1,169
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Sıfır atık yönetim sistemi ve adana büyükşehir belediyesi sıfır atık uygulamasının değerlendirilmesi
Bu çalışmada atık yönetim sistemi olarak Sıfır Atık Yönetim Sistemine geçilmesinin gerekliliği ile ilgili Dünyada ve Türkiye'de sistemin işleyici hakkında politikalar, mevzuatlar değerlendirilerek bu konuda yapılan çalışmalar ile ilgili literatür taraması yapılmış olup Adana Büyükşehir Belediyesine ait idari hizmet binalarında sistemin uygulanmasıyla birlikte geri dönüşümü mümkün olmayan atıklar ve geri kazanılabilir nitelikteki atıkların kaynağında ayrı toplanması gerektiği değerlendirilmiştir. Bu amaçla 12 aylık dönem dikkat alınarak toplam geri dönüştürülebilen atıklar ile geri dönüşümü mümkün olmayan atıkların ayrı ayrı toplanma miktarları tespit edilmiştir. 137.992 kg atık toplanıp, bu atıkların 119.009 kg'ı kentsel atık toplama sistemine dahil edilip entegre katı atık bertaraf tesisine gönderilirken, 21.983 kg'ı geri dönüşebilir nitelikte atık olup lisanslı firmalara teslim edilerek geri dönüşüm sürecine girmiştir. Böylece entegre katı atık bertaraf sahasına giden atık miktarı azaltılmış olup toplam geri kazanılabilir nitelikteki atık miktarlarında da %16 oranında artış olduğu belirlenmiştir. Ayrıca %95 güven aralığında geri dönüşebilir nitelikteki atıkların ve geri dönüşümü mümkün olmayan atıkların hizmet birimlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterdiği tespit edilmiştir (p<0.05). Belediye personellerinin çalışma ortamlarında olduğu gibi evlerinde de bu yaklaşımı uygulamaya başladığı gözlemlenmiştir. Sıfır Atık Yönetim Sistemi uygulamaları sonucunda Adana Büyükşehir Belediyesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı onayıyla verilen "Sıfır Atık Belgesi" almaya hak kazanmıştır. Ülkemizde kamu/özel kurum ve kuruluşların Sıfır Atık Yönetmeliğine uygun olarak sorumluluklarını yerine getirmesi, kentsel atık yönetim sistemini yürüten belediyelerin Sıfır Atık Yönetim Sistemine uygun teknolojileri benimsemesi, bireylerin de bu anlayışı yaşam biçimi haline getirmesiyle ekonomik, çevresel ve sosyal etkilerinin kısa vadede görüleceği düşünülmektedir.
Indoor air quality evaluation at marketplaces in Istanbul, Turkey, during COVID-19 lockdown
Throughout the 2019 novel coronavirus (COVID-19) pandemic, Turkey used strict lockdown policies to contain illness transmission. While quarantine regulations improved outdoor air quality, they deteriorated indoor air quality. This study shed insight on a time frame where people have spent their indoor times in places other than their homes. With indoor air quality (IAQ) is regarded as one of the top five environmental threats to public health, the majority of factors affecting IAQ have been considered whenever possible. For this study, Indoor air samples were obtained at four different marketplaces within 13 weeks during the COVID-19 Pandemic in Istanbul, Turkey. All indoor air quality data including carbon dioxide (CO2), relative humidity (RH), temperature, particulate matter (PM2.5, PM10), and volatile organic compounds (VOCs) were collected. Also, statistical analysis and explanations were conducted on all concentrations and compared to global guidelines. Keywords: Indoor Air Quality, COVID-19, Lockdown, Marketplaces.
Sulu çözeltilerden adsorpsiyonla boyar madde giderimi için palmiye (Washingtonia filifera) ağacından elde edilen liflerin kullanımının araştırılması
Kristal Viyole toksik ve kanserojen etkileri bilinen ve birçok endüstride kullanılan bir boyar maddedir. Bu çalışmada, Kristal Viyole boyar maddesinin adsorpsiyonla sulu çözeltilerden giderimi için Washingtonia filifera türü palmiye ağacından elde edilen liflerin adsorban olarak kullanımı araştırılmıştır. Adsorpsiyon verimi üzerinde başlangıç adsorbat konsantrasyonu, adsorban dozu, pH gibi parametrelerin etkisi incelenmiştir. En yüksek giderim verimi %95.55; maksimum adsorpsiyon kapasitesi 85.91 mg/g olarak bulunmuştur. Adsorpsiyon üzerinde pH etkisinin incelenmesinde, kristal viyole boyar maddesinin maksimum adsorpsiyon kapasitesine pH 8'de ulaşıldığı tespit edilmiştir. Adsorbanın BET, SEM ve EDS analizleri yapılmıştır. BET yüzey alanı 4.1484 m2/g; ortalama gözenek genişliği 6.8563 nm; ortalama gözenek hacmi mezo gözenekler için 0.00413 cm3/g, mikro gözenekler için 0.00017 cm3/g olarak bulunmuştur. SEM görüntülerinde silika gövde de denilen stegmata yapıları gözlenmiştir. Langmuir, Freundlich, Temkin ve Dubinin-Raduskevich izotermleri çalışılmış, çalkalamalı sistemleri en iyi açıklayan izoterm Temkin (R2=0.9692); karıştırmanın olmadığı sabit faz sistemlerini en iyi açıklayan izoterm Freundlich (R2=0.9643) olmuştur. Kinetik süreçleri en iyi açıklayan denklemin yalancı ikinci dereceden kinetik model olduğu tespit edilmiştir.
Arıtılmış atık suların çayır ve meralarda kullanım olanaklarının araştırılması
Arıtılmış atık suların yeniden kullanımı söz konusu olduğunda bu suyun kullanım amacına uygun olup olmadığı esas konu haline gelmektedir. Özellikle sulama alanlarında, meyve ve sebze yetiştiriciliğinde ve çayır-mera alanlarının sulanmasında yüksek seviyede arıtma işlemi ve güvenirlilik gerekmektedir. Sulu tarımda kullanılması planlanan arıtılmış atık suların, çevre ve halk sağlığına yönelik olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi için bu suların kullanımı ile ortaya çıkması muhtemel patojen veya kimyasallardan kaynaklanan risklerin iyi değerlendirilmesi gereklidir. Bu çalışmada, Adana Seyhan Batı Atıksu Arıtma Tesisi çıkış sularının analiz sonuçları kullanılarak, Adana bölgesinde bulunan çayır ve mera alanlarına uygulanabilirliği ilgili mevzuat ve yönetmeliklerde belirtilen parametreler referans alınarak karşılaştırılmış olup, diğer tüm riskler açısından yönetme stratejileri ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Evsel nitelikli atıksular, arıtılmış atıksuların tarımsal sulamada kullanılabilirliği, çayır, mera
Konya-karaman bölgesinde kömür sahalarında yeraltı su kalitesinin ve membran uygulamaları ile arıtılabilirliğinin değerlendirilmesi
Çalışma alanı Konya İli Karapınar İlçesi sınırları içerisinde Maden Tetkik Arama (MTA) kurumuna ait ruhsat sahasında olup geniş bir kömür yayılımına sahiptir. Söz konu sahada yeraltı işletmeciliği açısından sorun teşkil edebilecek yeraltı suyunun drenajına yönelik hidrojeoloji ön etüt ve detay etüdü yapılmış, sonraki yıllarda bu bölgede yapılacak kömür üretimi faaliyetleri esnasında karşılaşılabilecek olası hidrojeolojik etkileri tespit edilmiş, bu etkilerin çevre ve halk sağlığı açısından uygun ve ekonomik şekilde çözülmesi için membran uygulamalarının uygunluğunu değerlendirmiştir. Membran uygulaması ile birlikte seçici çöktürme ön işlemi de kullanılarak bu su akımlarından değerli madenleri zenginleştirerek kazanma imkanlarını çalışmak da önemli hedeflerdendir. Bu işlemler neticesinde elde edilecek arıtılmış suyun alıcı ortamlara deşarjda uygunluklarının ve madencilik faaliyetlerinde farklı alanlarda kullanımlarının değerlendirilmesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yeraltı Suyu, Membran, Kömür Sahası, Tuzluluk Giderimi, Anyonlar, Katyonlar
Aktif çamur sistemlerine nano materyal ilavesi ile sentetik tekstil atıksularından renk gideriminin araştırılması
Bu çalışmada, yeni bir adsorpsiyon/biyosorpsiyon hibrit sistemi olan Magnetit/Aktif Çamur (M/AÇ) sürecinin, Reaktif Kırmızı 195'in (RK195) simüle tekstil atıksuyundan (STA) gideriminde potansiyel kullanımı araştırılmıştır. Magnetitin karakterizasyonunu Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM), Enerji Dağıtıcı X-ışını (EDX) ve Fourier İletim Kızılötesi (FTIR) ve Özgül Yüzey Alanı (BET) analizleri ile araştırılmıştır. RR195 giderim çalışmaları magnetit ve Magnetit/Aktif Çamur hibrit prosesi ile ayrı gerçekleştirilmiştir. RR195'in magnetit üzerine adsorpsiyon mekanizması Freundlich izoterm modeli (R2=0,999) ile tanımlanmıştır. RR195 için magnetitin maksimum deneysel adsorpsiyon kapasitesi 65,28 mg/g olarak hesaplanmıştır. M/AÇ hibrit prosesinde farklı konsantrasyonlarda karışık sıvıda askıda katı madde (MLSS) ve farklı magnetit dozları eş zamanlı kullanılmıştır. Deneysel çalışmalar, MLSS konsantrasyonu ve magnetit dozunun artmasıyla RR195 giderim veriminin arttığını göstermiştir. M/AÇ hibrit prosesi ile STA'dan RB19 gideriminde optimum MLSS konsantrasyonu 4000 mg/L olarak tespit edilmiştitr. 4000 mg/L MLSS içeren aktif çamur ile 90 dakika sonunda RR195 giderim %76,10 iken, aktif çamur prosesine 0,5 gram magnetit ilave edilmesi ile bu verim %99,5'e yükselmiştir. 1,0 g magnetit/4000 mg/L MLSS hibrit prosesi ile Kimyasal Oksijen İhtiyacı giderim verimi %94,32 olarak belirlenmiştir. Magnetit partikülleri, M/AÇ hibrit proses uygulamasının ardından harici bir manyetik alan uygulaması ile STA'dan kolayca ayrılabilmektedir.
Simule tekstil atıksuyundan reaktif blue 21 boyar maddesinin fe2o3-toz aktif karbon/cao2 hibrit prosesi ile gideriminin araştırılması
Bu çalışmada, simüle tekstil atıksuyundan Reactive BLUE 21'in (RB21) giderilmesinde yeni bir adsorpsiyon/oksidasyon hibrit prosesi olan Manyetit-Toz Aktif Karbon (M-AK) ve Kalsiyum Peroksitin (CaO2) eşzamanlı olarak olarak kullanım potansiyeli araştırılmıştır. M-AK ve CaO2'nin karakterizasyonu, Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM), Enerji Dağıtıcı X-ışını (EDX), X-ışını Kırınımı (XRD) ve Fourier İletim Kızılötesi (FTIR) ve Özgül Yüzey Alanı analizleri ile ortaya koyulmuştur. RB21 giderim çalışmaları, M-AK, CaO2 ve M-AK/CaO2 hibrit prosesi ile ayrı ayrı gerçekleştirilmiştir. RB21'in giderimi üzerine M-AK ve CaO2 dozlarının etkisi araştırılmıştır. RB21'in M-AK adsorpsiyonundan elde edilen veriler 0.984 R2 değeri ile Langmuir izoterm modeline uyum göstermiştir. Langmuir izotermi, M-AK'ın maksimum adsorpsiyon kapasitesini 178,54 mg/g olarak tahmin etmiştir. RB21'in CaO2 ile oksidasyonuda optimum pH değeri 10 olarak tespit edilmiştir. Deneyler, 100 mg/L RB21'in %99 verimin üzerinde giderilebilmesi için 0,6 g CaO2'nin gerekli olduğunu göstermiştir. RB21'in CaO2 tarafından oksidasyonu, ikinci dereceden kinetik model ile açıklanmıştır. RB21 hibrit proses ile gideriminde optimum koşulları belirlemek için farklı miktarlarda M-AK ve CaO2 eş zamanlı kullanılmıştır. 0,04 g M-AK ve 0,2 g CaO2 ile 45 dakika içerisinde RB21 giderim verimleri sırasıyla %24,4 ve %55,7 olarak elde edilmiştir. Öte yandan hibrit proseste eşzamanlı olarak 0,04 g M-AK ve 0,2 g CaO2 kullanılmasıyla 45 dakika içerisinde RB21 giderim verimi %99,44 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, hibrit süreç ile yüksek verimde Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) giderimi (%92,4) elde edilmiştir.
Pandemi döneminde Adana'daki çeşitli bölgelerde iç ve dış mekân hava kalitesinin bazı parametreler bakımından incelenmesi
Teknolojinin gelişmesi, nüfusun artması buna bağlı çarpık ve düzensiz yapılaşmanın artması hava kirliliğini tetiklemektedir. Pandemi şartları sonrası iç ve dış ortam hava kalitesi ve havalandırma daha da önem kazanmıştır. İnsanlar vakitlerinin büyük kısmını kapalı alanlarda geçirdiği için iç ortam hava kalitesinin insan sağlığını etkilemeyecek düzeyde tutulması önemlidir. Bu çalışma, Adana ilinde bulunan 4 farklı ilçede (Seyhan, Yüreğir, Sarıçam ve Çukurova) gerçekleştirilmiş olup ölçümler 6 ay sürmüştür. Her ilçede bir istasyon seçilerek iç ve dış ortamda günde 3 kez (saat 10:00, 13:00, 16:00'da) karbondioksit, bağıl nem ve sıcaklık ölçümleri elle taşınan karbondioksit ölçüm cihazı ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen ölçümler Matlab 2019rd programı kullanılarak grafiklere dönüştürülmüş ve IBM SPSS 26 bilgisayar programı ile istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Sonuçlar varyans analizi (ANOVA), Tukey HSD ve Hockberg testleri kullanılarak yorumlanmıştır. Ölçüm sonuçlarına göre iç ortam karbondioksit ve bağıl nem miktarının kişi sayısı ile arttığı görülmüş olup hem dış hem iç ortamda çevresel faktörlerin ölçüm alınan istasyonlarda etkili olduğu görülmüştür. İstasyonlardaki iç ortam karbondioksit değerlerinin genel olarak 1000 ppm lik ASRAE Standardına uyduğu dolayısıyla insan sağlığı açısından iç ortam hava kalitesinin yeterli olduğu tespit edilmiştir. Detaylı yorum ve tartışmalar bulgular ve tartışma kısmında yapılmıştır.
