Text
155 theses under this subject heading
Ortaokul 7. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin çocuk edebiyatı bağlamında incelenmesi
Çocuklar için edebiyat eğitimi, çocukların psikolojik, duygusal ve fikrî gelişmeleri için büyük önem taşımaktadır. Bundan dolayı çocuk edebiyatı, çocukların hem edebî bir zevk almasını sağlayabilmeli, hem de onlara kişisel gelişim bakımından katkılar sunabilmelidir. Çalışmamızın amacı, ortaokul yedinci sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin çocuk edebiyatı bağlamında incelenmesidir. Bu hedef doğrultusunda, ele alınan yedinci sınıf ders kitabında yer alan metinler, içerik, resim, anlatım, kelimeler, yazım ve noktalama açısından incelenmiştir. Kitapta yer alan otuz yedi metin çocuk edebiyatı bağlamında ele alınmıştır. Kitaptaki metinlerin genel anlamda içerik, duygu-düşünce-hayal bakımından başarılı oldukları ve çocuk edebiyatına uygun olduğu tespit edilmiştir. Fakat kitaptaki metinlerde belli bazı türlere daha çok yer verildiği görülmüştür. Ayrıca metinlerden bir kısmının; resim ve içerik uyumu, bilinmeyen kelimelerin çokluğu gibi noktalar açısından çocuk edebiyatı yönüyle öğrencilere uygun olmadığı ve çocuklara fazla bir katkı sağlayamayacağı sonucuna varılmıştır. Anahtar Sözcükler: Türkçe ders kitabı, çocuk edebiyatı, metin, çocuk.
ÇETO: Çocuk Edebiyatı Tercüme Ofisi Dergisinin biçim ve içerik açısından incelenmesi
Bu araştırmada, ÇETO (Çocuk Edebiyatı Tercüme Ofisi) isimli derginin biçim ve içerik açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde çocuk edebiyatıyla ilgili kavramsal çerçeve bulunmaktadır. Araştırmanın ikinci bölümünde çalışmanın yöntemi, verilerin toplanması ve analizi hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümünde ise ÇETO dergisi hakkında bilgi verildikten sonra biçim özellikleri ve derginin içeriği ele alınmıştır. ÇETO dergisinin biçim olarak çocuk edebiyatı dergisi özelliklerine uygun olmadığı gözlemlenmiştir. Görsel yönden zengin olan derginin kapak görsellerinin çocukların seviyesine uygun olmadığı tespit edilmiştir. İçerik yönünden bakıldığında dergide şiir, masal, deneme, makale gibi çeşitli metin türlerine yer verildiği görülmüştür. Çocuk edebiyatı adını taşıyan dergideki eserler, biçim ve içerik olarak gençlere ve yetişkinlere yönelik ürünlerden oluşmaktadır. Bu yönüyle dergi çocuk dergisi olmaktan çok çocuk edebiyatı alanı ürünlerini içeren bir dergi olmuştur. Dergide yayımlanan çeviri türündeki eserler incelenerek bunların çocuk edebiyatına katkıları araştırılmıştır. Çevirilerde kullanılan dillerde İngilizce, Korece ve Fransızca gibi dillerin ağırlık kazandığı tespit edilmiştir. ÇETO dergisinin çeşitli konularda yazılmış metinleri; görsellerle tamamlayan, birçok edebî türü içinde barındıran bir dergi olduğu anlaşılmıştır. Araştırma sonucunda ÇETO dergisinin çocuk edebiyatı alanıyla ilgilenen yetişkinlere, eğitimcilere ve araştırmacılara yol gösterecek içerik bakımından zengin bir kaynak olduğu görülmüştür.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dil bilgisini destekleyici metin odaklı malzeme geliştirme (A1 düzeyi): Okuma beceresi örneği
Son yıllarda yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında pek çok araştırma ve geliştirme faaliyeti yapılmaktadır. Araştırmalar alanın eksiklerini veya aksayan yanlarını tespit edip bunları düzelterek katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Uygulamada alanı geliştirmek ve iyileştirmek için ise yabancı dil olarak Türkçe öğretimi için kullanılabilecek öğretim malzemeleri geliştirilmekte ve üretilmektedir. Bu malzemelerin bir kısmı derslerde kullanılmak üzere okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerilerini geliştirecek biçimde hazırlanan ders kitaplarından oluşurken bir kısmı da bu becerilerden herhangi birine yönelik hazırlanmış etkinliklerden oluşmaktadır. Dil öğretiminde dört becerinin desteklenmesinin yanında bunların daha etkili ve verimli kullanılması için öğrenilmesi gerekli olan dil bilgisinin desteklenmesi gerekmektedir. Günümüzdeki yaklaşım ve yöntemlerle dil bilgisi, eski yaklaşım ve yöntemlerdeki gibi dil öğretiminin merkezinde değildir. Bunun yerine sağlıklı bir iletişimin sağlanmasına yardımcı olacak bir konumda yer almaktadır. Bu yüzden hazırlanan malzemeler diğer becerilerle desteklenerek hazırlanmaya çalışılmaktadır. Alanda bu şekilde hazırlanan dil öğretim malzemelerinin oldukça az olduğu görülmektedir. Dil bilgisini okuma metinleri ile desteklenmesinin ise öğrenicinin kuralı görmesi, alımlaması ve üretime geçebilmesi için başarılı bir adım olacağı düşünülmektedir. Bu sebeple yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde A1 düzeyinde dil bilgisini destekleyici okuma malzemesi geliştirme çalışmasının gerekli olduğu düşünülmüştür.
