Proverbs
76 theses under this subject heading
Özbek halk masalları(Özbek halk atasözleri)
Bu çalışmada, ``Özbek Halk İcadı'' serisinde basılmış olan ``Özbek ?alk Makållari'' (Ğ.Ğulam Edebiyat ve sanat neşriyatı, Taşkent 1989. Derleyenler: T. Mirzayev, B. Sarimsakov, A. Musakulov) adlı eseri incelenmiştir.Çalışmamız iki ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İnceleme çalışması yapılmıştır. İlk olarak çeşitli kaynaklardan alınan atasözleri tanımları verilerek, atasözlerinin biçimsel özellikleri üzerinde durulmuştur. Sonra Özbek Türkçesi atasözleri ile Türkiye Türkçesinde kullanılan atasözlerinin karşılaştırılması yapılmış ve ahenk unsurları ele alınmış, son olarak da sıralı cümle örnekleri verilmiştir. İkinci bölümde ise metin Kiril alfabesinden Latin alfabesine çevrilerek, Türkiye Türkçesine aktarma yapılmıştır. İncelenen metinde on tane ünlü ses vardır: ``a, ä, å, e, ı, i, o, ö, u, ü'' bunlardan ``o ? ö'' ve ``u ? ü'' seslerinin söylenişi birbirine yakındır. ``a'' sesinin ise düz (a), yarı yuvarlak (å) ve ön damağa yakın söylenen (ä) olmak üzere üç farklı söyleniş şekli vardır. Bunlar transkripsiyonda gösterilmiştir. Ayrıca hırıltılı ``h'' dediğimiz ``x'' sesi de ``?'' olarak transkribe edilmiştir.Metinde anlamını bulamadığımız ya da anlamında tereddüt ettiğimiz atasözleri bulunmaktadır. Bu atasözleri sonuna soru işareti konularak belirtilmiştir.Eser çeşitli konularda tasnif edilmiş yetmiş bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızda zaman darlığından yetmiş bölümün ilk kırk dört bölümü ele alınmıştır. Geri kalan bölümler daha sonraki çalışmalarda incelenecektir.Anahtar Kelimeler: Atasözü, Vatan Severlik, Yiğitlik, Korkaklık, İyilik, Kötülük, Aile, Komşu
Irak Türkmen atasözleri üzerine halk bilimsel bir inceleme
Yaşanmışlıkların ve yaşanma ihtimali olan durumların anlatılmaya çalışıldığı atasözleri üzerine yapılan çalışmalar kültür aktarımı konusunda önemli bir yer teşkil etmektedir. Irak Türkmen söz varlığı ürünlerinden biri olan atasözleri, Irak Türkmenlerinin sözlü kültürel değerlerini gelecek nesillere aktarmada önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada bu durum gözetilerek ve atasözleri üzerine yapılan çalışmaların nitelikleri de göz önüne alınarak farklı bir yaklaşım denenmiştir. Konuyla ilgi birçok çalışma bulunmakla birlikte çalışmaların benzer nitelikte oldukları da görülmektedir. Bugüne değin Irak Türkmen atasözleri genellikle derlenmiş fakat içerikleri üzerine çalışmalar kısıtlı kalmıştır. Bu çalışmada Irak Türkmen atasözleri konularına göre sınıflandırılmış ve halk bilimsel bir inceleme yapılmıştır. Literatürde doğan bu boşluğun doldurulması adına yapılacak çalışmalara yol gösterici nitelikte olacağı düşünülmektedir.
Azerbaycan Türkçesi atasözlerinde kelime grupları
Bu çalışma, "Azerbaycan Atasözleri" kitabındaki atasözlerinde yer alan kelime gruplarını ele alır. Çalışmanın giriş bölümünü kelime grupları hakkında yapılan tanımlar, sınıflandırmalar oluşturmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde "Azerbaycan Atasözleri" kitabında yer alan kelime grupları yer almaktadır. Bu bölümde Azerbaycan Türkçesi atasözlerinde kelime grupları kapsamlı ve detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde tespit edilen kelime grupları değerlendirilmiştir.
Türk atasözlerinde geçen hayvan adlarına göre kavram profilleri (Bölge ağızlarında atasözleri ve deyimler adlı eser örnekleminde)
Çalışmamızda Türkiye Türkçesi bölge ağızlarında içinde hayvan adı geçen atasözleri taranmıştır. Çalışmamızın amacı, içinde hayvan adı geçen atasözlerini eşdzimililik, karşıtdizimlilik ve seçimlik öge'ler bakımından inceleyerek Türk kültüründe, Türk bilişsel yapısında hayvanların yerini belirleyerek ortaya çıkan kavram profillerini göstermektir. Çalışmamızın giriş bölümünde konu, amaç, kapsam, malzeme ve kullanılan yöntemle ilgili bilgiler verildikten sonra, temel malzememiz olan atasözleri ve atasözlerinin Türk kültürünün yapısal çözümlenmesindeki yeri ve önemi hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra eşdizimlilik, karşıtdizimlilik ve seçimlik öge terimleri hakkında gerekli açıklamalar yapılmıştır. İkinci, üçüncü ve dördüncü bölümler, tezimizin ana kısımlarını oluşturmaktadır. Bu bölümlerde, Türkiye Türkçesi bölge ağızlarında içinde hayvan adı geçen atasözleri sıralanmış, hayvan adlarıyla ilgili kökenbilgisel bilgiler verilmiş ve incelenen atasözlerinde hayvan adlarının kullanım sıklıkları belirlenmiştir. Bu atasözleri daha sonra eşdizimlilik, karşıtdizimlilik ve seçimlik öge bakımından incelenip sınıflandırılmıştır. Kavram profilleri hakkında açıklama yapıldıktan sonra belirlenen kavram profilleri şekillerle görselleştirilmiştir. Değerlendirme ve sonuç bölümünde elde edilen bulgular sıralanmıştır. Gerekli görülen yerlerde tablolar ve şekillerden yararlanılarak yorumlar yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Atasözü, hayvan adı, eşdizimlilik, kavram profili, dil-kültür ilişkisi.
