Şeyh Ebû İshak Kâzerûni menâkıbnamesi Kâzerûniyye tarikatına ışık tutmakta ve eserin müterciminin hayatı edebi şahsiyeti hakkında bizleri bilgilendirmektedir. Eserin dil özellikleri de dikkati çeken diğer bir hususiyettir. Bu özelliklere sahip olan eserimiz hakkında yaptığımız çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde menâkıbnameler, menâkıbnâmelerin özellikleri, Kâzerûniyye tarikatı ve edebiyatımıza etkileri ile eserin mütercimi Şevkî-i Kadim hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde eserin imla hususiyetleri ve gramer özellikleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise iki nüshası bulunan eserin transkripsiyonlu metni hazırlanmış ve nüsha farklılıkları metinde dipnotlarla gösterilmiştir.
İlhami Bekir Tez'in hayatı, sanatı ve eserleri
1905 yılında Trablusgarp'ta doğan İlhami Bekir, annesini küçük yaşta kaybetmiş 1911 yılında dayısıyla birlikte İstanbul'a gelmiştir. İlk eğitimine mahalle mektebinde başlayan sanatçı, dayısının ölümünden sonra Darüleytam'a verilmiştir. Darüleytam'dan sonra Darülmuallimin'de eğitim hayatına devam eden İlhami Bekir'in edebiyata yönelmesindeki en büyük etken okul hayatıdır. Bu çalışma İlhami Bekir Tez'in hayatı, sanatı ve eserleri üzerine yapılmıştır. İlhami Bekir, Cumhuriyet dönemi edebiyatının toplumsal gerçekçi şairlerindendir. Şiir, roman ve deneme türünde eserler veren İlhami Bekir, aynı zamanda dergicilik faaliyetlerinde de bulunmuştur. Bu çalışmada İlhami Bekir'in eserleri tanıtıldıktan sonra romanları ve şiirleri yapı bakımından incelenmiştir. Ayrıca sanatçının Sanat El Kitapları (SEK) adıyla çıkardığı 28 sayılık derginin yayın serüveni hakkında bilgi verilmiş ve derginin türlere göre tasnifi yapılmıştır. Hakkında herhangi bir bilimsel araştırma yapılmayan İlhami Bekir'in edebiyat tarihimizdeki yeri ve önemi belirginleştirilmeye çalışılmıştır. İlhami Bekir şiir ve romanlarında toplumsal konuları sıkça işlemiş ve özellikle romanlarında dönemin siyasi otoritelerine ağır eleştirilerde bulunmuştur. Romanlarını yapı bakımından incelediğimizde onun eserlerinin konu ve biçimsel açıdan farklılıklar barındırdığı görülmüştür. Dergicilik serüveni de bulunan İlhami Bekir, sahibi ve her şeyi olduğu SEK ile genç şair ve yazarların kendilerini ifade etmesine ve sanat, edebiyat ve kültüre dair konularının irdelenmesine olanak sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: İlhami Bekir Tez, şiir, roman, toplumsal gerçekçilik, dergicilik
Fehîm-i Kadîm Divânı sözlüğü [Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük]
Bu çalışmada, XVII. yüzyıl Klasik Türk Şiiri'nin önemli temsilcilerinden olan Fehîm-i Kadîm'in Dîvânı'nın sözvarlığı gösterilmiştir. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük hakkında bilgi verilmiş ve bu alanda yapılan çalışmalar belirtilmiştir. İkinci bölümde ise, çalışmanın ana unsurunu oluşturan Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük, Fehîm-i Kadîm Dîvânı'na göre alfabetik sistemde oluşturulmuştur. Çalışmada, Fehîm-i Kadîm Dîvânı'nda yer alan söz ve söz gruplarının kullanıldıkları bağlama göre anlamlandırılması yapılmıştır. Bu söz ve söz gruplarının sıklık sayıları belirtilmiş, anlamlandırmada başvurulan kaynaklar belirtilmiştir.
Hamza-nâme 71. cilt (Dil incelemesi-metin-gramatikal dizin)
Hamza-nâmeler, XIV. yüzyılda Hamzavî tarafından kaleme alınmış, Anadolu'da varlığını hissettirmeye başlayan Türk nesrinin ilk örneklerinden biridir. Hazret-i Hamza'nın merkez alınarak kendisi ve çevresi etrafında şekillenen olayları anlatan bu eserler, gaza temasından dolayı içeriğinde birçok dinî motife sahiptir. Okuyucu kitlesine yiğitlik, cesaret, güç, adalet duygularını aşılamayı hedefleyen bu yapıt, Türkler arasında oldukça itibar görmüştür. Gerek söz varlığı gerek dil özellikleri açısından Eski Anadolu Türkçesi özellikleri barındıran Hamza-nâmeler, 72 ciltten oluşmaktadır. Eski Anadolu Türkçesi özellikleri göstermesinden dolayı Hamza-nâme'nin 71. cildi tarafımızca çalışma konusu olarak seçilmiştir. Eski Anadolu Türkçesinin şimdiye kadar tespit edilen gramer özellikleri ve söz varlığı dışında bu döneme ait yenilik veya özelliklerin olup olmadığının saptanması, çalışmanın amacı olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Nadir Eserler Kütüphanesinde 2496 numara ile kayıtlı olan nüsha incelenmiş ve inceleme neticesinde elde edilen veriler bilim dünyasına kazandırılmıştır. Araştırma giriş, kavramsal çerçeve, bulgular-yorumlar ve sonuç bölümleri olmak üzere dört temel bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Hamza-nâmeler ve Hamza-nâme'nin 71. cildinin içeriği hakkında genel bilgiler verilmiştir. Çalışmanın amacı, önemi ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde Hamza-nâmeler, Hamzavî ve Hamza-nâme'nin 71. cildinin örgensel yapısı "biçim" metnin ifade ettiği özellikler "içerik" üzerinde verilmiştir. Üçüncü bölüm çalışmanın inceleme, metin ve dizin kısımlarının ele alındığı bulgular-yorumlar bölümüdür. İnceleme kısmında gramer özellikleri ele alınmış, yazım biçimleri, fonetik ve morfolojik özellikler ile kelime türleri detaylı bir şekilde işlenmiştir. Metin kısmında yazma eser, Eski Anadolu Türkçesi döneminin dil özelliklerine uygun bir şekilde transkripsiyonlu olarak yazıya aktarılmıştır. Dizin bölümünde gramatikal dizin ve özel isimler dizinleri gösterilmiştir. Son bölüm olan sonuç kısmında ise çalışmada dikkat çeken özellikler ile orijinallik taşıyan bilgiler verilmiştir.
Atatürk dönemi (1923-1938) Türk tiyatrosunda folklorik unsurlar
"Atatürk Dönemi (1923-1938) Türk Tiyatrosunda Folklorik Unsurlar" adlı bu eserde Atatürk döneminde kaleme alınmış elli dokuz adet tiyatro eseri incelenmiş ve bu eserlerin içerisinde barındırdıkları folklorik unsurlar dönemin tiyatro anlayışı bağlamında tespit edilmiştir. Tez folklor ve edebiyat ilişkisinin anlatıldığı giriş bölümünden sonra iki bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde Atatürk döneminde güzel sanatlar alanında yaşanılan gelişmelerden, Atatürk'ün güzel sanatlara ve sanatçılara bakış açısından ve tiyatro sanatının durumundan bahsedilmektedir. İkinci bölümde Atatürk döneminde kaleme alınan tiyatro eserlerinin içerisinde bulundurdukları folklorik unsurlar tespit edilip değerlendirilmiştir. Atatürk dönemi tiyatrosu batı tesirinde gelişen Türk tiyatrosunun önemli bir dönemini kapsamaktadır. Bu dönemde kaleme alınan tiyatro eserlerinin en önemli özelliklerinden birisi özgür ve baskılardan uzak sanat anlayışıyla kaleme alınmasından dolayı halkın öz değerlerine ve folklorik unsurlarına rahatlıkla değinebilmesi ve halkı bilinçlendirici konulara yönelerek milli kimliğin inşasında aktif rol oynamasıdır. Bu dönemde yazılan tiyatro eserleri içerisinde barındırdığı folklorik unsurlar sayesinde hem eğlenceli olmuş hem de halkın tiyatroya olan ilgisinin artmasında etkili olmuştur.
