Gazeller
64 theses under this subject heading
Şeyh Gâlib Divanı'ndaki ilk elli gazelin şerhi
Yapılan bu çalışmanın temelini, divan şiirinin son büyük temsilcisi olan Şeyh Gâlib'in divanında bulunan ilk elli gazelin şerhi oluşturmaktadır. Şeyh Gâlib divan şiirinin son büyük temsilcisidir. Nitekim edebiyat araştırmacıları bu konuda ağız birliği etmişçesine aynı fikri savunurlar. Bu çalışmada Gâlib'in divanında bulunan ilk elli gazel şerh edilmiş olup çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde şairin hayatı, sanatı ve eserleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde "şerh" kavramı üzerine açıklamalar yapılmış ve üçüncü bölümde ise divandaki ilk elli gazelin şerhine geçilmiştir. Gazeller incelenirken, ilk olarak gazelin bütünü verilmiştir. Daha sonrasında beyit beyit nesre çevirisi yapılmıştır. Beyitlerde geçen ve anlamının herkes tarafından bilinmediği düşünülen kelimelerin anlamları verilmiştir. Devamında ise her beyit günümüz Türkçesine çevrilmiş ve şerh edilmiştir. Beyitler şerh edilirken kullanılan mazmûnlar, kelimelerin şiirdeki kullanım alanları, anılan tarihi, mitolojik ve dini şahsiyetler elden geldiğince bulunup izah edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra şairin bunları hangi çağrışımları kullanarak bir araya getirdiği göz önünde bulundurarak açıklamalar yapılmaya çalışılmıştır. Her beytin sonunda, elden geldiğince edebî sanatlar gösterilmeye çalışılmıştır.
Ali Emiri Manzum 547'deki şiir mecmuası (Vr. 75b - 100b) (İnceleme - metin)
Bu çalışma, "Millet Kütüphanesi Ali Emiri Koleksiyonu Manzum:547 Mecmuâ-yı Eş′âr " numarada kayıtlı olan içinde nazîrelerin de olduğu şiir mecmuasının 75b-100b varaklarının transkripsiyonlu metninden ve bu metnin fiziksel incelemesinden oluşmaktadır. Transkripsiyonlu metin hazırlandıktan sonra bu bölümün içeriği hakkında inceleme tarafımızca yapılmıştır. İstinsah tarihi hakkında bir bilgi yer almayan mecmua toplamda 149 varak olup türü nazîre mecmuasıdır. Mecmuada en fazla 17. yüzyıl şair ve şiirleri yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Mecmûa, dîvân, nazire, gazel, şair.
Süleymaniye kütüphanesi yazma bağışlar 5879'daki şı̇ı̇r mecmuası (100a-150b) (İnceleme-metin)
Bu çalışma, Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 5879'daki şiir Mecmuasının 100a-150b varaklarının transkripsiyonlu metninden ve bu metnin fiziksel incelemesinden oluşmaktadır. Transkripsiyonlu metin hazırlandıktan sonra bu bölümün içeriği hakkında inceleme tarafımızca yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mecmûa, dîvân, gazel, şair.
Fatih Sultan Mehmed'in Eş'ârının Tahmîsât u Tesdîsâtı (Tahmîsât u Tesdîsât-ı Ali Emîrî)
Bu çalışmanın amacı 19. yüzyıl sonlarında ve 20. yüzyılda yaşamış olan Ali Emîrî Efendi'nin II. Mehmed'in şiirlerine yaptığı tahmîs ve tesdîslerden oluşan Tahmîsât u Tesdîsât adlı eserini ortaya çıkarmaktır. Tezde Ali Emîrî Efendi'nin hayatı hakkında bilgilerin verilmesinin yanı sıra eser; biçim, içerik ve üslup bakımından incelenerek ve eserin metni tespit edilmiştir. Bunların yanı sıra eser bir padişahın şiirlerine yazılan tahmîs ve tesdîslerden oluştuğu için, padişah etkisinin şair ve şiirleri üzerindeki etkisi de incelenmiştir. Ali Emîrî Efendi Diyarbakır?da doğmuş fakat hayatının büyük bölümünü İstanbul?da geçirmiştir. Çalışmada Tahmîsât u Tesdîsât, şekil özellikleri, içerik ve üslup açısından incelenerek, içerik kısmı üç başlıkta ele alınmıştır: dini, tarihi-mitolojik unsurlar ve coğrafi bölgeler ve şehirler. Ayrıca eserin tahmîslerden oluşması `tahmîs' kavramını da ayrıca inceleme gerekliliğini ortaya çıkardığından tezde `tahmîs'e dair bilgiler de verilmiştir. Tezin en sonuna Tahmîsât u Tesdîsât-ı Ali Emîrî metninin Latin harfli transkripsiyonu ve metnin aslı eklenmiştir.
Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi kütüphanesi Hakses koleksiyonundaki 08802/Hs0753 numaralı demirbaş ve T811.21 yer numarasına kayıtlı Mecmu'âtü'l-Eş'âr (1b -249a) (İnceleme–metin)
Bu çalışmamız, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi Hakses Koleksiyonundaki 08802/Hs0753 Numaralı Demirbaş ve T811.21 Yer Numarasına Kayıtlı Şiir Mecmuası'nın tanıtımı, transkripsiyonlu metni ve bu metnin incelenmesinden meydana gelmektedir.Mecmuada yer alan şairler XIV XIX. yüzyıllar arasında yaşamıştır. Şiirlerin çoğu XVI. yüzyıl şairlerine aittir. Bu sırayı XVII. yüzyıl şairleri takip etmektedir. XIV ve XIX. yüzyıllardansa sadece iki şair vardır. Mecmuanın derleyeni belli değildir. İçinde en son XIX. yüzyıla ait şairlerin olmasından dolayı XIX. yüzyılda tertip edilmiş olabileceğini düşündüğümüz mecmua, antoloji niteliğinde olup 249 varaktan oluşmaktadır. Mecmuada eksik sayfalar yoktur. Tertibinde sadece ilk varaklarda Divân-ı Hayâlî'ye ait şiirlerde rediflere göre alfabetik sıra takip edilmişse de daha sonra bu tercih terk edilmiştir. İki kere yazılmış, bölünmüş ve mahlassız olan şiirlerle birlikte mecmuada toplam 357 şiir bulunmaktadır. Mükerrer şiirler haricinde ise mecmuada, 349 şiir ve farklı yüzyıllara ait -tespit edilebilen- 108 şair yer almaktadır. Mahlassız toplam 18 şiir vardır. Hayâlî Bey, 81 şiirle en çok şiiri bulunan şairdir. Musammatların ağırlıkta olduğu mecmuada, 15 farklı nazım şekli kullanılıp 245 şiir ile en çok gazellere yer verilmiştir. Mecmuada bahsi geçen bu Türkçe şiirlerin yanı sıra tasavvufî konular üzerine yazılmış birkaç mensur metinle Farsça şiirler de vardır.
İsmail Hakkı Bursevî'nin gazellerinin redif kelimeler bağlamında incelenmesi
Yüzyılların kültürünü bünyesinde barındıran edebî ve dinî bir gelenekten beslenen Klâsik Türk şiiri, âhenkle birleşerek şaire ifade üstünlüğü kazandırır. Klâsik Türk şairi âhenk unsurlarından yararlanarak, dil ve üslûbuyla şiirinde derin anlamlar, renkli söyleyişler, mânâlı ifadeler ortaya çıkarır. Klâsik Türk şiirinin söylendiği dönemden günümüze kadar geçen zaman dilimindeki kopuşu engellemek ve şairin hissiyatını daha iyi anlayabilmek amacıyla da söz konusu olan şiirin çözümlenmesi gerekir. Şiirin mihenk taşı olan redif de şairin dilinin, üslûbunun, psikolojisinin, hayatının, yaşadığı devrin anlaşılmasında anahtar görevi üstlenir. Şair, şiirin iskeletini oluşturan redifle his ve hayal dünyasını, duygu ve düşüncelerini, insana ve topluma bakış açısını şiirin tümüne yansıtır. Bu çalışmada 18. yüzyıl şairlerinden İsmail Hakkı Bursevî'nin gazelleri redif kelimeler bağlamında incelenecektir. Çalışmanın evrenini Klâsik Türk şiiri, örneklemini ise 18. yüzyıl şairi olan İsmail Hakkı Bursevî'nin gazellerinin redifleri teşkil edecektir. Anahtar Kelimeler: Klâsik Türk Şiiri, İsmail Hakkı Bursevî, Gazel, Âhenk Unsurları, Redif
17. yüzyıl Türk edebiyatında gazel
Bu tezde, XVII. yüzyılda yaşamış olan klasik edebiyat şairlerinden tespit ettiğimiz 12 şaire ait 3779 gazel şekil ve muhteva yönünden incelenmiştir. Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmaktadır.Giriş kısmında gazelin tanımı, özellikleri ve Arap, Fars, Türk edebiyatındaki tarihi gelişimi üzerinde durulmuştur.Birinci bölümde, gazel şekil özellikleri kapsamında vezin, kafiye, redif, terkipler, mahlas, beyit sayısı, teknik gibi çeşitli yönlerden incelenmiş olup elde edilen bilgiler tablo ve grafiklerle desteklenmiştir.İkinci bölümde ise gazellerin muhtevası ayrıntılı olarak incelenmiştir. İncelenen gazeller konularına göre aşk, sevgili, tasavvuf, hikmet, tabiat, kozmik unsurlar, rintlik, kişi tavsifi, mekân tavsifi ve diğer konular olmak üzere on başlık altında toplanmıştır. Bu bağlamda gazellerin konularına ait sayısal ve sözel veriler tablo ve grafiklerle desteklenmiştir.Anahtar Kelimeler: Gazel, 17. yüzyıl, Şekil, Muhteva.