Girişimcilik olgusunun Türk atasözlerinde içerik analizi yöntemiyle incelenmesi
Girişimci; hayal dünyası ile zekâsını, cesaretini, azmini, kararlılığını ve sabrını birleştirerek karşılaşabileceği riskleri göze alarak, ekonomik fayda elde etmenin yanında ülke ekonomisine katkıda bulunmak için yaratıcılığını ortaya çıkararak bir fikir, bir iş meydana getiren kişidir. Kültür ise; toplumların yaşayış şekli, hayata bakış açısı, birikimleri, gelenek ve görenekleri, kısacası; içinde yaşadığı toplumun özüdür. Atasözleri; tecrübelerin aktarıldığı, kültürün sözlü ürünü olan nasihatler bütünüdür. Bu çalışmada; kültürün girişimcilik olgusuna etkileri açısından, kültürün bir ürünü olan atasözlerinin girişimcilik olgusuna yaklaşımını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Öncelikle girişimcilik, kültür ve atasözleri konularında literatür çalışması yapılmıştır. Daha sonra nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi tekniği kullanılarak, Türk atasözlerinin girişimcilik olgusuna yaklaşımı saptanmaya çalışılmıştır. Bunun için Türk atasözleri; girişimci olmayı engelleyen sebepler, girişimci olmaya yönelten sebepler ve girişimcide olması gereken özelliklere vurgu yapanlar şeklinde sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Sonuç olarak; Türk atasözlerinde girişimci olmaya yönelten sebeplere ve girişimcide olması gereken özelliklere daha fazla vurgu yapıldığı tespit edilmiştir.
Ömer Seyfettin hikâyelerinde söz varlığı
ÖZETYüksek Lisans TeziÖmer Seyfettin Hikâyelerinde Söz VarlığıTuncay TürkbenBozok ÜniversitesiSosyal Bilimler EnstitüsüTürk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı2012: 382 SayfaSöz varlığı, bir dile ait sözlerin bütünüdür. Söz varlığının içinde, bir dilin kendi öğelerinden oluşmuş, bunun içine yabancı öğelerinde girebildiği temel söz varlığı, terimler, kalıp sözler, deyimler, atasözleri, ikilemeler vb. öğeler yer alır. Dilimiz söz varlığının içerdiği bu öğeler açısından zengin olmasına rağmen yapılan çalışmalar kısıtlıdır. Bu nedenle söz varlığını belirleme çalışmalarının önemi gün geçtikçe artmaktadır.Bilindiği gibi her şair ve yazarın, kendine has bir söz hazinesi vardır. Şair ve yazarlar bu söz hazinelerindeki sözcükleri kendilerine özgü bir üslûpla şekillendirir, düzeltir, yontar, onlara yeniden ve sürekli hayat verirler. Ömer Seyfettin Hikâyelerinde Söz Varlığı adlı bu çalışmamla da yazarın hikâyelerindeki zengin söz varlığını ortaya koymak ve bu doğrultuda yapılan çalışmalara katkıda bulunmak amaçlanmıştır.Bu amaç doğrultusunda öncelikle ?söz varlığı ve kapsamı? ele alınmıştır. Söz varlığının içerdiği öğeler ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Daha sonra, Türk yazınında hikâye türünün yerleşip gelişmesinde oldukça önemli katkıları bulunan Ömer Seyfettin'in hayatı, hikâyeciliği ve fikirleri ele alınmıştır. İnceleme bölümünde hikâyelerdeki söz varlığı öğeleri (atasözleri, deyimler, ikilemeler, terimler, kalıp sözler, lakaplar, argo ve kaba ifadeler) saptanmıştır.Ayrıca, Ömer Seyfettin'in hikâyelerindeki söz varlığını ortaya koyan bu çalışmayla, dönemin maddi ve manevi kültürü hakkında ipuçları yakalamak ve Türkçenin söz varlığına katkıda bulunmak amaçlanmıştır.Sonuçta, Türk hikâyeciliğinde önemli bir basamak olan Ömer Seyfettin'in hikâyeleri dil malzemesi bakımından zengin bir söz varlığına sahip olduğunu göstermektedir.Anahtar Sözcükler: Ömer Seyfettin, Söz Varlığı, Atasözleri, Terimler, Deyimler.
Türkçe atasözleri ve deyimlerde tanrı kavramına din psikolojisi açısından bir yaklaşım
Genellikle edebiyatın konusu kapsamında değerlendirilmiş olmasına rağmen atasözleri ve deyimler din psikolojisi alanında incelenebilir özelliklere sahiptir. Bu nedenle öncelikle yapılması gereken şey dini muhtevaya sahip atasözleri ve deyimleri din psikolojisi açısından değerlendirmek olmalıdır. Çünkü din psikolojisi dindar bireyi ele alır ve bu bakımdan atasözleri ve deyimler topluma mal edilmiş olmasına rağmen bireylerin dini duygu, düşünce ve davranışları sonucu ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Türk toplumunun dini bağlamda söylediği her atasözü din psikolojisi bağlamında rahatlıkla çalışılabilir. Bu çalışma, atasözleri ve deyimlerde Tanrı algısı ve tasavvurunun din psikolojik analizinden meydana gelmektedir. Muhtevasında Tanrı, Rab, İlah, Allah, Rahman, Hak ve Rahmet bulunan atasözleri belli bir bütünlük içerisinde incelenip din psikolojisi ile alakalı olarak değerlendirilmeye gayret edilmiştir. Ayrıca Tanrı kavramının Türk toplumunda nasıl bir zemine oturtulduğu ve Tanrı tasavvurlarının din psikolojik bağlamda ne mana ifade ettiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar kelimeler: Atasözleri ve deyimler, Allah'ın sıfatları, Tanrı tasavvuru,Tanrı algısı, din psikolojisi.