İlkokul 2. sınıf Türkçe ders kitabının resim-metin ilişkisi açısından değerlendirilmesi
Resim-metin ilişkisine yönelik yurt dışında yapılan araştırmalar, resimlerin anlama üzerindeki etkisi ve resimlerin işlevleri esas alınarak taksonomi oluşturma üzerinde yoğunlaşmıştır. Yurt içinde yapılan araştırmalarda ise doğrudan resim-metin ilişkisi araştırmaları yerine, ders kitabı incelemelerinde, resimlerin metinler ile uyumu inceleme basamaklarından biri olarak ele alınmıştır. Bununla birlikte ilkokul düzeyindeki Türkçe ders kitaplarında ilgili konunun sınırlı alan yazına sahip olduğu görülmüştür. Bu araştırma, ilkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabındaki resimlemelerin metinlerle ilişkisini tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın inceleme nesnesi, Doku Yayınevi'ne ait 2. sınıf Türkçe ders kitabıdır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi 2. sınıf Türkçe ders kitabındaki hedef metinlere ait resimlemeler (16 metin, 36 resim) çalışma kapsamına alınmış, fotoğraf vb. illüstratif ögeler ve serbest okuma metinlerine ait resimlemeler kapsam dışında bırakılmıştır. Alan yazın taramasının ardından oluşturulan "Resim-Metin İlişkisi Kategori Listesi" uzman görüşüne sunulmuş, dönütler doğrultusunda on maddelik bir liste oluşturulmuştur. Verilerin analizinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. "Resim-Metin İlişkisi Kategori Listesi" çerçevesinde değerlendirilen resim ve metinler nitel olarak, yer yer Türkçe ders kitabından doğrudan alıntılar yapılarak düz yazı biçiminde rapor edilmiştir. Sonuç olarak; tüm resim ve metinlerin yerleştirilmesinde zemin-fon ilişkisine dikkat edildiği, resimlerin metnin içeriği ile kısmen paralel olarak konumlandırıldığı, resimlerin metinlerin başlıklarını desteklediği, resimlerin öğrencilerin metni tahmin etmesine imkân sağladığı, resimlerdeki figürlerin metnin bağlamındaki duygularla örtüşmede yeterli olmadığı, resimlerin metinlerde yer alan kavramlara yüksek oranda gönderme yaptığı, resimlerin verilmek istenen iletileri desteklediği, öyküleyici ve bilgilendirici türdeki metinlere ait resimlerin ana fikri desteklediği ve şiir türündeki metinlere ait resimlerin ise ana duyguyu desteklemekte yeterli olmadığı tespit edilmiştir.
Karahanlı Türkçesi metinlerinde giyim kuşam adları
Bu tez çalışması, "Karahanlı Türkçesinde Giyim Kuşam Adları"nı içermektedir. Giyim bütün insanlık için tarih boyunca daima önemli bir konu olmuştur. Her toplum, giyim kuşamda daha güzeli ve daha yakışanı geliştirebilmek için çalışmıştır. Türk toplumu da tarih boyunca giyim kuşam konusuna çok önem vermiştir. Pazırık halısı ve Altın Elbiseli Adam heykeli, dikkate alındığında Türklerin giyim kuşam konusunda çok eski çağlardan beri etkili olduğu anlaşılmaktadır. İlk yazılı metinlerimiz olan Köktürk Yazıtları'ndan itibaren Türklerin giyim kuşamda nasıl gelişmeler yaşadığı takip edilebilmektedir. Türklerin giyim kuşam konusundaki kültürünü, Karahanlılar döneminde de takip edebilmek mümkündür. O dönemde yazılan eserler, bu konuda bize çok yardımcı olmaktadır. Bu bakımdan giyim kuşam adlarını Karahanlı Türkçesinde incelemek büyük önem arz etmektedir. Bizim çalışmamızı farklı kılan en önemli unsur her sözcüğün yapısı ve anlamı ile ilgili olarak yabancı ve yerli bilim adamları tarafından kaleme alınan etimoloji sözlüklerinden tek tek araştırılmış, detaylı açıklamalar yapılmış ve karşılaştırılmış olmasıdır. Böylece diğer çalışmalardan farklı bir şekilde alana katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde konu, amaç, yöntem ve taranan metinler gibi genel konular üzerinde durulmuş ve Karahanlıların tarihi, Türkçesi, söz varlığınının önemi ve giyim kuşam hakkında kapsamlı bilgiler verilmiştir. Giyim kuşam adları ile ilgili tanımlar ve sınıflandırmalar yapılmıştır. Sınıflandırılarak incelenen giyim kuşam adları maddeler halinde ele alınmıştır. Giyim kuşam adlarının tanımları yapılıp köken ve etimolojileri hakkında detaylı bilgiler sunulmuş ve etimolojik sözlüklerden hareketle çağdaş lehçelerde ne şekillerde yaşadığı gösterilmeye çalışılmıştır. Tespit edilen giyim kuşam adlarıyla ilgili (temel anlam, metoforik vb.) örnekler verilmiştir. Giyim kuşam adlarına taranan metinlerde hangi anlamlar verildiği çalışmaya kaydedilip bu anlamlar arasında karşılaştırma yapılmıştır. Sonuç kısmında ise yapılan incelemelere dair bazı değerlendirmelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak ortaya Karahanlı Türkçesi Metinlerinde Giyim Kuşam Adları ile ilgili bir çalışma çıkmıştır. Anahtar kelimeler: Türkçe, Karahanlı Türkçesi, Giyim Kuşam adları.