Şarkı mecmuası (Çorum Hasanpaşa KTP. 19 HK 2253) adlı eserin transkripsiyonu ve incelenmesi
"Mecmua" kelimesi Arapça kökenli bir kelime olup "toplanmış, biriktirilmiş, tanzîm edilmiş şeylerin hepsi" anlamına gelmektedir. Mecmualar edebiyat tarihimize kaynaklık etmesi bakımından son derece önemlidir. Nazire mecmuaları, antoloji niteliğinde mecmualar, çeşitli risalelerin bir araya getirilmesiyle oluşan mecmualar gibi çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. Şekil ve içerik özelliklerini incelediğimiz Şarkı Mecmuası'nın yer aldığı Mecmuatü'r-resâil, farklı konulardaki risalelerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş bir mecmuadır. Mecmuatü'r-resâil'de 4 farklı risale yer almıştır ve bu çalışmada 19 Hk 2253 numarada kayıtlı (Çorum Hasanpaşa Ktp.) bu eserin 33a-75b arasındaki Şarkı Mecmuası'nın transkripsiyonu ve incelemesi yapılmıştır. Şarkı Mecmuası'nda 80 şaire ait 160 adet şiir tespit edilmiştir. Ağırlıklı olarak 16. yüzyıl şairlerinden şiirlerin yer aldığı bu Mecmua'da, 109 gazel, 17 ilâhi, 14 kıt'a, 12 matla, 4 rubâi, 2 müfret, 1 terkib-i bent ve 1 kıt'a-ı kebîre yer almaktadır. Ayrıca bu gazel ve ilâhilerden 25 tanesi Uşşâk, Nevâ, Nevrûz-ı Acem, Acem, Rast, Hüseynî, Hisâr, Sünbüle, Sabâ, Gülizâr, Muhalif Irâk, Muhayyer, Bayâtî ve Rehâvî makâmlarında bestelenmiştir. İstinsah tarihi ve müstensih hakkında bilgi sahibi olamadığımız Şarkı Mecmuası'nda, öncelikle Mecmua'nın şekil ve içerik özellikleri hakkında incelemeler yapıldı. Mecmua'da yer alan şairler ve makâmlarla ilgili yapılan çalışmalar tablo şeklinde ortaya konuldu. Sonrasında ise metnin transkripsiyonuna yer verildi. Bu çalışmalar neticesinde, gün yüzüne çıkarılan bu Mecmua'nın dönemin şiir zevki, şairlerin eğilimleri ve birbirlerine olan bakış açıları hakkında fikir vereceği düşünülmektedir. Ayrıca bestelenen şiirlerde kullanılan makâmlar, devrin müzik anlayışına ışık tutacaktır. Anahtar Kavramlar: Şarkı Mecmuası, makâm, mecmua, Klasik Türk şiiri.
17. yüzyıldan üç mecmua-i eş'ar
Kaynakları bakımından dünya edebiyatı içerisinde en zengin edebiyatlardan biri olan Klasik Türk Edebiyatı, bu özelliğini hiç şüphesiz barındırdığı eserlerin gücüyle elde etmiştir. Sayısız eser veren bu anlayışın, deyim yerindeyse imbikten geçmiş halinin bulunduğu ürünlerin arasında şiir mecmuaları gelmektedir. Şiir mecmuaları, belli bir eğitim seviyesine sahip şiir meraklılarının derleyerek seçtiği ürünlerin toplandığı eserlerdir. Sanat eserlerini çağının aynası olarak kabul edersek mecmualar, tam da bu işlevi yerine getiren birinci el kaynaklardır.İncelediğimiz üç mecmû`a-i eş`âr, içinde belirli bir türü barındırmayan, 17. yüzyılın ön plana çıkmış şiir türleri ve şiir beğenisi ile ilgili ipuçları veren bir özellik göstermektedir. Mecmuaların kim tarafından ve hangi tarihte yazıldıkları tam olarak bilinmemektedir. Tezimizde 17. yüzyılda yazılmış üç mecmû`a-i eş`âr transkipsiyon harfleri ile latin alfabesine aktarılmış, mecmua tasnifi ve dönemin şiir üslubu hakkında bilgiler verilmiştir.
Mecmu'a-i Eş'ar-ı Mevleviyan
Klasik edebiyatımızda çeşitli konulardaki yazıların, şiirlerin, derleyicisinin dikkatiyle bir araya getirildiği bir şiir defteri olarak düşünülen mecmualar gerek edebiyat tarihinin gerek kültür tarihinin karanlıkta kalmış yüzünü aydınlatmaya yarayan belgeler olması sebebiyle incelenmesi önem arz etmektedir. Çünkü nihai olarak Türk Edebiyatı tarihinin bütün yönleriyle ortaya konması için her döneme ait metinlerin neşrinin yapılması ve sonrasında yapılacak olan yorumlama ve şerh çalışmalarına sağlam bir zemin oluşturulması gerekmektedir.İşte biz de bu anlayış ile çalışmamıza konu olarak seçtiğimiz Ankara Milli Kütüphane Yz. B 193 numarada kayıtlı olan ?Mecmu`a-i Eş`ar-ı Mevleviyan?ın metnini ortaya koyarak gerek edebiyat tarihine gerek şerh çalışmalarına katkıda bulunmayı amaçladık. Çalışmamız İnceleme- Metin ve Tıpkıbasım örneklerinden oluşmaktadır. İnceleme kısmında mecmualar hakkında genel bilgiler verilmiş, Mecmu`a-i Eş`ar-ı Mevleviyan'ın nüsha tavsifi yapılmış ve eserde yer alan 85 şair ve şiirleri hakkında bilgiler verilmiştir. Metin kısmında ise; eserin Latin alfabesine aktarımında izlenilen yol belirtilmiş, metnin çevriyazı harfleri kullanılarak Latin alfabesine aktarımı yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Mecmu`a-i Eş`ar-ı Mevleviyan, Mevlevilik, Şairler, Şiir Mecmuası, Gazeller.