Klasik belâgatte mecaz ve mecazi anlatım
Kur'ân-ı Kerîm ve hadislerde mecazi ifadelerin varlığı fark edilmekle birlikte, mecaz kavramının terimleşmesi yüzyıllar almıştır. Bu süreçte mecaz, Arapçaya özgü bir üslup özelliği olarak görülmüş ve dolaylı anlatıma dayanan söz sanatlarını kapsayacak şekilde açıklanmıştır. Mecazın terimleşmesi ve detaylı tasnifi Abdülkâhir el-Cürcânî (ö. 471/1078-79) ile gerçekleşmiştir. Ebû Ya'kûb es-Sekkâkî (ö. 626/1229), mecaz konusunu, Cürcânî'nin görüşlerini esas alarak mantık ilmi etrafında sistemleştirmiştir. Sekkâkî'yi takip eden Hatîb el-Kazvînî (ö. 739/1338), mecaz meselesini eleştirel bir yaklaşımla ele almış ve son şeklini vermiştir. Sa'düddîn et-Taftâzânî (ö. 792/1390) ise bu konuda büyük oranda Kazvînî'ye bağlı kalmıştır. Mecaz konusu Arap edebiyatında olgunluğa ulaştığından Türk edebiyatında yeni bir yaklaşım geliştirilmemiştir. Türk belâgatçiler Arap edebiyatına bağlı kalmış ve çoğunlukla Kazvînî'yi takip etmiştir. Tanzimat Dönemi sonrasında Batı retoriğinin tesiriyle yazılan eserlerde de Recâîzâde'nin Ta'lîm-i Edebiyyât'ı dışında önemli bir yenilik görülmemiştir. Bu dönemde de yazarlar mecazda klasik belâgat çizgisinde kalmışlardır. Klasik Türk edebiyatında şairler hayalî tasvirler oluştururken mecazlardan çokça yararlanmıştır. Soyut duyguların dışavurumunda önemli işlevi olan istiareler, diğer mecaz türlerinden daha çok tercih edilmiştir. Lirizmin yüksek olduğu şiirlerde mecazi anlatım ağırlık kazanmıştır. Buna bağlı olarak şairler, mecazi anlatıma en çok gazelde, sonra kaside ve mesnevilerde başvurmuştur. Bu çalışmada, Arap ve Türk edebiyatında belagatçilerin mecazla ilgili görüşleri kronolojik olarak ele alınmış ve klasik belâgatin mecaz konusunda çizdiği çerçeve belirlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca belâgatin mecazla ilgili teorik bilgileri esas alınarak klasik Türk edebiyatından seçilen gazel, kaside ve mesnevilerde kullanılan mecazlar ve mecazi anlatım incelenmiştir.
Tek kişilik oyunlar
Bu tez çalışmasının odak noktasını, tiyatro tarihi var olduğundan beri ortaya konan ancak modernizm sonrası kendi başlığı altında yeni bir alan oluşturan tek kişilik oyunlar oluşturmuştur. Aynı zamanda tez çalışması sırasında incelenen oyunlara bakılırken meddahlık, tek kişilik gösteri, tek kişilik tiyatro, kolaj, dinleti gibi tek kişiyle oluşturulan türlerin birbirlerinden farklarına da değinilmiştir. Meddahlık geleneğinden tek kişilik oyunlara doğru ilerlerken geçirilen değişimler, tek kişilik oyunların sahip olduğu yapısal özellikler, tek başına gösteri yapanların ortaya koydukları gösterilerin tek kişilik tiyatro olmadığı ve nasıl böyle bir sonuca varıldığı incelenmiştir. İncelenen oyunlar insanın iç dünyasını, anlatamadıklarını, yaşadıkları yüzünden psikolojik sorunlar yaşayan insanların hayata tutunma ya da hayattan kopmasına neden olan olayları yansıttığı görülmüştür. 1965'te oynanan Türk tiyatrosunun ilk tek kişilik oyunundan sonra dikkat çeken bu tür günümüzde de yazılmaya ve oynanmaya devam etmektedir. Anahtar Sözcükler Tek Kişilik Oyun, Tiyatro, Mono Drama, Tek Kişilik Gösteri
Fetvâemînizâde Gâlib Zühdî Divânı: İnceleme–metin
Bu tezin amacı XIX. yüzyıl divan şairlerinden Fetvâemînizâde Gâlib Zühdî'nin Dîvân metnini tespit ederek metnin şekil ve muhteva bakımından incelemesini sunmak ve Mevlevî bir şair olan Gâlib Zühdî'nin hayatı ve edebî anlayışı hakkında bilgi vermektir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle, müellif hattı ile yazılmış olan Dîvân'ın metni ortaya çıkarılmaya çalışıldı, şairin hayatı, mahlası, dil ve üslûb özellikleri ele alındı. Bunu izleyen inceleme aşamasında, Dîvân önce şekil özellikleri bakımından incelendi ve nazım türleri tespit edilerek tanıtıldı. Ardından muhteva özelliklerine geçildi, bu kısımda dinî-tasavvufî unsurların, sosyal hayatın ve mitolojik unsurların Dîvân'daki akislerine değinildi, sevgili ve aşığa ait unsurların işlenişine yer verildi. Daha sonra Dîvân'daki nazireler üzerinden Gâlib Zühdî'nin başta Şeyh Gâlib olmak üzere hangi şairlerden ve ne surette etkilendiği tespit edilmeye çalışıldı ve bu bağlamda nazireleri ve nazire anlayışı değerlendirildi. Son bölümde ise nüsha tavsifi yapılarak müellifin yazmadaki imla özellikleri aktarıldı. Ayrıca, müellif elinden çıkmış olan Dîvân'da rastlanılan şairin şiir yazım sürecine dair bazı tespitlere değinildi.
Türk halk hukuku: Mersin ili Silifke ilçesi örneği
İnsanoğlu dünyada var olduğu zamandan itibaren bir düzene, bu düzenin sağlanması için de birtakım kurallara; kuralların işlerliğini sağlamak için de yaptırımlara ihtiyaç duymuştur. Bu bağlamda insanoğlunun bir arada yaşama tecrübesi, sosyalleşmesi ve toplumsal olguya ulaşma süreçlerinin belirli kurallarla düzenlenmesini gerektirmiştir. "Türk Halk Hukuku: Silifke Örneği" adlı bu çalışmada Mersin'in Silifke ilçesinde gerçekleştirilen halk hukuku uygulamaları ve halk hukukundan yazılı hukuka geçen kanun maddeleri incelenmiştir. Halk hukukunun pozitif hukuka yansımasının örnekleri dava dosyaları üzerinden açıklanarak halk hukuku ile ilişkisi bağlamında irdelenmiştir. Bu çalışmanın amacı hukukun kaynaklarının neler olduğu, hukuk sistemlerinin nasıl meydana geldiği, hukukun kaynakları içerisinde sözlü hukukun yeri ve insanoğlunun var oluşundan bu yana toplumda hukukun sözlü hukuktan yazılı hukuka geçişini incelemektir. Bu çalışma, giriş, altı ana başlık ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Çalışmanın dördüncü ve beşinci bölümüne kaynaklık eden bilgilerin saha tespitinde toplanması için "katılarak gözlem", "derinlemesine görüşme", "yaşam anlatıları" ve "gözlem" gibi yöntemler kullanılmıştır. Sahada verilerin toplanması ve deşifrelerin yapılmasında yöresel özelliğin özgünlüğü açısından halk etimolojisi korunarak verilerin aktarılmasına özen gösterilmiştir. Çalışma, toplumun kendi hukukunu geçmişten gönümüze yaratma, yaşatma ve uygulama şeklinde gösterebilmesinin yanı sıra zamana göre oluşan değişikliklerin tespit edilmesi açısından önem arz etmektedir.
Telaferli Âşık Babaoğlu'nun âşık edebiyatı içindeki yeri ve şiir sanatı üzerine bir inceleme
Irak Türkmenlerinin halk edebiyatı ve özellikle de halk şiiri üzerine yapılan akademik çalışmalara katkıda bulunmak amacıyla hazırlanan bu çalışma, Telaferli bir Türkmen şairin yazdığı halk şiirlerinin geleneğini anlamaya yönelik bir araştırmayı kapsamaktadır. Çalışmada, Irak Türkmenlerinden Telaferli Âşık Casim Babaoğlu'nun şiir varlığından seçilen örnekler üzerinde bir inceleme yapılmıştır. Seçilen şiir örnekleri Arap harfleriyle ve Irak Türkmen Türkçesiyle yazılmıştır. Bu şiirler ağız araştırmalarında kullanılan çeviri yazı alfabesiyle transkripsiyon yapılarak Latin harflerine aktarılmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Irak Türkmenleri hakkında genel bilgiler verilmekte ve âşık edebiyatı ele alınmaktadır. Âşık edebiyatı hakkında gelen bilgiler verildikten sonra Irak Türkmen âşıklarından kısaca bahsedilmiş ve eserlerinden örnekler verilmiştir. İkinci bölümde ise "Âşık Babaoğlu ve Âşık Edebiyatı Gelenekleri" başlığı altında, öncelikle âşık Babaoğlu'nun hayatı hakkında bilgi verilmiş ve Casim Babaoğlu'nun âşıklık gelenekleri içindeki yeri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise şairin şiirlerindeki yapı özellikleri, nazım birimi, hane sayısı, vezin, ayak ve kafiye yapısı, nazım şekilleri ve türleri başlığı altında incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise "Babaoğlu'nun Şiirlerinde İşlediği Konular" üzerinde ayrıntılı bir inceleme yapılmıştır. "İncelenen Metinler" başlığı altında ise Âşık Casim Babaoğlu'nun şiirlerinden örnekler verilmesi uygun görülmüştür.