Hamzanâme (6. Cilt 2. Kısım) İnceleme-Metin-Sözlük
14. yüzyıl şairi olan Ahmedî'nin kardeşi Hamzavî tarafından yazılan ve Hz. Hamza'nın cesaretini, dürüstlüğünü ve savaşçılığını anlatan Hamzanâme, Türkler arasında ilgiyle okunan ve meddahlar tarafından anlatılan destansı halk hikâyeleridir. Hz. Muhammet'in amcası olan Hz. Hamza'nın, İslamiyetin ilk yıllarında Müslümanlığın yayılması hususunda gösterdiği çaba ve kahramanlıklar Hamzanâme'nin konusunu teşkil etmektedir. Eski Anadolu Türkçesinin dil özelliklerini iyi bir biçimde yansıtan Hamzanâme'nin bilinen yetmiş iki cildi vardır. Biz, yapmış olduğumuz çalışmada Hamzanâme'nin altıncı cildinin ikinci kısmını ele aldık. Öncelikle metnin transkripsiyonlu çevirisini yaptık. Ardından metnin özetini hazırladık. Daha sonra metnin tüm söz varlığını yansıtan kapsamlı bir sözlük oluşturduk. Anahtar Kelimeler: Hamzanâme, Hamzavî, 14. yüzyıl, Eski Anadolu Türkçesi.
6. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin değerler eğitimi açısından incelenmesi ve öğretmen görüşleri bağlamında değerlendirilmesi
Çalışmanın amacı, 6. sınıf Eksen Yayınları Türkçe ders kitabındaki metinleri değerler eğitimi açısından incelemek ve öğretmen görüşleri bağlamında değerlendirmektir. Nitel araştırma yöntemine göre düzenlenen bu çalışmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme ve doküman inceleme kullanılmıştır. Çalışmada doküman olarak 6. sınıf Eksen Yayınları Türkçe ders kitabı ele alınmıştır. Ayrıca öğretmenlerin değer algılarını öğrenmek ve değer aktarımında 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinler ile ilgili düşüncelerini belirlemek üzere yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, Türkçe öğretmenleriyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bunların sonucunda araştırmacı tarafından yapılan tespitler uzman görüşlerinin alınması ile sonuçlandırılmıştır. 6. sınıf Eksen Yayınları Türkçe ders kitabında bulunan 40 metinde toplam 247 değer cümlesi tespit edilmiştir. 26 değer cümlesi ile metinlerde en çok rastlanan değer sorumluluk değeridir. Metinlerde estetik duyguların geliştirilmesi ve alçakgönüllülük değerlerine ise hiç rastlanmamıştır. Değerlerin en fazla yer aldığı metin türü 116 değerle hikâye edici metinler, en az yer aldığı metin türü ise 46 değerle şiir türünde metinler olmuştur. Bilgilendirici ve hikâye edici metinlerde en fazla sorumluluk değerine, şiirlerde ise en fazla vatanseverlik değerine rastlanılmıştır. Öğretmen görüşleri incelendiğinde değerler eğitimi kavramıyla ilgili öğretmenlerin en sık bahsettiği değerler hoşgörü, sevgi ve yardımseverlik olmuştur. Öğretmenler, olumsuz olarak: değerlerin eğitim boyutuyla sınırlandırılması, değerler eğitimine gerekli önemin verilmemesi ve sistemden kaynaklanan sorunlar nedeniyle değerlerin geri plânda kalması görüşlerini belirtmişlerdir. Öğretmenlerin metinlerde en çok yer verilmesini istedikleri değerin saygı değeri olduğu görülmektedir. Görüşmeler sonucunda değerlerin ders kitaplarındaki metinler aracılığıyla verilmesi gerektiği ayrıca değerleri aktarırken canlandırma, soru-cevap ve tartışma gibi yöntem ve tekniklerin kullanılmasının yararlı olacağı sonuçlarına ulaşılmıştır.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki görsellerin öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre metin-görsel uyumu açısından incelenmesi