Mardin ilinde katı atık yönetim planı
Bu çalışmada; çevre ve insan sağlığı açısından risk oluşturan ve yönetimsel açıdan ciddi bir sorun haline gelen 'katı atık' problemine dikkat çekmek ve kurumsal düzeyde Mardin Büyükşehir Belediyesi (MBB) örneğinden hareketle; katı atık yönetimi (KAY) konusundaki planlama ve uygulama süreçlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu tez çalışmasının hazırlanması sürecinde; yazılı ve görsel kaynaklar ile internet kaynakları taranmış, MBB'nin tabi olduğu kanun, yönetmelik ve yönergeler incelenmiş ve alan çalışmasında; Mardin bölgesindeki yetkili ve sorumlu kişilerle yüz yüze görüşülmüş ve bölgedeki katı atık yönetimi faaliyetleri incelenerek kapsamlı bir saha araştırması yapılmıştır. Bu doğrultuda, öncelikle atık ve katı atık tanımları yapılmış, İlimize ait mevcut atık yönetimi özetlenmiş, mevcut atık durumu ve katı atık miktar ve karakterizasyonu ortaya konulmuştur. Oluşan katı atıklar, çeşitli bertaraf yöntemleri açısından değerlendirilmiştir. Katı atık yönetim sistemi için gelecek yıllara ait nüfus ve katı atık projeksiyon hesaplamaları ve mevcut atık durumu ortaya konulmuştur. Ayrıca, tez çalışması ve sonucunda katı atıkların toplaması, taşınması, geri dönüşüm, geri kazanım sistemleri için en doğru katı atık yönetim sisteminin tespitine çalışılmıştır.
Gaziantep ilinde bazı hava kirleticilerinin ölçümü, modellenmesi ve değerlendirilmesi
Bu çalışmada, Gaziantep ilinin, hava kalitesi ve iklim değişikliğinden etkilenme durumu analiz edilmiş ve alınacak önlemler tartışılmıştır. Bu amaçla 2015-2020 yılları arasında 30 noktada özellikle kış dönemlerinde NO2 ve SO2 için 5 ölçüm dönemi pasif örnekleme yapılmıştır. Pasif örnekleme verilerinin istatistiksel analizlerinde SPSS 17 programı kullanılmış olup, veriler arasında anlamlı bir istatiksel ilişki olduğu belirlenmiştir. Söz konusu veriler SigmaPlot sürüm 11.0 programı ile analiz edilmiş olup NO2 ve SO2 parametreleri için korelasyon katsayıları (R2) sırasıyla 0,9999 ve 0,9762 olarak hesaplanmıştır. Pasif örnekleme verileri doğrusal yapay sinir ağı (ANN) ve doğrusal olmayan yapay sinir ağı (NARX-ANN) regresyon algoritmalarına göre değerlendirilerek, en uygun modelin doğrusal olmayan NARX-ANN yapısının, Bayesian Regularization Algoritması (NO2 için R2=0,8785, SO2 için R2=0,9021) olduğu anlaşılmıştır. Modelleme çalışmaları sonucunda SigmaPlot ile yapılan modellemede elde edilen sonuçların R2 değerinin 1'e yakın olması; geliştirilen bu model ile daha güvenilir sonuçlar elde edilebileceği göstermektedir. Gaziantep ilinde yapılan sera gazı hesaplama çalışmaları sonucu toplam 10,05 milyon ton CO2e sera gazı salınımı hesaplanmış ve şehirdeki toplam sera gazı salınımının %35'sini sanayi sektörünün oluşturduğu tespit edilmiştir. Hava kalitesi ve iklim değişikliğinin kontrol altına alınabilmesi amacıyla yerel ve ulusal ölçeklerde uyum ve azaltım eylem planlarının hazırlanması, belirlenen azaltım eylemlerinin fiyat/performans odaklı yöntem ve teknolojilerin belirlenerek hayata geçirilmesi gerekmektedir.
Reaktif black 5 boyar maddesinin CaO2 ile oksidasyonu üzerine farklı parametrelerin etkisinin araştırılması
Bu çalışmada, farklı şartlar (pH, CaO2 dozu, anyon dozları) altında çevre dostu ve kuvvetli bir kimyasal oksitleyici olan kalsiyum peroksit (CaO2) kullanımı ile Reaktif Black 5 (RB5) boyar maddesinin giderimi çalışılmıştır. Laboratuvar şartlarında sentezlenen CaO2'in karakterizasyonu, Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM), X-ışını Spektroskopisi (EDX), X-ışını Kırınım Difraktometresi (XRD) ve Fourier transmisyon kızılötesi spektroskopisi (FTIR) analizleri ile ortaya koyulmuştur. 100 mg/L RB5'in gideriminde, uygun pH'ın belirlenmesi için 9 farklı pH (4-12) ve 5 farklı CaO2 dozunun etkisi için (0,1-0,9 g) deneysel çalışmalar yapılmıştır. CaO2 ile RB5 gideriminde pH 10'da optimum CaO2 dozu 0,5 g olarak tespit edilmiştir. 0,5 g CaO2 ile 100 mg/L RB5 oksidasyonunda pH 10'da 120 dakika sonunda %91,12 giderim verimi elde edilmiştir. Bu şartlarda 10 farklı konsantrasyonlarda (100-1000mg/L) farklı anyonların (Cl-, CO32-, HCO3-, PO43-, SO42-, NO3-, NO2-) varlığının RB5 giderimi üzerine etkileri incelenmiştir ve 1000 mg/L anyon dozlarında RB5 giderim verimleri sırasıyla %67,7, %67,7, %55,5, %14,4, %59,7, %87,12, %78,7 olarak hesaplanmıştır. Cl-, CO32-, HCO3-, PO43-, SO42- anyonlarının giderimi olumsuz yönde etkilediği ancak NO3- ve NO2-'in ise önemli derecede bir etkisinin olmadığı ortaya konulmuştur. CaO2 ile RB5 oksidasyonunda farklı parametrelerin renk giderimi üzerine etkisi Çoklu Lineer Regresyon (ÇLR) Metodu ile doğrulanmıştır. ÇLR modeline göre RB5 giderim verim grafiğinden elde edilen R2 regrasyon katsayısı 0,9189 olarak bulunmuştur.
Adana ili için coğrafi bilgi sistemleri ve analitik hiyerarşi prosesi kullanılarak güneş enerjisi santrali yer seçiminin optimizasyonu
Günümüzde gün geçtikçe insan faaliyetleri ve endüstriyel faaliyetler için gereken enerji miktarının artması, buna karşın mevcut kaynakların tükenmekte olması; mevcut enerji kaynaklarına oranla daha sürdürülebilir ve çevreci kaynaklar olan yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılmasını kaçınılmaz kılmıştır. Ülkemizin güneş enerjisi bakımından büyük potansiyele sahip olduğu düşünüldüğünde güneş enerjisi yatırımlarının arttırılması ile mevcut kaynak sıkıntısının doğru yönetilmesine katkı sağlanabilecek ve enerji konusunda dışa bağımlılık azaltılabilecektir. Bu çalışmada güneş enerjisi potansiyeli dikkate alındığında iyi bir enerji kaynağı alternatifi olan güneş enerjisinden, Adana ili bazında faydalanabilmek adına güneş enerjisi santralleri için uygun yer seçimi yapılması hedeflenmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Analitik Hiyerarşi Prosesi kullanılarak güneş enerjisi santralleri için en uygun alternatif alanları belirlemek üzere yer seçimi çalışması yapılmıştır. Konuyla ilgili mevzuat, literatürdeki veriler ve uzman görüşleri dikkate alınarak bir dizi analiz gerçekleştirilmiş, en uygun yer seçimi yapmak adına güneş enerjisi santral verimliliği ve çevresel etkiler dikkate alınarak iki adımlı bir yaklaşım uygulanmıştır. Kullanılan yöntemin hem verimlilik hem de çevresel etkiler bazında karar verme odaklı olması bakımından farklı yenilenebilir enerji kaynakları için de referans olarak kullanılabilecek bir çalışma olacağı öngörülmektedir. Buna ek olarak çalışmanın kentin güneş enerjisi bazında mevcut potansiyelinin ortaya konulması ile güneş enerjisi kullanımını ve doğru yer seçimi ile doğru kaynak yönetimini teşvik edeceği düşünülmektedir.
Simüle tekstil atıksularından reaktif black 5 ve kimyasal oksijen ihtiyacı gideriminde ardışık Fe2O3 -toz aktif karbon/aktif çamur sürecinin kullanılması
Bu çalışmada, simüle edilmiş tekstil atıksuyundan Reaktif Black 5 (RB5) ve Kimyasal Oksijen İhtiyacının (KOİ) giderilmesi için Maghemit (Fe2O3) Kaplı Toz Aktif Karbon (MAK) ve Aktif Çamur prosesinin (AÇ) ardışık kullanımı araştırılmıştır. Toz aktif karbon (TAK), MAK ve maghemitin yüzey fonksiyonel grupları Fourier transmisyon kızılötesi spektroskopisi (FTIR) (Jasco, FT/IR-6700) ile araştırılmıştır. Karışık Çözelti Askıda Katı Madde (MLSS) konsantrasyonunun RB5 ve KOİ giderimi üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Deneysel çalışmalar, birbirini takip eden MAK/AÇ işleminin tekstil atıksuyundan RB5 ve KOİ gideriminde yüksek verimliliğe sahip olduğunu göstermiştir. MAK'ın RB5 için adsorpsiyon kapasitesi 143,6 mg/g olarak belirlenmiştir. Koble-Corrigan izotermi adsorpsiyon sürecini başarıyla tanımlamıştır. Ardışık MAK/AÇ (maghemit kaplı toz aktif karbon/aktif çamur prosesi) işleminin adsorpsiyon aşamasında, 3,75 g/L MAK ile RB5'in tamamen uzaklaştırılması sağlanmıştır. İkinci aşamada toplam KOİ gideriminin yaklaşık %99' unun 3000 mg/L MLSS içeren aktif çamur ile elde edildiği belirlenmiştir.
Zeytinyağı üretim tesislerinde tesis içi kontrol, üretim - atıksu ilişkisinin değerlendirilmesi: Hatay örneği
Bu çalışmada, Hatay'da bulunan zeytinyağı fabrikalarının üretim sistemlerine göre oluşan atık miktarları ve türleri karşılaştırılmıştır. Hatay'da 103 tane (50 adet 2 fazlı, 53 adet 3 fazlı) kontinu sistemle çalışan zeytinyağı fabrikası bulunmaktadır. 2 fazlı sistemlerden sulu pirina+yağ oluşurken 3 fazlı sistemlerden pirina+karasu+ yağ oluşmaktadır. Fabrikalardan kaynaklanan atıkların miktarları TÜBİTAK MAM Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından "Zeytin Sektörü Atıklarının Yönetimi" Projesi ile hazırlanan program ile hesaplanmıştır. Sonuçlara göre 2 fazlı sistemle çalışan fabrikalardan toplam 4.300 ton/gün sulu pirina, 1.250 ton/gün atıksu oluşacaktır. 3 fazlı sistemlerle çalışan fabrikalardan toplam 3.720 ton/gün kuru pirina, 5.501,4 ton/gün karasu oluşacaktır. 3 fazlı sistemden oluşan atıksu (karasu+atıksu) 2 fazlı sistemde oluşan atıksudan 4-5 kat daha fazladır.
Sektörel bazda geri dönüştürülebilir atık ile üretim arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Son yıllarda hızlı nüfus artışı, teknolojik gelişmeler, sanayileşme ve kentleşmeler sonucu katı atık miktarında ve türünde ciddi artışlar görülmüştür. Bunun sonucunda ortaya çıkan çevre kirliliğinin azaltılması ve kontrol altına alınması en önemli günümüz sorunlarındandır. Atıklar sadece doğayı değil toplumu, aileyi ve bireyi de olumsuz yönde etkilemektedir. Doğadaki kaynaklar hızla tükenmekte ve ekolojik denge bozulmaktadır. Toprağa kontrolsüz olarak terk edilen katı atıklar yer altı ve yer üstü su kaynaklarının da kirlenmesine neden olmaktadır. Atıkların meydana getirdiği sorunlar tahminimizden daha ciddi boyutlardadır. Sürdürülebilir bir çevre için kaynakların sınırlı miktarlarda bulunması insan geleceğini tehdit etmekte ve sürdürülebilirlik için çevrenin korunması önem arz etmektedir. Dolayısıyla gerek çevre kirliliğinin önlenmesi gerekse doğal kaynakların ve hammadde tüketiminin bilinçli kullanılması için katı atık yönetim sistemleri oluşturulmuştur. Uygun bertaraf yöntemleri ile katı atık sorunları minimize edilmektedir. Bu anlamda karşımıza geri dönüşüm kavramı çıkmaktadır. Katı atıklar geri dönüştürülerek doğal kaynaklar korunabilir, hammadde tüketimi azalır ve ekonomik olarak büyük kazançlar sağlanabilir. Katı atıklar uygun bir şekilde değerlendirilmediği zaman kaybolan ekonomik bir değerdir. Bu çalışmada üretim sürecinde oluşan katı atıkların geri kazanımı incelenmiştir. Tesisler seçilirken sektör çeşitliliğine dikkat edilmiş olup atık ile geri kazanım ilişkisi değerlendirilmiştir.