Türkmen Türkçesinde örtmece söz varlığı: Anlamsal ve biçimsel bir analiz çalışması
Çalışmanın birinci bölümünde insanın evrimine ve toplumun evrimine yer ve- rilmiştir. Bu bölümde çeşitli çalışmalardan alınan görüşlere ve örneklere de yer ve- rilmiştir. Bu bölümde ayrıca tabunun tanımına da yer verilmiştir. Tabu tanımından sonra mitoloji, tabu, din ve senkretizm tanımını yer verildikten sonra toplumların örtmece sözcükleri nasıl ortaya çıkardıkları incelenip örnekler verilmiştir. Birçok toplumda yer alan örtmece sözcüklerin nasıl ortaya çıktığı incelenip örneklere yer verilmiştir. Bu bölümde ayrıca tezde yer alan araştırma konuları da tek tek incelen- miştir. Bu tez konularının araştırma yapısı ve eski Türk kaynaklarında yer alan ör- nekleri başlık altlarında verilmiştir. Araştırma yapılırken nasıl bir yol izlenildiği ör- nekler ile desteklenerek gösterilmiştir. Başta Dîvân-u Lugâti't-Türk olmak üzere önemli eski kaynaklar incelenmiş ve örtmece tanımına uyan sözcükler çalışmalar içerisinde belirtilmiştir. Bu başlıklar incelenirken diğer Türk lehçelerinden çalışmala- ra ve örneklere de yer verilmiştir. İkinci bölümde Türkmenistan, Türkmen adının oluşumu, Türkmen alfabesi ve Türkmen edebiyatı hakkında bilgiler verilmiştir. Bu bölümde Türkmen edebiyatının kökeni, oluşumu ve evreleri tek tek ele alınarak ince- lenmiştir. Belli başlı Türkologların yaptığı çalışmalar örnek olarak eklenmiştir. Türkmen adının oluşumu hakkında yazılan makaleler üzerinden değerlendirmeler, çalışmalar incelenmiş ve Türkologların görüşlerine yer verilmiştir. Türkmen alfabesi üzerine yapılan çalışmalardan bilgiler alınmış ve güvenilir internet kaynaklarından detaylı bilgiler alınıp eklenmiştir. Üçüncü bölümde ilk bölümde bilgisi verilen örtmece başlıklarının Türkmence karşılıkları tablolar halinde verilmiştir. Bu karşılıklar Türkmen kaynak kişisi tarafın- dan verilmiş olup daha sonra bu bilgileri destekleyici bilgiler kaynakça gösterilerek belirtilmiştir. Ayrıca kaynak kişilerin bulunduğu eyaletler tablolarda belirtilmiştir. Bu başlıklar altında Türkmen atasözleri-deyimlerine tablolar halinde yer verilmiş ve diğer Türk lehçelerinden örnekler verilerek bulunan örtmece sözcüklerin kökenine ve anlamına bakılmıştır. Sonuç bölümünde ise yapılan ve araştırılan birçok çalışma ne- ticesinde elde edilen veriler ve bilgiler ışığından bir sonuca ulaşılmıştır.
Yaşar Kemal'in "Çakırcalı Efe" romanındaki söz varlığı
Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan önemli bir vasıtadır. Bu vasıta zaman içerisinde, kendini geliştirerek ve zenginleşerek günümüze kadar gelmiştir. Dilin anlamlı en küçük birimi kelimelerdir. Ancak günlük hayatta karşılan bazı durumlar ve nesneler tek bir kelimeyle karşılanamamaktadır. Bu nedenle, söz varlığı değer kazanır. Söz varlığı; bir dilin sadece ölçünlü dilde kullanılan sözcüklerini değil o dili oluşturan toplumun gelenek göreneğini, maddi ve manevi kültürünü, yaşanmışlıklarını ve dünya görüşünü yansıtan tüm sözcüklerini kapsar. Söz varlığı çalışmalarıyla dilin tarihi süreç içinde gelişimine ve değişimine ışık tutulur. Böylece dilde meydana gelen ses, anlam ve şekil değişiklikleri ortaya çıkarılır. Bu çalışmada, Yaşar Kemal'in Çakırcalı Efe romanındaki söz varlığının ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Bu hedef doğrultusunda Ömer Asım Aysoy'un Atasözleri ve deyimler 1-2 ile Vecihe Hatiboğlu'nun Türk Dilinde İkileme adlı eserleri temel çerçeve alınıp diğer kaynaklardan da yararlanılarak romandaki söz varlığı unsurları kaynak tarama yöntemiyle tespit edilmiştir. Tespit edilen unsurlar sınıflandırılarak romanda geçtikleri cümleler, sayfa numaralarıyla birlikte verilmiştir. Bunların sözlüksel dizini yapılmıştır. Elde edilen bulgulardan yararlanılarak Yaşar Kemal'in Çakırcalı Efe romanında Türk dilinin söz varlığını etkin şekilde kullandığı tespit edilmiştir. Anlatımında söz varlığının ikileme ve deyim ögelerinden sıkça yararlandığı görülmüştür. Bu çalışmayla Türk dilinin gücünü, zenginliğini ve anlatım imkânlarını yansıtan pek çok ikileme, deyim, atasözü, ortaya çıkarılmıştır. Saptanan bu söz varlıklarının, Türk dilinin geniş söz varlığının ortaya çıkarılmasına katkı sağlayacağı beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Çakırcalı Efe, Deyim, Söz varlığı, Yaşar Kemal