Hüseyin Cahit Yalçın'ın Servet-i Fünun Mecmuası'ndaki eleştiri yazıları üzerine bir inceleme
Hüseyin Cahit Yalçın'ın Servet-i Fünun dergisinde 20. yüzyılın başlarında yayınlanan estetik makalelerine yönelik eleştirel tepkilerin çeşitliliğini inceleyen bu çalışma, Türk edebiyatına büyük katkılarda bulunan bir figür olan Yalçın'ın, modern Türk edebiyatının ve estetik düşüncesinin şekillenmesindeki önemli rolünü vurgular. Yenilikçi tarzı ve ilerici fikirleriyle nitelendirilen yazıları, dönemin daha geniş kültürel değişimlerini yansıtarak çağdaşları arasında önemli tartışmalara yol açmıştır. Araştırma, Hüseyin Cahit Yalçın'ın estetik görüşlerine yöneltilen eleştirilerin, güncel kaynaklardan, meslektaşlarından gelen yanıtların ve daha sonraki akademik değerlendirmelerin kapsamlı bir analizine odaklanmaktadır. Bu eleştiriler, hızlı modernleşme ve Batılılaşma çabalarının damgasını vurduğu Osmanlı İmparatorluğu'nun sosyo-politik ve kültürel dinamikleri çerçevesinde bağlamlandırılmaktadır. Çalışma, Hüseyin Cahit Yalçın'ın Servet-i Fünun'daki yazılarının sadece Türk edebiyatının tekâmülüne nasıl katkıda bulunduğunu değil, aynı zamanda derin bir dönüşüm geçiren bir toplumda sanatın, ahlakın ve ulusal kimliğin rolüne ilişkin tartışmaları da nasıl ateşlediğini araştırmaktadır. Metodolojik olarak tez, Hüseyin Cahit Yalçın'ın çalışmalarının alımlanışına ilişkin çok yönlü bir anlayış oluşturmak için birincil ve ikincil kaynakları analiz eden tarihsel-eleştirel bir yaklaşımı kullanmaktadır. Bu yaklaşım edebi yenilik, kültürel eleştiri ve sosyo-politik değişim arasındaki etkileşimin incelikli bir şekilde araştırılmasına olanak tanır. Tez, Hüseyin Cahit Yalçın'ın eserlerine yönelik eleştirilerin yalnızca edebi nitelikte olmadığını, aynı zamanda dönemin ideolojik ve kültürel tartışmalarıyla derinden iç içe geçmiş olduğunu ileri sürerek edebi söylemin toplumsal tekâmüldeki rolünü vurgulamaktadır. Bu çalışma, Osmanlı düşünce tarihinin ve edebiyatın kültürel ve toplumsal değişimlerdeki rolünün daha geniş anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Tez, Hüseyin Cahit Yalçın'ın çalışmalarının eleştirel karşılanışını inceleyerek, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki edebi modernleşmenin karmaşıklıklarına ışık tutmuş ve edebiyat eleştirisinin kültürel anlatıları ve ulusal kimliği şekillendirmedeki kalıcı etkisine dair içgörüler sunmaktadır.
Cinânü'l-Cinâs
16. yüzyıl sanatçılarından olan Akhisarlı Münşî, Farsça-Türkçe bir sözlük olan Cinânü'l-Cinâs adlı eserini manzum ve mensur karışık bir şekilde kaleme almıştır. Kelimelerin anlamlarını cinas sanatıyla açıklamıştır. Bu çalışmada da önce cinas sanatı hakkında bilgi verilip sözlükteki beyitlerle örneklendirilmeye çalışılmıştır. Eserin içeriği, üslubu, dil özellikleri hakkında bilgi verilip diğer nüshalar mukayese edilmiştir. Sözlükte şiirlerinden yararlanılan şairler hakkında bilgi verilip şairlerin beyitleri günümüz Türkçesine aktarılmaya çalışılmıştır.
Bir Yusuf ve Züleyhâ metni: Metin / indeks
Kuran-ı Kerim'de Ahsenü'l-Kasas adıyla bilinen Yūsuf u Züleyhâ kıssası divan şiirinde birçok esere konu olmuştur. Çalışmada H.994 yılında istinsah edilmiş yazarı bilinmeyen mensur bir eserin 2a-51a varakları arasında kalan kısmı Latin harflerine transkripsiyonlu olarak aktarılıp incelemesi yapılmıştır. Çalışmada Hz. Yusuf kıssasının Kuran-ı Kerim ve diğer kutsal kitaplarda nasıl yer aldığı ve esere kaynaklık eden kutsal kitaplar belirtilmiştir. Ayrıca metinde geçen kahramanlar hakkında tanıtıcı bilgiler verilmiştir. Bununla birlikte divan şiiri içerisinde yazılmış manzum ve mensur Yusuf u Züleyhâ metinleri hakkında bilgiler verilmiş,metinde geçen ayetler ve mealleri günümüz Türkçesi ile ifade edilmişdir. Metinden harketle nasirin edebi kişiliği ve uslubu hakkında çeşitli değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışmanın sonuna metnin özel isim indeksi de eklenmiştir. Anahtar kelimeler: Ahsenü'l-Kasas, Divan Edebiyatı, Yusuf, Mensur, Mesnevi, Züleyhâ
Masallarda (Akdeniz-Türkiye) kahramanların farklı dünyalara geçmesi üzerine bir inceleme
Masal, bir toplumun yaşantılarının yansıması durumunda olan sözlü anlatı türüdür. Toplumlar, gelenek ve göreneklerini, inanışlarını, hayallerini masallaştırıp, dilden dilde aktararak sonraki nesillere miras bırakmışlardır. Bundan dolayı masallar, kültürel miras taşıyıcısı konumundadır. Yapmış olduğumuz çalışma, temel yapısı bakımından metin merkezli bir inceleme olup, nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması, doküman analizi ve metin tahlili yöntemleri kullanılarak yapılmıştır. İncelenen masal metinleri daha önce sahadan derlenmiş tezlerden, basılı kitaplardan ve bir elektronik kitaptan derlenmiştir. Çalışmamız altı farklı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde problem, problem cümlesi, amaç, sınırlılıklar ve konu ile ilgili yapılmış çalışmalar (doktora tezleri, yüksek lisans tezleri ve kitaplar); İkinci bölümde araştırmanın yöntemi, evren ve örneklemi, verilerin nasıl toplandığı ve analiz edildiği; Üçüncü bölümde masalın tanımı, masalın kaynakları, masallarda motif ve Türk masallarında sıkça rastlanan bazı motifler hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde masallarda kahramanın gittiği farklı dünyalar (paralel evren, üst dünya, yeraltı dünyası, sualtı dünyası) hakkında bilgiler verildikten sonra tezimizin konusu bağlamında tespit edilen Akdeniz Bölgesi Masalları üzerine incelemeler yapılmıştır. Beşinci bölümde mitoloji hakkında genel bilgiler verildikten sonra masal kahramanlarının farklı dünyalara gitmesi motifi mitolojik açıdan değerlendirilmiş ve incelenen masallardan elde edilen bulgulara ve yorumlara yer verilmiştir. Altıncı bölümde ise yaptığımız çalışma sonucunda elde ettiğimiz sonuçlar ve değerlendirmeler aktarılmıştır. Çalışmada yararlanılan kaynaklar ve ekler de bu bölümün sonuna eklenmiştir. Altı bölüme ayırarak yapmış olduğumuz çalışma sonucunda, Akdeniz Bölgesi'nde (Türkiye) anlatılan masallarda, masal kahramanlarının zaman zaman birçok sebeple veya amaçla gerçek dünyadan ayrılarak farklı dünyalara birden fazla yöntemle geçiş yaptığı tespit edilmiştir. Masal kahramanları bazen olduğu gibi bazen de kılık değiştirerek, sevdiği kişiyi bulup gerçek dünyaya geri getirmek ya da bir padişahın verdiği görevi yerine getirmek gibi farklı sebeplerle başka bir dünyaya geçiş yapmaktadır. Yapılan geçişlerin tamamında masal kahramanının bilinçdışına bir yolculuk yaptığı ve bu yolculukların amacının da erginleşme, olgunlaşma ve yeni bir kimlik kazanma olduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Akdeniz Masalları, farklı dünyalara geçiş, paralel dünyaya geçiş, üst dünyaya geçiş, yeraltı dünyasına geçiş, sualtı dünyasına geçiş.
Leylâ Erbil edebiyatında tanıklık, tarih yazımı ve kefaret
Bu tez, Leylâ Erbil edebiyatına konu olan ve edebiyatının etik-politik ve poetik çerçevesini belirleyen Felaket deneyimlerine odaklanmaktadır. Leylâ Erbil, Türkiye coğrafyasında yaşanan Felaket deneyimlerini tarih yazımı aracılığıyla bir kefaret kaynağına dönüştürmüştür. Leylâ Erbil edebiyatında Felaket'i odağa alarak tanıklığı edebiyatın malzemesine dönüştürme çabası, katliam ve soykırımları unutturmamayı, tarih yazımı aracılığıyla ezilenlerin tarihini egemenlerin elinden devralmayı hedeflemektedir. Bu çalışmada, Benjaminci tarih felsefesinden yola çıkılarak kolektif iyileştirme ve onarım kaynağı şeklinde tahayyül edilen tarih yazımının işleyişi tartışılmış ve Leylâ Erbil edebiyatı bu odakta üç döneme ayrılmıştır. Bu dönemselleştirme, kefaret bilincinin azalan ve değişen niteliğiyle metinlerin üretildiği siyasal-kültürel koşullar birlikte düşünülerek yapılmıştır. 1970'lerin siyasal alanını ve kolektif onarım umudunu imleyen Tuhaf Bir Kadın "eylem ve umut", eylem ve siyasetin atıllaştığı 1980'leri konu edinen Karanlığın Günü "içe kapanma ve melankoli", kültür piyasasının mutlak hâkimiyetinin kabullenildiği ve kefaret inancının tükendiği Cüce "vazgeçme ve hınç" dönemi şeklinde ele alınmıştır. Bu tezde, Leylâ Erbil edebiyatının değişen etik-politik çerçevesinin poetikasını nasıl dönüştürdüğü, Felaket deneyimleri odağa alınarak Tuhaf Bir Kadın, Karanlığın Günü ve Cüce üzerinden tartışılmıştır.