Anaerobik membran biyoreaktörde (anMBR) nanopartiküllerin çöp sızıntı suyu arıtımına ve membran performansına etkisi
Son yıllarda araştırmacılar, yeni teknolojilerin geliştirilmesi ile birlikte çöp sızıntı sularının (ÇSS) biyolojik arıtım verimini arttırmak amacıyla membran biyorektör (MBR) proseslerinin üzerine yoğunlaşmışlardır. Fakat membran kirliliği bu prosesin en önemli dezavantajını oluşturmaktadır. Bu bağlamda, membran kirliliğini azaltmaya yönelik stratejiler geliştirilmiştir. Sıfır değerlikli demir (SDD) ve titanyum dioksit (TiO2) nanopartikül maddelerin MBR içerisinde kullanılması membran kirliliğini azaltmada ve arıtım performansını iyileştirmede kullanılan yenilikçi stratejiler arasında yer almaktadır. Bu tez kapsamında, farklı operasyonel koşullar altında SDD ve TiO2 nanopartiküller anaerobik membran biyoreaktör (AnMBR) içerisine ilave edilerek ÇSS' nin arıtım ve membran performansı araştırılmıştır. Sistem performansı üç farklı aşamada değerlendirilmiştir. İlk iki aşamada, nanopartikül maddelerin sentezlenmesi ve karakterizasyonları belirlenmiştir. Daha sonra, son aşamada AnMBR' e SDD ve TiO2 farklı işletme koşullarında (50-300mg/L) ilave edilerek arıtım ve membran performansı değerlendirilmiştir.Çalışma bulguları değişen SDD ve TiO2 işletme koşulları sistem performansı için önemli rol oynadığını göstermiştir ve 100mg/L SDD, 300mg/L TiO2 konsantrasyonları optimum olarak belirlenmiştir. SDD ve TiO2 için tıkanma hızları 0,012mbar/dk ve 0,01mbar/dk olarak belirlenmiştir ve buna karşılık gelen membran performansları %68 ve %75 oranında azaldığı gözlenmiştir. Sonuç olarak; nanopartikül maddelerin AnMBR' de kullanılması hem arıtım performansını arttırdığını hem de membran performansını iyileştirdiği gözlemlenmiştir.
Aşağı Seyhan Ovası'ndaki YD3 drenaj kanalının ve Akyatan lagününün su kalitelerinin belirlenmesi
Bu çalışmada, Akyatan Lagünü ile 3 nolu Yüreğir Drenajı (YD3 drenaj kanalı) su kaliteleri arasındaki etkileşimin belirlenmesi amacıyla 2018 yılı Haziran ayında, 2020 yılı Ocak ayında, 2021 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Haziran, Temmuz, Ağustos ve Ekim aylarında ve 2022 yılı Mayıs ve Ağustos ayları olmak üzere on iki dönem boyunca lagün ve kanal üzerinde kırk dört adet numune bölgesinde arazi çalışması gerçekleştirilmiştir. pH, elektriksel iletkenlik (Eİ), tuzluluk, toplam çözünmüş katı madde (TÇK), çözünmüş oksijen (ÇO), sıcaklık, askıda katı madde (AKM), kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ), alkalinite, klorür, fosfor, renk ve bulanıklık olmak üzere 13 adet su kalitesi parametresi izlenmiştir. Akyatan lagününde ilgili parametrelerin dağılımının izlenmesi amacıyla Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak bölgesel dağılımlar belirlenmiştir. Ayrıca Haziran 2018 döneminde lagünün derinleştirilmesi için bir inceleme yapılarak Mayıs 2022 ve Ağustos 2022 dönemlerinde lagün ve YD3 drenaj kanalının su kalitesi nütrient bazlı değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Akyatan lagününde pH, ÇO, sıcaklık, KOİ, alkalinite, klorür, fosfor, renk ve bulanıklık değerlerinin, YD3 drenaj kanalında ise bu çalışmada incelenen on üç adet parametrenin dönemsel olarak değiştiği tespit edilmiştir. Akyatan lagününde Eİ, tuzluluk, TÇK, KOİ ve klorür parametreleri bölgesel olarak değişirken YD3 kanalında ise pH ve fosfor değerlerinin bölgesel olarak değiştiği anlaşılmıştır. Yapılan değerlendirmede, Akyatan lagünü ve YD3 drenaj kanalının özellikle fosfor parametresinin yüksek olması sebebiyle orta kalite su sınıfına girdiği görülmüştür.
Adana ili içme suyu kalite indeksinin belirlenmesi
Su kalite indeksleri son yıllarda su kalitesini değerlendirmek için kullanılan önemli bir yöntemdir. Temel mantığı pek çok parametre içeren su kalitesinin basit bir sayı halinde ifade edilmesi temeline dayanır. Tüm Dünyada su kalitesinin değerlendirilmesinde son derece önemli bir kriterdir. Benzer bir çalışmada Adana ili içme suyu temin edilen kaynaklara yönelik olarak gerçekleştirilmiştir. Adana ili su kalitesi (Seyhan, Yüreğir, Sarıçam, Çukurova) içme suyu kalite indeksi iki metod ve on beş su kalite parametresi pH, elektriksel iletkenlik (EC), bulanıklık, tuzluluk, toplam çözünmüş katı madde (TDS), çözünmüş oksijen, klorür (Cl), nitrat (NO3), sülfat (SO4), fosfat (PO4), demir (Fe), alüminyum (Al), sodyum (Na), kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg) kullanılarak belirlenmiştir. Elde edilen sonuca göre Kanada su kalite indeksi 84,6, British Columbia su kalite indeksi 81,6 olarak hesaplanmıştır. Bu çalışma, Adana ilinde içme suyu kalite sınıfının iyi olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Su Kalite Parametresi, Kanada Su Kalite İndeksi, British Columbia İndeksi, Su Analizi.
Tekstil endüstrisi atık sularının yeniden kullanımına yönelik membran teknolojilerinin araştırılması
Tekstil endüstrisi gibi aşırı su tüketen sektörler için atıksuların arıtılarak yeniden kullanılması son yıllarda büyük ilgi çekmekte ve gelecekte de bir zorunluluk haline geleceği öngörülmektedir. Bu kapsamda atıksuların arıtılması ve yeniden kullanılmasına ilişkin ulusal ve uluslararası hedefler ve standartlar sürdürülebilir bir su kullanımı için sürekli güncellenmektedir. Bu çalışma, tekstil atıksularının membran teknolojileri ile arıtılabilirliğini ve yeniden kullanılma imkânlarını araştırmaktadır. Çalışmada Ultra Filtrasyon (UF), Nano Filtrasyon (NF) ve Ters Ozmoz (TO) membranları kullanılarak dört farklı arıtma senaryosu uygulanmıştır. İlk iki senaryoda, ön arıtma olmadan UF/NF/TO ardışık sistemi hem düşük basınç (sırasıyla 2, 6 ve 10 bar) hem de yüksek basınç (sırasıyla 5, 10 ve 15 bar) altında işletilmiştir. Son iki senaryoda ise, ön arıtma olarak koagülasyon ve sonrasında düşük basınç altında UF/NF/TO ve NF/TO sistemleri çalışılmıştır. Tüm arıtma senaryoları için kurulan sistemlerin akı ve geri kazanım oranları ile KOİ, AKM, Renk, TÇKM ve Eİ performansları incelenmiştir. Tekstil endüstrisi atıksularının yeniden kullanım kriterleri dikkate alındığında, ön arıtmasız yüksek basınçlı UF/NF/TO, ön arıtmalı düşük basınçlı UF/NF/TO ve NF/TO performanslarının yeterli olduğu tespit edilmiştir. Ön arıtmasız yüksek basınçlı UF/NF/TO sisteminde herbir membrandan elde edilen ortalama akılar sırasıyla 41,93, 67,76 ve 77,45 L/m2.saat; ön arıtmalı UF/NF/TO için sırasıyla 259,29, 35,2 ve 84,8 L/m2.saat; ön arıtmalı NF/TO için ise sırasıyla 62,48 ve 92,32 L/m2.saat olarak tespit edilmiştir. Bu üç farklı sistemin geri kazanım oranları sırasıyla %64, %66 ve %69'dur. Yüksek basınçta işletilen ön arıtmasız UF/NF/TO sisteminde Eİ, TÇKM, AKM, KOİ ve Renk giderimleri sırasıyla %88,82; %88,94; %100; %97,26; %99,82 olarak bulunmuştur. Ön arıtmalı UF/NF/TO ve NF/TO sistemleri için ise sırasıyla %96,17 ve %96,62 Eİ; %96,15 ve %96,57 TÇKM; %100 ve %100 AKM; %97,94 ve %97,8 KOİ; %99,99 ve %100 Renk giderimi sağlanmıştır. Suyun yeniden kullanımı için uygunluğu tespit edilen membran sistemlerinin ilave olarak ölçek büyütme ve maliyet analizi değerlendirmeleri de yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucunda, ön arıtmasız yüksek basınçlı UF/NF/TO sistemi 11.539.831,55 € ilk yatırım maliyeti ve 1,66 €/m³ işletme ve bakım maliyeti ile en uygun sistem olarak önerilmiştir.
Atık anaerobik refrakter çamurlarından fosfor geri kazanımı ve biyokömür eldesi
Bu çalışmada Adana ili Yüreğir ilçesinde yer alan evsel atıksu arıtma tesisinden alınan iki farklı formdaki anaerobik olarak çürütülmüş evsel atıksu çamurundan (AÇEAÇ) fosfor geri kazanımı ve biyokömür eldesi gerçekleştirilerek atıktan kullanılabilir yeni ürünlerin elde edilmesi amaçlanmıştır. Fosfor gerikazanımı çalışmalarında H2SO4 ile gerçekleştirilen asidifikasyon işlemi ile pH 2'de çamur bünyesindeki toplam fosforun %58.7'si çözünür forma geçirilmiştir. Çözünür formdaki fosfor, NaOH ve Ca(OH)2 çözeltileri kullanılarak alkali çöktürme yöntemi ile çökelti formunda geri kazanılmıştır. Her iki baz ile pH 8'de çamurdaki toplam fosforun %60'ı geri kazanılmıştır. Elde edilen çökeltilerin %17'ye varan fosfor içeriği ile endüstride ham madde olarak kullanılan düşük dereceli karbonik fosfat kayaçlarına alternatif olarak kullanılabilecek bir ham madde olduğu belirlenmiştir. Biyokömür eldesi çalışmasında ise, 300, 400, 500, 600 ve 700oC sıcaklıklarda kurutulmuş AÇEAÇ numuneleri piroliz işlemine tabi tutulmuşlardır. Piroliz sıcaklığı arttıkça elde edilen biyokömürlerin, uçucu katı madde (UKM) (%44.9'dan %15.1'e) ve sabit karbon içeriklerinin (%2.3'ten %0.9'a) azaldığı, kül içeriklerinin (%52.8'den %84'e) ise arttığı belirlenmiştir. Kütlece biyokömür elde verimi ise 300oC piroliz sıcaklığında %72.6 iken 700oC'ye yükseldiğinde %47 olarak hesaplanmıştır. Düşük piroliz sıcaklıklarında elde edilen biyokömürlerin yüzeylerinin daha yüksek sıcaklıklarda elde edilen biyokmürlerin yüzeylerine göre daha pürüzlü ve heterojen yapıda olduğu görülmüştür. Piroliz sıcaklığının yükselmesi ile birlikte biyokömürlerdeki gözenekliliğin arttığı belirlenmiştir. Elde edilen biyokömürler üzerinde gerçekleştirilen FTIR analizlerinde C=C ve –OH fonksiyonel gruplarına rastlanmıştır. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde biyokömürlerin yüzeylerinde fosfat, tekstil boyası ve ağır metalleri adsorplayacak özelliklerde olduğu ve bu nedenle hem atıksu arıtımında hem de tarımsal uygulamalarda kullanılabilecek uygun bir ürün olduğu sonucuna varılmıştır.