Türkçe dersleri metin odaklı işlenir ve metnin içeriği kadar metni resmetmede kullanılan görseller de önemlidir. Çünkü bu görseller metnin içeriği hakkında ön bilgi oluşturmakta ve metnin daha iyi anlaşılmasını sağlamaktadır. Görseller öğrenciyi metni okumaya yönlendirmede de oldukça önemlidir. Türkçe ders kazanımlarından olan "Görsellerden hareketle metni yorumlar.", "Görsellerden ve başlıktan hareketle metnin konusunu tahmin eder.", "Görsellerle sunulan bilgileri, olayları, düşünceleri yorumlar ve değerlendirir." kazanımları görsellerin metin için ayrılmaz bir parçasını yapmaktadır. Buradan hareketle bu çalışmanın amacı Türkçe ders kitaplarındaki görsellerin metnin içeriğini yansıtmadaki yeterliğini ortaya koymaktır. Araştırmada 2018 yılında yayımlanan 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki zorunlu temalardaki metinlerin metin-görsel uyumu incelenmiştir. Bu araştırmada doküman incelemesi yapılmış olup araştırma nitel bir araştırmadır. Araştırma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde her sınıf düzeyinde 10 öğrenci ile zorunlu temalardaki metinler, metin – görsel uyumu açısından incelenmiştir. İkici bölümde ise Van ilinde görev yapmakta olan 10 Türkçe öğretmeni zorunlu temalardaki metinleri metin-görsel uyumu açısında incelemişlerdir. Öğretmenlerin ve öğrencilerin görüşlerinden hareketle varılan sonuçtan dört Türkçe ders kitabında yer alan zorunlu temalardaki okuma metinlerinde kullanılan görsellerin metinlerin içeriğini yansıtmada yetersiz kaldıkları tespit edilmiştir. Görsellerin çoğunluğunun metnin konusu hakkında ön bilgi oluşturmada, ana fikrini/duygusunu iletmede, öğrencilerde estetik duyarlılık ve metinlere karşı okuma isteği uyandırmada yeterli olmadıkları tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler:Türkçe ders kitabı, görsel, metin, metin-görsel uyumu
Berîre hadisinin değerlendirilmesi
Bu çalışmada Berîre'nin boşanma mevzusunu içeren ve Kütüb-i Sitte'de bulunan yirmi hadis, sened ve metin açısından birinci bölümde değerlendirilmeye tâbi tutulmuştur. Bütün hadislerin isnad zincirleri tablo şeklinde gösterilip metin bölümleri de eklenmiştir. İkinci bölümde bu hadisin içerdiği hüküm bağlamında sünnetin bağlayıcılığı, sünnet tasnifi ve hadisin şarihler tarafından açıklanan yönleri işlenmiştir. Aynı zamanda bu hadisin Fıkıh İlmi'ne katkısı ele alınmıştır. Efendisiyle dokuz yıllık mükâtebe sözleşmesini imzalayarak, özgürlük yoluna adım atan ilk câriye Berîre'dir. Sözleşme bedeli tek bir defada Hz. Âişe tarafından ödenmiştir. Özgürlüğüne kavuşunca daha önce efendisi tarafından evlendirildiği eşi Muğis'ten ayrılıp ayrılmamak hususunda muhayyer bırakılmıştır. Berîre'nin eşi Muğis ise ondan ayrılmak istememiştir. Ayrılmayı tercih eden Berîre'ye çok muhabbeti olan eşi Muğis bir daha onunla beraber olmak için Hz. Peygamber'e müracaat etmiştir. Hz. Peygamber (sav) "keşke eşine geri dönsen" ifadeleriyle Berîre'nin eşine geri dönmesini istemiştir, fakat Berîre bunun bir emir olup olmadığını öğrenmek istemiştir. Hz. Peygamber (sav) de emretmediğini, sadece bir aracı olduğunu belirtmiştir. Bunun bir emir olmadığını öğrenen Berîre eşine geri dönmemiştir. Çalışmamızda Berîre ile ilgili başka konular hakkındaki rivâyetler "Berîre'nin Hayatı" başlığı altında ele alınmştır. Burada sadece yukarıda bahsi geçen rivâyetin isnad ve metin tahlili yapılmıştır. Özellikle rivâyetin sünnetin bağlayıcılığı yönü üzerinde durulmuştur.
