Court registers
403 theses under this subject heading
7 Numaralı Antakya Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve tahlîli (H. 1175-1177/ M. 1761-1764)
Şer'iyye sicil defterleri; kaydedildikleri kazanın siyasî, sosyal ve ekonomik yapısı ile hukukî işleyişi hakkında ayrıntılı veriler sağlayan, kadılar veya naipler tarafından düzenlice tutulan ve yerel tarih araştırmalarında ana kaynak niteliği taşıyan mahkeme kayıtlarıdır. Nitekim içerdikleri çeşitli belgelerden; kaydedildikleri dönemin toplum yaşantısı, giyim-kuşamı, nüfusu, insanların birbirleriyle olan hukukî ilişkileri vb. birçok konu hakkında bilgiye ulaşmak mümkündür. "7 Numaralı Antakya Şer'iyye Sicili'nin Transkripsiyonu ve Tahlîli" adlı çalışmanın kapsamı, Hicrî 1175-1177/ Miladî 1761-1764 yılları arasındaki dönemdir. Önceki araştırma-incelemelerde bu sicilden kısmen yararlanılmış olmasına rağmen, Antakya Kazası ile ilgili transkripsiyonu ve tahlili yapılan siciller arasında yer almaması ve bütün olarak müstakil bir çalışmaya konu edilmemiş olması bu çalışmanın yapılmasının önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın hazırlanması ile sicilin kaydedildiği dönemde Antakya Kazası'nın idari, sosyal, ekonomik, demografik yapısı ve hukukî işleyişi ile yer (nahiye, mahalle, köy, mezraa) adlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmaya konu olan 7 numaralı Antakya şer'iyye sicilinin görüntüleri, Osmanlı Arşivi'nden temin edilmiş olup Latin Alfabesi ile transkripsiyonu yapılarak tahlil edilmiştir. Bu araştırma; 1761-1764 yılları arasında Antakya Kazası'nın yer adları, kazanın idaresinde bulunan kimseler ve görev süreleri, insanlar arasındaki hukukî ilişkiler, meslek ve esnaf sayısı, gündelik malzeme ve değeri, halkın yaşantısı, giyim-kuşamı, uğraşı, kullanılan isim ve lakap, aile (evli-boşanmış, tek/çok eşlilik vs.) ve nüfus yapısı (Müslim-gayrimüslim) gibi birçok konu hakkında ayrıntılı verilere ulaşılmıştır.
XVI. yüzyılın ikinci yarısında Ayıntâb'da suç ve ceza
Osmanlı Devleti'nin sınırları içerisinde bulunan yerleşim yerlerinde tutulmuş olan şer'iyye sicilleri, toplum yapısının ve bölge yaşantısının anlaşılması hususunda oldukça mühim kayıtlardır. 1516 tarihinde Osmanlı Devleti topraklarına katılmış olan Ayıntâb'da da şer'iyye sicil kayıtları bulunmaktadır. Hazırlanan tez kapsamında çalışmak maksadı ile Ayıntâb'daki kayıtlardan XVI. Yüzyılın ikinci yarısında olanları tercih edilmiştir. Üzerinde çalışılmış olan altı adet defter içerisinden, suç işleme ya da suç işlendiğini iddia etme sebebiyle tutulmuş olan kayıtlardan istifade edilmiştir. Osmanlı Devleti'nin temel aldığı İslam hukuku içerisinde, işlenmiş olan suçlara karşı verilen cezalar, belirli şartlara bağlı kalarak belirlenmiştir. Suçlar genel manası ile hadd cezası gerektiren suçlar, kısas ve diyet cezası gerektiren suçlar, ta'zir cezası gerektiren suçlar olarak ayrılmıştır. Hadd cezaları hududları kesin olarak belirlenmiş ve Allah hakkı için, kısas ve diyet cezaları kasten ya da hataen öldürme ya da yaralama suçlarında kimselerin birbirlerinden haklarını almaları için, ta'zir cezaları ise kesin bir ceza belirlenmemiş suçlar için uygulanan cezalardır. İslam hukukunda ayrımı yapılmış olan bu cezaların uygulandığı suçlar, üzerinde çalışılmış defterler içerisinden seçilip başlıklar halinde sınıflandırılarak değerlendirilmiş ve olabildiğince izah edilmeye çalışılmıştır. Bu değerlendirme ile XVI. Yüzyılın ikinci yarısında Ayıntâb'da işlenen suçlar bir nebze olsun anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu dönem içerisinde aile ve toplum yaşamında karşılaşılan olaylar ve bunların yine aile ve toplum üzerine yansımaları incelenerek alana ufak da olsa bir katkı sağlanmaya uğraşılmıştır.
1869-1878 yılları arasındaki tereke kayıtlarına göre Milâs'ta sosyo-ekonomik hayat
Tereke defterleri, Şer'iyye sicilleri içerisinde yer alır. Vefat eden kişilerin miraslarının kaydedildiği defterlerdir. Bu yönüyle Osmanlı sosyo-ekonomik tarihinin önemli kaynaklarından biridir. Bu çalışmada 139, 140 ve 141 numaralı defterler esas alınarak Milas'ın sosyo-ekonomik yapısı ele alınmıştır. Bu çerçevede tereke sahiplerinin medeni durumları, çocuk sayıları, kullandıkları lakaplar, ölüm yerleri, geriye bıraktıkları giyim-kuşamları, ev eşyaları, aksesuarları, kitapları, silahları gibi maddi kültür unsurları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ekonomik hayat başlığı altında ise Milas'ta yaşayanların ekonomik durumları, meslekleri, ev ve dükkânları, hayvanları, nakit para ve altınları, borçları ve alacakları gibi konular işlenmiştir. Çalışma bu yönüyle Milas'ta Tereke kayıtlarından hareketle aile ve sosyal hayatı ele alan ilk çalışma özelliğini taşımaktadır.