Yûnus Emre Dîvânı'nın Halet Efendi nüshası (Giriş-inceleme-metin-dizin)
Yûnus Emre Divânı'nın Halet Efendi nüshasını konu edinen bu çalışma; giriş, inceleme, metin ve dizin bölümlerinden oluşmaktadır. Süleymaniye Kütüphanesinde yer alan söz konusu nüsha, istinsah özellikleri ve dil yapısıyla dikkat çekmektedir. Giriş kısmında, Yunus Emre'nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında genel bilgilere yer verilmiş; ayrıca incelenen nüshanın fiziksel özellikleri, yazı türü ve istinsah tarihi üzerinde durulmuştur. İnceleme bölümünde, metnin ses ve yazım özellikleri ele alınmıştır Nüshada öne çıkan ses olayları ve özellikleri ile yazım bakımından dikkati çeken ses, ek ve sözcüklerin imlaları tespit edilerek değerlendirilmiştir. Metin bölümünde, aslına sadık kalınmak suretiyle Halet Efendi nüshasının yazı çevirimi yapılmıştır. Dizin bölümünde ise yazmada geçen bütün kelimeler bağlama göre anlamlandırılarak verilmiş ve nüshanın söz varlığı araştırmacıların dikkatine sunulmuştur. Çalışmanın sonuna, kullanılan kaynakların yer aldığı bir bibliyografya eklenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Eski Anadolu Türkçesi, Yûnus Emre Dîvânı,Halet Efendi Nüshası, ses ve yazım özellikleri, söz varlığı.
Klâsik Türk şiir geleneğinde hâtem redifli kasîdeler üzerine bir inceleme
Bu çalışma, genel bir bakış açısıyla hâtem, hâtemin Klâsik Türk şiirindeki kullanımı ve bulunan şairlerin hâtem redifli kasîdeleri tespit edilerek metinlerin incelenmesini içermektedir. Tez çalışmasında öncelikle bir yetki alâmeti olan hâtemin tanımı yapılmış, Osmanlı Devleti'nde mühür ve mühür yüzüğü kültürü ve bu kültürün Klâsik Türk şiirine yansımaları üzerinde durularak genel anlamda mührün kasîdelerde kendisine benzetilen olarak kullanımı incelenmiştir. İncelenen metinlerden ilki XV. yüzyıl şairi Necâtî Bey tarafından söylenilen hâtem redifli kasîdedir ve bu kasîde zemin şiir olarak kabul edilmiştir. XVI. ve XVII. yüzyıllarda bu metne nazîre olarak söylenilmiş 10 hâtem redifli kasîde nazîre geleneği açısından incelenerek metinlere mukayese yöntemi uygulanmıştır. Yapılan araştırmalar ve karşılaştırmalar sonucunda zemin şiire söylenilen kasîdelerin inceleme yöntemini Zihniyet, Dil ve Anlatım, Ses Unsurları/Âhenk, Söz Varlığı, Edebî Sanatlar, Vezin ve Armoni ile metinlerin anlatım plânı gibi başlıklar teşkil etmektedir. İncelenen metinlerle ilgili olarak üretilen tablo ve grafikler de çalışmanın görsel boyutunu teşkil etmektedir. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Nazîre, Kasîde, Redîf, Hâtem
Adalet Ağaoğlu öykülerini yapısalcı anlayışla çözümleme denemesi
Yapısalcı eleştiri, yazın sanatının kendine özgü bir sistemi ve bu sistemi düzenleyen kuralları olduğuna inanmaktadır. Bu yüksek lisans tezinde, Adalet Ağaoğlu'nun, "Yüksek Gerilim", "Sessizliğin İlk Sesi", "Hadi Gidelim" ve "Hayatı Savunma Biçimleri" adlı öykü kitapları içinde bulunan otuz sekiz öyküsü, bazı temel Yapısalcı ilkeler çerçevesinde incelenmeye çalışılmıştır. Kısa özetlerinin ardından öyküler, eylemsel değişiklikler göz önünde bulundurularak temel kesitlerine ayrılmıştır. A. Greimass'ın düşünceleri esas alınarak, kesitlerdeki eyleyenler, başkahramanın bakış açısına göre şemalaştırılmıştır. Bu şekilde, anlatı eyleyenlerinin birbiriyle ilişkileri ve anlatı içindeki işlevleri değerlendirilmiş; derin yapı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca, anlatının uzamsal ve zamansal yapısı üstünde durularak, zaman ve uzamın anlatıdaki işlevleri açıklanmaya çalışılmıştır. Ortaya çıkan genel görünüm ise sonuç bölümünde değerlendirilmiştir. İncelemenin Adalet Ağaoğlu öykülerine yeni bir bakış kazandıracağı umulmaktadır. Ayrıca Yapısalcı alandaki yeterli olmayan çalışmalara bir katkı sağlaması hedeflenmiştir. Anahtar Sözcükler: Adalet Ağaoğlu, Yapısalcılık, Kesitleme, Eyleyenler.
Bellek ve geçmişle hesaplaşma: Pınar Kür romanlarında anılar
Bu çalışma, Türk edebiyatı yazarlarından Pınar Kür'ün eserlerinde bellek ve geçmişle hesaplaşma temalarını ele alarak bireylerin kimlik inşasında anıların oynadığı rolü kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Bellek, bireyin yalnızca geçmişini hatırlama biçimini değil, aynı zamanda geçmişin geleceğe nasıl yansıdığını da belirleyen temel bir kavramdır. Kür'ün romanlarında bellek, bireysel ve toplumsal düzeyde sürekli yeniden inşa edilen, zamansal ve mekânsal bağlam içinde anlam kazanan dinamik bir yapı olarak karşımıza çıkmaktadır. Pınar Kür'ün eserlerinde, bireylerin geçmişle kurdukları ilişki, anıların zihinsel ve duygusal düzlemde uyandırdığı etkiler, unutma ve hatırlama süreçleri ile bu süreçlerin kimlik üzerindeki belirleyici rolü çok katmanlı bir anlatım biçimiyle işlenmektedir. Çalışmada, Pınar Kür'ün sekiz romanı nitel araştırma yöntemi çerçevesinde incelenmiş; bireysel ve kolektif bellek bağlamında karakterlerin geçmişle yüzleşme pratikleri, travmatik deneyimlerin anlatı içindeki işlevleri üzerinde durulmuştur. Özellikle bireyin kimlik inşasında anıların rolü, bellek kuramları ve edebi metinlerde hatırlamanın epistemolojik ve ontolojik boyutları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Kür'ün eserleri, yalnızca bireysel hafızanın değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel belleğin de edebiyat aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğini göstermesi açısından önemli bir inceleme alanı sunmaktadır. Bu bağlamda çalışma, edebiyat ve psikoloji disiplinlerinin kesişiminde yer alan bellek ve kimlik ilişkisini Pınar Kür'ün eserleri özelinde değerlendirerek Türk edebiyatında bellek anlatılarının kuramsal bir çerçeve içinde ele alınmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Yapılan analizler, Kür'ün anlatılarında bellek ve geçmişle hesaplaşmanın, karakterlerin bireysel dönüşüm süreçlerinde ve toplumsal aidiyet duygusunun şekillenmesinde kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır Anahtar Kelimeler: Pınar Kür, Bellek, Geçmişle Hesaplaşma, Anılar, Kimlik, Toplumsal Hafıza, Edebiyat ve Bellek İlişkisi
Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde yol, yolcu ve yolculuk teması