Türkiye, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri'nde çevre ve enerji politikalarının analizi
Toplumların gelişiminde enerji tüketimi önemli bir rol oynamaktadır. Yenilenebilir Enerji Kaynakları günlük yaşam için hayati önem taşımaktadır ve enerji ile sanayi ürünleri, ekonomik büyümenin anahtarıdır (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2022). Bu nedenle, bir ülkenin enerji sektörünü yönetenler, enerjinin kesintisiz, güvenilir, zamanında, temiz ve ekonomik bir şekilde teminini sağlamak, aynı zamanda enerji kaynaklarını çeşitlendirerek enerji güvenliğini artırmak zorundadırlar. Klasik enerji kaynakları ve eski teknolojilerin çevreye verdiği zararları önlemek ve enerjiye erişimi temin etmek amacıyla "sürdürülebilir kalkınma" kavramı ortaya çıkmıştır (Pamir, N 2005). Gelişmiş toplumlar, enerji kaynağı teminini ve üretimini esas alan planlamalardan vazgeçerek, enerji-ekonomi-ekoloji dengesini (3E) titizlikle gözeterek kaynak çeşitliliğini ve jeopolitik gerçekleri hesaba katan enerji güvenliği modellerini benimsemeye başlamıştır (Enerji Poltkaları ve Küresel Gelişmeler, emo.org.tr). Son yirmi yılda Türkiye, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) ülkeleri arasında enerji talebinin en hızlı arttığı ülkelerden biri olmuştur (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2022). Bu dönemde, elektrik ve doğalgaz talebindeki artışa bağlı olarak Türkiye, dünyada Çin'den sonra ikinci sırada yer almıştır. Dünya üzerinde ispatlanmış petrol ve doğal gaz rezervlerinin yaklaşık %60'ına komşu bir bölgede bulunan Türkiye, bölgesel bir doğal gaz ve elektrik pazarı haline gelmiştir. Ancak, Türkiye enerji ihtiyacının yaklaşık %74'unu dışarıdan temin etmektedir (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2013). Türkiye'nin enerji stratejisinin çok yönlü yapısı ve enerjiye olan dışa bağımlılığı, uluslararası ilişkilerin bu alandaki önemini vurgulamaktadır. ABD'nin enerji politikaları da dünya genelinde büyük etkilere yol açmaktadır. Özellikle enerji kaynaklarının kullanımı, enerji ticareti ve enerji bağımsızlığı gibi konularda ABD'nin aldığı kararlar, küresel enerji piyasalarını etkilemektedir (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2022). ABD'nin enerji politikaları, uluslararası ilişkilerde önemli bir role sahiptir ve özellikle enerji ihracatı ve ithalatı konularında diğer ülkelerle ilişkileri etkilemektedir. Bu tez calismasinda, Türkiye, ABD, AB icin incelenen tüm senaryolar ve calismalarda net sıfır karbon hedefine ulasilabilmesi icin yenilenebilir enerjiye geçis imkanları belirlenmeye çalışılmıştır. Türkiye, Avrupa Birliği Ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletleri için yenilenebilir enerjiye geçişin; güçlü yönleri, zayıf yönleri, fırsatlar, ve tehditler EnergyPLAN ve SWOT analizi yöntemleri ile incelenmiştir
Otomotiv endüstrisi için karbon ayak izi hesaplamaları, değerlendirilmesi ve azaltım yöntemlerinin araştırılması
Karbon ayak izi, doğrudan veya dolaylı olarak üretilen sera gazı emisyonlarının toplam miktarıdır ve genellikle karbondioksit eşdeğeri (CO2e) ile ifade edilir. İnsan faaliyetlerinin yanı sıra, mevcut her tür kurum ve kuruluşun, uluslararası sera gazı emisyonlarına önemli etkisi bulunur. İklim değişikliği, belirli bir yerdeki sıcaklık ve yağış düzenleri gibi değişken iklim değerlerinin, geçmiş değerlerle karşılaştırıldığındaki önemli ölçüde değişikliklerini ifade eder. Çoğunlukla İklim Değişikliğine katkıda bulunan sera gazı emisyonlarından kuruluşların sorumlu olduğu göz önüne alındığında, onların etkilerini azaltmadaki rolleri çok önemlidir. Bu çalışmada, Adana il sınırları içerisinde bulunan bir otomotiv fabrikasının Karbon Ayak İzi miktar hesaplamaları yapılmış, değerlendirilmiş ve karbon ayak izi azaltım yöntemleri ortaya koyulmuştur. Çalışılan operasyonel, kurumsal ve sosyal faaliyetleri detaylı olarak analiz edilerek, karbon ayak izi kapsamında değerlendirilebilecek faaliyetler belirlenmiştir. Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonları, "ISO 14064-1 Sera Gazı Standartı" baz alınarak hesaplanmış olup, "Sera Gazları Protokolü: Kurumsal Muhasebe ve Raporlama Standardı" çerçevesinde operasyonel kontrol prensibi kullanılmıştır. Hesaplamalar sırasında karbon dioksit (CO2), CH4, N₂O'ların karbondioksit eşdeğer faktörleri tercih edilmiştir. Küresel Isınma Potansiyeli (GWP) katsayıları, Hükümetler arası İklim Değişikliği Paneli'nin 5. Değerlendirme Raporundan (IPCC AR5), Emisyon faktörleri ise Sera Gazı Protokolü (Greenhouse Gas Protocol), DEFRA 2021 ve 2022, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Ulusal Sera Gazı Raporu (NIR), Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü (EIE), T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, IPCC AR5 kaynaklarından elde edilmiş olup, küresel ısınma katsayılarıyla çarpılma sonucu bileşik ton CO2-e verileri hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar fabrikadan kaynaklanan karbon ayak izinin %34,4'ü kapsam 1, %14'ü kapsam 2 ve %52'sinin kapsam 3 emisyonlarından kaynaklandığını göstermiştir. Tesisin karbon ayak izi azaltımının sağlanabilmesi için, hem enerji eldesinde hem de şirket faaliyetleri ve üretimlerinde yeşil enerji kullanımın yaygınlaştırılması, şirket içerisinde kullanılan araçlarda fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerji kaynakları tercih edilmesi, üretim ve lojistik kaynaklı ulaşım faaliyetlerinde daha çevreci ve düşük emisyonlu yöntemlere geçilmesi, atıksuların tekrar kullanımı gibi iyileştirmeler sonucunda, fabrika emisyonlarının %45'inin önüne geçilebileceği sonucuna varılmıştır.
Ağır metallerle kirlenmiş topraklarda yenilikçi yöntemlerle elektro fitoremediasyonu
Ekosistemin kendini yenileme yeteneğinin, insan müdahalesi sonucu azalması hava ve su ortamının kirlenmesine neden olduğu gibi toprak kaynaklarının da kirlenmesine neden olmuştur. Ayrıca topraklarda bulunan ağır metaller, çok yüksek yoğunluk nedeniyle toksisiteye sahip ve kanserojen etkisi gösterebilen birinci tehlikeli madde kirleticiler olarak tanınmaktadır. Bu kirleticilerin çevrede bulunması, insanlar, bitkiler ve hayvanların sağlığı üzerinde her zaman olumsuz etkilere neden olmuştur. Kirlenmiş toprakların kimyasal ve fiziksel metotlarla temizlenmesi ekonomik olarak yüksek maliyetler gerektirdiğinden, bunların yerine ucuz alternatif olarak kabul edilen teknikler kullanılmaktadır. Bu teknikler kirlenmiş toprakların iyileştirilmesi amacıyla bitkilerin kullanıldığı ve ağır metallerin giderilmesinde kullanılmaya başlanılan fitoremediasyon, elektro fitoremediasyon, elektro kinetik yöntemleridirler. Bu çalışma kapsamında, Pb, Cd, Cr, Cu ve B elementleri ile kirlenmiş toprakların farklı çalışma koşullarına sahip dört çeşit saksı oluşturulmuştur. Toplamda 12 adet saksı bulunmaktadır ve bu saksılardan dördü farklı kontrol gruplarını temsil etmektedir: fitoremediasyon, elektro fitoremediasyon, elektro kinetik ve örnek numuneler. Bu hedefle Pb, Cd, Cr, Cu ve B elementleri ilave edilmiş topraklara, maş, ayçiçeği ve kanola bitkileri 30 gün boyunca 30 V voltaj ve 4 saat sürekli DC akımının aynı periyodik uygulamasını kullanılarak incelenmiştir. Grafit elektrotların kullanımı, ağır metallerin daha iyi uzaklaştırıldığını göstermiştir. Elektrik stimülasyonu ile fitoremediasyon sisteminde pH'da orta derecede bir artış gözlendi. Ayrıca elektro fitoremediasyon deneyinde an fazla Cr, Cu, B ayçiçeği bitkisinde ve an fazla Cd, Pb kanola bitkisinde emilmiş olup ve yalnız fitoremediasyon deneyinde an fazla Cr, Cu ve B maş bitkisinde ve Cd, B ayçiçeği bitkisinde emilim görülmüştür. Sonuçlara göre elektrik akımı ayçiçeği bitkisi üzerinde etkisi daha fazladır. Sonuçlara dayanarak bitkilerin kilogram kuru ağırlığı başına aldıkları ağır metal elementleri miktarlarının ICP cihazı kullanılarak tespit edildiğini göstermektedir. Bu sonuçlar, ağır metallerle kirlenmiş toprakların arıtılmasında elektro-fitoremediasyon tekniğinin umut verici olduğunu göstermektedir.
Bir reaktif tekstil boyasının CaO2 temelli oksidasyon süreçleri ile giderimi
Tekstil boyası içeren atık suların gelişmiş oksidasyon süreçleri aracılığıyla çevre dostu yöntemlerle arıtılması, ekolojik ve çevresel sağlık için hayati önem taşımaktadır. Kalsiyum peroksit (CaO2), güçlü oksitleme yetenekleri ile çevre dostu bir oksidan olarak öne çıkmaktadır. CaO2'nin atık sulardaki tekstil boyalarını oksitleme potansiyelinin incelenmesi, çevre dostu arıtma yöntemlerinin yaygınlaştırılmasını ilerletebilir. Bu çalışmada, RB222 tekstil boyasının oksidasyonunda sadece CaO2, UV/CaO2, Fe2+/CaO2 ve UV/Fe2+/CaO2 süreçlerinin etkinliğini araştırmaktadır. Bu süreçler için optimal koşullar belirlenmiş ve CaO2 dozajının en etkili bağımsız değişken olduğu ortaya çıkmıştır. pH 10 değerinde ve 1,0 g CaO2 dozu kullanılarak, CaO2 ve UV/CaO2 süreçleri sırasıyla 100 mg/L RB222 için %79,80 (180 dakika) ve %90,40 (120 dakika) renk giderim verimliliklerine ulaşmıştır. Fe2+/CaO2 ve UV/Fe2+/CaO2 süreçleri için optimum pH ve Fe2+/CaO2 oranı sırasıyla, 2,50 ve 0,40 olarak tespit edilmiştir. Bu koşullar altında, Fe2+/CaO2 40 dakikada 0,125 g CaO2 ile tam renk giderimini başarmış, UV/Fe2+/CaO2 ise aynı sonucu 10 dakikada 0,0625 g CaO2 ile elde etmiştir. Cl-, SO42-, ve PO43- gibi anyonların RB222 oksidasyonu üzerinde olumsuz etkileri olduğu bulunmuştur. Termodinamik analizler, tüm süreçlerde oksidasyon reaksiyonlarının endotermik olduğunu göstermiştir. CaO2 kullanılarak yapılan çalışmalar, RB222'nin giderilmesi için yüksek potansiyeline işaret etmektedir. Bu bulguların, etkili ve çevre dostu bir yaklaşım sunarak, boyar madde içeren atık su arıtımında önemli faydalar sağlaması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Tekstil Boyası, Kimyasal Oksidasyon, Kalsiyum Peroksit
Sentetik tekstil atıksularında MgO2 ile boyar madde oksidasyonu
Tekstil boyası içeren atık suların gelişmiş oksidasyon süreçleri aracılığıyla çevre dostu yöntemlerle arıtılması, ekolojik ve çevresel sağlık için büyük önem taşımaktadır. Magnezyum peroksit (MgO2), güçlü oksitleme potansiyeli ile çevre dostu bir oksidan olarak öne çıkmaktadır. MgO2'in atık sulardaki tekstil boyalarını oksitleme potansiyelinin incelenmesi, çevre dostu arıtma yöntemlerinin yaygınlaştırılmasını ilerletebileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada amaç, RB5 tekstil boyasının oksidasyonunda Fe2+/MgO2 prosesinin etkinliğini araştırmaktır. Fe2+/MgO2 süreci için optimum pH ve Fe2+/MgO2 oranı sırasıyla, 2,50 ve 0,40 olarak tespit edilmiştir. Bu koşullar altında, 200 mg/L RB5 çözeltisi için, Fe2+/MgO2 60 dakikada 0,04 g MgO2 ile tam renk giderimi elde etmiş bulunmaktadır. MgO2 kullanılarak yapılan çalışmalar, RB5'in giderilmesinde yüksek potansiyele sahip olduğunu göstermektedir. Bu bulguların, etkili ve çevre dostu bir yaklaşım sunarak, boyar madde içeren atık su arıtımında önemli faydalar sağlaması beklenmektedir
Evsel atıksuların dinamik membran biyoreaktörü ile arıtımının laboratuvar ölçeğinde incelenmesi
Bu tez çalışmasında, evsel atıksuların arıtımında dinamik membran (DM) teknolojisinin uygulanabilirliği laboratuvar ölçekli bir dinamik membran biyoreaktör (DMBR) sistemi kullanılarak araştırılmıştır. Çalışmada laboratuvar şartlarında hazırlanmış sentetik evsel atıksu kullanılmış ve sistem performansı kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ), askıda katı madde (AKM), filtrasyon akısı ve transmembran basınç (TMB) parametreleri üzerinden değerlendirilmiştir. Deneysel çalışmalar sonucunda kontrol reaktöründe 3000 MLSS konsantrasyonunda %83–94 ve 4000 MLSS konsantrasyonunda %85–91 KOİ giderim verimleri elde edilmiştir. DMBR sisteminde ise 3000 MLSS konsantrasyonunda %82–99, 4000 MLSS konsantrasyonunda %91–98 KOİ giderim verimleri elde edilmiştir. AKM giderim verimleri %95'in üzerinde elde edilmiştir. DM tabakası oluşumundan sonra reaktörün çıkış suyu bulanıklık gideriminin kontrol reaktörüne göre daha iyi olduğu görülmüştür. Proses işletiminde, 3000 MLSS'de 13–23 L/m²·h aralığında 4000 MLSS'de ise 9–23 L/m²·h aralığında akı değerleri ölçülmüştür. TMB değerlerinin işletme süresi boyunca kademeli olarak arttığı, ani fouling davranışının gözlenmediği tespit edilmiştir. Artan MLSS konsantrasyonlarının dinamik membran oluşumunu hızlandırdığı, ancak yüksek MLSS seviyelerinde TMB artış hızının yükseldiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, dinamik membran teknolojisinin evsel atıksu arıtımında yüksek arıtma verimi, kontrol edilebilir filtrasyon davranışı ve düşük işletme maliyeti potansiyeli sunduğunu göstermektedir. Bu yönüyle DMBR sistemleri, konvansiyonel membran biyoreaktörlere ve klasik biyolojik arıtma sistemlerine ekonomik ve sürdürülebilir bir alternatif olarak değerlendirilmektedir.
Organik atık yönetimi ve kompost üretim süreçlerinin incelenmesi
Küresel anlamda ülkelerin en önemli sorunlarından biri de atık yönetimidir. Atıklar kendi içinde çeşitli türlere ayrılmıştır. Organik atıklar da bu türlerden bir tanesidir. Organik atıklar hacimli olduklarından ve çabuk bozunmaya uğradıklarından yönetilmesi zor bir atık türüdür. Bu atıkların iyi yönetilmemesi düzenli depolama sahalarının yükünü arttırdığından, bu sahaların kullanım ömrünü azaltmaktadır. Bu çalışmada Adana ilinde oluşan organik atık yönetim süreçleri ile kompost tesislerinin üretim yöntemleri araştırılmıştır. Adana ilinde bulunan Seyhan ve Yüreğir belediyelerine ait kompost tesislerinin üretim süreçleri ve üretim miktarları gibi veriler kıyaslanmıştır. Süreçlerde yaşanan problemler ve aksaklıklar her yönü ile ele alınarak değerlendirme yapılmıştır.