Kütahya şer'iye sicilleri 15 numaralı defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Çalışmada Kütahya'nın yerleşim yerleri, aile yapısı, aile içi hukukun nasıl işlediği, hayat ve geçim tarzı, sanat ve meslek gurubları, tarım ürünleri, cezalar, vergiler yerleşim yerlerinin ekonomik durumu gibi konular incelenmiştir.Çalışma olarak seçtiğim 15 numaralı Kütahya Şer'iye Sicilli Defteri, Hicri 1243 / Miladi 1828 yıllarına ait Kütahya ve çevresinde hukuka intikal etmiş mahkeme kayıtlarını ihtiva eder. Çalışmada, tereke, miras, resmi yazışmalar, fermanlar, beratlar vakıflar, Naiblik müessesesi, vekil tayini gibi mahkeme kayıtlarının transkripsiyonu, değerlendirilmesi ve tasnif edilmesi yer almaktadır.Osmanlı döneminden günümüze kadar intikal eden bu belgeler, toplumun sosyal, siyasi ve ekonomik yapısı hakkında bize bilgi verirler. Sicillere kaydedilmiş bilgilere bakarak halkın sosyal yapısını ve ikili ilişkilerini, miras ve tereke kayıtlarına bakarak ekonomik yapıyı, merkezden gönderilen kararnâmelere bakarak merkezi idare ile taşra arasındaki ilişkilerin muhtevasını öğrenebiliriz. Ayrıca belgelerin tarihine bakıldığında Yeniçeri ocağının .kaldırılması üzerinden henüz iki yıl geçtiğini ve yeni kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye Ordusunun ve Donanmay-ı Hümayunun ihtiyaçlarını karşılamak için merkezden gelen fermanları sıkça görebilmekteyiz.Anahtar Kelimeler: Miras, Ferman, Kadı, Sosyal Hayat, Hukuk Sistemi
Kütahya şer'iyye sicilleri 7 numaralı şer`iyye sicilinin (2.bölüm) transkripsiyonu ve kritiği
Osmanlı Tarihi araştırmalarında Şer`iye sicilleri yazıldıkları dönemi aydınlatmak açısından da son derece önemli vesikalardır. Bu tez çalışmasında da 1218-1221 yıllarına ait 7 Numaralı Kütahya Şer`iyye Sicili Defteri (2.Bölüm) incelenmiştir.Çalışma konusu olan 7 Numaralı Kütahya Şer`iyye Sicilinde (2.Bölüm) tereke, i`lâm, ferman, kanunname, buyruldu, berat belgelerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yer almaktadır.İncelenmesini yaptığımız bu defter ile Kütahya'nın sicilin kaydedildiği dönemde sosyal, ekonomik, siyasi ve idari açıdan bulunduğu konum hakkında sınırlıda olsa bazı bilgilere ulaşılmıştır.Şer`iyye sicillerinin incelenmesi, bu arşiv belgelerinin içermiş oldukları konuların çeşitliliği ve zenginliği bakımından hem geçmişe dair bilinmeyenlerin aydınlatılmasında hem de günümüze ışık tutması açısından son derece önemli ve gereklidir.Yapılan bu çalışma Osmanlı Tarihi araştırmalarına ve araştırmacılarına katkı sağlaması amacıyla incelenmiştir.Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, İ`lâm, Ferman, Sicil, Tereke, Şer`i.
Kütahya şer'iyye sicilleri 21 numaralı Şer'iyye Sicilinin transkripsiyonu ve kritiği
Osmanlı Tarihi araştırmalarında büyük öneme sahip olan kaynaklar arasında Şer'ye sicilleri de vardır ve ait oldukları dönemi aydınlatmak açısından da son derece önemli ve gerekli vesikalardır. Bu tez çalışmasında da 1254-1255 yıllarına ait 21 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili incelenmiştir.Çalışma konusu olan 21 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicilinde tereke, i'lâm, mâ'ruzat, ferman, kanunname, buyruldu, berat, hüccet belgelerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yer almaktadır. Bu belgeler miras paylaşımı, boşanma ve nafaka, alacak tahsili, şikâyet gibi gündelik yaşamın gereklerini içinde barındırırken fermanlarında varlığıyla Kütahya'nın nezdinde Devletin tümünü içine alan karaların alındığı ve uygulanmasının bildirildiği belgeleri de gözler önüne sermiştir.İncelenen bu defterden halkın kendi örf ve ananelerine göre hayatlarını sürdükleri ve bu sebeplerle de kullanılan eşyalardan, mahalle isimlerine kadar birçok değerin günümüze kadar değişmeden korunduğu görülmüştür. Bir başka dikkati çeken nokta ise Osmanlı Devletinin toplumsal yapısı ve bu yapıyı meydana getiren, en temel kavram olan aileye verilen önemin anlaşılmasıdır. Diğer taraftan defterin işlendiği tarihte devletin siyasi, sosyal ve ekonomik durumunun da gündelik yaşama yansıdığı dikkati çeken bir başka husus olmuştur. Şer'iyye sicillerinin incelenmesi, konu çeşitliliği ve zenginliği bakımından hem geçmişe dair bilinmeyenlerin aydınlatılmasında hem de günümüze ışık tutmak açısından son derece önemli ve gereklidir. 21 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili, Osmanlı Tarihi araştırmalarına katkı sağlaması amacıyla incelenmiştir. Bu çalışmanın ortaya çıkmasında ilgi ve desteğini esirgemeyen tez danışmanım Yrd. Doç. Dr. Emine Dingeç'e, bana tüm araştırmalarımda destek veren hocam Doç. Dr. Hasan Basri Karadeniz'e, beni hiçbir zaman yanız bırakmayan ve hep destekleyen sevgili aileme, teşekkürlerimi sunuyorum.Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti, Kütahya, Tereke, Ferman, İ`lâm, Şer`i, Sicil.