Cumhuriyet yılları, Türk Edebiyatı'nda muhtelif dönüşümlerin, siyasi ve sosyal inkılapların edebiyatımızı da etkilediği dönemlerdendir. Atatürk'ün önderliğinde başlatılan bu süreç yeni bir dönemin işaret fişeği olmuştur. Bu yeni süreçte farklı edebi temalar, yine çeşitli hallerde edebiyatımızda yer almıştır. Yol, Yolcu, Yolculuk teması da Cumhuriyet Dönemi Türk şiiri içinde yer alan en kıymetli temalardandır. Cumhuriyet yılları, Türk Edebiyatı'nda çeşitli anlayışların görüldüğü, zengin bir içerik sunmaktadır. Cumhuriyet döneminde, Tanzimat yıllarından beri devam edegelen batılılaşma ile ehemmiyet kazanan modernleşme, yalnızlaşma, dünyevileşme gibi unsurlarla geleneksel edebiyatımızdan bir kopuş başladığı fikri hâkimdir. Fakat yalnızlaşmanın getirdiği bir atmosfer ile bireyde oluşan bir yol özlemi ya da yolculuk hasleti edebiyatımızda yer yer hüküm sürmeye başlamıştır. Buradan hareketle geleneksel edebiyatta da yer yer karşılaştığımız yol, yolcu, yolculuk motifi Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde de yer tutmaya başlamıştır. Tezimizin muhtevası, Cumhuriyet Dönemi Türk şiirini kapsamaktadır. Amacımız, dönemdeki şairlerden hareketle yol, yolcu ve yolculuk kavramının şiirimize yansımasını irdelemektir. Cumhuriyet dönemi boyunca eser veren şairlerin pek çoğu yol ve yolculuğa dair şiirler yazmıştır. Buna karşın hâlihazırda bu temanın literatürde az rastlanan bir durum olması ise tezimizin önemini gözler önüne sermesi açısından kıymetli bir yer tutmaktadır. Tez çalışmamızın yöntemi tarama, derleme ve inceleme olarak belirlenmiştir. Öncelikle döneme ait bu temayı işleyen şiirler taranıp derlenmiştir. Farklı sosyokültürel çevreden şairlerin yol, yolcu ve yolculuk kavramına şiirlerinde yer verdiği tespit edilmiştir. Haliyle ortaya kapsamlı bir doküman çıkmıştır. Kavramların içerdiği muhteva kapsamlı olduğundan tezin içeriği, şiirlerinde yol, yolcu ve yolculuk kavramını hassaten seçen şairlerden sadece bir kısmını dâhil ederek sınırlandırılmıştır. Tez çalışmamızda özgün ve nitelikli bir bilimsel eser ortaya çıkarmak maksadıyla çalışmamızın kapsam olarak çok dağınıklık göstermemesi için nitelikli örneklemlere yer verilmiştir. Tezin içeriğini en iyi yansıtan şiirlere yer verilmesine özen gösterilmiştir. Yol, yolcu ve yolculuk kavramını özgün bir şekilde eserlerinde yer vermeleri, dönemin öncülerinden olmaları ve seçilen şairlerin dönemin ruhunu yansıtan bir çeşitlilik göstermesi, bu şairlerin bilimsel çalışmamızda yer almasında temel kriterler olarak belirlenmiştir. Bilimsel çalışmamız üç temel bölümden müteşekkildir. Tezin ilk bölümünde "Şiire Genel Bir Bakış" yapılmaktadır. Tezin ikinci bölümünde, "Tematik Unsurlar" ayrı ayrı ele alınmıştır. Tezin üçüncü bölümünde ise "Cumhuriyet Dönemi Türk Şiir'inde Yol, Yolcu, Yolculuk Şiirleri" incelenmiştir. Bu çalışma ile alan yazında, Cumhuriyet Dönemi Türk Şiir'inde Yol, Yolcu, Yolculuk kavramı ve bu temaların şiirimizde açmış olduğu ufukların literatürdeki önemli bir boşluğu dolduracağı hedeflenmektedir. Anahtar Kelimeler: Yol, Yolcu, Yolculuk, Cumhuriyet, Türk Şiiri. Bilim Kodu: 30201
Klâsik Türk şiirinde sebk-i Türkistânî/Horâsânî (Türkistan/Horasan üslûbu)
Klâsik Türk edebiyatında şairlerin, dil ve muhteva açısından çeşitli üslupların tesiriyle şiirler kaleme aldığı gerçeği karşısında edebiyat araştırmalarında üslup çalışmaları göz ardı edilen konulardan biri olarak karşımıza çıkar. Yapılacak olan üslup çalışmaları, klasik şiirimizin tüm potansiyelini ortaya koyacağı gibi şairlerin daha iyi anlaşılmasını da sağlayacaktır. Derî Farsçasında ilk defa hicrî üçüncü asrın ortasında, genel olarak Horâsân, Sistân ve Maveraünnehir'de ortaya çıkan şiir, bölgesel olarak gelişim göstermiştir. "Sebk-i Türkistânî/Horâsânî" olarak adlandırılan ve Derî Farsçasıyla yazılan bu şiir tarzı Büyük Horâsân bölgesinde ortaya çıkmış ve yine bu bölgede olgunlaşıp gelişmiştir. Sebk-i Türkistânî/Horâsânî ismi Farsça şiirin devreleri için çok geçmişi olmayan bir tanımlamadır. Hicrî 13. yüzyılda sebk-şinâsî yani üslupbilimi işinin pratik tatbikinin olgunluğa ulaşmasından sonra şahsî tecrübelerden edebî mahfillere doğru bir seyre geçildi ve ilk defa sebkin usulleri ve kaideleri yazıldı. Öte yandan Sebk-i Türkistânî, bir anlamda siyasal bir hareket olan Şuubiye Hareketinin edebiyata bir yansıması olarak da görülebilir. Türkistân (Horâsân) üslubunda anlamsal karışıklıklar az, şiir akıcı ve anlaşılması kolaydır. Irak üslubunda (Sebk-i Irâkî) şiirde irfan öne çıkarken Hind üslubunda (Sebk-i Hindî) ise anlam daha girift bir hâl almıştır. Anlaşıldığı üzere Farsça şiirdeki anlam dünyası sadeden girifte doğru bir seyir hâlindedir. Buna mukabil klasik Türk şiirinde de durum bundan çok farklı değildir. Ancak anlam dünyasının giriftleşme yolunda seyrettiği bu düzlemde şiirimizin sadeleşme çabasının bulunduğunu da göz ardı etmemeliyiz. Gerek Farsça edebiyatta ve gerekse Türk edebiyatında bir çok şair ve edip tarafından benimsenen Sebk-i Türkistânî'nin Türk edebiyatı üzerindeki etkisi üzerinde şimdiye kadar etraflı bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmada Sebk-i Türkistânî/Horâsânî'nin tarihsel gelişiminden bahsedilmiş, üslubun genel özellikleri çıkarılmış ve klasik Türk edebiyatı için önemi ortaya konmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler:Klasik Türk şiiri, Farsça şiir, Sebk, Sebk-i Türkistânî, Sebk-i Horâsânî
Süreyyya Evren'in romanlarında postmodernizm
Postmodernizm, çetrefilli yollarla kaplı karmaşık bir labirenttir. Bu sebeple, postmodernizmin düşünce dünyasını anlamak da bir o kadar zordur. Bu yeni oluşan düşünce dünyası içinde yer alan edebiyatın, postmodernizm ile etkileşimi en çok roman türünde görülür. Postmodern romanın temelinde, hiçlik ve boşluk hâkimdir. Postmodern roman türü, bireylerin düşünsel yönelimlerini doğrudan etkiler. Postmodern yazar; eski kalıpları deforme edip, yeni kalıplar kurmayı ve bir nevi eski eserin üzerine yeni eser inşa etmek ister. Nihai olarak bu tür anlatılarda yazarın amacı, okurun bilinçaltına yönelerek kurmaca dünya yaratmak ve okurun algısıyla oynamaktır. Türk Edebiyatında postmodernizmin etkisine giren yazarlardan biri de Süreyyya Evren'dir. Evren, kullandığı dil oyunlarıyla, romanlarının yapısını deforme ederek postmodern roman estetiğine dâhil olmuştur. Yazar, bir gölge gibi roman karakterlerini takip etmiş ve onları yüceltmek yerine iç dünyalarına hapsetmiştir. Evren'in, genel olarak roman dünyası, kaotik bir düzlemde, parçalanmış olay örgüsünde, zaman, mekân, bakış açısı ve anlatıcı bakımından çoğu zaman bilinmezi oynamıştır. Evren'in, postmodern açıdan incelenen on romanı kronolojik olarak yazarın yazın dünyasındaki sürecini gözler önüne sermeyi amaçlamıştır.
Firdevsî-i Rumi'nin Süleymân-nâme'sinin 48. cildi [İnceleme-tenkitli metin]
Süleymân-nâme, XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başlarında Firdevsî-i Rûmî tarafından manzum mensur olarak yazılan ve Hz. Süleymân'ın hayatını ve menkıbelerini anlatan 81ciltlik bir külliyattır. Eser Hz. Süleymân'ın menkıbevî hayatı dışında felsefe, ilm-i nücûm, tıp, astronomi, tarih, coğrafya gibi çeşitli ilimlere de yer vermesi bakımından ansiklopedik eser özelliği taşımaktadır. Çalışmaya konu olan Süleymân-nâme'nin 48. cildinin yapılan taramalar sonucu İstanbul Topkapı Sarayı, Türkçe Yazma Eserler bölümünde iki nüshası tespit edilip ardından temin edilmiştir. "Firdevsî-i Rûmî'nin Süleymân-nâme'sinin 48.cildi (İnceleme-Tenkitli Metin)" isimli çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Firdevsî'nin hayatı ve eserleri, ikinci bölümde incelenen metnin şekil, kurgu, dil ve üslûp incelemesi yapılırken üçüncü bölümde temin edilen iki nüshadan hareketle eserin tenkitli metni ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma Sonuç, Kaynakça ve Özel İsimler Dizini ile sona ermektedir.