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan atasözü ve deyimlerin öğrencilerin dil kullanımına etkisi
Atasözleri, uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş ve halka mal olmuş, öğüt verici nitelikte sözlerdir, deyimler ise genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, kendine özgü bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbekleridir. Araştırmanın amacı ortaokul Türkçe ders kitaplarında kullanılan deyim ve atasözlerinin, öğrencilerin dil kullanımındaki etkisini betimsel analiz ve anket yöntemlerini kullanarak incelemek ve analiz etmektir. Araştırmada ortaokul Türkçe ders kitaplarında (5-7) yer alan atasözleri-deyimler ve geçiş sıklığı tespit edilmiştir. 1090 atasözü ve deyim belirlenmiş ve incelenen ders kitaplarındaki tekrar sıklıklarının toplamda 1686 olduğu görülmüştür. Şubat 2017- Mart 2017 tarihleri arasında 3 farklı ortaokulda, 964 öğrenciye anket uygulanmış verilen cevaplar betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Öğrencilerin, likert tipi tutum ölçeğine verdikleri cevaplar ise IBM SPSS (Statistics Package For Socials Sciences) 23.00 paket programında değerlendirilmiştir. Çalışma sonucu olarak, elde edilen bulgulardan yola çıkarak öncelikle ortaokul Türkçe ders kitaplarının deyim bakımından zengin ancak atasözü bakımından oldukça yetersiz olduğu görülmüştür. Öğrenciler atasözlerini deyimlerden daha iyi tanımlamakta ve daha sık kullanmaktadır. Ancak anlamlı bir fark olmasa da bildikleri deyim sayısı atasözlerinin sayısından fazladır (146 deyim 479 kullanım sıklığı, 118 atasözü 1258 kullanım sıklığı). Öğrencilerin konuşma dilinde kullandığı kalıp sözler çarpıtılmış Türkçe kelimeler ve düzgün kullanılan İngilizce kelimeler ağırlıklıdır. Türkçeye verilen önem düşüktür. Öğrenciler yazı dilinde deyimleri sıklıkla kullanırken günlük konuşmalarında kalıp sözleri tercih etmektedir. Öğrencilerin yazı dili ve konuşma dili arasında fark tespit edilmiştir. Tartışma bölümünde araştırmadan elde edilen sonuçlar, ilgili araştırmalar kısmında kısaca bahsedilen benzer çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Öneriler kısmında ise yazarlara yayınevlerine ve araştırmacılara bazı tavsiyelerde bulunulmuştur.
Psikoterapide atasözleri ve deyimlerin kullanımı
Psikoterapilerde genelde Batı'nın, özelde Amerika'nın yerel (kendi kültürüne ait) psikolojisi olan anaakım psikoloji yaklaşımlarından esinlenen psikoterapi yöntem ve yaklaşımlarının kullanılıyor oluşu, farklı kültürel zemine sahip bireyler için, kimi zaman güvensizliklere, tereddütlere ve bazen de yanlış anlaşılmalara neden olmaktadır. Bu nedenle gerek psikoterapi hizmetinin daha geniş kitlelere ulaşması ve de terapi sürecinde danışanların daha etkin yararlanabilmesi için psikoterapi ve psikolojinin yerelleşmesi önemlidir. Bu çalışmada, psikolojinin ve psikoterapinin yerelleşmesi ihtiyacına dayalı olarak, atasözleri ve deyimlerin psikoterapide kullanımı incelenmiştir. Bu çerçevede çalışmanın amacı, psikoterapinin etkinliğini artırma ve nihai amaçlara ulaşma konusunda atasözleri ve deyimler kullanılabilir mi, bu konuda terapistlerin düşüncelerini anlamak olmuştur. Ayrıca danışan ile terapistin ortak dil kullanarak teröpatik bağlantıyı sağlama konusunda atasözleri ve deyimlerin etkisini öğrenmeyi amaçlamıştır. Bunların sonucu olarak da, atasözleri ve deyimlerin psikolojinin ve psikoterapinin yerelleşmesine katkısını incelemek amaçlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede katılımcılarla yarı yapılandırılmış sorular bağlamında görüşme gerçekleştirilerek kaydedilmiştir. Çalışmanın katılımcılarını, İstanbul'da yaşayan ve farklı alanlarda çalışan, farklı yaşlarda ve farklı cinsiyetten 10 psikoterapist oluşturmaktadır. Araştırma bulgularına göre, atasözleri ve deyimler psikoterapinin etkinliğini artırmak ve danışanın hayatta bir kişi olarak kendi tarzını belirlemesine katkı için kullanılabileceği belirlenmiştir. Terapötik ittifakın sağlanmasına katkı sağlayan atasözü ve deyimlerin, terapi sürecinin farklı bağlamlarında kullanılabileceği ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkarak, psikoterapinin ve psikolojinin yerelleşmesine yönelik olarak atasözü ve terapi ilişkisinin araştırılmaya devam etmesi ve atasözlerinin terapötik etkisinin araştırılması önerilmektedir.