Karbon ayak izi hesaplaması: Çimento fabrika örneği
Bu tez kapsamında; çimento sektöründe faaliyet gösteren bir fabrikanın 2023 yılı verileri kullanılarak Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 karbon ayak izi miktarları hesaplanmış ve tCO2 cinsinden emisyon değeri bulunmuştur. Hesaplamalar sırasında CO2, N2O ve CH4 emisyon gazları göz önünde bulundurulmuştur. Hesaplamalar sonucunda, Kapsam 1 için 1.207.582 ton CO2, Kapsam 2 için 80.123 ton CO2 ve Kapsam 3 için 138.042,87 ton CO2 olmak üzere toplamda 1.425.748 ton CO2 oluştuğu hesaplanmıştır. Bu doğrultuda karbon ayak izi emisyonunun %84,70 lik oran ile Kapsam 1, %9,68 lik oran ile Kapsam 2 ve %5,62 lik oran ile Kapsam 3'e ait olduğu belirlenmiştir. Kapsam 1 emisyon miktarlarının azaltılması kapsamında 4 farklı senaryo oluşturulmuştur. Senaryo 1'de; 17.927 ton CO2 emisyonun azaldığı, Senaryo 2'de; 204.622,92 ton CO2 emisyonun azaldığı, Senaryo 3'te; 33.778,68 ton CO2 emisyonun azaldığı ve senaryo 4'te; 56.296,87 ton CO2 emisyonunun azaldığı hesaplanmıştır. Kapsam 2 emisyon miktarının azaltılması kapsamında; elektrik ihtiyacının yenilebilir enerji kaynağı olan güneş enerjisinden karşılanması konusunda senaryo oluşturulmuştur. Senaryoya göre; güneş panellerinin kullanımı ile 760 tCO2 emisyonun azalabileceği hesaplanmıştır. Kapsam 3 emisyon miktarının azaltılması için; başta lojistik faaliyetler olmak üzere daha çevreci ve sürdürülebilir önlemlerin alınması ile Kapsam 3 emisyon miktarlarının azalabileceği öngörülmüştür.
İklim değişikliğinin Seyhan Havzası su kaynakları üzerindeki olası risklerinin meteorolojik verilere dayalı olarak değerlendirilmesi
İklim değişikliğinin su kaynaklarına etkisinin değerlendirilmesinde, su kaynaklarına etki eden risk unsurlarının belirlenmesi için çok fazla alt kriterin bulunması, karar vermesi, analizi ve çözümü oldukça zor olan bir sorun dizisi oluşturmaktadır. Bu sorun dizisinin çözülmesine yönelik olarak Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinin kullanımı giderek önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılarak Seyhan Havzası sınırları dâhilindeki su kaynaklarına etki edecek risk unsurlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın veri analiz aşamasında, araştırma kriterlerinin ağırlık değerlerinin belirlenmesi amacıyla AHP ikili karşılaştırmaları yapılmıştır. Elde edilen ağırlık değerlerinin kullanılmasıyla CBS yazılımı üzerinde Weighted Overlay analizi yapılarak araştırma sahasında meteorolojik kuraklık, şiddetli yağış, sıcak hava dalgası riski taşıyan ve bu risklere etki eden topografya etkisi altında kalan alanlar haritalandırılarak tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda, ana risk unsurları için yapılan AHP analizinde öncelik ağırlıkları sıralaması, %55,79 ile meteorolojik kuraklık, %26,33 ile şiddetli yağış, %12,19 ile sıcak hava dalgası, %5,69 ile topografya olarak bulunmuştur. Havzanın %11,7'sini kapsayan güney ve kıyı kesimlerinde çok yüksek meteorolojik kuraklık riski, %8,5'ini kapsayan orta kesimlerinde yüksek şiddetli yağış riski, %1,3'ini kapsayan güney ve kıyı kesimlerinde çok yüksek sıcak hava dalgası riski, %0,8'ini kapsayan güney orta kesimlerinde yüksek derecede topografya etkisi tespit edilmiştir. Elde edilen risk haritaları değerlendirildiğinde, havza genelinde, en riskli alanların, meteorolojik kuraklık için Karataş, Seyhan, Yüreğir, Sarıçam ve Çukurova ilçelerinde, şiddetli yağış için Feke ve Aladağ ilçelerinde, sıcak hava dalgası için Karataş ilçesinin batı bölümünde bulunduğu, topografya yönünden en çok etkilenen alanın Çukurova ilçesinde bulunduğu belirlenmiştir. Bu bölgelerde, sektörel etkilerin azaltılması, tarımsal sulamaların kısıtlanması ve yeni teknolojiler kullanılarak su tüketimlerinin azaltılması yönünde yapılacak iyileştirmeler, arıtılmış atıksuların yeniden kullanımını destekleyen sistemler kurulması ve iklim değişikliği uyum faaliyetleri ile su kaynakları için tehlike oluşturan risk unsurlarının şiddetinin azaltılabileceği sonucuna varılmıştır. Keywords: Risk analizi, AHP, CBS, Seyhan Havzası, Su kaynakları
H2'e dayalı membran biyofilm reaktörde (MBfR biyolojik metanizasyon prosesi ile CO2'nin yakalanması ve dönüştürülmesi
Bu tez çalışmasının amacı biyometan prosesini kesikli anaerobik membran biyofilm reaktörde (AnMBfR) optimize etmektir ve bu çalışma iki farklı aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında anaerobik kesikli reaktörler farklı H2:CO2 (v:v) oranlarında (4:1-3:1-2:1-1:1) ve farklı sıcaklıklarda (37 ve 55 °C) işletilmiştir. Bu aşamada optimum H2:CO2 oranı ve sıcaklık sırasıyla 4:1 ve 55 °C olarak bulunmuştur. Aynı zamanda optimum koşullarda çıkış gazında en yüksek metan (CH4) konsantrasyonu %81, hidrojen (H2) kullanım verimi ve karbondioksit (CO2) dönüşüm verimi ise sırasıyla %96 ve %98 olarak bulunmuştur. Çalışmanın ikinci aşamasında ise değişen H2:CO2 (v:v) oranının (4:1-5:1), sıcaklığın (37-55 °C) ve gaz besleme sürelerinin (60-90-120-150 dk.) AnMBfR performansı üzerinde etkisi araştırılmıştır. Çalışma bulguları değişen H2:CO2 oranının, sıcaklığın ve gaz besleme sürelerinin kesikli olarak işletilen AnMBfR'da biyometan üretimi için önemli bir rol oynadığını göstermiştir ve optimum gaz besleme süresi, H2:CO2 oranı ve sıcaklık sırasıyla 120 dk., 4:1 ve 55 °C olarak belirlenmiştir. Ayrıca optimum koşullarda çıkış gazında bulunan en yüksek CH4 konsantrasyonu %83 olarak elde edilmiş ve sıvı fazda çözünürlüğü oldukça düşük olan H2 çıkış gazında tespit edilmemiştir (%100 H2 kullanım verimliliği). Optimum koşullarda CO2 dönüşüm verimi ise %86 olarak elde edilmiştir. Sonuç olarak, sistem de membran kullanılması H2'nin sıvı fazda tamamen çözünmesine ve CH4 konsantrasyonunda artışa sebep olmuştur. Anahtar Kelimeler: Biyolojik biyogaz yükseltme, Anaerobik membran biyofilm reaktör, Biyometan.
Adana ili içme suyu kalitesine trihalometanların etkisinin incelenmesi
Temiz ve sağlıklı suya erişim geçmişten günümüze artarak devam eden bir ihtiyaçtır. Sudan kaynaklı hastalıkların önlenebilmesi için dezenfeksiyon prosesleri uygulanmaktadır. Dezenfeksiyon yöntemleri arasında en yaygın olarak klorlama yöntemi kullanılmaktadır. Klorlama; uygun maliyetli olması, kolay uygulanabilmesi, bakiye olarak bırakılabilmesi gibi avantajaları ile oldukça tercih edilen bir yöntemdir. Bunun yanında klorlama sonucunda sularda oluşan dezenfeksiyon yan ürünleri bu yöntemin en önemi dezavantajıdır. Trihalometanlar (THM) dezenfeksiyon yan ürünleri içinde oldukça önemli bir yere sahip bileşiklerdir. Bu çalışma ile Adana ili içme sularında THM'lerin varlığı belirlenerek, su kalitesine etkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında Adana ili merkez ilçelerden (Seyhan, Yüreğir, Çukurova ve Sarıçam) her birinden 3 numune analiz noktası belirlenmiştir. Toplamda 12 analiz izleme noktasından her ay numuneler alınarak Eylül 2023 – Ağustos 2024 arasında analizler gerçekleştirilmiştir. Numuneler; kloroform, bromoform, dibromoklorometan, bromodiklorometan ve toplam THM parametreleri ile pH, iletkenlik, klorür, bromür, sülfat parametreleri yönünden analiz edilmiştir. THM bileşikleri analiz edilirken aynı zamanda diğer parametreler ile ilişkisi incelenmiştir. THM bileşiklerinin trend analizi ile aylık, mevsimsel ve yıllık değişimler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma neticesinde elde edilen veriler ulusal ve uluslararası sınır değerler ile kıyaslanmıştır. Adana içme suyunda THM seviyelerinin ulusal sınır değer olan 100 µg/L'yi aşmadığı görülmüştür. Bununla beraber bazı noktalarda uluslararası sınır değer olan 80 µg/L'ye ulaştığı görülmüştür. THM seviyelerinde mevsimsel olarak dalgalanmalar olduğu görülmüştür. Sonuç olarak içme suyundaki THM seviyelerinin düzenli olarak kontrol ve takip edilmesinin gerektiği ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca su kaynaklarında THM oluşumunun önlenmesi, arıtım sürecinde THM gideriminin artırılması, THM oluşumunu önlemek amacıyla alternatif dezenfeksiyon yöntemleri ve teknolojileri kullanılması önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Su kalitesi, Dezenfeksiyon, Trihalometanlar, Dezenfeksiyon Yan Ürünleri
Bira sanayi atıksularının elektrokoagülasyon yöntemi ile ileri arıtımının araştırılması
Bu tez çalışmasında, bira sanayi atıksuyunun alüminyum ve paslanmaz çelik elektrotlar ile yapılan elektrokoagülasyon yöntemiyle ileri arıtımı araştırılmıştır. Elektrokoagülasyon deneylerinde, elektrotların farklı konfigürasyonları için optimizasyon çalışmaları yapılmış ve her bir konfigürasyon için optimum işletme süresi, başlangıç pH'ı ve akım yoğunluğu, KOİ giderim verimleri esas alınarak belirlenmiştir. Deneylerde işletme süreleri 10-60 dakika (10, 20, 30, 40, 50, 60) arasında, pH aralıkları 4-9 (4, 5, 6, 7, 8, 9) arasında ve akım yoğunluğu 25-100 A/m2 (25, 50, 75, 100) arasında seçilmiş ve bu parametreler her bir elektrot konfigürasyonu için optimize edilmiştir. Optimizasyon çalışmaları sonucunda, alüminyum-paslanmaz çelik elektrot çifti için optimum koşullar; işletme süresi 30 dk, başlangıç pH'ı 4, akım yoğunluğu 100 A/m2 ve kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ) giderim verimi % 81.5 olarak bulunmuştur. Paslanmaz çelik-paslanmaz çelik elektrot çifti için bu değerler; 50 dk, pH 6, 100 A/m2 ve %95.43 KOİ giderim verimi olarak belirlenmiştir. Alüminyum-alüminyum elektrot çifti için optimum koşullar; 30 dk, pH 5, 100 A/m2 ve %81.15 KOİ giderim verimi elde edilirken, paslanmaz çelik-alüminyum elektrot çifti için optimum koşullar; 40 dk, pH 5, 75 A/m2 ve yaklaşık % 96 KOİ giderim verimi tespit edilmiştir. Deney sonuçları, paslanmaz çelik-alüminyum (%96 KOİ giderimi) ve paslanmaz çelik-paslanmaz çelik (%95.43 KOİ giderimi) elektrot konfigürasyonlarının en yüksek giderme verimine ulaştığını göstermiştir. Paslanmaz çelik-alüminyum elektrot konfigürasyonu için toplam askıda katı madde (AKM) %65.52, renk %78.56 ve bulanıklık %90 giderim verimleri, paslanmaz çelik-paslanmaz çelik elektrot konfigürasyonu için elde edilen (AKM %48.28, renk %54.51 ve bulanıklık %64) giderim verimlerinden daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca enerji tüketimi açısından yapılan değerlendirmede, paslanmaz çelik-alüminyum elektrot çifti ile 1m3 atıksuyun arıtımı için harcanan enerji 5.7 kWh, paslanmaz çelik-paslanmaz çelik elektort çifti için ise 11.83 kWh olarak hesaplanmıştır.
Bir kumaş üretim tesisinin karbon ayak izinin belirlenmesi ve iyileştirme önerileri
Dünya geneline bakıldığında ülkeler, küresel ısınmanın etkilerinin tespitini yapmak, bu etkilerin ölçüsünü değerlendirmek ve bu etkileri en aza indirmek amacıyla çeşitli çalışmalar yürütmektedir. Bu faktörler, enerji tüketen ve karbon salınımına sebep veren faaliyetlerin belirlenmesi, karbon emisyonlarının hesaplanması ve iyileştirmeye yönelik önlemlerin alınmasını içeriğine almaktadır. Tekstil sektörü de dünyada karbon emisyonuna sebep veren sektörlerden biri olarak görülmektedir. Tekstil ürünleri, pek çok farklı endüstride kullanılmaktadır ve üretim süreçlerinde atmosfere pek çok farklı çeşitte gazlar salmaktadır. Salınan bu gazlar, sera gazı emisyonlarına yol açan gazları içermektedir. Sera gazı salınımlarının çevreye karşı etkisinin ölçümü "karbon ayak izi" hesaplamasıyla yapılmaktadır. Bu çalışmada Adana ilindeki dokuma ve konfeksiyondaki üretim aşamalarına sahip bir tekstil firmasındaki karbon ayak izi hesaplamaları Tier metodu ile yapılmış, değerlendirilmeye alınmış ve karbon ayak izini azaltmaya yönelik alternatif yöntemler Karbon Ayak İzi (KAİ) azaltım yöntemleri geliştirilmiştir. Firmanın operasyonel ve kurumsal faaliyetleri detaylı bir şekilde incelenmiş, karbon ayak izi açısından değerlendirilebilecek süreçler belirlenmiştir. Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonlarının hesaplamaları "ISO 14064-1 Sera Gazı Standardı" temel alınarak yapılmıştır. Hesaplama sırasında karbon dioksit (CO2), metan (CH4) ve azot oksit (N₂O) gibi sera gazlarının karbondioksit eşdeğer faktörleri kullanılmıştır. Araştırmadan edinilen verilere göre, atmosfere salınan karbon ayak izi miktarı, üretilen ürün başına 6,26 ton CO2e/ton olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Tekstil Sektörü, Karbon Ayak İzi, Sera Gazları
İklim değişikliğinin tarımsal kapasiteye etkisi
Bu çalışma, Akdeniz Bölgesi Adana İlinde buğday bitkisi için CROPWAT yazılımı kullanılarak bitki su tüketimi ve sulama yönetimi teorik veriler üzerinden değerlendirilmiş ve meteorolojik veriler kullanılarak günlük evapotranspirasyon (mm(toplam)) hesaplamaları yapılmıştır. Elde edilen çıktılar, Adana koşullarında buğday bitkisinde yürütülen bir arazi denemesinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmış ve CROPWAT programı kullanılarak teorik olarak elde edilen sonuçların uygunluk gösterdiği "CROPWAT Modelinin Çıktıları" başlığı altında belirlenmiştir. Ayrıca, çalışmada iklim modeli verileri kullanılarak gelecekteki dönemler için bitki su tüketimi ve sulama yönetimi değerlendirilmiş; analizler, artan sıcaklık ve azalan yağışın etkisiyle bitki su ihtiyacında ve sulama suyu gereksiniminde belirgin bir artış olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, tarımsal üretim süreçlerinde sulama stratejilerinin yeniden düzenlenmesinin önemini vurgulamaktadır.