Ayşegül Genç'in hikâye ve romanlarında aile görünümleri ve ailenin toplumsal bir mesele olarak incelenmesi
Kabaca "toplumu oluşturan en küçük yapı" diye tanımladığımız aile müstakil bir kavram olmanın yanı sıra toplumu anlamak ve anlamlandırmak için başvurabileceğimiz toplumsal bir meseledir. Aile içindeki psikolojik çatışmalar, değişen dünyada ailenin ve aile bireylerinin tavrı ve tutumu, kadın ve erkek olarak aileye aidiyetimiz yazarın zihniyetini de içine alarak edebiyat eserlerinde sıkça karşımıza çıkmaktadır. Edebiyatın toplumsal bir faaliyet olması, edebi eserin bu toplumun bir vesikası olarak ele alınmasına olanak sağlar. Ailenin de bu toplumun en küçük yapısı olması bu iki kavramın birlikte okunmasını mümkün kılar. Ayşegül Genç'in kurmaca yapıtlarında aile kavramı merkeze alınarak ebeveynliği ve evliliği irdelemek, kendi hayat görüşü ve toplumsal zeminde nereye tekabül ettiğini sorgulamak bu çalışmanın temel amacıdır.
Maddetü'l Hayat (İnceleme-metin-dizin)
Bu çalışma, XV. yüzyıla ait bir tıp metni olan Akşemseddin'in Maddetü'l Hayat adlı eserini konu almaktadır. Farklı kütüphanelerde dört ayrı nüshasını tespit ettiğimiz yazmanın çalışmamıza konu olan nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Hazine 552 numara ile kayıtlıdır. Eser 70 varaktır. Toplumun her kesimini ilgilendiren bir konu olan sağlık konusunda yazılmış bir eser olduğundan tıp terimleri, botanik, farmakoloji ve eczacılık terimleri bakımından zengin bir kaynaktır. Dönemin söz varlığını yansıtması bakımından dil araştırmacıları için önemli bir eserdir.Çalışmamız dil özellikleri, metin ve dizin olmak üzere üç bölümden oluşmuştur. İlk bölümde XV. yüzyılda tıp alanındaki gelişmelere genel bir bakış, Akşemseddin'in eserleri ve çalışmamıza konu olan Maddetü'l Hayat adlı eserin kapsamı ve nüshaları ayrıntılı olarak tanıtılmıştır.Dil incelemesi günümüz dil özelliklerine göre metinde görülen farklılıklar esas alınarak yapılmıştır. Dil özellikleri, yazım, ses bilgisi ve biçim bilgisi olmak üzere üç bölüm halinde incelenmiştir. Yazım özellikleri metinden alınan örneklerle tespit edilmeye çalışılmıştır. Ses bilgisi ve biçim bilgisi özellikleri Türkiye Türkçesi'nden farklılık gösteren noktalar esas alınarak incelenmiştir.Dizin kısmında metinde geçen bütün sözcükler madde başı olarak alınmış ve metindeki bağlamları içinde anlamlandırılmıştır.
İlhan Engin romanlarının roman tekniği açısından çözümlenmesi
Çalışmaya konu olacak olan isim bulunmadan önce; çeşitli roman çözümleme kitapları, yazarlar hakkında hazırlanmış tezler ve ansiklopedik maddeler üzerinde araştırmalar yapılmış ve bu araştırmalar sonucunda çalışmaya konu olan isim İlhan Engin olarak belirlenmiştir. Bu ismin en önemli özelliği, daha önce hakkında çalışma yapılmamış olmasıdır. Bu çalışma İlhan Engin'in romanlarının roman tekniği açısından çözümlenmesi yoluyla hazırlanmıştır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, yazarın hayatına ve eserlerine ayrılmıştır. İkinci bölümde ise roman çözümlemeleri mevcuttur. Çalışmaya konu olan sekiz roman bulunmaktadır. Bu romanlar çözümlenirken roman çözümleme teknikleri, kavramları ve ayrıntılarını içeren bir merkez kaynak kullanılmış ve her roman merkez kaynakta yer alan ölçütlere göre çözümlenmiştir. Bu çalışma, edebiyat sahasına ait olmasına rağmen, roman çözümleme aşamalarında gerektiği yerlerde tarih, psikoloji, sosyoloji ve dil bilimi gibi bilim dallarına da yönelim sağlanmış ve çalışmaya çok yönlü bir kimlik kazandırılmıştır. Çalışmanın amacı, İlhan Engin'i yazmış olduğu romanları ve romanlarının çözümlenmesi noktasında değerlendirmek ve bu yolla da yazarı Türk edebiyatına tanıtmaktır. Çözümlenen romanlarda her kavramın ve başlığın aynı oranda etki göstermediği görülmekle birlikte, yazarın romanlarını daha çok aşk, ayrılık, savaş ve göç gibi konular çerçevesinde kurguladığı saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: İlhan Engin, Roman, Roman Tekniği, Roman Çözümleme, Türk Edebiyatı.
Kadın yazarların biyografik romanlarında kadın kahramanlar
Biyografi, kişilerin hayatlarını objektif bakış açısıyla anlatan bir türdür. Kelime Fransızca "biographie" kelimesinden Türk diline geçmiştir. Biyografisi yazılacak kişiler hayat hikâyesi, toplum tarafından merak edilen, herkesçe tanınmış kişiler arasından seçilir. Kişinin hayatını tarafsız bir şekilde ele alan metin türüne biyografi denirken gerçekten yaşamış ya da yaşayan birinin hayatının kurgusal olarak ele alındığı eserlere biyografik roman denir. Kadın Yazarların Biyografik Romanlarında Kadın Kahramanlar başlıklı bu çalışmada biyografi, biyografik roman kavramı ve bu alanda özne ve nesne bağlamında kadını merkezine alan romanların incelenmesi hedeflenmiştir. Bu incelemeler doğrultusunda biyografik roman türündeki eserlerde kadının konumu değerlendirilmiştir. Tezin giriş bölümünde biyografi türüne dair bilgiler verilirken ikinci bölümde biyografik roman kavramı ele alınmıştır. Tezin üçüncü bölümde ise biyografik romanlardaki kadın karakterler tahlil edilmiştir. Çalışma, incelenen romanların genel bir değerlendirilmesinin yapıldığı sonuç ve kaynakça bölümleriyle bitirilmiştir.
Abdülkadir el-Bağdâdî'nin Şehnâme Lügati (inceleme-metin)
Sözlükler, bir dilin geçmişini, söz varlığını, kazandığı yeni anlamları, deyimleri, incelikleri, mecaz, terim ve gerçek anlamlarını geleceğe kazandıran ve geçmiş ile gelecek arasında köprü kuran dil hazineleridir. Sadece tek bir dilin barındırdığı kelime ve kelime grupları toplamını değil aynı zamanda başka dillerdeki karşılığını da barındırırlar. Bu nedenle dillerin yaşayabilmesi ve büyüyerek gelişebilmesi için sözlüklere ihtiyaç duyulur. Bu çalışma XVII. yy. âlimi, dil bilgini, seyyahı ve edebiyatçısı olan Abdülkadir el-Bağdâdî'nin Şehnâme Lügati'ni ihtiva etmektedir. Firdevsî'nin meşhur eseri Şehnâme'deki güç anlaşılan Farsça kelimelerin Türkçe karşılıkları bu sözlükte verilmektedir. Bu nedenle bugün mevcut olan sözlüklerde bile bulunmayan veya sadece bir kısmında bulunan kelimelere de bu sözlükte rastlanabilmektedir. Bu da esere ayrı bir değer katmaktadır. Kelimelerin madde başı verildikten sonra Arap harfli orijinal hali parantez içinde verilmektedir. Daha sonra madde başı açıklamaları transkripsiyon alfabesine göre ve o dönemde konuşulan, yazılan Türkçe'ye bağlı kalınarak latinize edilmiştir. Bu şekilde XVII. yy'ın söz varlığına da katkı sağlanacaktır. Ayrıca inceleme kısmında şahıslar, şahitler, arkaik unsurlar, gelenek ve adetler gibi sözlüğün gerçek değerini ortaya koyan unsurlar da tespit edilip, açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: Abdülkadir, el-Bâğdadî, Şehnâme, Lügat, İnceleme, Metin.