7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından incelenmesi
Bu araştırmada; MEB'e bağlı ortaokullarda okutulmakta olan 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın alt problemlerini; "Görsel Öğenin Metinle Bütünlük Oluşturması", "Görsel Öğe ve İçeriğin Öğrenci Düzeyine Uygunluğu", "Konu Başlığı-Görsel Öğeler Uyumu", "Metin Ana Fikri-Görsel Öğeler Uyumu" ve "Metindeki Görsel Çeşitlilik" oluşturmaktadır. 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders kitabının görsel-metin ilişkisi açısından incelenmesini amaçlayan metin incelenmesine dayalı doküman incelemesidir Bu araştırma da nicel araştırma yöntemine uygun olarak da kullanılan doküman analizi yapılmıştır. Araştırma sürecinde çalışmanın amacına yönelik mevcut çalışmalar incelenmiş, gerekli bilgiler not edilmiş ve bu bilgilerden yola çıkılarak değerlendirme işlemi yapılmıştır. Araştırma verileri, 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan ünitelerdeki tüm alt konu başlıkları değerlendirme ölçeğine yerleştirilmiştir. Ünite konuları ve alt başlıkları ölçekte yer alan "Evet", "Hayır", "Kısmen" derecelerinden oluşan tablolar aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma sonucunda 7. Sınıf sosyal bilgiler ders kitabının görsel açıdan çeşitlendirilebileceği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Eğitim, İçerik, Sosyal Bilgiler, Ders Kitabı, Görsel Elemanlar
Sosyal bilgiler ders kitaplarında görsel-metin ilişkisi
Sosyal Bilgiler dersi bireyin toplumsal hayata katılmasını kolaylaştıran çevresinde olan bitenin farkında olmasını sağlayan bir derstir. Bu dersle birlikte öğrencilerde milli bilinç oluşturulmaya, öğrencilere demokrasi kavramı anlatılmaya çalışılır. Bunun yanında ülkemizin coğrafi, tarihi ve kültürel özelliklerinin öğrencilere kavratılması hedeflenir. Yerel, ulusal ve uluslar arası düzeyde ticaret, sosyal ve kültürel faaliyetlerle birlikte sevgi, barış kardeşlik gibi bazı kavramlar benimsetilmeye çalışılır. Ders kitapları ise temel bilgi kaynağı olması ve derste hangi konuların işleneceğini göstermesi açısından eğitimde önemli araç gereçler arasında yerini almıştır. Sosyal Bilgiler dersi için de ders kitapları öğrencinin ilgisini çekmesi ve konunun kolay kavranması için oldukça önemli bir araç gereçtir. Bu araştırmanın amacı 2018-2019 eğitim öğretim yılında kullanılan Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki görsel-metin ilişkisinin incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi şeklinde gerçekleştirilen araştırmada 4, 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları incelenmiştir. Araştırma boyunca ilgili literatür incelenmiş ve gerekli notlar alınmış buradan yola çıkarak doküman incelemesi yapılmıştır. Veriler niceleştirilerek tablolar halinde getirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmada kitaplarda yer alan görsellerin tasarım ilkelerine uygunluğu, görsellerin metin başlığı ve metin ile uyumu incelenmiştir. Araştırma sonucunda kitaplarda yer alan görsellerin daha kaliteli olması gerektiği ve öğrenciyi daha çok düşünmeye sevk edecek görseller kullanılması gerektiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler; Sosyal Bilgiler Ders Kitabı, Görsel-Metin ilişkisi, Ortaokul
Ortaokul 5,6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yeralan haber metinlerinin değerlendirilmesi
Günümüzde kullanımı hızla artan haberleşme araçlarındaki bilgiler toplumu yönlendirmekte, gündemi biçimlendirmektedir. En çok da eleştirel düşünme becerisi daha yeni gelişmekte olan çocuklar, bu haberleşme araçlarından çok fazla etkilenmekte ve kolay bir biçimde yönlendirilebilmektedir. Haberleşme araçlarının toplumu yönlendirmedeki gücünün anlaşılmasıyla bu gücün olumsuz kullanımından kaynaklanabilecek durumları azaltmak ve haberleşme araçlarının kötüye kullanılmasına engel olmak için tüm eğitim dünyasında medya okuryazarlığı önem kazanmıştır. Bu araştırmanın amacı, Türkçe derslerinde yaygın olarak kullanılan haber metinlerinin neler olduğunu, bu metinlerin Türkçe ders programıyla nasıl ilişkilendirildiğini ve ortaokul 5, 6,7 ve 8. sınıf Türkçe ders ve çalışma kitaplarındaki haber metinlerinin