Sultan Raev'in Topon eserinde söz varlığı
Söz varlığı, bir dilde bulunan atasözleri, deyimler, kalıp sözler, ikilemeler, terimler, yabancı sözcükleri kapsayan kelime hazinesidir. Bir dilin söz varlığı incelenirken yazar ve şairlerin eserlerinin söz varlığı önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Yaşadıkları toplumun dilini, dinini, kültürünü, toplumsal olaylarını bu eserlerde görmek mümkündür. Bu tez çalışmasında da Sultan Raev'in Topon eserinin söz varlığı tespit edilmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kırgız Türkleri başlığı altında Kırgız Tarihi, Kırgız Türkçesi ve Kırgız Edebiyatı hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde yazar Sultan Raev'in hayatı, edebi kişiliği, eserlerini içermektedir. Üçüncü bölümde söz varlığının içerdiği ögeler olan atasözleri, deyimler, ikilemeler, terimler, kalıp sözler ve yabancı sözcükler hakkında bilgiler verilmiştir. Son bölüm ve çalışmanın ana kısmı olan Topon eserinin söz varlığı tespit edilmiştir. Bu çalışma sayesinde yazar Sultan Raev'in Kırgız Türkçesinin hangi unsurlarını, ne kadar ve ne derece kullandığı tespit edilmiş ve Kırgız edebiyatına yapmış olduğu katkıyı ortaya çıkartmaya çalışılmıştır.
Yabancılara Türkçe öğretimine yönelik ders kitaplarının atasözleri ve deyimler açısından incelenmesi
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözvarlığı öğretimi büyük öneme sahiptir. Çünkü birey dili öğrenirken öncelikli olarak o dilin sözvarlığı ögeleriyle karşılaşmaktadır. Sözvarlığı; sözcükler, atasözleri, deyimler, kalıp sözler, kalıplaşmış sözler gibi birçok ögeyi barındırmaktadır. Sözvarlığının, dilin ait olduğu ulusun kültürünü de içinde bulundurması nedeniyle dil öğretiminde önemli bir yeri vardır. Yabancılara Türkçe öğretme amacıyla hazırlanan ders kitapları, içerisinde yer alan konular, temalar ve metinler sayesinde öğrenciye sözvarlığı ögelerini bir bütün içinde görme olanağı sağlamaktadır. Bu nedenle kitapların ve içindeki metinlerin dilin sözvarlığı ögelerini öğreniciye doğru bir şekilde sunması gerekmektedir. Bu çalışmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan Gazi Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe Ders Kitaplarında (A1-A2, B1-B2, C1) bulunan okuma ve dinleme metinlerini deyim ve atasözü kullanımı bağlamında incelemek amaçlanmıştır. Çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Her bir ders kitabında yer alan atasözleri ve deyimler, düzeylere göre sıklık ve yüzdelik bağlamında ele alınmış; ders kitaplarında en sık kullanılan deyim ve atasözleri saptanmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda temel düzeyde Gazi Türkçe ders kitabında %13,42 orta düzeyde %42,36 ileri düzeyde ise %44,21 deyim saptanmıştır. Atasözü olarak ise Gazi Türkçe ders kitabında ileri düzeyde 3 atasözü kullanılmıştır. İstanbul Türkçe ders kitabında temel düzeyde %9,42 orta düzeyde %24,59 ileri düzeyde ise %65,98 deyim saptanmıştır. Atasözü olarak ise İstanbul Türkçe ders kitabında sadece orta düzeyde 7 atasözü kullanılmıştır. Yedi İklim Türkçe ders kitabında temel düzeyde %13,34 orta düzeyde %48,91 ileri düzeyde ise %37,74 deyim saptanmıştır. Atasözü olarak ise temel düzeyde 8, orta düzeyde 10, ileri düzeyde ise 11 atasözü kullanılmıştır. Sonuç olarak en çok deyim ve atasözünün Yedi İklim ders kitabında kullanıldığı ve düzeyler arasında aşamalı bir artış görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar sözcükler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, sözvarlığı, deyim, atasözü, ders kitapları.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında geçen atasözü ile deyimlerin tespit ve sınıflandırılması
Atasözü ve deyimler, konuşucuya az sözle çok şey ifade etme imkânı sunmasının yanında, dilin kıvraklığını ve zenginliğini yansıtması bakımından dilin önemli unsurlarıdır. Bu unsurlar, çocuklara ölçünlü dili öğretmeyi ve onların dil becerilerini geliştirmeyi temel amaç edinen Türkçe dersleri sayesinde kazandırılmaya çalışılmaktadır. Bu kapsamda öğrencilerin atasözü ve deyimlerle en sık karşılaştıkları ders materyalleri Türkçe ders kitaplarıdır. Bu çalışmanın amacı, 2021- 2022 ile 2022- 2023 eğitim ve öğretim yıllarında Talim ve Terbiye Kurulu tarafından MEB'e bağlı okullarda okutulmasına onay verilen Anıttepe, Ata, Ekoyay, MEB ve Özgün Yayınlarınca hazırlanan 9 adet; 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerde ve okuma metinlerinde yer alan atasözü ve deyimlerin varlığını tespit edip söz konusu unsurları çeşitli başlıklarda sınıflandırmaktır. Araştırma nitel araştırma biçiminde yapılmış, veriler doküman analizi yöntemiyle elde edilmiştir. Çalışma sonucunda 5. sınıflar kitabında 150; 6. sınıflar kitaplarında 660; 7. sınıflar kitaplarında 453 ve 8. sınıflar kitabında ise 183 olmak üzere toplamda 1446 deyime ve 5. sınıflar kitabında: 24; 6. sınıflar kitaplarında 69; 7. sınıflar kitaplarında 25 ve 8. sınıflar kitabında 7 olmak üzere toplamda 125 atasözüne ulaşılmıştır. Deyimler "duygu, durum, öğüt ve diğer" başlıkları altında sınıflandırılarak duygu kategorisinde 227, durum kategorisinde 614, öğüt kategorisinde 32 ve diğer kategorisinde 409 deyim olduğu görülmüştür. Konularına göre "erdemler, millî kültürümüz, birey ve toplum, hak ve özgürlükler, bilim, sağlık ve spor" başlıklarında sınıflandırılan atasözlerinde ise çoğunluğun erdemler başlığı altında yer aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca deyimler oluşum şekilleri bakımından ögelerine ayrılmış ve büyük bir bölümünün "nesne + fiil ve yer tamlayıcısı + fiil" bağlantısı biçiminde birleştiği saptanmıştır. Son olarak her bir sınıf düzeyinde, tarama sonucu elde edilen atasözü ve deyimlerden oluşan ve söz konusu unsurların hangi yayınevinin ders kitabında geçtiğinin belirtildiği bir sözlük hazırlanmıştır.