Yozgatlı Hüznî Dîvânı gazeller bölümü incelemesi [bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük]
Yozgatlı Hüznî Dîvânı Gazeller Bölümü İncelemesi [Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük] adlı çalışmanın amacı, günümüzde klasik Türk şiirinin şekil, anlam ve beslendiği kültürel mirasa uzak kalınması nedeniyle bu eserlerin anlaşılması ve yorumlanmasında ortaya çıkan birtakım zorlukları ortadan kaldırıp bu eserlerin daha geniş kitlelerce okunup anlaşılabilmesini sağlamaktır. Söz konusu çalışmayı oluştururken; Dîvân'ın söz varlığını tespit etmek, şâirin üslubu ve edebî kimliği hakkında bilgiler elde etmek, gazellerin anlamlarına hâkim olmak ve bu bilgilerle ilgili sistematik verilere sahip olmak amaçlanmıştır. Metinlerin kolayca sistemleştirilerek anlaşılabilmesini sağlayan Tebdiz Projesi -Türk Edebiyatı Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü- üzerinden hazırlanan çalışmada; Yozgatlı Hüznî Dîvânı'nda yer alan gazellerdeki sözcük ve terkiplerin bağlamsal anlamları belirtilerek metnin kapsamlı bir dökümü yapılmıştır. Ayrıca sözcüklerin sözlüklerde yer almayan anlamları da tespit edilmiştir. Yedi bölümden oluşan çalışmamızda birinci bölüm Dîvân'ın şâiri Yozgatlı Hüznî'nin hayatı ve edebî kişiliği, ikinci bölüm dil ve üslup özellikleri, üçüncü bölüm meşhur şahsiyetler, dördüncü bölüm kelimelerin anlam açısından değerlendirilmesi, beşinci bölüm dînî ve tasavvufî kavramlar, altıncı bölüm şekil incelemesi, yedinci bölüm ise tespitler ve yazım önerileridir. Çalışmanın asıl kısmı olan sözlük bölümünde de, metinde yer alan tüm sözcükler bağlamdaki yerleri ve işlevleriyle alfabetik olarak sıralanmıştır. Anahtar Kelimeler: Hüznî, Hüznî Dîvânı, Bağlamlı Dizin, İşlevsel Sözlük.
Muhibbî Dîvânı (3000-3500. gazeller) (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
TEBDİZ ( Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) projesi ile edebi metinlerdeki sözcüklerin anlamları bağlamdan hareketle sisteme kaydedilmektedir. Bu şekilde kelimelerin dönemsel kullanımlarına ışık tutularak dilin tarihsel gelişiminin takip edilmesi ve metinlerin daha kolay anlaşılıp yorumlanması hedeflenmektedir. Bu çalışmada Muhibbî'nin 501 gazeli (3000 – 3500. Gazeller), Kemal YAVUZ ve Orhan YAVUZ tarafından neşredilen "Muhibbî Dîvânı-Bütün Şiirleri" adlı eser kaynak alınarak TEBDİZ sistemine yüklenmiş ve kelimeler bağlam içerisinde değerlendirilmiştir. Oluşturulan bağlamlı dizin yardımıyla ilgili gazellerdeki unsurlar incelenmiş, beyitlerden örnekler verilerek bu unsurlar desteklenmiştir. Bu şekilde Muhibbî'nin iç dünyası, hayat görüşü ve sosyal hayata dair unsurlar incelenerek ortaya konulmuştur.
Şeyhi Divanı`ndan seçilen elli gazelin şerhi
Yaptığımız bu çalışma, 15. Yüzyıl şairlerinden Germiyanlı Şeyhî dîvânından seçilen elli adet gazelin şerhinden oluşmaktadır. Çalışmamız, Dîvân şiirinin kurucularından olan Şeyhî'nin dîvânınındaki gazellerin öneminin gösterilerek edebiyatımıza kazandırılması, anlaşılabilmesi ve hak ettiği değere kavuşması bakımından önem arz etmektedir.Dîvân şiirinin kurucu şairlerinden Şeyhî'nin dîvânı 2003 yılında Halit BİLTEKİN tarafından doktora tezi olarak transkribe edilmiştir.Çalışmamızın ilk bölümünde Şeyhî'nin yaşadığı 15. yüzyılın tarihî ve edebî yönden genel bir değerlendirilmesi yapılmıştır. Ardından Germiyan kelimesi ve Germiyanoğulları hakkında bilgi verilerek Kütahya'nın konumu vurgulanmıştır. Daha sonra ise Şeyhî'nin hayatı, eserleri ve edebî şahsiyeti üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde de metin şerhine dair kısaca bilgiler verildikten sonra şerhe geçilmiştir.İkinci bölüm Şeyhî'nin elli adet gazelinin şerhinden oluşmaktadır. Bu gazelleri, Şeyhî'yi ve devrini yansıtacak şekilde seçmeye çalıştık. Genellikle yedişer beyitten oluşan gazellerin içinde beş beyitten oluşan gazeller olduğu gibi altı, sekiz ve dokuz beyitten oluşan gazeller de vardır.Gazel incelemesinde öncelikle bütün olarak gazelin tamamını verdik. Ardından beyit beyit incelemeye geçtik. Beyti önce nesre çevirip kelimelerin anlamlarını altına koyduk. Daha sonra da beytin açıklamasına geçilmiştir. Açıklamalarda, kelimelerin Dîvân şiirindeki kullanım alanları ve mânâları değişik kaynaklardan aktarılmıştır. Bundan sonra, bu anlamların ışığında şairin vurguladığı ve anlatmak istediği açıklanmaya çalışılmıştır. Kelimelerin ikinci anlamlarıyla oluşturulan anlam derinliklerine değinilmeye çalışılmıştır. Mümkün mertebe edebî sanatlar izâh edilmiştir.Çalışmamızda faydalandığımız eserler kaynakça kısmında belirtilerek dizin bölümü ve gazellerin eski metinlerinden örneklerle teze son verilmiştir.?Şeyhî Dîvânı'ndan Seçilen Elli Gazelin Şerhi? isimli çalışmam esnasında bana vermiş olduğu bilgi, destek ve yönlendirmelerinden dolayı tez danışmanım, Dumlupınar Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Üyesi olan saygıdeğer hocam Yrd. Doç. Dr. Kadir GÜLER'e teşekkürü bir borç bilirim. Ayrıca, yüksek lisans çalışmalarım sırasında bana verdiği destekten ve zamanını benimle paylaşmasından ötürü sevgili eşim Müjgen Yakut ÇALIŞKAN'a ve sabırlarından dolayı kızlarım Ayşe Beyza, Fatma Zehra ve Dilârâ'ya minnet ve şükranlarımı sunarım.Anahtar Kelimeler: 15. yüzyıl, Germiyan, Germiyanoğulları, Kütahya, Şeyhî, Şeyhî Divanı, Elli Gazel, Şerh.