sayısını ve dağılımını belirlemektir. Araştırma kapsamında ortaokul 5, 6,7 ve 8. sınıf düzeyinde her sınıf için Millî Eğitim Bakanlığı tarafından önerilen farklı yayınevlerine ait üç adet ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı incelenmiştir. Ayrıca öğrenci kitaplarında olmayan ama öğretmen kılavuz kitaplarında yer bulan dinleme becerisine yönelik haber metinlerine de ulaşılmıştır. Buna ek olarak araştırmada her sınıf kademesinde MEB Yayınevi en sık kullanılan kaynak olduğu için incelenmiş; diğer yayınevlerinin seçimindeyse MEB tarafından IV önerilmesine ve olabildiğince farklı yayınevlerine ait kaynakları tarayabilmek, geniş bir örnekleme ulaşmak amacıyla aynı yayınevinin farklı sınıf kademelerinde de kullanılmamasına dikkat edilmiştir. Haber metinlerini en çok kullanan ders kitapları tespit edilmiş ve bu haber metinlerinin kullanıldığı temalar tasnif edilmiş, hangi becerileri geliştirmek amacıyla haber metinlerinin kullanıldığı incelenmiştir. Ayrıca medya bilgisinin doğruluğu konusunda medya okuryazarlığı programları arasında "bilgiye ulaşma, birinci elden ve ikinci elden kanıtların ayrımı, olguyu görüşten ayırt etme, bakış açısını fark etme ve kalıp yargıyı fark etme" gibi becerilere yönelik etkinlik sayılarına bakılmıştır. Sonuç olarak en çok haber metinlerine yer veren yayınevinin MEB' in kaynakları olduğu, haber metinlerinin ders başlarında ilgiyi çekmek için konuşma becerisine yönelik, genellikle çevre ve teknoloji ile ilgili temalarda kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu araştırma sonucunda elde edilen bulgular haber bilgisinin gerçekliği konusunun öğretimine ve eleştirel düşünme becerisine yönelik olarak kullanımına gereken önem verilmediği şeklinde yorumlanabilir. Bu bulgular sayesinde gerek eleştirel okuma alanında gerekse Türkçe öğretimi özelinde medya okuryazarlığına dair ve gelecekte yapılabilecek incelemeler için öneriler verilmiştir.
Hamza-nâme 71. cilt (Dil incelemesi-metin-gramatikal dizin)
Hamza-nâmeler, XIV. yüzyılda Hamzavî tarafından kaleme alınmış, Anadolu'da varlığını hissettirmeye başlayan Türk nesrinin ilk örneklerinden biridir. Hazret-i Hamza'nın merkez alınarak kendisi ve çevresi etrafında şekillenen olayları anlatan bu eserler, gaza temasından dolayı içeriğinde birçok dinî motife sahiptir. Okuyucu kitlesine yiğitlik, cesaret, güç, adalet duygularını aşılamayı hedefleyen bu yapıt, Türkler arasında oldukça itibar görmüştür. Gerek söz varlığı gerek dil özellikleri açısından Eski Anadolu Türkçesi özellikleri barındıran Hamza-nâmeler, 72 ciltten oluşmaktadır. Eski Anadolu Türkçesi özellikleri göstermesinden dolayı Hamza-nâme'nin 71. cildi tarafımızca çalışma konusu olarak seçilmiştir. Eski Anadolu Türkçesinin şimdiye kadar tespit edilen gramer özellikleri ve söz varlığı dışında bu döneme ait yenilik veya özelliklerin olup olmadığının saptanması, çalışmanın amacı olarak belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Nadir Eserler Kütüphanesinde 2496 numara ile kayıtlı olan nüsha incelenmiş ve inceleme neticesinde elde edilen veriler bilim dünyasına kazandırılmıştır. Araştırma giriş, kavramsal çerçeve, bulgular-yorumlar ve sonuç bölümleri olmak üzere dört temel bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Hamza-nâmeler ve Hamza-nâme'nin 71. cildinin içeriği hakkında genel bilgiler verilmiştir. Çalışmanın amacı, önemi ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde Hamza-nâmeler, Hamzavî ve Hamza-nâme'nin 71. cildinin örgensel yapısı "biçim" metnin ifade ettiği özellikler "içerik" üzerinde verilmiştir. Üçüncü bölüm çalışmanın inceleme, metin ve dizin kısımlarının ele alındığı bulgular-yorumlar bölümüdür. İnceleme kısmında gramer özellikleri ele alınmış, yazım biçimleri, fonetik ve morfolojik özellikler ile kelime türleri detaylı bir şekilde işlenmiştir. Metin kısmında yazma eser, Eski Anadolu Türkçesi döneminin dil özelliklerine uygun bir şekilde transkripsiyonlu olarak yazıya aktarılmıştır. Dizin bölümünde gramatikal dizin ve özel isimler dizinleri gösterilmiştir. Son bölüm olan sonuç kısmında ise çalışmada dikkat çeken özellikler ile orijinallik taşıyan bilgiler verilmiştir.