Tercüme-i Mezâminü'l-Emsâl (vr. 126-253) (İnceleme – metin)
Hâmid Efendi'nin Tercüme-i Mezâminü'l-Emsâl'i, Arap edebiyatının önde gelen müelliflerinden biri olan Meydânî'nin Mecmaʿu'l-Emsâl adlı eserini Türkçeye aktarmak için kaleme alınmış bir metindir. Eser, 19. yüzyıl içerisinde bu alanda yapılmış çalışmalar arasında ilk sıralarda gelir. Hâmid Efendi, Mecmaʿu'l-Emsâl'in içinde bulunan atasözlerini incelerken, atasözlerinde geçen kelimelerin lügat anlamlarını vermiş, gramer özelliklerine değinmiş, ayrıca açıklamalarını misallerle kuvvetlendirmiştir. Çalışmanın 1-125. Varaklar arası daha önce Ahmet Farac tarafından 2013 yılında yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır. Biz de 126-253. Varaklar arasını yüksek lisans tezi olarak hazırladık. Tezimizin ilk kısmında "Arap Edebiyatında Atasözleri, Hâmid Efendi ve Tercüme-i Mezâminü'l-Emsâl" hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Tercüme-i Mezâminü'l-Emsâl, transkribe edilerek Latin alfabesine aktarılmıştır. Tezimizin inceleme kısmında eserde yer alan atasözlerinin nerelerden geldiği ortaya çıkarılmaya çalışılmış, hemen akabinde ise eserdeki bütün atasözleri sıralanarak Türkçe tercümeleri yapılmıştır. Bu çalışmayla atasözü çalışmalarına kaynak oluşturma amacı güdülerek ele alınan metin etraflı bir şekilde incelemeye tabi tutulmuştur.
Meşbaşe İshak'ın "Bitmeyen Umutlar I-II, Taşdeğirmen, Sürülenler ve Hehesher" romanlarındaki Çerkez atasözlerinin incelenmesi
Dil, bir toplumun en değerli kültürel mirasıdır. Dilde kullanılan kelimeler, atasözleri ve deyimler o toplumun yaşam biçimini, tarihini ve kültürünü yansıtır. Bu nedenle dilin devamlılığını sağlamak, dildeki kullanımların yozlaşmasını engellemek, o toplumun kültürünü korumak demektir. Bu çalışmada ele alınan Çerkez atasözleri de Çerkez kültürünün devamlılığının sağlanması ve korunması amacıyla ele alınmış ve çalışmayla ataların kültürü gelecek nesle aktarılmak istenmiştir. Bu amaç doğrultusunda kültürel öğelere eserlerinde çokça rastladığımız Çerkez Edebiyatı'nın ünlü yazarı Meşbaşe İshak'ın eserleri kullanılan atasözleri açısından incelenmiştir.
Özbek Türkçesinde bitki adlarıyla kurulan Özbek atasözleri
Çalışmada, Özbek atasözlerinin yer aldığı kaynaklar taranarak bitki adlarının geçtiği atasözleri tespit edilmiştir. Tespit edilen atasözleri bitki türlerine göre tahıllar, baklagiller, meyveler, sebzeler, çiçekler, otlar, ağaçlar, endüstri bitkileri, çalılar ve genel bitkiler olarak tasnif edilip çeviri yazı harfleri ile yazılarak Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Bu çalışmada yer alan Özbek atasözlerinde birbirinden farklı seksen iki bitki adı geçmektedir. Araştırmada, atasözlerinde ifade edilen kavramlar kısaca açıklanmış, bitki adlarının atasözlerine kattığı anlamlar belirtilmiş, varsa atasözlerinin varyantları sıralanmış ve her bitki adının kaç atasözünde geçtiği ifade edilmiştir. Aynı zamanda, Özbek atasözlerinde yer alan bitki adları köken bilimi bakımından da incelenmiştir. Tezin son kısmında, Özbek atasözlerinde geçen bitki adlarının sözlüğüne yer verilmiştir. Neticede, Özbek atasözlerindeki bitki adlarının çoğunlukla metafor olarak kullanıldığı, aile, soy, arkadaşlık, komşuluk, vatan, cimrilik, değer gibi kavramları ifade ettiği ve köken bilimi bakımından atasözlerinde en çok Türkçe kökenli sözcüklerin yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Türkçe ve Almanca da anne ve baba kavramı içeren deyim ve atasözlerinin anlambilimsel ve kültürel analizi
Bu çalışmada Türk ve Alman toplumlarının atasözleri ve deyimleri karşılaştırmalı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışma "anne" ve "baba" kavramları içeren atasözleri ve deyimlerle sınırlandırılmıştır. Bunun nedeni bu kavramların toplumu oluşturan ailenin kurulmasında etkili rol oynaması ve dolayısıyla toplumu yansıttığı düşüncesidir. Bu kavramlar "kadın" ve "erkek" genelinde de incelenmiştir. Bütün bu kavramların her iki toplumda da nasıl yorumlandığı ele alınmıştır. Çalışma, dört bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde; dil, kültür hakkında bilgi verilip, dil ve kültür ilişkisi ele alınmıştır. İkinci bölümde, atasözü ve deyim tanımlamaları, bunların kullanımları, özellikleri ve bu