Bâkî'nin gazellerinde sosyal hayatın izleri
Bu çalışma, XVI. yüzyıla damgasını vurmuş ve döneminde `Sultânü'ş-Şuâra' olarak adlandırılmış olan Bâkî'nin Dîvânı incelenerek sosyal yaşamın izlerini görebilmek ve gösterebilmek amacıyla yapılmıştır.Bâkî, dönemin sanat anlayışında zirveye ulaşmış, zamanının düşünce ufku içerisinde, sosyal hayatın pek çok unsurunu şiirlerine işlemeyi başarmıştır. Çalışmamızda, Sabahattin Küçük'ün hazırladığı ?Bâkî Divanı?nın esas alındığı bu tez ile Bâkî'nin gözüyle sosyal hayatın nasıl olduğunun ortaya çıkartılması düşünülmüştür. Ayrıca, Küçük'ün itimat edilir ve sağlam bir metin ortaya koyması Bâkî Dîvânı'nın tez için seçilmesinde büyük rol oynamıştır. Bâkî Dîvânı'nın hacim bakımından genişliği, çalışmamızı sınırlandırmaya sebep olmuştur. Bundan dolayı çalışmamızda gazeller esas alınmıştır. Çalışmamız sosyal hayatı yansıtan beyitlerin metni ve bu beyitlerin günümüz Türkçe'sine çevirisi ve açıklamalarından oluşmaktadır. Beyitlerin sonunda yazılan rakamlar sırasıyla gazel ve beyit numaralarını göstermektedir.Araştırma önsöz, giriş, sosyal hayatın safhalarını oluşturan altı bölüm, sonuç ve kaynakça kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde Bâkî'nin yaşadığı devir olan XVI. yüzyıldaki siyasî, edebî durum ve o devrin şiir-toplum yapısı, ele alınarak değerlendirildi. Temel kısmı oluşturan altı bölüm birbirinden bağımsız olarak incelendiğinden her bölüm, kendi alanının literatüründen faydalanılarak yazıldı. Sonuç kısmında dîvân incelemesinden edinilen bilgiler ışığında genel bir değerlendirme yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Sosyal Hayat, Bâkî Dîvânı, XVI. Yüzyıl, Osmanlı Devleti.
Kütahya Belediyesi Mustafa Hakkı Yeşil Kütüphanesi 24557 numaralı Dîvân-ı Lutfî (inceleme-metin-sözlük)
ÖZET KÜTAHYA BELEDİYESİ MUSTAFA HAKKI YEŞİL KÜTÜPHANESİ 24557 NUMARALI DÎVÂN-I LUTFÎ (İNCELEME-METİN-SÖZLÜK) DOLAT, Mustafa Yüksek Lisans Tezi, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Tez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. Ersen ERSOY Ağustos, 2014, 247 sayfa Lutfî'nin kimliği hususunda kesin bilgilere sahip değiliz. Fakat divanda yer alan bilgilerden hareketle şairin, Mes'ûd Lutfî Efendi olduğunu düşünmekteyiz. Lutfî,'nin gayr-ı mürettep bir divanı vardır. Eserdeki şiirlerden hareketle tasavvuf ehli bir kişi olduğu anlaşılmaktadır. Çalışmamızın konusunu teşkil eden bu eserle ilgili yaptığımız araştırmalarda Lutfî Divanı'nın yalnız bir nüshasına ulaşılmıştır. Kütahya Belediyesi Mustafa Hakkı Yeşil Kütüphanesi 24557 arşiv numarası ile kayıtlıdır. Çalışmamızın amacı henüz gün yüzüne çıkmamış pek çok divandan bir tanesi olan Lutfî Divanı'nı bu alanla ilgilenenlerin dikkatlerine sunmak ve sanatkârın hak ettiği değeri kendisine teslim etmektir. Bu çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır Birinci bölümde Lutfî'nin hayatı ve edebi şahsiyeti ortaya konuldu. Daha sonra Lutfî'yi edebi yönden etkileyen şairlere değinildi. Şairin, şiirlerini anlaşılır bir dille yazdığını, fakat yer yer Arapça ve Farsça terkipler kullandığı söylendi. Divanda çok sayıda ayet, atasözü ve deyimlerle karşılaşıldığı ifade edildi. Çalışmamızın ikinci kısmında divan, şekil ve bazı muhteva hususiyetleri açısından değerlendirildi. Şairin, özellikle gazel türünde daha başarılı olduğu vurgulandı. Vezin bakımından en çok mefâ'îlün/ mefâ'îlün/ mefâ'îlün/ mefâ'îlün kalıbının kullanıldığı belirtildi. Redif hususunda dikkatli olan şairin, daha çok Türkçe eklerle redifler oluşturduğu söylendi. Çalışmamızın son kısmını oluşturan metin bölümünde evvela metnin tavsifi verildi. Daha sonra metin kuruluşunda tutulan yol anlatıldı ve transkripsiyonlu metin verildi. Çalışmamızın sonunda divanda geçen kelimelerle ilgili bir başvuru sözlüğü yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Divan, Lütfi, gazel, muhteva hususiyetleri.