Teaching collocations through data-driven learning: Comparison of two approaches
The present study aimed to investigate the effects of two data-driven collocation learning approaches (Corpus Consultancy and Practice on English-Turkish Parallel Texts) on participants' receptive and productive collocational knowledge of form, use and meaning. The study employed a quantitative research design; the data were collected through a vocabulary size test, a vocabulary knowledge scale, and a receptive and productive knowledge tests with a total number of 43 participants (N 14 in the Web-based group, N 16 in the Parallel Texts Group, and N 13 in the Control group). The Corpus Group received training on using a corpus to find and induce the meaning of the target collocations (10 adjective-noun and 10 verb-noun) through the COCA corpus. On the other hand, the Parallel Texts Group studied a small corpus consisting of English extracts containing target collocations taken from COCA corpus side by side with their L1 translations. The Control group, however, was expected to find the meanings of the collocations by resorting online dictionaries. The perceptions of the participants on both experimental approaches were also elicited via a structured survey consisting of open-ended questions. The results showed that The Corpus Group outperformed the Control Group both in both receptive and productive tests, while the Parallel Texts Group's scores remained to be in between in most cases. The participants in the Corpus Group and the Parallel Texts Group shared their perceived benefits and drawbacks of the approaches.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin seçimi: Yeni Hitit B1 düzeyi
Bu tez çalışmasında amaç, yabancılara Türkçe öğretimi amaçlı kullanılan Yeni Hitit 2'nin okuma becerilerine ilişkin bölümlerini değerlendirmektir. İlk olarak bu değerlendirmeyi yapmak adına, "okuma ünitelerini/etkinliklerini değerlendirmeye yönelik kontrol listesi" hazırlanmıştır. Bu bağlamda Yeni Hitit 2'nin okuma becerileri ile ilgili bölümleri, hazırlanan kontrol listesindeki maddeler, ilgili bölüme yönelik yapılan gözlemler ve elde edilen sayısal girdiler üzerinden incelenmiştir. Bu incelemede ulaşılan sonuçlar göstermektedir ki, Yeni Hitit 2' de en çok diyalog yer alırken diğer metin türleri yeterince yer almamaktadır. Metinlerin konuları gerçek yaşamdaki durumlara kısmen uygundur. Hedef grup açısından metinler okunabilirdir. İçerik ve sunuluş biçimleri açısından metinlerin geliştirilmesinin gerekliliği düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi, Metin Türleri, Avrupa Ortak Başvuru Metni
A comparative study on the paratextual elements in the translations of Edgar Allan Poe's short story compilations
As a common value belonging to humanity, cultural heritage is obtained by local attainments and literature paves the way for individuals to share them, to exchange information, in brief, to interact universally. Therefore, literary texts are formed by both authors' personal experiences in their own worlds and readers' interpretation. Because interpretation or hermeneutics is subjective and multivariate, a literary text is rewritten each time it is read by different readers although authors and readers are of the same culture and language. Literary translation, on the other hand, may bear linguistic, cultural and spatial differences if not temporal. This might bring distinctive challenges since these differences make comprehension troublesome. In such cases translators as the primary reader of the source text can come up with paratextual solutions. In this study, the two Turkish translations of the collected short fiction of Edgar Allan Poe, one of the well-known poets and short story writers of American literature, are examined comparatively in terms of the paratextual elements, especially annotations used by their two different translators. Stories with the highest number of notes are evaluated to shed light on the translator's decisions and the possible reasons or results of them. Translations are evaluated within the context of Lawrence Venuti's foreignization and domestication strategies and Gerard Genette's paratext concept. It is thought to have come across not only the presence of publishing houses but also the translator's voice and identity in the paratextual elements of the target texts.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin değiştirim teknikleriyle öykülerin yeniden oluşturulması
Yabancı dil öğretiminde özgün metin kullanımı Türkiye'de son dönemlerde üzerinde durulan önemli bir konudur. Ancak özgün metinlerin çeşitliliğinden yararlanmak öğrenilen dilde belirli bir bilgi düzeyini gerektirdiğinden başlangıç ve orta düzeydeki öğrenciler için özgün metinlerle çalışmak kolay olmamaktadır. Bu açıdan başlangıç ve orta düzeydeki öğrencilere sunulmak amacıyla ders içinde kullanıma uygun özgün yazınsal metinler olan öykülerin belirli yöntemler ve ölçütler çerçevesinde değiştirilerek yabancı dil öğretiminde kullanıma sunulması uygun görünmektedir. Bu ilkelerden hareketle uyarlanan metin değiştirim yöntem, ölçüt ve aşamalarıyla, belirlenen altı öyküde A1, A2 ve B1 düzeylerine yönelik değiştirim işlemi uygulanmıştır. Bu işlemler için Avrupa Dil Portfolyosu'ndaki betimleyiciler doğrultusunda şekillendirilen Yeni Hitit kitabındaki söz varlığı ve dilbilgisi yapıları temel alınmıştır. Sözlüksel değiştirim için kitaptaki söz varlığının yanı sıra Ulusal Türkçe Derlemi ve Yazılı Türkçenin Kelime Sıklığı Sözlüğü'ne başvurulmuştur. Çözümleme, dönüştürme ve yeniden oluşturma aşamaları sonrasında elde edilen metinlerin seslem sayısı, sözcük sayısı, tümce sayısı gibi dilsel özellikleri ortaya konarak bu veriler üzerinden okunabilirlik değerleri elde edilmiştir. Okunabilirlik formülleriyle ulaşılan nicel veriler, değiştirilen metinlerin dil yeterliliklerini ölçmek için hazırlanan bir sormacayla desteklenmiştir. Sözlüksel, biçimbilimsel ve sözdizimsel uygunluk olmak üzere dil; bağdaşıklık, tutarlılık, akıcılık ve konu alt başlıklarında metin ve son olarak oluşturulan sözlükçe başlıklarında yeterliliğin belirlenmeye çalışıldığı sormacayla uzman görüşü alınmıştır. Sonuçlar, uyarlanan değiştirim aşamaları ve yöntemlerinin genel anlamda uygulanabilir olduğunu göstermiştir.