Kütahya Şer'iye Sicilleri 108 numaralı Defterinin transkripsiyonu ve degerlendirilmesi
Tarihin en köklü ve en büyük devletlerinden biri olan Osmanlı Devleti, varlığını sürdürdüğü süre içerisinde üç kıtaya hakim olmuştur. Güçlü bir devlet geleneği üzerine kurulan Osmanlı Devleti tüm teşkilatlarını geliştirerek en üst seviyeye ulaştırmıştır. İzlediği hoşgörü politikası sayesinde her dilden, dinden, ırktan ve kültürden insanları yüzyıllar boyunca barış ve huzur içinde yaşatmayı kendine görev bilerek devlet yapısını güçlü bir adalet yapısı üzerine oturtmuştur.Osmanlı hukuk sisteminde adalet; toplumun sosyal hayatını düzenleyen en önemli kurumdur. İlk atanan devlet memurlarından birinin kadı olması bunun en güzel göstergesidir.Kadıların tutmuş oldukları Şer'iyye Sicilleri ise; tarih araştırmalarında önemi şüphe götürmeyen birinci elden kaynaklardır. Şer'iyye Sicilini incelemeden Osmanlı Devletinin siyasi, idari ve sosyal tarihini hakkıyla ortaya koymak mümkün değildir. Belli bölgelere ait olan bu siciller yerel farklılıkları ortaya koymasının yanı sıra, tümüyle incelendiğinde genel tespitlerin oluşmasına katkı sağlayacaktır.Araştırma konumuz olan ? 108 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili? nin değerlendirilmesi ile kayıtların tutulduğu döneme ait Kütahya ve kazalarında yaşayan insanların örf adet ve geleneklerine, yer isimlerine, şahıs isimleri ve unvanlarına, me'mûr atamalarına ve o dönemde yaşanan meseleler hakkında bilgilere ulaşmaktayız.Çalışmamızın temel amacı; Kütahya'nın toplum hayatı ve siyasi varlığı hakkında bilgi sahibi olarak Osmanlı toplumunun genel yapısının araştırılmasına katkıda bulunmaktır.Anahtar Kelimeler: Şer'i, mazbata, bidayet, müttefikan
7 no'lu Kütahya Şer'iyye Sicili Defterinin (1. Bölüm) transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Osmanlı Tarihi araştırmalarında büyük öneme sahip olan kaynaklar arasında Şer'ye sicilleri de vardır ve ait oldukları dönemi aydınlatmak açısından da son derece önemli ve gerekli vesikalardır. Bu tez çalışmasında da Hicri 1218-1221 Miladi 1803-1806 yıllarına ait Kütahya ve çevresinde hukuka intikal etmiş mahkeme kayıtlarını ihtiva eder.Çalışma konusu olan 7 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili (1. Bölüm) defterinde tereke, i'lâm, ma'ruzat, ferman, mektub, buyruldu, berat, temessük, mürâsele, masraf kaydı, müfredat defteri, tahrirat defteri, narh defteri, sehm defteri, mahalle kaydı, ahidnâme, saire defteri, resm defteri belgelerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yer almaktadır. Bilindiği gibi şer'iye sicilleri mahkeme kararı demektir. O dönemden günümüze intikal eden bu kararlar, toplumun sosyal, siyasi ve ekonomik yapısı hakkında bize bilgi vermektedir. Ayrıca bu belgeler miras paylaşımı, boşanma ve nafaka, alacak tahsili, şikayet gibi gündelik yaşamın gereklerini içinde barındırırken ferman, buyruldu, berat ve benzeri belgeler de Kütahya'nın nezdinde Devletin tümünü içine alan karaların alındığı ve uygulanmasının bildirildiği belgeleri ihtiva etmektedir.Çalışmasını yaptığımız bu defterden halkın kendi örf ve ananelerine göre hayatlarını sürdükleri ve bu sebeplerle de kullanılan eşyalardan, mahalle isimlerine kadar birçok değerin günümüze kadar değişmeden korunduğu görülmüştür. Bir başka dikkati çeken nokta ise mahkemeye intikal eden olayların her biri müsbet ya da menfi bir karar halinde sonuçlanmasıdır. Sonuçlanan bu kararların altında ? şuhud-ü hal? denilen ve o bölgenin ileri gelenleri arasından seçilen, aralarında önemli hukukçuların da yer aldığı şahitlerin olması bahsedilmesi gereken önemli bir konudur. Diğer taraftan defterin işlendiği tarihte devletin siyasi, sosyal ve ekonomik durumunun da gündelik yaşama yansıdığı dikkati çeken bir başka husus olmuştur. Ayrıca cinayet ve hırsızlık gibi yüz kızartıcı suçların kayıtlarda olmaması halkın o dönemde bu konulardaki titizliğini göstermektedir.Bu çalışmanın ortaya çıkmasında ilgi ve desteğini esirgemeyen tez danışmanım Yrd. Doç. Dr. Emine Dingeç'e teşekkür ederim.Anahtar Kelimeler: Kütahya, Şer'iyye Sicili, Kadı.