kavramlara dair yapılan çalışmalar ele alınmıştır. Çalışmanın temelini oluşturan bölüm ise üçüncü ve dördüncü bölümlerdir. Üçüncü bölümde, Türk ve Alman atasözlerinden "anne" ve "baba" kavramlarını içeren atasözleri irdelenmiş, benzerlikler, yakınlıklar ve farklılıklar anlambilimsel ve kültürel açıdan ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde ise "anne" ve "baba" kavramlarını içeren Türkçe ve Almanca deyimler aynı bakış açısı ve yöntemle ele alınarak anlambilimsel ve kültürel açıdan karşılaştırılmıştır. Almanca atasözü ve deyimler için KFW Wander, Lutz Röhrich, Wolf Friederich'in sözlükleri ve Duden Redewendungen sözlüğü taranmış, Türkçe deyim ve atasözleri için ise Ömer Asım Aksoy, Ali Püsküllüoğlu, MetinYurtbaşı ve E. Kemal Eyüboğlu'nun sözlükleri taranmıştır. Elde edilen atasözü ve deyimler her iki kültürde de anlambilimsel ve kültürel açıdan değerlendirilmiştir. Sonuç olarak da bu kavramların her iki kültürde de benzer bir anlam ifade ettiği ve bu kavramları içeren atasözleri ve deyimlerin her iki dilde de benzerlik ve farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Hıfzî'nin Manzûme-i Durûb-ı Emsâl'i (İnceleme-metin)
Sözlü ürünler arasında bulunmakla birlikte yazılı ürünlerde de sıklıkla rastladığımız atasözleri kültür tarihi açısından oldukça kıymetlidir. Eski Türk edebiyatında mesel ve emsal şeklinde yer alan atasözleri bazı manzum metinlerde yer bulmakla birlikte toplu olarak bazı eserlerde de toplanmıştır. Araştırmamıza konu olarak seçtiğimiz Hıfzî'ye ait Manzûme-i Durûb-ı Emsâl bunlardan ilkidir. Bu çalışmada, TBMM Kütüphanesi Nadir Eserler bölümünde YZ 31/4 numarada Sikke-i Manzûme-i Durûb-ı Emsâl şeklinde kayıtlı olan eserin transkripsiyonlu metni ve incelemesi yer almaktadır. 1846 yılında basılan ve rika olarak yazılan bu eserde çeşitli atasözleri bir araya toplanmıştır. Eserin tanıtımına geçilmeden müellif hakkında bilgilere yer verilmiş ve edebiyatımızdaki durûb-ı emsâl örnekleri verilmiştir. Daha sonra eserin incelemesi yapılmış ve transkripsiyonlu metin eklenmiştir. Anahtar Kelimeler: Hıfzî, Durûb-ı Emsâl, İnceleme, Metin
Arap Dilinde ikilemeler ve öğretimi
Bu çalışma, Arap Dilinde kullanılan ikilemeleri farklı açılardan değerlendirmeyi ve dil öğretimindeki rolünü ve önemini vurgulamayı amaçlamaktadır.Çalışmanın giriş bölümünde ikilemelere ilişkin diğer araştırmacıların yaptıkları tanımlar belirtilmiş, bunların sonunda ikilemenin genel bir tanımı yapılmıştır. Ayrıca çalışmanın içeriğinden kısaca bahsedilmiştir.Çalışmanın birinci bölümünde ikilemeler; ses benzerliği, anlam ilişkisi ve kalıplaşma bakımından incelenerek ikilemenin özelliklerinden ve kullanım amaçlarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde ikilemeler örnekleriyle farklı açılardan sınıflandırılmıştır. Ayrıca Arapça ikilemelerin Türkçe ikilemelere göre daha az olmasının sebeplerine değinilmiş, ikilemeler Kuran-ı Kerim'de, atasözü ve deyimlerde gösterilerek örneklendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise ikilemelerin dil öğretimindeki öneminden ve çevirisinden bahsedilmiştir.Anahtar sözcükler: İkileme, ses benzerliği, dil öğretimi
İlköğetim 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında (MEB) yer alan İpek Yolu'nda Türkler ünitesinde atasözleri ve deyimlerin kullanılması
Bu araştırmanın amacı, İlköğretim 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabında Yer Alan İpek Yolu'nda Türkler Ünitesinin kazanımlarına uygun kullanılabilecek deyim ve atasözleri oluşturmaktadır.Bu araştırmada, betimsel model kullanılmıştır. İpek Yolu'nda Türkler ünitesinin konuları ortya çıkarılmış ve konulara uygun deyim ve atasözleri incelenmiştir. Araştırmanın birinci evreninde 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabşnda (MEB) yer alan 9 konu toplanmıştır. İkinci evreninde ise, 12 bin deyim ve 7 bin atasözü incelenmiştir. Daha sonra İpek Yolu'nda Türkler ünitesinde kullanılmak üzere 44 atasözü ve 30 deyim seçilmiştir.Bulgular sonucunda İpek Yolu'nda Türkler ünitesinde atasözleri ve deyimlerin kullanılması öğrencilere ünitenin kazandırması gereken hedef davranışları kazandırır. Atasözleri ve deyimlerin kullanılması öğrenciye yorum yapma imkanı tanır ve sınıf içi iletişimi geliştirir.