Kütahya Gediz ve yöresi ağzı
Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan, geçmişte yaşanan olayları bugüne, bugünkü olayları da yarına aktaran en önemli araçtır. Dil, aynı zamanda kendi kanunları içinde yaşayan ve gelişen bir yapıya sahiptir. Bu gelişim sürecinde dilin şekillenmesinde, toplumların içinde bulunduğu durumlarda etkin rol oynar. Dilin alt birimleri olan lehçe, şive ve ağız da bu süreçle birlikte oluşmaktadır. Bu araştırmada, Gediz yöresinde ağız incelemesi yapılmış ve bu yöreyle yazı dilimiz arasındaki ses, şekil farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır.Araştırmanın örneklemini Kütahya'nın Gediz ilçesine bağlı, nüfus yapısına göre seçilmiş toplam on beş köy oluşturmaktadır. Araştırmadaki incelemeler, bu köylerdeki kişilerle görüşme yapılarak ses kaydı alınan on beş metne dayanmaktadır. Bu derlenen metinler, çevriyazı sistemi esas alınarak fonetik yazıya aktarılmıştır.Çalışmanın giriş kısmında Kütahya ili ve Gediz ilçesinin tarihi, ekonomik, turizm ve sosyal durumu ele alınmıştır. Birinci bölümde, ses bilgisi üzerinde durulmuştur.İkinci bölümde Türkçedeki şekil bilgisi ele alınıp Gediz yöresindeki örnekleri gösterilmiştir.Üçüncü bölümde de, derlenen metinler verilmiştir.Anahtar Kelimeler: Gediz, Ağız, Ses, Şekil, Kelime Bilgisi.
Kütahya manileri üzerine bir inceleme
Maniler anonim halk şiirinin en yaygın türüdür. Dolayısıyla sözlü kültürün en önemli taşıyıcılarından biridir. Kütahya Manileri Üzerine Bir İnceleme İsimli bu çalışma, Kütahya manileriyle sınırlı olup, bu maniler üzerine yaptığımız incelemeleri konu almaktadırÇalışmanın ilk bölümünde, konuyla ilgisi bakımından Türk Halk Edebiyatında mani kavramı ve maninin tarihi gelişimi incelenmiş, mani türü ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Maninin başlıca temalarına değinilmiş, araştırmacıların mani tasniflerine yer verilmiştir. Maninin diğer anonim halk edebiyatı ürünlerinden türkü, ağıt, ninni, halk hikâyesi, destan, fıkra, masal, bilmece, tekerleme, dua, beddua, deyim ve atasözleriyle ilişkisi incelenmiş benzer ve farklı yönleri tespit edilmiştir.İkinci bölümde Kütahya'da mani söyleme geleneği ele alınmış derlenen Kütahya manileri şekil, konu, hazırlanış ve uygulanışlarına göre tasnif edilmiş, bu tasnif derlenen manilerden örneklerle zenginleştirilmiştir.Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise dini ve kültürel unsurların Kütahya manilerine yansımaları incelenmiş, yapılan tespitler mani metinleriyle örneklendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Kültür, Kütahya, Mani, Tasnif, Unsur.
Türk halk edebiyatında bir eğitim metodu olarak manzum metin örnekleri ve bunların Jung psikolojisi açısından tahlili
Folklor ürünlerinde halkın yaşama düzeni, sanat zevki, dünya görüşü, din anlayışı, düşünüş ve inanış sistemi ve bütün bunlarla ilgili gelenek ve görenekler bulunur. Kuşkusuz ki halk kendisini en doğal haliyle halk edebiyatı ürünlerinde sergiler. Halk edebiyatı ürünlerinin en belirgin niteliği `kalıplaşma? özelliğidir. Şekil ve yapılarda kalıplaşmalar olduğu gibi söylemlerde de kalıplaşmalar olduğu görülmektedir. Bu bağlamda Türk halk edebiyatının manzum ürünleri işlevsellikleri sebebiyle söylendiği topluma ait ipuçları taşıyan metinlerdir.Bu çalışmada Albert Bandura?nın Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramından yola çıkılarak manzum metin örneklerinin eğitim boyutu çözümlenmeye çalışılmaktadır. Bu gerçekten hareketle informal eğitimin bir parçası olarak nitelendirebileceğimiz Türk halk edebiyatında manzum metinlerin ?eğitim metodu? olarak bir işlev üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda doğrudan veya dolaylı olarak eğitim boyutu olan manzum metinlerde geçen arketiplerin C. G. Jung?un ?ortak bilinçdışı? kavramıyla ilişkili olduğu saptanmıştır.Sonuç olarak bu çalışmada Türk halk edebiyatının manzum ürünlerinden yararlanılarak sembollerin nasıl öğrenildiği sosyal bilişsel öğrenme kuramıyla çözümlenmektedir. Jung psikolojisiyle de sembollerin ilk çıkış noktaları yani orijinleri irdelenmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı, Toplumsal Kalıtım, Ortak Bilinçdışı, Manzum Metinler.
Türk hikâyesinde yolculuk arketipi (1980-2000)
Arketipçi Eleştiri, mitoloji, sosyoloji, psikoloji ve felsefe alanlarından yararlanarak edebî eserlerde kodlanmış kolektif bilinçdışını ortaya çıkarmayı amaçlar. Kolektif bilinçdışında bulunan arketipler, bireyler arasında benzer duyguları, düşünceleri ve imgeleri ortaya çıkaran evrensel davranış özellikleridir. Aynı zamanda deneyimleri kontrol etme ve yönlendirme kapasitesine sahiptirler. Bu çalışmada, 1980-2000 yılları arasında hikâyeleri yayımlanan Murathan Mungan, Mustafa Kutlu, Cemil Kavukçu, Cihan Aktaş, Rasim Özdenören, Hasan Ali Toptaş, Erendiz Atasü, Ramazan Dikmen, Sadık Yalsızuçanlar, Selim İleri, Cemal Şakar, Hüseyin Su, Adalet Ağaoğlu, Yusuf Atılgan ve Ayşe Kulin'e ait kırk altı hikâye kitabındaki hikâyeler, Joseph Campbell'in Kahramanın Sonsuz Yolculuğu adlı eserinde belirtilen yolculuk arketipi aşamaları doğrultusunda incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda, söz konusu Türk hikâye yazarlarının, hikâyelerinde yolculuk arketipini nasıl yansıttıkları, bu arketipleri hangi yöntemlerle kullandıkları ve arketiplerin hikâyelerin anlamına nasıl etki ettiği belirlenmeye çalışılmıştır.
Marzubân-nâme tercümesi adlı eserin isim söz varlığının incelemesi
ÖZET Marzubân-Nâme Tercümesi Adlı Eserin İsim Söz Varlığının İncelemesi Kahveci, Selen Yüksek Lisans, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Tez Danışmanı: Doç. Dr. Hülya Gökçe Kasım, 2024 Bu çalışma, Marzubân bin Rüstem tarafından yazılan, Sadrid'dün Şeyhoğlu tarafından tercümesi yapılan Marzubân-nâme Tercümesi adlı eserin tematik isim söz varlığının incelenmesini içermektedir. Çalışmanın "Giriş" bölümünde amaç, yöntem, sınırlılıklar belirtilmektedir ve eserin ait olduğu dönem olan Eski Anadolu Türkçesi dönemi hakkında, Eski Anadolu Türkçesi eserleri ve Marzubân-nâme Tercümesi hakkında bilgiler yer almaktadır. Çalışmada, söz varlığının incelendiği birinci bölümde "Özel Ad Bilgisi" genel başlığı altında 38 alt başlığa ayrılarak isim söz varlığı incelenmiştir. İkinci bölüm olan "Konularına Göre Adlar" genel başlığında ise 98 alt başlıkta eserin isim söz varlığı incelenmiştir. Üçüncü bölüm olan "Tablolar ve İstatistiksel Veriler" başlığında eserde geçen kelimelerin kökenleri ile ilgili bilgi verilmiş ve bu bilgiler tablo şeklinde gösterilmiştir. "Değerlendirme ve Sonuç" bölümünde ise incelenen veriler doğrultusunda elde edilen bulgular ortaya konmuştur. Tezin son bölümünde ise tez çalışmasında yararlanılan kaynaklar "Kaynaklar" bölümünde yer almaktadır. Bu çalışma, Marzubân-nâme Tercümesi'nin isim söz varlığını inceleyerek, eserin dilsel yapısını ve dönemin toplumsal değerlerini ortaya koymuştur. Eserin dilinde Arapça kökenli kelimelerin belirgin bir şekilde fazla olması, dönemin kültürel ve dini etkilerini yansıtmaktadır. Kullanılan kelimeler, toplumsal yapının gelişimini, değer yargılarının evrimini ve iletişim ağlarının genişlemesini gösterirken, eserdeki ahlaki temalar olan "adalet" ve "dostluk" gibi kavramların günümüzde de geçerliliğini koruduğu görülmüştür. Ayrıca, eserin dilindeki soyut ve somut kavramların dağılımı, toplumsal yapının dinamiklerini ve dilin gelişim süreçlerini anlamamıza katkı sağlamaktadır. Bu bulgular, dilin tarihsel ve kültürel sürekliliğini vurgulamakta ve bu tür eserlerin hem dil hem de kültür açısından önemli kaynaklar olduğunu ortaya koymaktadır. vi Anahtar Kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi, isim söz varlığı, Marzubân-nâme Tercümesi.