1434 sayılı Giresun Şer'iye Sicil Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
Şer'iyye Sicilleri, kadıların görevleri gereği aldıkları kararların, merkezden gönderilen belgelerin ve sorumlulukları altındaki kaza, nahiye, kasaba ve köylerdeki önemli olayların kayıtlarını tuttukları defterlerdir.Tutuldukları dönemin sosyal, ekonomik, kültürel ve hukuki durumunu tespit etmede birinci el kaynaklar olarak yerel tarih araştırmalarındaki en önemli kaynaklardır. Ayrıca genel durum hakkında da bilgi vermektedirler. Çünkü Osmanlı Devleti'nde çok küçük farklılıklarla aynı hukuk ve bürokrasi hâkim olmuştur.Bu çalışmada transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapılan defter 1434 Sayılı Giresun Şer'iyye Sicil Defteri'dir. 19 Receb 1316- 13 Muharrem 1317 (M. 1898- 1899) tarihleri arasındaki kayıtlar bulundurmaktadır.Defterdeki belgelerde miras, boşanma ve nafaka talebi en çok karşılaşılan konulardır. Bunların dışında tereke dökümü, vasi ve nasb tayini, veraset isbatı, mütevelli tayini, rüşd isbatı, tecavüz gibi dava konuları ile ilgili belgeler de mevcuttur.Arazi anlaşmazlıkları ile ilgili davalarda mevki isimleri, bazı köylerin isimleri, lakaplar ve kullanılan eşya isimleri halkın konuşma dilindeki haliyle kaydedilmiştir.Anahtar Kelimeler: Kadı, Şer'iyye sicili, Osmanlı Devleti, Hukukî durum
105 no'lu Şer'iyye Sicili transkripsiyonu
Çalışmamızın esasını teşkil eden Kütahya 105 Numaralı Şer'iyye Sicilini muhteva olarak şu şekilde özetleyebiliriz.105 Numaralı Şer'iyye Sicili klasik Şer'iyye Sicillerine benzememektedir. Bu defter (1914-1918) yılları arasında Kütahya ve çevresindeki mahkemelerde görevlendirilecek memurların atamalarını kapsamaktadır. Başkâtip, zabıtkâtibi, muhzır, mübaşir, müşavir, naib, mahkeme mümeyyizi (a'zalar), müftüler, noter, odacı gibi memur atamalarını anlatmaktadır.Defter Osmanlı Devleti'nin son yıllarındaki memur yaşamı hakkında kısmi bilgiler sunmaktadır. Ayrıca memurların almış oldukları ücretler ve görev değişimleri ile ilgili bilgi vermektedir. Savaş dönemi olması nedeniyle sık sık görev değişimi yaşanmıştır.Bu tarihler arasında mahkemeler iki derecelidir. Bidayet ve İstinaf Mahkemeleri kademeli olarak görev vermektedir. Bu mahkemelerin üzerinde Temyiz Mahkemeleri görev yapmaktadır.Anahtar Kelimeler: Şer'i, Bidâyet, İstinaf, Mahkeme Görevlisi
Kütahya Şer'iyye Sicilleri 98 numaralı Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Osmanlı Devletinin uzun zaman ayakta kalan bir devlet olması bu devletin çok güçlü bir idari, mali ve askeri sisteme sahip olduğunun göstergesidir. Bu nedenle Osmanlı Devleti sistemin en iyi şekilde işleyebilmesi için kayıt tutma arzusunu çok ileri bir düzeye getirmiştir.Şer'iyye Sicilleri bu kayıtların sadece hukuki boyutlu olanıdır. Ancak alınan kararların içeriği tamamıyla Osmanlı Sosyal hayatını aydınlatmak için bize gerekli bilgileri verir.Şer'iyye Sicilleri 15. asrın ortalarından, 20. asrın ilk çeyreğine kadar ki dönemde yargılama ve kamu hizmetlerini yürütme yetkisine sahip olan kadıların vermiş oldukları kararları, tutmuş oldukları zabıtları ve yazışmaları içeren birinci el kaynaklardandır. Bu çalışmamızda Miladi 1926 senesinde Kütahya da meydana gelen hukuki olayları ve bunun sosyal boyutlarını ele almaya çalıştık.Anahtar Kelimeler: Hakim, Kütahya, Mahkeme, Mecelle, Şer'iyye Sicili.