Muhibbî Dîvânı (2500 – 3000. gazeller) (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Divan edebiyatı geleneği içerisinde yer alan metinlerin daha iyi anlaşılabilmesi için yapılan çeşitli çalışmalardan biri de TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) isimli projedir. Bu çalışma ile metinlerin kayıtlı kullanıcılar tarafından bağlama göre anlamlandırılması, bunun sonucunda ortaya çıkarılacak geniş bir kelime havuzuyla metinleri daha kolay anlayıp yorumlayabilmek hedeflenmiştir. Bu çalışmada Kemal Yavuz ve Orhan Yavuz tarafından neşredilen "Muhibbî Dîvânı-Bütün Şiirleri" adlı eser kaynak alınarak Muhibbî'ye ait 501 gazel (2500 – 3000. Gazeller) TEBDİZ sistemine yüklenmiş ve bu gazellerde yer alan kelimeler metnin bağlamına göre anlamlandırılmıştır. İhtiyaç duyulan durumlarda diğer neşirlere de başvurulmuştur. Daha sonra metnin dizini çıkarılmış ve bu dizinden hareketle divanda yer alan çeşitli unsurlar incelenmiştir. Bu sayede Muhibbî'nin şiir hakkındaki görüşleri, dünyaya bakışı, sosyal hayat unsurlarına dair fikirleri, divan şiirinin klasik tiplerini şiirlerinde kullanım biçimleri ortaya konulmuş ve örnek beyitlerle desteklenmiştir.
Muhibbî Divanı (2000 – 2500. gazeller) (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Bu çalışma, 16. yüzyıl hükümdarı, Muhibbî mahlaslı Kanuni Sultan Süleyman'ın Divan'ının 2000-2500. gazellerinin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmasıdır. Çalışmanın amacı kelimelerin bulundukları cümleye göre aldıkları derin anlamlara yer verilerek şairin şirinin daha iyi anlaşılması ve dil zenginliğinin ortaya çıkarılmasıdır. Bu çalışma yapılırken verilerin elektronik ortama yüklenmesi sağlanmıştır. Bu durum da eserin bugün daha kolay ulaşılabilir olmasını ve geleceğe taşınmasını ayrıca birçok veriye aynı anda ve hızlı erişimini sağlamaktadır. Böyle kapsamlı bir işlev için de TEBDİZ ( Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) projesi başlatılmıştır. Bu çalışma yapılırken Kemal Yavuz- Orhan Yavuz'un "Muhibbî Divanı-Bütün Şiirleri" adlı çalışması esas alışmıştır. Şairin 500 gazeli aracılığıyla şiir anlayışına ve şiirinin anlam derinliğine, dil zenginliğine, topluma bakış açısına, sosyal - dini mesajlarına, beşeri, coğrafi ve çeşitli alanlardaki bilgi birikimine yönelik zengin bir içerik sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Muhibbî, Kanuni Sultan Süleyman, Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük, 16. yüzyıl
Edirneli Şevki Divanı'nda sosyo-kültürel ve tarihsel hayata bir bakış
Bu çalışmanın konusu, "Edirneli Şevkî Divanı'nda Sosyo-Kültürel ve Tarihsel Hayata Bakış"tır. Çalışmamızın giriş kısmında, edebiyat, kültür, sosyal hayat ve tarih ilişkisi üzerinde durduk. Çalışmamızın metin kısmı üç ana bölümden oluşmaktadır: Edirneli Şevkî'nin hayatı, eserleri ve yaşadığı dönemin sosyo-kültürel ve tarihsel hayatına bakış; sosyo-kültürel hayata bakış; tarihsel hayata bakış. Çalışmamızda tarafsız, nesnel ve bilimsel çizgiden sapmayan bir metot gözettik.Ana kaynak olarak "Edirneli Şevkî Dîvânı, Haz. Prof. Dr. Halil İbrahim YAKAR, Konya, 2010" adlı eseri baz aldık. Çalışmamızı hazırlarken ilk önce eseri baştan sona taradık. Daha sonra ilgili unsurları, sosyo- kültürel hayata ve tarihsel hayata yansıyan unsurları bulup fişledik. Hemen arkasından bu fişleri tasnif ettik. İhtiyaç duyulan düzenlemelerden sonra seçilen beyitlerin nesre çevirisini yaptık. Devamında ilgili unsurlara göre yorumlarda bulunduk. Şahsi yorumlarımız yanında, ilgili kaynaklarda zikredilen açıklamalara da yer verdik. Anahtar Kelimeler: Edirneli Şevkî, Sosyo-Kültürel Hayat, Tahlil, Klasik Türk Şiiri.