Sınırda karbon düzenleme mekanizması kapsamında (SKDM) risk analizi ve maliyet değerlendirilmesi: kalıp demir sektörü örneği
Bu tezde Türkiye'nin kalıp demir sektörü, enerji yoğun yapısı nedeniyle Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamında ciddi finansal ve operasyonel risklerle karşı karşıya olması durumu değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, 2016–2022 Kapsam 1 karbondioksit eşdeğeri CO2 emisyon verileri analiz edilmiş, SKDM uyumluluğuna ilişkin maliyetler hesaplanmış ve tedarik zinciri riskleri Stratejik Faktör Analizi (SFA) çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan karbon fiyatlandırma projeksiyonları, AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) karbon fiyatlarının 2022'de 100 €/ton CO₂ seviyesinden 2027'de 133 €/ton CO₂ seviyesine ulaşacağını öngörmektedir. Yapılan analizlere göre, SKDM maliyetleri açısından değerlendirildiğinde, sektörün toplam karbon maliyetlerinin 2022'de 10,7 milyon € iken, 2027'de 15,7 milyon €'ya yükselmesi beklenmektedir. SFA yöntemiyle yapılan risk analizi, sektörün karşı karşıya olduğu en büyük risklerin karbon yoğunluğu (%36 risk skoru), enerji güvenilirliği (%34 risk skoru) ve tedarikçi uyumu (%21 risk skoru) olduğunu göstermiştir. Sonuçlar, karbon yoğunluğu ve enerji güvenilirliğinin sektördeki en yüksek riskler olduğunu ortaya koymuş, SKDM maliyetlerinin artışıyla AB pazarında rekabet gücünün düşme riskini vurgulamıştır. Karbon azaltımı, tedarikçi çeşitlendirmesi, yenilenebilir enerjiye geçiş ve yeşil finansmana erişim gibi stratejiler önerilmiştir.
Türkiye havacılık sektöründe karbon emisyonları ve yönetimi
Türkiye havacılık sektörü, ekonomik büyüme ve ulusal kalkınma açısından önemli katkılar sunmakla birlikte, karbon emisyonları bakımından çevresel sorunlar doğurmaktadır. Son yıllarda hava trafiğinde yaşanan artış ve yeni havalimanlarının hizmete girmesi, sektörel sera gazı emisyonlarının kayda değer düzeyde yükselmesine neden olmuştur. Bu bağlamda, Türkiye'nin uluslararası çevre politikaları ve iklim değişikliğiyle mücadele hedefleri doğrultusunda, havacılık kaynaklı karbon emisyonlarının etkin şekilde izlenmesi ve yönetilmesi giderek daha büyük bir önem taşımaktadır. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından geliştirilen "Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation" (CORSIA) programı, uluslararası havacılıktan kaynaklanan karbon emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve denetlenmesi amacıyla oluşturulmuş küresel bir piyasa temelli mekanizmadır. Söz konusu program, emisyonların sınırlandırılması ve dengelenmesine yönelik ortak bir çerçeve sunarak, sürdürülebilir havacılık uygulamalarının yaygınlaştırılmasını hedeflemektedir. Türkiye, CORSIA'ya gönüllü katılım sağlayarak, uluslararası uçuşlardan kaynaklanan emisyonlarını azaltma ve dengeleme yönünde taahhütte bulunmuş; böylece küresel iklim politikalarına uyum sağlama iradesini ortaya koymuştur. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), her yıl havacılık sektörüne ait karbon emisyonlarını hesaplama sürecinde çeşitli yapısal ve teknik zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu hesaplamaların doğruluğu, büyük ölçüde uçuş verilerinin güncelliği, güvenilirliği ve bütünlüğüne bağlıdır. Uçak tipi, taşıma kapasitesi, uçuş mesafesi ve operasyonel koşullar gibi değişkenler, emisyon tahminlerini karmaşıklaştıran temel faktörler arasında yer almaktadır. Bu bağlamda, Türkiye'nin ulusal düzeyde doğru ve tutarlı emisyon envanterleri oluşturabilmesi adına, havacılık verilerinin sistematik olarak toplanması, analiz edilmesi ve doğrulanmasına yönelik altyapı ve kurumsal kapasitesini güçlendirmesi büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma kapsamında, Türkiye havacılık sektörüne ilişkin mevcut emisyon verileri kapsamlı biçimde analiz edilmiş; ulusal ve uluslararası düzeyde yürürlükte olan politika ve düzenlemeler detaylı biçimde incelenmiştir. Özellikle CORSIA'nın temel ilkeleri, amaçları ve uygulama mekanizmaları değerlendirilerek, söz konusu sistemin havacılık kaynaklı emisyonların azaltılmasına yönelik nasıl bir stratejik çerçeve sunabileceği irdelenmiştir. Ayrıca, Türkiye'nin CORSIA kapsamındaki yükümlülükleri ve bu yükümlülüklerin yerine getirilebilmesi için atılması gereken kurumsal ve teknik adımlar ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, Türkiye'nin havacılık sektöründe karbon emisyonlarının azaltılması yönünde kayda değer ilerlemeler sağlayabileceğini göstermektedir. CORSIA'nın etkin biçimde uygulanması, hem ulusal iklim hedeflerine ulaşılmasını hem de uluslararası çevre standartlarıyla uyumun sağlanmasını mümkün kılmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'deki havacılık sektörüne yönelik karbon emisyonu yönetimi, çevresel sürdürülebilirlik bağlamında ele alınmış ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından geliştirilen Karbon Dengeleme ve Azaltma Programı (CORSIA) ile IPCC tarafından önerilen Tier tabanlı emisyon hesaplama yöntemleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmada, yalnızca CORSIA'nın sektöre entegrasyonu değil, aynı zamanda Tier 1, Tier 2 ve Tier 3 düzeylerindeki metodolojik yaklaşımların hesaplama hassasiyeti, veri gereksinimleri ve uygulanabilirliği bağlamında değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda, havacılık sektöründeki paydaşlara emisyonların hesaplanması, azaltımı ve etkin yönetimi konusunda yöntemsel bir çerçeve sunulması amaçlanmıştır. Araştırma, emisyon azaltım stratejileri geliştirme konusunda sektöre somut öneriler sunarken, Türkiye'nin uluslararası havacılık politikalarına uyum sürecine katkı sağlamayı ve bu alandaki konumunu güçlendirmeyi hedeflemektedir. Çalışma, çevresel sürdürülebilirliğin sağlanmasına yönelik politikaların oluşturulmasına katkıda bulunmasının yanı sıra, hem akademik literatüre metodolojik düzeyde katkı sunmakta hem de uygulayıcılar için karar destek niteliği taşıyan pratik bir rehber işlevi görmektedir.
Maksimum Sıcaklık Değişimlerinin L-momentler Yöntemiyle Belirlenmesi ve Yerel Yönetim İklim Uyum Stratejileriyle Değerlendirilmesi: Adana Örneği
İklim değişikliğine bağlı olarak ortaya çıktığı düşünülen doğal afetler, dünya genelinde pek çok ülkeyi sosyal, ekonomik ve çevresel açılardan derin biçimde etkilemiş ve bu konuda acil önlemler alınması gerekliliğini gündeme getirmiştir. 2000'li yılların başından itibaren hem dünyada hem de Türkiye'de iklim değişikliği kaynaklı olduğu değerlendirilen pek çok çevresel gelişme yaşanmıştır. Türkiye'de iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik çalışmalar son yıllarda hız kazanmış; kalkınma planları, stratejik belgeler ve ulusal politikalar bu temada yeniden şekillendirilmiştir. Bu süreçte yerel yönetimler, topluma en yakın karar alma ve uygulama birimleri olmaları nedeniyle iklim değişikliğiyle mücadelede ve uyum çalışmalarında öncü bir konumda yer almaktadır. Bu tez çalışmasında, Adana ili sınırlarında yer alan 17 meteorolojik istasyona ait maksimum sıcaklık verileri kullanılarak L-momentler yöntemi ile trend analizi gerçekleştirilmiş ve bölgesel frekans analizleri yapılmıştır. Homojenlik testleri sonucunda çalışma alanı iki homojen bölgeye ayrılmıştır. Her bölge için Genelleştirilmiş Normal (GNO), Genelleştirilmiş Ekstrem Değer (GEV), Genelleştirilmiş Lojistik, Genelleştirilmiş Pareto ve Pearson Tip III dağılımları uygulanmış ve bu dağılımlara göre farklı tekerrür sürelerine ait maksimum sıcaklık tahminleri elde edilmiştir. Elde edilen projeksiyonlar, önümüzdeki 100 yıllık süreçte bazı bölgelerde ekstrem sıcaklık değerlerinin 45 °C ve üzerine çıkabileceğini göstermektedir. Bu sonuçlar, Adana Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (SECAP) kapsamında yer alan uyum eylemleri ve stratejileriyle birlikte değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, her iki bölge için de GEV dağılımı istatistiksel olarak en uygun model olarak belirlenmiş ve bu model için formül sunulmuştur. Bu doğrultuda, yerel yönetimlerin iklim değişikliği uyum politikalarının, bölgesel maksimum sıcaklık projeksiyonlarıyla desteklenerek daha etkili hale getirilebileceği önerilmiştir.
Denim kumaş üretimi yapan bir tekstil fabrikasının su ayak izinin belirlenmesi ve azaltılmasına yönelik temiz üretim uygulamalarının araştırılması
Bu çalışma, denim endüstrisinin hem hacimsel hem de çevresel etki SAİ'lerinin birlikte hesaplandığı ve TÜ uygulamalarının SAİ üzerindeki etkilerini değerlendiren ilk çalışmadır. Çalışmada, denim endüstrisi için SAİ kavramı, varlığı, türleri ve hesaplanması, SAİ kaynaklı çevresel etkilerin azaltılması için TÜ kapsamında uygulanacak MET'ler ve bu çerçevede denim üretiminin sürdürülebilirliğine yönelik katkısı ele alınmaktadır. Araştırmanın sınırları kapıdan kapıya olarak belirlenmiş ve SAİ hesaplamalarında SAİ Ağı ve ISO 14046 metodolojileri kullanılmıştır. Denim üretimi yapan işletmenin 1 ton kumaş üretimi için SAİmavi'si, SAİgri'si, SAİkıt'ı, SAİötr'ü, SAİeko'su ve SAİalk'ı sırasıyla 67,95 m3, 72,86 m3, 50,06 m3 H2O-eş., 7,72 kg PO4-3-eş, 8.686,60 m3 H2O-eş. ve 0,39 kg OH-eş olarak hesaplanmıştır. SAİ sonuçları, denim kumaş üretiminin tükettiği su miktarından ziyade, proseslerinde oluşan atıksular nedeniyle su kaynakları üzerinde daha fazla çevresel baskı oluşturduğunu göstermektedir (SAİmavi < SAİgri, SAİkıt < SAİeko). İşletmenin hacimsel ve çevresel etki SAİ'lerini azaltmak için UNEP/UNIDO TÜ metodolojisinden faydalanılmıştır. IPPC direktifi ile tanımlanan MET kavramı çerçevesinde su tasarrufu, atıksuyun arıtımlı/arıtımsız yeniden kullanımı, atıksu özelliklerinin iyileştirilmesi gibi 4 temel yaklaşım dikkate alınarak 9 MET tespit edilmiş ve maliyet tahminleri ile geri ödeme süreleri hesaplanmıştır. Belirlenen MET'lerin uygulanması halinde SAİmavi, SAİgri ve SAİkıt kategorilerinde sırasıyla %41,73, %51,45 ve %31,20 azalma tespit edilmiştir. Denim üretimi yapan işletmede TÜ uygulamaları sayesinde gerçekleşen SAİ azalması, işletmenin UNEP2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamında 6 nolu hedefe (temiz su ve sanitasyon) %36,47; 14 nolu hedefe (sudaki yaşam) ise %51,45 katkı sağlanabileceğini göstermiştir. Sonuçların, takip eden araştırmalar ve uygulamalar için metodolojik ve teknik rehberlik sağlayacağı öngörülmektedir. Anahtar Kelimeler: Su Ayak İzi Ağı, ISO 14046, Temiz Üretim, Mevcut En İyi Teknikler, Sürdürülebilirlik
Palmiye ağacı atıklarından selüloz eldesi ve kompozit malzemelerin üretiminde kullanılması
Bu tez çalışmasında, yenilenebilir ve sürdürülebilir biyomalzemelerden biri olan selüloz ve türevlerinin elde edilmesi, karakterizasyonu ve potansiyel uygulama alanları araştırılmıştır. Araştırma materyali olarak, Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kimya Laboratuvarı bahçesinde bulunan ve Türkiye'de "Akdeniz palmiyesi" olarak bilinen Chamaerops humilis bitkisinin kurutulmuş ve öğütülmüş yaprakları kullanılmıştır. Bitki yaprakları öncelikle su ile yıkanarak temizlenmiş, ardından küçük parçalara ayrılarak düşük nem seviyesine ulaşana kadar kurutulmuş ve toz haline getirilmiştir. Toplamda 6 kg palmiye materyali toplanmış ve değerlendirilmiştir. Selüloz ekstraksiyon sürecinde alkali (NaOH) ve oksidatif (H₂O₂) işlemler uygulanmış; elde edilen selülozun verimi %11,54 olarak hesaplanmıştır. Ek olarak, 2 gram selülozdan sentezlenen karboksimetil selülozun (CMC) verimi %66,5; selüloz asetatın ise %82 olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, kullanılan yöntemlerin yüksek verimlilikte olduğunu göstermiştir.Elde edilen ürünlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri pH testleri, çözünürlük analizleri ve XRD (X-Ray Difraksiyon) analizi gibi yöntemlerle incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda ürünlerin yüksek saflıkta olduğu ve zararlı kimyasal kalıntılardan arındırıldığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, üretilen biyomalzemelerin çevre dostu olduğunu ve endüstriyel uygulamalara uygunluk taşıdığını ortaya koymuştur. Ayrıca, elde edilen selüloz türevlerinin biyolojik olarak parçalanabilir özellikte olduğu ve bu nedenle biyomedikal, gıda ve tekstil gibi birçok sektörde kullanılabilir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma; selüloz temelli biyomalzemelerin sürdürülebilir üretimi ve çevre dostu uygulamaları açısından önemli katkılar sunmuştur.