Kütahya Şer'iyye Sicilleri 86 numaralı Şer'iyye Sicili'nin (birinci bölüm) transkripsiyonu ve kritiği
Osmanlı Tarihi araştırmalarında büyük öneme sahip olan kaynaklar arasında Şer'ye sicilleri de vardır ve ait oldukları dönemi aydınlatmak açısından da son derece önemli ve gerekli vesikalardır. Bu tez çalışmasında da Hicri 1309-1312, Miladi 1891-1894 yıllarına ait 86 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili (Birinci Bölüm) incelenmiştir.Çalışma konusu olan 86 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicilinde tereke, i'lâm, hüccet belgelerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yer almaktadır. Bu belgeler miras paylaşımı, boşanma ve nafaka, alacak tahsili, şikâyet gibi gündelik yaşamın gereklerini içinde barındırırken fermanlarında varlığıyla Kütahya'nın nezdinde Devletin tümünü içine alan karaların alındığı ve uygulanmasının bildirildiği belgeleri de gözler önüne sermiştir.İncelenen bu defterden halkın kendi örf ve ananelerine göre hayatlarını sürdükleri ve bu sebeplerle de kullanılan eşyalardan, mahalle isimlerine kadar birçok değerin günümüze kadar değişmeden korunduğu görülmüştür. Bir başka dikkati çeken nokta ise Osmanlı Devletinin toplumsal yapısı ve bu yapıyı meydana getiren, en temel kavram olan aileye verilen önemin anlaşılmasıdır.Diğer taraftan defterin işlendiği tarihte devletin siyasi, sosyal ve ekonomik durumunun da gündelik yaşama yansıdığı dikkati çeken bir başka husus olmuştur.Şer'iyye sicillerinin incelenmesi, konu çeşitliliği ve zenginliği bakımından hem geçmişe dair bilinmeyenlerin aydınlatılmasında hem de günümüze ışık tutmak açısından son derece önemli ve gereklidir. 86 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili, Osmanlı Tarihi araştırmalarına katkı sağlaması amacıyla incelenmiştir.Anahtar kelimeler: Hüccet, Tereke, İ`lâm, Şer`iyye Sicil.
Kütahya şer`iye sicilleri 72 numaralı defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
II ÖZET Çalışma konusu olarak seçtiğimiz 72 Numaralı Kütahya Seriye Sicili Defteri, Hicrî 1322- 1323 / Milâdî 1904-1905 yıllarına ait Kütahya ve çevresinde hukuka intikal etmiş mahkeme kayıtlarını ihtiva eder. Çalışmamızda, tezkire, müzekkire, miras-tereke, resmi yazışmalar, vakıflar, Naiblik müessesesi, Kassamlık müessesi, vekil tayini gibi mahkeme kayıtlarının transkripsiyonu, değerlendirilmesi ve tasnif edilmesi yer almaktadır. Bilindiği gibi şer'iye sicilleri mahkeme kararları demektir. Osmanlı döneminden günümüze kadar intikal eden bu kararlar, toplumun sosyal siyasi ve ekonomik yapısı hakkında bize bilgi verirler. Örneğin, sicillere kaydedilmiş bilgilere bakarak halkın sosyal yapısını ve ikili ilişkilerini, miras ve tereke kayıtlarına bakarak ekonomik yapıyı, merkezden gönderilen kararnamelere bakarak merkezi idare ile taşra arasındaki ilişkilerin muhtevasını öğrenebiliriz. Bu belgeler üzerinde daha fazla çalışılması ve bu çalışmaların kamuoyuna sunulması, Osmanlı toplumundaki bilinmeyen ya da eksik kalan konulara açıklık getirecektir. Defterde Kütahya ve çevresinden mahkemeye intikal eden olayların her biri müspet ya da menfi bir karar halinde sonuçlanmıştır. Sonuçlanan bu kararların bir çoğunun altında "Şuhûdü'l- hâl" denilen ve o bölgenin ileri gelenleri arasından seçilen, aralarında önemli hukukçuların da yer aldığı şahitlerin olması bahsedilmesi gereken önemli bir konudur. Ayrıca cinayet ve hırsızlıkla ilgili kayıtların olmaması ya da çok az olması, halkın o dönemde bu konulardaki titizliğini göstermektedir.
70 numaralı Kütahya Şer`iyye sicili transkripsiyonu ve kritiği
V ÖZET Osmanlı Devleti Dünya siyasi tarihinin muhakkak ki en büyük devletlerindendir. Sahip olduğu toprakların büyüklüğü ekonomik, askeri gücünün yanında esas takdire şayan olan yüzyıllarca değişik din, dil, ırk ve anlayışlara sahip milletleri bir arada huzur ve barış içinde yaşatabilmesidir ki, batılı tarihçilerin "Pax Ottoman" ( Osmanlı Barışı ) dedikleri bu sistem üzerinde halen araştırmalar yapılıp esasları anlaşılmaya çalışılmaktadır. Adalet toplumların temel direğidir. Adil olan yönetim ve yöneticilerin tarihteki başarılan sabittir. İşte Osmanlı Devleti'nin temel taşı da adalete verdiği önem olmuştur. İlk atanan devlet memurlarından birinin kadı olması adalete verilen değerin ifadesidir. Kadıların tutmuş oldukları Şer'iye Sicilleri Osmanlı tarihi hakkında içinde barındırmış olduğu önemli bilgiler açısından Osmanlı tarihinin en önemli kaynaklarından birisidir. Şer' iyye sicilleri sayesinde sicilin tutulduğu senelerde toplumun sosyal durumu, ekonomik durumu askeri ve adli durumu hakkında bilgi edinilmektedir. Aynı /.amanda Şer'iyyc Sicillerinde yer alan mekan isimleri de öğrenilebilmektedir'. Çalışma konumu/. olan "70 Numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili "itin değerlendirilmesi sonucu o dönem Kütahya ve çevresinin; örf ve adetleri gelenekleri, mekan isimleri, şahıs isim ve unvanları, cemiyetin fikri yapısı, Müslümanlar ile gayri müslimlerin münasebetleri incelenebilir; aile hukuku, ceza ve miras hukukunun yapısı sergilenebilir. Çalışmamızın temel hedefi Kütahya toplumu hakkında bilgi sahibi olarak Osmanlı toplumu hakkında yapılacak araştırmalara katkıda bulunmaktır.