Topkapı Sarayı Müzesi Yazma Eserler Kütüphanesi hazine koleksiyonu 1064 numaralı şiir mecmû'ası (inceleme-metin)
Yapılan bu çalışma Topkapı Sarayı Müzesi Yazma Eserler Kütüphanesi Hazine Koleksiyonu 1064 Numaralı Şiir Mecmû'ası'nın tanıtımı, transkripsiyonlu metni ile incelemesinden oluşmaktadır. Mecmû'anın ketebe kaydından elde edilen bilgiye göre çalışması yapılan metin Seyyid İbrahim tarafından 1205/1790-1791 yıllında tertip edilmiştir. Mecmû'a içerisinde muhtelif şiirleri mevcut şairlerin 16.-18. yüzyıllar arasında yaşamış olduğu görülür. Mevcut şairler içerisinde 17. yüzyılda yaşamış şairlerin çok olduğu dikkat çekmektedir. Mecmû'a içerisinde daha önce elimizde mevcut eseri bulunmayan şairlerin de varlığı tespit edilmiş olup bu şairlerin şiirleri transkribe edilerek ortaya koyulmuştur. Bu şairler şunlardır: Nâdî Efendi, Re'fetî, Hakkî, Şerîf, Şefik Efendi. Mecmû'ada mevcut daha önce dîvânları yayınlanmış olan şairlerin bir kısmının dîvânlarında mevcut olmayan şiirleri tespit edilmiştir. Bu şairlere örnek olarak şunlar verilebilir: Râsih, Tâlib-i Bursevî, Sâbit, Çeşmi-zâde Reşid, Himmet-zâde 'Abdî... 99 varaktan müteşekkil mecmû'anın içerisinde 184 gazel, 6 kasîde, 14 kıt'a, 8 mesnevî, 3 terkîb-bend, 2 tahmîs, 2 müseddes, 6 rubâ'î ve beyitler ile birlikte toplamda 312 adet manzûme yer almaktadır. Ayrıca incelemesi yapılan bu şiir mecmû'ası içerisinde pek çok fevâ'id ve mektubun da yer aldığı dikkat çeken bir husustur. Anahtar Kelimeler: Mecmû'a, Gazel, Şiir, Şair, Kasîde, Müseddes, Murabba', Kıt'a, Terkîb-bend, Rubâ'î.
Muhibbî Dîvânı (1000 – 1500. gazeller) (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Bir metni sağlıklı bir şekilde anlamanın temel şartlarından biri sözcüklerin anlam çerçevesine vakıf olmaktır. Bu sebeple sözcüklerin gerek dönemsel kullanımları gerek metin içindeki bağlamsal anlamları büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla meydana getirilen TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) sistemi metinleri bağlamsal olarak değerlendirmede büyük fayda sağlamaktadır. Bu çalışmada sultan şairlerden olan Muhibbî'nin (Kânûnî Sultan Süleyman) 501 gazeli (1000 – 1500. Gazeller) TEBDİZ elektronik sistemine yüklendi ve gazellerin bağlamlı dizini oluşturuldu. Şiirlerin metinleri için Kemal YAVUZ ve Orhan YAVUZ tarafından neşredilen "Muhibbî Dîvânı-Bütün Şiirleri" adlı çalışma esas alındı. İhtiyaç duyulduğunda diğer neşirlerle karşılaştırmalar yapıldı. Şiirlerdeki kelimeler metnin bağlamı çerçevesinde anlamlandırıldı. Elde edilen bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük yardımıyla şairin dili ve üslubu, metnin içeriği ile ilgili bazı noktalar üzerinde duruldu. Oluşturulan dizin ve sözlük hem devri için hem de genel olarak dîvân şiiri için Muhibbî'nin kelime kadrosunu göstermesinin yanı sıra sanat anlayışı, hayata bakışı, psikolojisi vs. noktalarında ipucu vermekte ve pek çok malzemeyi göz önüne sermektedir.
Lâmi'î Çelebi divanından seçilen gazellerin şerhi
Bu çalışma, Türk-İslam Edebiyatı Anabilim Dalında hazırlanmış bir yüksek lisans tezidir. Dört ana bölüme ayrılmaktadır. Lâmi'î Çelebi divanından seçilen gazellerin belli bir usulle şerhini ihtiva etmektedir. Lâmi'î Çelebi'nin yaşadığı asır, şairin hayatı, divanı ve gazelleri ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Böylece şairin poetikasını etkileyen unsurlar tanınmaya çalışılmıştır. Lâmi'î Çelebi divanından seçilen gazeller, tasavvufî yönden şerh edilmiştir. Şerhte, devrin edebî anlayışı, sosyal yapısı, klasik Türk şiirinin geleneksel motifleri, dinî ve felsefî alt yapısı gibi etkenlerden yararlanılmıştır. Bu çalışma, Türk-İslam Edebiyatı Anabilim Dalında hazırlanmış bir yüksek lisans tezidir. Dört ana bölüme ayrılmaktadır. Lâmi'î Çelebi divanından seçilen gazellerin belli bir usulle şerhini ihtiva etmektedir. Lâmi'î Çelebi'nin yaşadığı asır, şairin hayatı, divanı ve gazelleri ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Böylece şairin poetikasını etkileyen unsurlar tanınmaya çalışılmıştır. Lâmi'î Çelebi divanından seçilen gazeller, tasavvufî yönden şerh edilmiştir. Şerhte, devrin edebî anlayışı, sosyal yapısı, klasik Türk şiirinin geleneksel motifleri, dinî ve felsefî alt yapısı gibi etkenlerden yararlanılmıştır.