Zeytin çekirdeğinden biyokömür eldesi ve boyar madde giderim performansının incelenmesi
Bu çalışmada, zeytin çekirdekleri gibi atık biyokütle kaynaklarından piroliz yöntemiyle elde edilen biyokömürün, metilen mavisi (MM) boyar maddesinin sulu çözeltilerden adsorpsiyonundaki etkinliği araştırılmıştır. Tekstil ve boya sanayilerindeki organik kirleticiler, su kaynaklarını ciddi şekilde kirleterek çevresel sürdürülebilirliği olumsuz etkiler. Bu bağlamda, düşük maliyetli, çevre dostu ve yüksek adsorpsiyon kapasitesine sahip malzemelerin geliştirilmesi kritik bir ihtiyaç haline gelmiştir. Çalışma kapsamında zeytin çekirdekleri (ZÇ), biyokütle hammaddesi olarak seçilmiş ve piroliz işlemi 600°C sıcaklıkta belirli bir süre boyunca gerçekleştirilerek biyokömür elde edilmiştir. Üretilen biyokömürün adsorpsiyon performansı, metilen mavisi kullanılarak pH, temas süresi, başlangıç konsantrasyonu, sıcaklık ve adsorban miktarı gibi farklı deneysel koşullar altında değerlendirilmiştir. En iyi adsorpsiyon performansı, 50 ppm başlangıç metilen mavisi konsantrasyonu, pH 2, ortam sıcaklığı ve 0,05 g adsorban miktarı koşullarında gözlemlenmiştir. Deney sonuçları Langmuir, Freundlich, Temkin ve Dubinin-Radushkevich (D-R) izoterm modelleri üzerinden analiz edilerek adsorpsiyon mekanizması ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Ayrıca kinetik analizlerde yalancı birinci dereceden, yalancı ikinci dereceden, Elovich ve partikül içi difüzyon modelleri kullanılmıştır. Sonuç olarak, deneysel veriler temel alınarak çeşitli adsorpsiyon izoterm modelleri ve kinetik analiz yöntemleri incelenmiş ve belirli çıkarımlara ulaşılmıştır. Yapılan analizler, Freundlich, Temkin ve Dubinin-Radushkevich izoterm modellerinin elde edilen verilere uyum sağladığını göstermektedir. Kinetik analiz sonuçları ise, metilen mavisinin yalancı ikinci dereceden kinetik modele yüksek düzeyde bir uygunluk sergilediğini ortaya koymuştur. Tüm bu bulgular, zeytin çekirdeğinden elde edilen biyokömürün, metilen mavisi gibi organik boyaların gideriminde son derece etkili bir adsorban olarak kullanılabileceğini açıkça göstermektedir.
Bir tekstil sektörü için karbon ayak izi
İklim değişikliği, özellikle endüstriyel sektörlerde yüksek karbon ayak izleri olmak üzere çeşitli çevresel faktörlerin şiddetlendirdiği önemli bir problemdir. Bu çalışma, sera gazı emisyonlarına önemli katkıda bulunan tekstil endüstrisine odaklanmakta ve Türkiye, Gaziantep'te bir fabrikayı incelemektedir. CCALC2 Karbon Ayak İzi yazılımı ve Ecoinvent Veritabanı kullanılarak, 2020'den 2023'e fabrika verileri titizlikle analiz edilmiştir. Araştırmanın amacı, elektrik, doğalgaz, su ve farklı kumaş türlerinin kullanımını ve bunların fabrikanın karbon ayak izine katkılarını niceliklendirmekti. Analiz, fabrikanın toplam karbon ayak izinin 1514,53- ton/yıl olduğunu ortaya koymuştur; bunun önemli bir kısmı olan 1369,65 ton/yıl, özellikle pamuk ve polipropilen kumaşlardan kaynaklanan hammaddelere aittir. Üretim süreci ek olarak 110,50 ton/yıl katkıda bulunurken, depolama ve kullanım aşamaları sırasıyla 25,70 ve 8,68 ton/yıl katkıda bulunduğu görülmüştür. İşletmenin karbon ayakizi azaltımı için çeşitli alternatifler değerlendirilmiştir ve enerji kaynakları ile yapılan değerlendirmeler, emisyonlarda önemli derecede azalma potansiyeli göstermiştir, Polipropilen yerine Polilaktik Asit (PLA) liflerinin ve rafine pamuğun yerine organik çeşitlerinin kullanılması, ayrıca biyodizel ve güneş enerjisinin benimsenmesi ile fabrikanın karbon ayak izi 710,13 ton/yıl'a düşebileceği ortaya koyulmuştur. Yalnızca güneş panellerinin uygulanması, kullanılabilir 1200 m² çatı alanından yararlanarak, ayak izini daha da 625,18 ton/yıl'a düşürmüştür ve bu, yenilenebilir enerji kullanımının etkinliğini vurgulamaktadır. Bu bulgular, tekstil endüstrisinin daha sürdürülebilir malzemeleri benimsemesi ve enerji verimliliği yüksek üretim süreçlerini kullanması gerektiğinin altını çizmektedir. Çalışma, fabrikanın operasyonlarının detaylı bir değerlendirmesini sağlamakta ve çevresel etkilerini azaltma yollarını belirlemektedir. Anahtar Kelimeler: İklim Değişikliği, Karbon Ayak İzi, Tekstil Endüstrisi, CCALC2
Sulu çözeltiden kristal viyole giderilmesinde antep fıstığı kabuğundan elde edilmiş aktif karbonun kullanılması
Bu çalışmada, tarımsal bir atık olan fıstık kabuklarının katma değeri yüksek bir ürüne dönüştürülerek sulu çözeltilerden sentetik boyarmadde gideriminde adsorban olarak kullanım potansiyeli araştırılmıştır. Çalışma kapsamında ham fıstık kabukları, kül fırınında 1 saat süreyle ısıl işleme tabi tutularak karbonize edilmiş ve öğütülerek adsorban haline getirilmiştir. Ayrıca adsorpsiyon kapasitesini artırmak amacıyla ham materyal H2SO4, H3PO4,HCl ve NaOH gibi kimyasallarla 24 saat muamele edildikten sonra karbonize edilmiş; ancak asit aktivasyonlarının adsorban yapısını bozarak verimi düşürdüğü, bazik aktivasyonun (NaOH) ise sınırlı bir iyileşme sağladığı tespit edilmiştir. Bu nedenle deneysel çalışmalar, kimyasal aktivasyon uygulanmamış karbonize fıstık kabuğu üzerinde yoğunlaştırılmıştır. Kesikli (batch) sistemde yürütülen deneylerde; adsorban dozajı, başlangıç boyarmadde konsantrasyonu ve temas süresinin giderim verimi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Optimum adsorban dozu 0,6 g/100 mL olarak belirlenmiş ve bu dozda düşük konsantrasyonlu (21,76 mg/L) kirlilik yükünde %94,07 giderim verimine ulaşılmıştır. Elde edilen denge verileri Freundlich, Langmur izoterminin dört tipi, Temkin ve Dubinin-Radushkevich izoterm modellerine uygulanmış; sürecin Langmuir Tip-1 modeline (R2≥0,98) en iyi uyumu sağladığı ve adsorpsiyonun homojen yüzeyde tek tabakalı olarak gerçekleştiği belirlenmiştir. Maksimum adsorpsiyon kapasitesi (qmax) yaklaşık 7,20 mg/g olarak hesaplanmıştır. Kinetik çalışmalar, adsorpsiyon hızının Yalancı İkinci Derece (Pseudo-Second Order) modeline (R2≥0,98) uyduğunu ve sürecin kimyasal adsorpsiyon kontrollü olduğunu göstermiştir. Üretilen karbonize fıstık kabuğunun performansı ticari toz aktif karbon ile kıyaslandığında; ticari karbonun daha düşük doz (0,06 g) kullanılarak % 63,26 verim sağladığı görülmüştür. Ancak fıstık kabuğu kömürünün, düşük maliyeti ve atık bertarafı potansiyeli göz önüne alındığında, özellikle düşük konsantrasyonlu atıksuların arıtımında ekonomik ve çevre dostu bir alternatif olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Adsorpsiyon, Karbonlaştırma, Boyarmadde Giderimi, Denge İzotermi, Kimyasal Kinetik
Samsun şehir merkezinde ağır metal kirliliğinin yol tozları yardımıyla belirlenmesi
Kentsel hava kalitesinde tanımlanan bileşiklerin çeşitlerindeki ve sayısındaki devamlı artış daha fazla hava kirleticisi ortaya çıkarmaktadır. Hava kirliliği, ekosistem ve canlı varlıkların yaşamsal eylemlerini etkileyen önemli bir etmendir. Solunabilir partikül madde için hava kirliliğini oluşturan bileşenler arasında ağır metaller bulunur. Farklı kaynaklara sahip olmalarına rağmen birikme kabiliyetlerinin diğer kirleticilere göre biraz daha yüksek olduğu bilinmektedir. Bu sebepten ötürü özellikle yol tozu olmak üzere şehir merkezlerinde oluşan ağır metaller yüksek oranlarda bulunabilir. Bu çalışma kapsamında Samsun şehir merkezindeki 5 farklı bölgeden toplanan yol tozu numunelerindeki ağır metal kaynaklarının ve seviyelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Cr ve Ni sanayi kaynaklı, Cu, Pb, Zn ve S trafik kaynaklı, Co, Mn ve K elementlerinin ise kentsel alanlar kaynaklı olarak yüksek konsantrasyona ulaştığı tespit edilmiştir.
Kastamonu ili endüstriyel simbiyoz olanaklarının araştırılması
Dünyada olduğu gibi ülkemizde de üretim ve tüketime bağlı olarak kaynakların verimsiz kullanımından çeşitli çevre sorunları ortaya çıkmakta ve doğal kaynakların sınırlı bir hal alması ile sürdürülebilirlik kavramı da önemli bir hal almıştır Sürdürülebilirlik kavramı bir kalkınma modeli olarak, üretim aşamasında kaynakların etkin kullanımı ile yenilenebilir kaynaklara yönelimin sağlanarak doğrusal ekonomi yerine döngüsel ekonominin benimsenmesi gerekmektedir. Bu nedenle sürdürülebilirlik kavramının döngüsel ekonomide ki uygulanabilirliği için endüstriyel simbiyoz olanaklarının araştırılması bölgesel anlamda önem taşımaktadır. Bu tez çalışması ile Dünyada ve ülkemizde planlı olarak faaliyet gösteren Organize Sanayi Bölgelerinde ki sektörlerin oluşan atıklarının endüstriyel simbiyoz olanakları incelenmiştir. Bu kapsamda Kastamonu ili bünyesinde faaliyet gösteren Kastamonu OSB, Tosya OSB ve Seydiler OSB de ki sektörlerin üretim faaliyetinden kaynaklı oluşan atıklarının, belirlenen sektörler tarafından hammadde olarak kullanmasına yönelik bir endüstriyel simbiyoz olanağı araştırması yapılmıştır. Bu kapsamda tespit edilen endüstriyel simbiyoz olanakları ile her OSB'nin ihtiyacı konumunda ortaya çıkan sektörler belirlenmiştir. Endüstriyel simbiyoz olanağı araştırılan sektörler içinde Kastamonu OSB'de "suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması", Tosya OSB'de "atığın toplanması, ıslahı ve bertarafı faaliyetleri; maddelerin geri kazanımı", Seydiler OSB'de "ağaç yünü, ağaç unu, ağaç talaşı, ağaç yonga imalatı" sektörü ön plana çıkmıştır. Organize sanayi bölgelerine endüstriyel simbiyoz çalışmalarının ekonomik anlamda getirileri ve verimli kaynak kullanımına yönelik öneriler belirtilmiştir.