1 numaralı Kütahya Şer'iyye sicili (1.bölüm) transkripsiyonu ve kritiği
ÖZET Osmanlı Devleti üç kıtaya yayılmış geniş bir imparatorluk, cihan hakimiyetini amaçlayan bir askeri güç olmasının yanı sıra iktisadi ve sosyal açıdan da gelişmiş bir yapıya sahipti. Bu sistemin en önemli parçası olarak kabul edilen "adalet" kavramı Osmanlı Devleti'nin temel prensibi olarak kabul edilmekteydi. Bunun en önemli göstergesi de. adli sistemin merkezden en ücra köşelerinde yaşayan tüm vatandaşına kadar herkese eşit şekilde uygulanması olmuştur. Bu yapılanma Osmanlı Devleti'ni farklı ulusları bünyesinde uzun süre barındırabilme özelliğini vermekteydi. Adli sistemin uygulayıcısı olan kadılar Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan itibaren en önemli memurlardan biri olarak görülmüştür. Bu durum adalete verilen önemin göstergesi olması açısından önem taşımaktadır. Ancak tarih ilminin en önemli yanı belgeler eşliğinde çıkarımlarda bulunmaktır. Osmanlı Devleti 'nde adalet kavramının, bunun uygulayıcısı olan ve Osmanlı bürokrasisinde önemli bir yeri olan kadının kararlarının yer aldığı ve Şer'iyye Mahkemelerince tutulan Şer'iyye Sicillerinin incelenmesi ile Osmanlı adaletini daha iyi yorumlayabilmek mümkün olacaktır. Ayrıca siciller tutulduğu dönemin iktisadî ve içtimaî durumu hakkında bilgi vermesi nedeniyle de o dönem hakkında çıkarımda bulunacak araştırmacılar açısından da önem taşımaktadır. Çalışmamız olan "1 numaralı Kütahya Şer'iyye Sicili ve Edisyon Kritiği" ile amaç Cemaziyelevvel 1109-Zilhicce 1112 tarihleri arasında Kütahya ve çevresindeki sosyal ve iktisadi yapıyı, bu dönemde uygulanan aile ve miras hukukunun içeriği ve uygulanışı hakkında değerlendirmede bulunulabilmektir. Çalışmamızda Kütahya'nın ve "bundan yola çıkarak" Osmanlı Devletinin içtimaî ve iktisadî tarihinin yorumlanmasına ve bu konu üzerinde yapılan araştırmaların içeriğine katkıda bulunabilmek amaçlanmıştır.
49 numaralı Kütahya Şer'iyye sicili transkripsiyonu ve edisyon kritiği
ÖZET Şeriyye sicilleri tarihi kaynaklarımızın en önemlilerindendir. Bu kaynaklar sayesinde Osmanlı tarihini sağlıklı bir şekilde öğrenebilmekteyiz. Şeriyye sicilleri incelenmeden yapılacak olan araştırmalar eksik hatta yanlış olacaktır. Çünkü bu belgelerde, vekalet, vasiyet, sözleşmeler, mülk olarak verme, vakıf kütüğü tutma, vergiler, beratlar, tezkireler, resmi mektup suretleri vb daha bir çok konuda bilgi bulmak mümkündür. Ayrıca bu belgeler sayesinde incelenecek döneme ait askeri, siyasi, edebi, iktisadi, adli ve sosyal yapı hakkında bilgiler edinilebilir. 49 numaralı Kütahya şer'iyye sicili H. 1290-1291 yıllarını kapsamaktadır ki bunun miladi karşılığı 1873-1874 yıllarına karşılık gelmektedir. Bu yıllara ait davaları kadılar şer'iyye sicil defterlerine kaydetmişlerdir. 49 numaralı Kütahya şer'iyye sicili defterinde belirtilen yıllara ait kaza ve köy isimleri hakkında bilgi sahibi olmaktayız. Hatta bazı kaza ve köy isimlerinin günümüzde değiştiğini bu belgeleri inceleyerek tespit edebilmekteyiz. Belgeler sayesinde o döneme ait aile yapısı hakkında bilgi edinebilmekteyiz. Mirasta bırakılan eşyalar ve değerleri bize o dönemin iktisadi yapısı hakkında bilgi sahibi yapmaktadır. Bu çalışmanın diğer çalışmalarda olduğu gibi Kütahya tarihine bir nebze de olsun katkıda bulunacağı tahmin edilmektedir.