Necati Bey Divanı'nın ilk yüz gazelindeki benzetme sanatlarının dil yönünden incelenmesi
Benzetme sanatlarından teşbih ve istiare sanatını oluşturan unsurların kelime, kelime grubu ve cümledeki durumu bakımından şu özelliklerine rastlanmıştır: Ayrıntılı benzetmede benzeyen unsur isim ve zamir; isim tamlaması, özne ve nesne olabilmektedir. Benzetmelik unsuru ise isim, isim/sıfat tamlaması; nesne ve dolaylı tümleç olabilir. Benzetme aracı edat ve fullerle görülürken benzetmelik ile birlikte oluşturduğu edat grubu içinde yer alır. Bu yapı cümlede zarf tümlecidir. Benzetme aracı bazan yüklem de olabilir. Benzetme yönü fiil, birleşik fiil türleriyle ifade edilirken yüklem de olabilmektedir. Kısaltılmış benzetmede benzeyen unsur isim, isim/sıfat tamlamaları, özne ve nesne; benzetmelik isim, isim/sıfat tamlamaları birleşik fiil grubu, nesne ve dolaylı tümleç; benzetme aracı ise edat ve fiillerden oluşurken cümlede yüklem de olabilmektedir. Pekiştirilmiş benzetmede benzeyen unsur isim, isim tamlaması ve özne olarak görülür. Benzetmelik unsuru isim, sıfat tamlaması, yüklem olarak kullanılırken, benzetme yönü sıfat fiil grubu ve birleşik fiil gruplarıyla ifade edilmiştir. Uz benzetmede benzeyen unsur isim, isim tamlaması, özne; benzetmelik unsuru ise isim, sıfat, isim/sıfat tamlamaları, yüklem şeklinde ifadesini bulur. Bir benzetmeyi oluşturan temel unsurlardan, benzeyen ya da benzetmeligin söylenip söylenmemesine göre, açık ya da kapalı istiare şeklinde çeşitlenen istiare ise; yapıyla kayıtlı olmaktan çok, anlamca zenginleşmiş haliyle, her hangi bir yapıda kullanılabilir. Bunlar arasında isimler, isim/sıfat tamlamaları, birleşik fiil grubu, ünlem grubu; özne, nesne, dolaylı tümleç, bağımsız tümleç ve yüklem gibi kuruluşlar ortak olarak kullanılmıştır.
An example about weeping for a wife by the poets deek al Jin al Homsi and Nizar Qabbani between ancient Ghazal and modern romanticism
The study consists of the analysis of poetry which is one of the most beautiful arts, closest to the heart. For ghazal has to do with love, emotion and beauty and it has always been usual since the existence of mankind. Romanticism appeared in Arabic poetry in ancient times. As Arab poets sang ghazals to the beloved until they reached the main purpose intended in the qasida. However, romanticism, with its characteristics and privileges, has developed in our modern times and has become a theoretical school. The study discusses the development of ghazal focusing on the Abbasid period and the modern times and the factors that triggered this development. The researcher chose two poets: Deek Al Jin Al Homsi from the Abbasid period and NizarQabbani from the modern times. The researcher compared these two poets who had great influence in the fields of love and ghazal. Especially the love for their spouses and the circumstances that surrounded them and affected their personalities and ghazals after the murder of their spouses, bring these two poets together at a common point in a unique and interesting way. Thus, the romantic relationships in the poems of these two poets, which are about their love and tears for their spouses, were studied. The research also highlighted some of the reasons why the researcher believes that Deek Al Jin Al Homsi was one of the most popular poets of his time and holds a place in the lost poetic heritage. The research concluded that ghazal has developed in terms of both form and content. Because ghazal was not an independent art branch in the pre-Islamic era. There are ghazal types such as chaste and frank. After the advent of Islam, the ghazal became cleaner and more ethical, and the chaste ghazal became more dominant than the frank ghazal. As a result of the economic and political development during the Umayyad period, a cultural and material ghazal emerged especially in Hijaz. However, this ghazal type adhered to some social rules. In the Abbasid period, as a result of major developments in social structure, spreading to different areas and mixing with other societies and cultures, new types of ghazalappeared that had previously been uncommon. Ghazals about men-concubines and containing condemned sexual perversion can be given as an example. Another conclusion reached by the study is that romanticism, with all its characteristic features, is a passionate and sincere feeling, an original discovery in symbolism, seeking refuge in nature, a great imagination, a renewal of the qasida in terms of form and content that's independent of the old qasida order. All this gave ghazal the highest signs of beauty and perfection and allowed it to enter the heart without permission.
Bâkî Dîvânı'ndan Elif ile biten gazellerin düşünce alanı merkezli (Dam) metin çözümleme yöntemi'ne göre şerhi
XVI. yy ilim, sanat ve şiir bakımından oldukça ehemmiyetli bir dönemdir. Bu dönemde devletin gelişmesi ve güçlenmesiyle birlikte şiirdeki gelişmeler de hızlanmış hatta zirvelere ulaşmıştır. Bu yy' da yetişip Dîvân edebiyatında gazelleriyle ün salmış birçok şâir bulunmaktadır. Bu şâirlerin başında Bâkî gelir. Türkiye'de yapılan çalışmalara bakıldığında bu şâirin gazelleri çerçevesinde kapsamlı bir şerh çalışması yapılmamıştır. Dîvân edebiyatında adından sıkça bahsettiren bu şâirin gazellerinin üzerinde kapsamlı bir şerh çalışmasının olmaması, beni bu çalışmaya iten sebeplerin başında gelmektedir. Bu çalışma doğrultusunda okuyucuyu bilgilendirip metni tanıtmak ve şâirin sanat anlayışını tespit etmek bilim dünyasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca bu çalışma, geçmişin mukaddes mirâsını açığa çıkartıp günümüzle harmanlanarak sunulduğu için geleceğe ışık tutması bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışmada XVI. yüzyıl şâiri olan Bâkî'nin özyaşam öyküsü, edebî kişiliği ve eserleri ile ilgili bilgiler genel hatlarıyla verilmeye çalışılmış, müteakiben "Bâkî Dîvânı'ndan Elif İle Biten Gazellerin Düşünce Alanı Merkezli (DAM) Metin Çözümleme Yöntemi'ne Göre Şerhi" yapılmıştır. Gazellerin vezinleri bulunmuş, vezinlerin her beyitte teker teker kontrolü yapılmıştır. Beyitlerde geçen kelimelerin bütün anlamları hakkında detaylı bilgiler verilmiş olup beyitlerin nesre çeviri kısmıyla birlikte beyitler günümüz Türkçesi'ne çevrilerek şerh çalışması yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bâkî, gazel, şerh yöntemi (DAM), şerh