Televizyon dizilerinde meslekler üzerine halk bilimsel bir inceleme
Toplumların sözlü, yazılı ve elektronik kültür ortamlarına geçişleri kültürel ürünlerin ifade çeşitliliğini de arttırmaktadır. Kitle iletişim araçlarının kullanımındaki artış özellikle televizyon ve televizyon dizilerinin tüketimini yaygınlaştırmaktadır. Televizyon, toplumsal yaşamdaki kültürel değerleri, yaşam biçimlerini ve toplumsal ilişkileri yansıtması bakımından da son derece önemli olmaktadır. Bu bakımdan meslek dizilerinde yer alan meslek folkloruna ait kültürel değerler aktarılmaya çalışılmıştır. Meslek folklorunun incelendiği çalışma, üç bölümden meydana gelmektedir. Halk biliminin çalışma alanları içerisinde kitle iletişim araçlarının önemi ve televizyon dizilerinin toplum üzerindeki etkileri değerlendirilmiş, meslek folkloru tarihi ve sınıflandırılması incelenmiştir. Profesyonel ve geleneksel meslek konulu dizilerden seçilen örneklerin incelendiği ikinci bölümde geleneksel meslek dizilerinin SOKÜM ve kültür turizmi bağlamında değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın son bölümünde meslek folklorunun ve meslek konulu dizilerin değerlendirmesi yapılmıştır. Konu ile ilgili yazılı, sözlü ve elektronik kaynaklardan yararlanılmıştır.
Muallim Nâcî Efendi'nin şiirlerinin bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük çalışması ile üslupbilimsel incelemesi
Tanzimat edebiyatının önemli simalarından olan Muallim Nâcî Efendi, devrinde pek çok eser veren önemli bir şahsiyettir. Bu eserler arasına şairin şiir türündeki eserleri alınabildiği gibi manzum destanları, tiyatrosu, romanı, hatırası, mektupları, deneme-eleştiri-incelemeleri ve tercümeleri de dâhil edilir. Pek çok dergi ve gazetede yazılar yazan sanatçı, edebiyat camiasında sonraki devirlerde dahi adından sıklıkla bahsettirir. Bu bahisler; Muallim Nâci'nin şiir hususu, edebiyatta eski-yeni, Doğu-Batı gibi ikilikler karşısındaki tavrı ve yaklaşımı ile ilgilidir. Şairin eski-yeni, Doğu-Batı ile ilgili görüşleri, neyden ne denli yararlanacağı gibi hususlar yetişme tarzının olduğu kadar mizacının bir ürünüdür. Bunların, şairin eserlerine yansımış olması da kaçınılmazdır. Nitekim Batı ve Doğu medeniyetlerinin izlerinin şiirlerine yansıması şiirin şekil özelliği ve muhtevası ile irdelenebilir özellik göstermektedir. Bu çalışmada M. Kayahan ÖZGÜL'ÜN Muallim Nâcî'nin tüm şiirlerini bir araya getirdiği Muallim Naci Efendi eseri, TEBDİZ projesi kapsamı ile ele alınarak eserin "Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük" çalışması gerçekleştirilmiştir. Buna ek olarak şiirler üzerinde yapılan üslup çalışması ile metinde geçen sözcük türleri, bağlaçlar, edatlar, hitaplar, soru ifadeleri, ünlemler ve kelime grupları matematiksel veriler ışığında tespit edilmiş, şairin kullandığı kelimeler ve bu kelimelere yüklediği anlamlar muhtevayı oluşturması açısından net bir şekilde inceleme imkânı sunmuştur.
Marzuban-name metninde geçen hayvan tasvirleri üzerine bir inceleme
14. yüzyıl Anadolusu beylikler döneminde Türkçe okuma bilen beylerin istekleri doğrultusunda ve halkın anlayabilmesi açısından pek çok dinî, ahlâkî ve tasavvufî eser Türkçeye tercüme edilmiştir. Bu eserlerden birisi olan Marzubân-nâme padişahlığa hazırlanacak şehzadeler için çevrilmiş bir nasihat kitabıdır. Eser, içindeki hayvanların insan özelliği göstermesi açısından fabl türüne yakındır. Marzubân-nâme'de bulunan elli üç hikâyenin yirmi ikisinde ana karakterler hayvanlar olup on yedi hikâyede insanlar ile hayvanlar birlikte yer almaktadırlar. Eserdeki hayvanlar; insan özellikleri taşıyanlar, insanlarla konuşanlar ve doğal özellikleri ile bulunanlar olmak üzere üç grupta toplanabilir. Hayvanlar, bazen olumlu bazen de olumsuz yönleriyle eserde yer almıştır. Bu çalışmadaki amaç, Marzubân-nâme adlı eserde ana veya yan karakter olarak geçen tüm hayvanların sembolize ettiği olumlu veya olumsuz anlamları incelemek, farklı yönlerini ortaya koymak ve Türk kültürüne göre yapılmış değişiklikleri tespit etmektir. İnceleme yapılırken Prof. Dr. Zeynep Korkmaz'ın Marzubân-nâme Tercümesi adlı çalışması esas alınmıştır. Eserde kırk beş tane hayvan bulunmaktadır. Her hayvan için çeşitli karakter özellikleri çıkartılmış, her bir özellik için bu çıkarımın yapıldığı cümlelerden örnekler verilmiştir. Ayrıca hikâyelerde verilmek istenen nasihatler değerlendirilip hikâye özetlerinin altında Nasihat başlığıyla verilmiştir. Sonuç olarak eserdeki hayvanların hangi değerleri temsil ettiği ve bunların Türk kültürüne aktarılırken değişip değişmediği hakkında bir değerlendirme yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Marzubân-nâme, hayvan hikâyeleri, motif, Eski Anadolu, fabl
Sırduu Sandık/Comoktor (Sihirli Sandık/Masallar) adlı Kırgızca masal kitabı (metin ve inceleme)
Çalışma, "Sırduu Sandık/Comoktor (Sihirli Sandık/Masallar) Adlı Kırgızca Masal Kitabı (Metin ve İnceleme)" Adını taşımaktadır ve kitapta yer alan metinlerin Türkiye Türkçesine aktarımı, bu metinlerin tip sıralaması ve motif yapılarının incelenmesinden oluşmaktadır. Bu çalışma, Kırgızların sözlü kültür unsurlarından "masallar" üzerinde durularak, Kırgız masallarını Türkiye'de tanıtmak ve bu alanda yapılan çalışmalara bir yenisini daha eklemek niyetiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın kapsamını halk anlatılarından "masallar", sınırlılığını "Kırgız masalları" oluşturmakta olup örneklemi ise "Sırduu Sandık/Comoktor (Sihirli Sandık/Masallar)" Adlı masal kitabında yer alan masal metinleridir. Araştırmaya, ilk olarak kitaptaki masal metinlerini Türkiye Türkçesine aktarmakla başlanmıştır. Masalların çevirisi yapılırken Kırgızca sözlüklerden faydalanılmıştır. Ayrıca konuyla ilgili kaynak taraması yapılmıştır. Çalışmada metin merkezli halk bilimi kuramlarından "Tarihi Coğrafi Fin Metodu" kullanılmıştır. Masalların tip sıralaması yapılırken W. Eberhard-Pertev Naili Boratav'ın çalışması ve Antti Aarne-Stith Thompson tarafından hazırlanan çalışma esas alınmıştır. Masalların motif yapıları ise, Stith Thompson tarafından hazırlanan Motif Indeks'e göre incelenmiştir. Araştırmanın sonunda Kırgız masallarının motif bakımından çok zengin olduğunu, masal tiplerinin ise Türk masal tipleriyle benzerlik gösterdiğini tespit ettik. Elbette ki çok sayıda masala sahip olan Kırgız Türklerinin hazine değerindeki masallarının küçük bir bölümünü Türkiye'de tanıtmaktan dolayı mutluyuz. Anahtar Kelimeler: Kırgız Türkleri, Sırduu Sandık, masal, motif, tip.
Reşit Süreyya Gürsey'in edebî çalışmaları üzerine bir inceleme
1889-1962 yılları arasında yaşayan Reşit Süreyya Gürsey askerî hekim, fizikçi, öğretmen, mühendis, ressam, şair ve edebiyat eleştirmenidir. Askerlik görevi esnasında Çanakkale Savaşı ve İstiklal Harbi'nde mücadele etmiştir. Avrupa'da fizik ve matematik eğitimi aldıktan sonra da fen ve edebiyat alanında eserler yazmıştır. Edebiyatçı kimliğini ise şairlik ve eleştirmenlik oluşturur. Tezin amacı Reşit Süreyya Gürsey'in edebî eserlerini inceleyerek Gürsey'in edebiyat tarihindeki konumunu belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın kapsamı sadece edebî eserleriyle sınırlandırılmıştır. Kaynak kişilerle görüşme, kütüphane araştırması, eski yazıdan aktarım tezde kullanılan başlıca yöntemlerdir. Tez giriş ve sonuç dışında üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde hayatı ve sanatı, çeşitli anekdotlarla zenginleştirilerek anlatılmıştır. İkinci bölüm şiirlerinin tematik ve şekil incelemesine ayrılmıştır. Üçüncü bölümde ise hikâye ve makalelerinin tasnif ve tahlili yapılmıştır. İncelemeden elde edilen bulgular Reşit Süreyya'nın şairliği baz alınarak sonuç bölümünde değerlendirilmiştir. Şiir ve makalelerinin künye bilgileri, çalışmada temel alınan metinler ve Reşit Süreyya'ya dair bir albüm ekler kısmında verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Servet-i Fünûn Edebiyatı, Şiir, Eleştiri, Reşit Süreyya Gürsey