67 numaralı Ayıntâb Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H. 1128-1129 / M. 1716-1717 S. 218-427)
Tarih araştırmalarında Osmanlı Devleti'nin arşiv kaynaklarından olan Şer'iyye Sicil Defterleri, kaydedildikleri dönemin idarî, adlî, sosyal, kültürel, askerî ve ekonomik konuları ile ilgili ayrıntılı bilgiler bulunduran birinci elden kaynaklarındandır. 67 numaralı Ayıntâb Şer'iyye Sicili h.1128/1129 m.1716/1717 tarihleri arasında Ayıntâb mahkemesinde görülen dava kayıtlarının ve diğer makamlardan gönderilen belgelerin deftere kaydedilmesinden oluşmaktadır. Sicilin 218-427 sayfa numaralı kısımları çalışılmış, 112 varakta 318 adet belge incelenmiştir. Bu belgelerde evlilik, mehir, nafaka, vasi tayini, tereke-miras, alım-satım, vakıf, suç ve ceza gibi hukuki içerikli konuların yanı sıra idari içerikli konularada yer verilmiştir. Şer'iyye Sicilinin incelenmesi ile Osmanlı hukuk sistemini işleyişi, Ayıntâb'ın yönetim mekanızması, demografik yapısı, kültürel izleri, halkın sosyal, ekonomik ve dinî yaşantısı, şehirde tarım, hayvancılık, ticari yönden üretim-tüketim kapasitesi gibi alanlarda bilgiler doğrultusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Bu araştırmanın amacı Osmanlı arşiv kaynakları kullanılarak Osmanlı dönemi şehir tarihi çalışmalarına bir katkı sağlamaktır. Anahtar Kelimeler: Şeri'yye Sicili, Mahkeme, Kadı, Ayıntâb
12 numaralı Ayntab Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H.1027-1028/M.1618-1619.s.303-397)
Osmanlı Devleti'nde Şer'i Mahkemelerde kadılar tarafından tutulan Şer'iyye Sicilleri şehir tarihçiliği açısından birinci elden kaynaklardır. Şer'iyye Sicilleri yazıldığı dönemin sosyo-kültürel yapısı, ekonomi, siyasi ve idari yapısını ihtiva eden belgelerdir. Ayntâb 12 numaralı Şer'iyye Sicilinin tamamı 397 sayfa olup, ilgili sicilin 303-397 sayfa aralığı çalışılmıştır. Sicilde evlilik, boşanma, nafaka, miras, alım-satım davalarının yanı sıra, merkezden gönderilen ferman, berat, tezkire, mektub ve hüccet gibi resmî belgeler de kaydedilmiştir. Bu belgeler vasıtasıyla XVII. Yüzyılın başlarında Ayntâb'ın sosyo-kültürel, toplumsal, ekonomik ve idari durumu değerlendirilmiştir. Anahtar kelimeler: Ayntâb, Gaziantep, Şer'iyye Sicili, hukuk, mahkeme, kadı
1641-1651 arasında Ayntâb şehir merkezindeki ev ve dükkân satışları
Osmanlı Devleti'nde kadı sicil defteri de denilen, Şer'iyye Sicilleri arasında bulunan belge türlerinden birisi de satış hüccetleridir. Tarafların mahkemeye başvurmalarıyla kayıt altına alınan satış belgeleri, daha sonra çıkabilecek anlaşmazlıkların önüne geçmek için hücceti elinde bulunduran kişi açısından önem taşımaktadır. Örneğin kişinin daha sonradan evini satmadığını, mülkünü zapt ettiğini iddia ederek karşı taraftan şikâyetçi olması ve yahut kadının, kocası ile ortak olan mülklerini, izni olmadan kocası tarafından satıldığını iddia etmesi gibi sonradan ortaya çıkabilecek olan nedenler, satış hüccetlerinde oldukça sık rastlanan durumlardır. Ayrıca mülk satışlarında yer alan kişilerin unvanları, meslekleri, evin nerede olduğu, evin bölümleri bilgisi, dönemin şartlarının Ayntâb'ın sosyo-ekonomik hayatına yansımasına ilişkin bizlere bilgi vermektedir. Bu tezde Gaziantep Şer'iyye Sicilleri arasında bulunan yedi defter (16, 17, 18, 19, 20 (iki defter) ve 21) satış belgeleri incelenerek, 17. yüzyıl Ayntâb şehir merkezinin sosyo-ekonomik durumu saptanmaya çalışılmaktadır. Bu araştırmanın sonucunda Ayntâb şehir merkezinde 527 tane ev satışı, 59 tane de dükkân satışı tespit edilmiştir. Ayrıca mahallelerin heterojen yapısı, 17. yüzyıl Osmanlı toplumunda sınıfsal ayrışmanın olmadığını göstermektedir. Sicillerdeki satış belgeleri dönemin revaçta olan mahalleleri hakkında da fikir vermektedir.
50 numaralı Ayıntâb Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi (H.1110-1111 / M.1698-1700)
Şer'îyye Sicilleri, Osmanlı Dönemi Türk tarihine dair önemli bilgiler ihtiva eden arşiv kaynaklarının başında gelmektedir. Ayrıca ait oldukları şehir hakkında zengin bilgiler içeren birinci el kaynaklardandır. Çalışmaya konu olan 50 numaralı Ayıntâb Şer'îyye Sicili, H. 1110-1111/M. 1698-1700 yıllarını kapsamakla birlikte 359 sayfa ve 714 belgeden oluşmaktadır. Tezin ilk bölümünde Şer'îyye Sicillerinin önemi ile içerdiği belge türlerinden ve mahkemede görev alan kişilerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde incelenen defterin transkripsiyonu ve belge özetleri yer almaktadır. Son bölüm olan üçüncü bölümde ise sicilden elde edilen veriler ışığında 1698-1700 yılı Ayıntâb şehrinin siyasi, iktisadi, idari ve kültürel hayatı hakkında önemli bilgiler sunulmuştur. Bu çalışma, Osmanlı döneminin tipik Anadolu kentlerinden biri olan Ayıntâb'ın tarihini aydınlatmak ve şehir tarihi araştırmalarına katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.