Sıfır atık yönetiminin site tipi binalarda uygulanması
İnsanoğlu modern hayatını sürdürürken doğal kaynaklarını hızla tüketmekte, doğayı tahrip etmekte ve çevreyi kirletmektedir. Bireylerin tüketiminden kaynaklanan atıkların bertarafının zorluğu insanlara kaynakları optimum kullanma zorunluluğu getirmiştir. Bu çalışmada Sıfır Atık Yönetmeliğine uygun, atıkların kaynağında ayrı toplanması ve azaltılması stratejisini içeren Sıfır Atık Yönetiminin kurulması ve site tipi binalarda uygulanması incelenmiştir. Bu çalışmada sıfır atık yönetiminin, site tipi binalarda uygulaması amacı ile binalardan çıkan atıklar incelenmiş, kaynağında azaltım için Kastamonu ilinde, 7 blok ve 248 konuta sahip olan bir sitede çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmanın birinci aşamada, sitedeki her blok girişine 4'er adet geri dönüşüm kutuları yerleştirilmiş, 30 günlük sürede her gün her kutu (kağıt-karton, plastik, cam ve metal) sıfır atık kapsamında ayrı ayrı tartım yapılarak veriler kaydedilmiş ve 30. günlük sürenin sonunda anket çalışması (ön test) yapılmıştır. İkinci aşamada, her bloğun girişine sıfır atığın önemini anlatan sıfır atık konulu afişler asılmış, sıfır atık kısa filminin izlenmesi sağlanarak eğitim aşaması tamamlanmıştır. Üçüncü aşamada, her blok girişindeki geri dönüşüm kutuları 30 günlük sürede her gün her kutu ayrı ayrı tartım yapılarak veriler elde edilmiştir. Elde edilen bulgular ile Mart-Nisan aylarındaki ön test öncesinde 201,25 kg kağıt-karton, 146,10 kg plastik, 81,75 kg cam, 35,05 kg metal, Mayıs-Haziran aylarındaki son test sonrasında 466,50 kg kağıt-karton, 453,75 kg plastik, 163,25 kg cam, 69,85 kg metal atık toplanmıştır. Farkındalık ölçme çalışması olan anket çalışmasında, "Geri dönüşüme kazandırılan ürünlerin neler olduğunu biliyor musunuz" sorusuna ön testte %37,25 en fazla "Kesinlikle Katılıyorum" cevabını verirken son testte %90,20 cevabını vermiştir. Atık türleri farkındalık ölçme çalışması olan anket çalışmasında, "Atık türlerinden hangilerinin geri dönüşümlü atık olduğunu biliyor musunuz" sorusuna ön testte ve son testte %98,04 cevabını "Kağıt-Karton Atıkları" cevabını vermiştir. Bir başka soru olan "Atık türlerinden hangilerinin geri dönüşümü olmayan atık olduğunu biliyor musunuz" sorusuna ön testte %94,12 "Sebze ve meyve kabukları" cevabını verirken son testte %100 cevabını vermiştir. Site tipi binalarda sıfır atık yönetimi çalışması ile kişilerin bilinçlenmesi, sıfır atığın ne olduğunu öğrenmeleri için gerek yerel basında, gerekse uluslararası basın organları ile gerekli duyuruların ve bilinçlendirme faaliyetlerinin yapılmasının atıkların kaynağında ayrı toplanması ve ayrıştırılması için çok önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Ankara kent merkezinde ağır metal kirliliğinin yakın geçmişteki değişimi
Dünyanın en önemli problemlerinin arasında olan kentsel hava kirliliği, birçok kent merkezinde insan sağlığını tehdit etmekte ve her yıl milyonlarca insanın ölümüne sebep olmaktadır. Hava kirliliği bileşenleri içerisinde ağır metaller ayrı bir öneme sahiptir. Bunun nedeni, ağır metallerin doğada biyolojik bozunmaya uğramadan uzun süre dayanabilmeleri ve canlı organizmalarda biyolojik olarak birikmeleridir. Dahası, havadaki konsantrasyonları yavaş yavaş artar. Bu nedenle, ağır metal konsantrasyonunun izlenmesi, çevre kirliliğinin güvenilir göstergeleri için son derece önemlidir. Biyomonitörler, ağır metal konsantrasyonlarının izlenmesinde kullanılan yöntemlerden biridir. Bu çalışma kapsamında seçilen ağır metaller, yüksek konsantrasyonlarda olduğunda bitkiler üzerinde çeşitli olumsuz etkilere sahiptir. İnsanlar ve diğer canlılar için ise oldukça zararlı, toksik, kanserojen ve ölümcül olabilmektedirler. Dahası, solunum yolu ile insan bünyesine alınmaları durumunda çok daha zararlı olabilirler. Bundan dolayı havadaki ağır metal konsantrasyonlarının değişiminin izlenmesi son derece önemlidir. Bu çalışmanın amacı, Ankara kent merkezinde son 30 yıllık süreçte havadaki ağır metal kirliliğinin değişiminin Elaeagnus angustifolia L., Platanus orientalis L., Koelreuteria paniculata Laxm, Ailanthus altissima (Mill.) Swingle, Cedrus atlantica (Endl.) Manetti ex Carr. ağaçlarının yıllık halkalarının kullanılarak belirlenmesidir.. Çalışma sonucunda, havadaki ağır metal kirliliğinin önemli ölçüde değiştiği, özellikle Ailanthus altissima (Mill.) Swingle ve Platanus orientalis L., türlerinde ağır metal konsantrasyonunun önemli ölçüde değiştiği belirlenmiştir.
Kastamonu atıksu arıtma tesisi solar çamur kurutma sisteminin incelenmesi ve bertaraf önerileri
Bu çalışmada Kastamonu ili merkezinde yer alan evsel nitelikli atıksu arıtma tesisinden çıkan atık ham çamurun solar kurutma ünitesindeki kuruma verimliliği değerlendirilmiş ve kurutulan çamurun bertarafı ile ilgili çözüm önerileri ortaya konulmuştur. Yapılan çalışmalarda solar çamur kurutma ünitesinin devreye alınması ile başlayan 9 aylık işletme süresi boyunca, solar çamur kurutma ünitesinin performansı incelenmiştir. Bu süreç boyunca hava sıcaklıkları, güneş radyasyon miktarları, çamur örtü yükseklikleri, biyogaz motorlarında elde edilen atık ısının solar ünite ve hollerde değerlendirilmesi ile ilgili veriler ve kurutulan çamurun laboratuvar analiz değerleri incelenmiştir. Özellikle yaz aylarında atık ısı kullanımı olmadan da %90 kuruluk oranlarının sağlandığı fakat kış aylarında ortalama kuruluk oranlarının düştüğü gözlemlenmiştir. Kastamonu ili ve tesis yerleşim yeri göz önüne alınarak çıkan kuru çamurun bertarafı ile ilgili çözüm önerileri açıklanmış ve kısa, orta, uzun vadeli çözüm seçenekleri değerlendirilmiştir. Çalışma sonucu en uygun seçeneğin çamurun kompostlaştırılması ve son ürün olarak çıkan çamurun tarımda kullanılması olduğu ortaya konmuştur.
Kastamonu ilinin yeraltı sularının potansiyel kalitesinin incelenmesi, kirletici konsantrasyonlarının tespiti ve yeraltı sularının tarımsal sulama için uygunluğunun değerlendirilmesi
Yeraltı suları tatlı su kaynakları arasında buzullar ve kar sularından sonra en ciddi kaynaktır. Bu kaynaklar en çok sulama suyu olarak tüketilir. İyi tarım uygulamalarının daha verimli, etkin ve sürdürülebilir hale gelmesi için kullanılan suların fiziko-kimyasal kalite özellikleri büyük önem arz etmektedir. Kızılırmak havzasının alt havzası olan Kastamonu ili yüzey suları bakımından zengin kaynaklara sahiptir. Ancak yüzey sularına erişim il bazında homojen ve dengeli dağılmamaktadır. Yüzey sularına erişimin kısıtlı olduğu bölgelerde içme-kullanma ve tarımsal sulama amaçlı kullanım için ihtiyaç duyulan suyun yeraltı sularından karşılanması zorunluluk haline gelmiştir. Bu çalışmada Kastamonu ili yeraltı suları kalite özellikleri tarımsal sulama kullanımı yönünden uluslararası kabul görmüş sınıflandırma sistemleri kullanılarak değerlendirilmiş ,sular sınıflandırılmıştır. Kastamonu Alt Havzasında 12/11/2020 -19/05/2022 tarihleri arasında 4 Dönem Yüzey suyuna erişimi olmayan 27 noktadan alınan su numuneleri sulama suyu uygunluk kriteri açısından incelenmiştir. Buna ek olarak 2018-2022 yılları kurak ve yağışlı dönemlerde (Eylül –Nisan) 6 adet rasat gözlem istasyonu kuyularından alınan su numuneleri sulama suyu uygunluk değerlendirmesinin zaman bağlı değişimi değerlendirilmiştir. İnceleme amacıyla; pH, Elektriksel İletkenlik EC, Anyonlar F⁻-Cl⁻, SO₄² Katyonlar Na⁺, NH₄⁺, K⁺², Ca⁺², Mg⁺² Karbonat Bikarbonat CO32-, HCO3- , Bor (B) parametre analizleri kullanılmıştır. Bu parametre değerleri ile Sodyum Yüzdesi (% Na), Sodyum Adsorbsiyon Oranı (SAR), Kalıntı Sodyum Karbonat (RSC) değerleri, ABD tuzluluk laboratuvarı sınıflandırma sistemi, Wilcox (1948) grafik sistemi kullanılarak sulama suyu sınıflandırması yapılmıştır. Çalışma sonucunda incelenen alandaki yeraltı sularının büyük bölümünün sulama suyu kullanımı için uygun olduğu Kastamonu Alt Havzası'nda RSC. SAR ve %Na değerinin sulama sezonu ile doğrudan etkilenmediği, Wilcox diyagramlarına göre havzada suların çoğunlukla "Çok İyi – İyi" ve "İyi Kullanılabilir" sular sınıfında. ABD Tuzluluk Lab. diyagramlarına göre ise çoğunlukla "C2S1" ve "C3S1" sınıfında yer aldığı görülmektedir. Uzun dönemli incelemelerde rasat kuyu numuneleri fizikokimyasal parametrelerinin zamana bağlı değişimi sınırlığı olduğu grafiklerle görülmüştür. Çalışma alanında yeraltı suyu karakteristikleri birbirine yakın olsa da kimyasal içerik bakımından farklılıklar göstermektedir. Yeraltı suyu kullanılarak yapılan sulamalarda analiz sonuçları ile birlikte yetiştirilecek bitkinin suyun kalite özelliklerine uygunluğu, bitki dayanımı ve verimlilik potansiyeli dikkate alınmalıdır.
Orman gülü yaprağı ile aktif karbon üretimi ve evsel atıksularda kimyasal oksijen ihtiyacı gideriminin araştırılması
Aktif karbon, büyük kristal ve amorf yapıda olan, genişletilmiş yüzey alanı bulunan, karbon içeriği yüksek adsorbent malzemelere verilen genel bir tanımdır. Gözenekli bir yapıya sahip olan aktif karbonun 1 gramındaki yüzey alanı, 300 – 2000 m2 kadar olabilmektedir. Aktif karbonu, bu denli önemli bir adsorbent haline getiren özelliklerin başında yüzey alanının büyüklüğü gelmektedir. Birçok farklı maddeden aktif karbon üretilebilmektedir. Üretimde kullanılacak olan aktif karbona ait ham madde seçimi yapılırken yüksek karbon içeriği, düşük inorganik bileşeni, kolay elde edilir olması, maliyetinin düşük olması depolanma esnasında herhangi bir bozulma meydana gelmemesi gibi kriterleri sağlaması gerekmektedir. Kömür, odun, talaş, mısır koçanı, fındıkkabuğu, zeytin çekirdeği, meyve kabukları gibi maddelerden aktif karbon üretilebilir. Aktif karbon, fiziksel ve kimyasal aktivasyon olmak üzere iki şekilde üretilmektedir. Fiziksel aktivasyon ham maddenin pirolizi ya da karbonizasyonu ve karbonize yapının aktivasyonu olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmektedir. Kimyasal aktivasyon işlemi ise ham madde ile kimyasal aktivasyon ajanının belirli bir sıcaklıkta bozundurulması esasına dayanmaktadır. Bu çalışmada orman gülü bitkisinin yapraklarından kimyasal aktivasyon yöntemi ile aktif karbon elde edilmiştir. Orman gülü bitkisinin farklı sıcaklıklarda ZnCl2 ve LiOH aktivasyonu ile üretilen aktif karbonlar, BET yüzey alanı ölçümleri, FTIR-ATR analizleri ve SEM-EDX görüntüleri kullanılarak karakterizyonu elde edilmiştir. Adsorpsiyon çalışmalarında adsorbentin adsorplama kapasitesinin ölçen en önemli parametrelerden biri BET yüzey alanıdır. Dolayısıyla bu çalışmada orman gülü bitkisinden elde edilen aktif karbonların yüzey alanlarını belirlemek için yüzey alanına aktivasyon ajanı ve sıcaklığın etkileri araştırılmıştır. Elde edilen aktif karbonlardan en yüksek yüzey alanına sahip örnek ile evsel atıksu örneğinden KOİ giderim verimi araştırılmıştır. Farklı sıcaklıklarda ve farklı Ph ortamında gerçekleştirilen adsorpsiyon sonucunda aktif karbonların yüzey alanları, 3M ZnCI2 ile 1227 m2 /g ve 5 M LiOH ile de 205 m2 /g olarak bulunduğu ve aktif karbonların KOİ gideriminin artan sıcaklı ile arttığı ve artan pH ile azaldığı sonucuna varılmıştır.
Tarımsal atıktan manyetik biyokömür üretimi, karakterizasyonu ve peroksimonosülfat aktivasyonu ile reaktif mavi 19 giderimi
Bu çalışmada, tarımsal atık olan bezelye kabuğundan (BK) farklı yakma sıcaklıklarında (400, 500 ve 600°C) üretilen biyokömür, hidrotermal yöntemle farklı demir ilaveleri (1:1, 2:1, 3:1 oranlarında) kullanılarak manyetik biyokömür (MBK) haline getirilmiş ve ardından peroksimonosülfat (PMS) aktivasyonunun Reaktif Mavi 19 boya giderimi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Üretilen manyetik biyokömürün karakterizasyonunu belirlemek için SEM-EDS, XRD, FTIR, VSM ve BET analizleri yapılarak katalizör karakterize edilmiştir. Manyetik biyokömürü kullanılarak PMS aktivasyonu ile RM19 giderimi üzerinde çözelti pH'sı, MBK dozajı, PMS konsantrasyonu, başlangıç boyar madde konsantrasyonu, tekrar kullanılabilirliği, anyon ve doğal organik madde konsantrasyonlarının etkisi incelenerek parametreler optimize edilmiştir. En etkin parametrelerin belirlendiği bu çalışmada, 500°C yakma sıcaklığında 3:1 oranında demir ilavesi, çözelti pH'sı 3, MBK dozajı 0,2 g/L ve PMS dozajı 0,5 mM kullanıldığında %87'lik giderim veriminin elde edildiği görülmüştür. Yeniden kullanılabilirlik deneylerinde ise üretilen malzemenin 4 kez kullanılabilirliğinde RM19 giderim veriminin %87'den %79'a düşüğü tespit edilmiştir. Dördüncü kullanımda giderim veriminde bir miktar azalma olsa da %79'luk bir seviye, sistemin başarılı çalıştığını ve ileriye dönük çalışmalarda kullanılabilir olduğunu göstermektedir. Kinetik hesaplamalar sonucunda, Behnajady-Modirshahla-Ghanbery (BMG) kinetik modelinin RM19'un giderim verimini tanımlamak için daha etkili olduğu belirlenmiştir.