Deyim ve atasözlerinin yabancılara Türkçe öğretiminde kullanımı üzerine bir araştırma
Bu araştırmada gelişen dünyada önemi daha da artan yabancılara Türkçe öğretimi alanında dilin önemli anlatım olanaklarından kabul edilen ve o dili konuşan toplumun kültürel değerlerini yansıtan, kuşaklar arasında kültür aktarımı sağlayan deyim ve atasözlerinin öğretim sürecine niçin, nasıl, ne kadar yer alması gerektiğinin bir takım dayanak ve örneklerle açıklanması amaçlanmıştır.Bu bağlamda, insanların hangi nedenlerle yabancı dil öğrendikleri sorgulanmış; tarihsel süreçte ve günümüz şartlarında deyim ve atasözlerinden dil öğretiminde yararlanma zorunluluğu ortaya konulmuştur. Tarihsel süreçte yabancılara Türkçe öğretimi alanında yapılan çalışmalar; yabancı dil öğretiminin temel, genel ilkeleri; yabancı dil öğretim yöntem ve teknikleri; yabancı dil öğretiminde kullanılan görsel ve işitsel materyaller araştırmanın temel amacı doğrultusunda irdelenmiştir. Yine araştırmanın temel amacı doğrultusunda Avrupa Dil Gelişimi Dosyası'nın, Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığınca hazırlanan Türkiye Türkçesi Öğretim Programı'nın deyim ve atasözlerinin öğretimine yaklaşımı irdelenmiş; günümüzde yabancılara Türkçe öğretiminde yaygın olarak kullanılan ve örneklem olarak seçilen kitaplar deyim-atasözü varlığı, bunların öğretimine yaklaşımı bakımından değerlendirilmiştir.Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılabilecek deyim ve atasözlerinin belirlenmesinde bir ölçüt oluşturması bakımından örneklem olarak seçilen 6, 7, 8. sınıf Türkçe ders ve çalışma kitapları da atasözleri ve deyim varlığı açısından değerlendirilmiş; elde edilen bulgular yabancılara Türkçe öğretimi alanına aktarılmıştır.Yapılan çalışmalar sonucunda yabancılara Türkçe öğretiminde atasözü ve deyimlerin kültür aktarımının sağlıklı yapılabilmesi bakımından da öğretim sürecine mutlaka alınması gerektiği kanıtlanmış; bazı örnek uygulamalarla da bu alanda çalışanlara araştırmanın kaynak olması sağlanmıştır.ANAHTAR KELİMELER: Yabancılara Türkçe Öğretimi, Yabancı Dil Öğretimi, Atasözleri, Deyimler, Avrupa Dil Gelişimi Dosyası, Kültür Aktarımı
Safahat'ta özlü sözler
Bu çalışmamızda XX. yüzyıl başlarında, şiirleriyle Türk edebiyatında önemli bir yer edinen Mehmet Âkif Ersoy'un Safahat adlı şiir kitabından seçtiğimiz atasözü gibi kısa ve özlü anlatıma sahip metinleri kaynak, muhtevâ âhenk ve fonksiyon bakımından değerlendirdik. Çalışmamızda büyük oranda klasik şiir inceleme metotlarını kullandık. Ancak metinlerin bir kısmını bağlamından kopardığımız için kimi zaman bu metotların dışına taşmak durumunda kaldık. Bu durumlarda ise atasözleri ve deyim gibi kısa, kalıp ifâdeleri değerlendiren tahlil metotlarına başvurduk.Çalışmamızın temel amacı, sanatçının şiir söyleme gücünün ve Türk edebiyatındaki rolünün anlaşılmasına hizmet etmektir. Bu çalışma sonunda Mehmet Âkif'in bazı mısra ve beyitlerinin klasik edebiyatımızda îcâz olarak isimlendirilen ?az sözle çok şey söyleme? niteliğine sahip olduğunu tespit ettik. Bu mısra ve beyitlerin tıpkı atasözleri gibi bilgece oluşturulduğunu, halk arasında yüzyıllarca yaşayabilecek özelliklere sahip olduğunu gördük. Ayrıca Safahat'ın, kuralları kendi içinde saklı bulunan daha önce Türk edebiyatında bir benzerinin görülmediği âdeta yeni bir tür olduğu kanâatine vardık.
Sosyal psikolojik açıdan toplumsal cinsiyet ve atasözleri: Erkek egemen cinsiyetçiliğin Türk atasözlerine yansıması
Kültür, bir toplumun tarihsel süreç içerisinde meydana getirdiği ve nesilden nesile taşıdığı miras, maddi ve manevi özelliklerin tümüdür. Kültür, bir toplumun kimlik ve kimlik kodlarını oluşturur, onu öteki toplumlardan farklı kılar. Kültür, bir toplumun yaşam biçimi ve düşüncelerini yansıtma ve anlatma biçimidir. Kültür kavramına, toplumsal cinsiyet rolleri açısından bakıldığında ise, birçok karşılıklı belirlemeler söz konusudur. Toplumsal cinsiyet kalıpları kültürü etkilerken kültür de bahsedilen kalıpların kişilerarası ve nesiller arası aktarımında rol oynar. Bu noktada dilin kültür üzerinde tanımlayıcı ve taşıyıcı bir etkisi vardır diyebiliriz. Ve bunu yaparken de sözlü kültür geleneği olan birçok anlatım biçimini kullanmaktadır. Burada söz konusu olan anlatım biçimi ise atasözleridir. Atasözleri kültürü taşıması ve toplumun hayata bakış açısını yansıtması bakımından önemlidir. Bu çalışmanın amacı, atasözleri doğrultusunda Türk kültüründe kadın ve erkeğin rollerini ve toplumun bu rollerden beklentilerini açığa kavuşturmaktır. Çalışmada "kız, oğul/oğlan, kadın, erkek, ana, baba, kaynana, gelin, elti, dul, avrat " kavramlarının yer aldığı atasözleri ele alınacak, söz konusu kavramlar toplumsal cinsiyet bağlamında irdelenecektir. Anahtar Kelimeler: Atasözü, kadın, erkek, kültür, toplumsal cinsiyet.