12 numaralı Ayntab Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H. 1027-1028/M. 1618-1619. s. 205-304)
Osmanlı Devleti'nde şer'i mahkemelerde görülen davalar Şer'iyye Sicillerine kaydedilmiştir. Yazıldığı döneme ait önemli bilgiler ihtiva eden sicillerin üzerinde imza ve mühür bulunması bu belgelere resmiyetlik kazandırır. Şer'iyye Sicilleri, döneminde kayda geçirilmiş resmi belgeler olup, şehir tarihi çalışması yapacak olan araştırmacıların istifade etmesi gereken kaynakların başında yer alan birinci elden kaynaklardır. Bu siciller sayesinde Osmanlı idaresindeki bir şehrin sosyal, ekonomik, siyasi, idari, askerȋ vb. tarihi ile alȃkalı önemli bulgular elde edilir. Şer'iyye sicillerini detaylı olarak incelemeden Osmanlı Devleti'nin kültürel, sosyal, askeri, siyasȋ, ekonomik, adlȋ, idari vs. durumu hakkında doğru bilgi ve belgelere ulaşmak elbette mümkün değildir. "12 Numaralı Ayntab Şer'iyye Sicili'nin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H.1027-1028/ M.1618-1619. s. 205-304)" isimli bu tezimiz, özellikle Gaziantep şehir tarihinin aydınlatılmasına ve daha sonra şehir tarihi çalışan diğer araştırmacılara önemli katkılar sağlayacaktır.
Osmanlı döneminde Ayıntâb Şehreküstü Mahallesi
Osmanlı Döneminde Ayıntab'da bulunan Şehreküstü Mahallesinin fiziki, demografik sosyal ve ekonomik durumunun incelendiği bu çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın konusu ve amacı incelenerek konuyla ilgili yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde şehir ve mahalle oluşumundan bahsedilerek diğer Osmanlı şehirlerinde bulunan Şehreküstü Mahalleleri kısaca verilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde tezin asıl konusu olan Ayıntab Şehreküstü Mahallesinin ortaya çıkışı, sınırları, mahalleyi oluşturan halkın durumu ve mahalle nüfusu verilmiştir. Üçüncü bölümde mahalledeki dini ve sosyal yapılar, konut tipleri, ev satışları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Dördüncü bölümde mahallelinin yükümlülükleri ile huzur ve güvenliğin nasıl sağlandığı konusu üzerinde durulmuştur. Beşinci ve son bölümde ise mahallede yaşayan ailelerin ekonomik ve sosyal yapısı ile vakıflar konu edinmiştir. Anahtar Kelimeler: Ayıntab, Şehir Tarihi, Mahalle, Şehreküstü, Şer'iyye Sicilleri
12 Numaralı Ayıntâb Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H. 1027-1028 / M. 1618-1619 Sayfa No: 1-104)
Osmanlı Devletinde, kadı sicilleri olarak da adlandırılan Şer'iyye Sicilleri kadılar tarafından tutulan defterlerdir. Bu belgeler tutulduğu dönemin adli, ekonomik, sosyal, sağlık, kültürel idari vs. konularına ışık tutan birincil kaynaklardır. Bu sebeple Osmanlı Devleti şehirlerinin veya bölgelerinin adli, idari, ekonomik, sosyal, sağlık, kültürel konularını inceleyen araştırmacıların, şer'iyye sicillerine başvurmaları araştırmalarına önemli katkı sağlayacaktır. Hicri 1027-1028 / Miladi 1618-1619 tarihleri arasını kapsayan 12 Numaralı Gaziantep Şer'iyye Sicili'nin 1-104 sayfa aralığının transkripsiyonu yapılmış ve tespit edilen 307 belgenin özeti çıkarılarak konulara göre değerlendirilmesi yapılmıştır. Hazırlanan bu çalışma özellikle Gaziantep şehir tarihinin aydınlatılmasına daha sonra şehir tarihi çalışan diğer araştırmacılara önemli katkılar sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Gaziantep, Şer'iyye Sicili, Kadı, Mahkeme
25 Numaralı Ayntâb Şerʻiyye Sicili'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi (H. 1067-1069 - M. 1657-1659)
Osmanlı Devleti 622 yıla yayılan bir geçmişe sahiptir. Arkasında geniş bir arşiv kaynağı bırakmıştır. Şerʻiyye sicilleri bahsedilen arşiv kaynakları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Mahkemeler tarafından tutulan bu kayıtlar idari, sosyal, kültürel ve ekonomik bakımlardan zengin bir içeriğe sahip olması dolayısıyla araştırmacılara büyük fırsatlar sağlar. Araştırma konusu olan 25 Numaralı Ayntâb Şerʻiyye Sicili toplamda 200 sayfa, 675 belgeden oluşmaktadır. Belgeler transkribe edilmiş ve özetlenmiştir. Daha sonra ise konularına göre sınıflandırılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen verilerle M. 1657-1659 yılları arasında Ayntâb şehrinin tarihinin aydınlatılması hedeflenmiştir.