Runik metinlerde belirteç işlevli bağımlı cümleler
Bu tez çalışmasında, Eski Türkçe runik metinlerde tespit edilen belirteç işlevli bağımlı cümleler dilbilimsel ve dilbilgisel yöntemlerle incelenmiştir. İlk olarak runik metinlerdeki belirteç işlevli bağımlı cümle yapılarının üst - temel cümleye bağlanma yolları ele alınmıştır. Biçimbilgisel bağlanma yollarıyla sağlanan belirteç cümleleri, basit ve karmaşık yapılı eklerden oluşmaktadır. Biçim-sözdizimsel bağlanmada, üç temel yolla üst cümleye bağlanma tespit edilmiştir. Ortaç temelli, isim + ilgeç temelli ve bitimli altasıralama metotları biçim-sözdizimsel bağlanmayı işaretleyen dilbilgisel ve anlamsal kodlardır. Belirteç işlevli bağımlı cümlelerin kendi içerisinde kiplik, görünüş ve zaman bildirmesi, temel cümle gibi değerlendirilmesini sağlamıştır. İkinci bölüm, belirteç cümlelerinin söz dizimi ile ilgilidir. Söz dizimsel inceleme, hem belirteç cümlelerinin ögelerini hem de üst - temel cümleye göre konumlanmayı ele alır. Belirteç cümlelerinin söz dizimi; özne, tümleç ve yüklem ögelerinin nasıl sıralandığını; üst ya da temel cümlenin önünde, içinde ve sonunda nasıl konumlandığını açıklar. İncelemenin son kısmında, anlambilimsel kodlar içeren kiplik anlatımların, belirteç cümlelerinde var olup olmadığı irdelenmiştir. Runik metinlerde, üst - temel cümlenin belirteç işlevini üstlenen yapıların, taşa veya kâğıda yazılı metinlerdeki görülme sıklığı, farklı coğrafi bölge, yüzyıl ve etnik kimlikteki durumları açıklanmıştır. Her bölümün sonunda edinilen sonuçlar, bölge yazıtları ekseninde tablolar ve grafiklerle gösterilmiş, böylece bilgilerin daha net yansıtılması hedeflenmiştir.
Türkçe öğretiminde kişiselleştirilmiş metin kullanımının öğrenci başarısına etkisi: Sıfatların öğretimi
Bu çalışmanın amacı, Türkçe öğretiminde kişiselleştirilmiş metin kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına etkisini tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda Türkçe öğretim programı dahilinde olan sıfatların öğretimi ele alınmış ve 2018-2019 yılında öğrenim gören altıncı sınıf seviyesinden 56 öğrenci ile çalışılmıştır. Çalışma grubu; deney grubu 28 kişi ve kontrol grubu 28 kişi olarak ikiye ayrılmaktadır. Araştırmada son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın tek bir bağımsız değişkeni bulunmakta olup; bu bağımsız değişken öğretimdir. Araştırmanın bağımlı değişkeni ise öğrencilerin akademik başarısıdır. Uygulamada araştırmacı tarafından uzman görüşleri alınarak hazırlanan sıfatlar konusuna uygun kısa bir metin kullanılmıştır. Deney grubunda kullanılan metin, öğrencilerden "Öğrenci Kişisel Bilgi Formu" ile toplanan bilgilere bağlı olarak kişiselleştirilmiştir. Sıfatlar konusu bu metin üzerinden işlenmiştir. Kontrol grubunda ise metin kişiselleştirilmeden doğrudan kullanılmıştır. Her iki grubun öğretim süreci tamamlandığında ise öğrencilere sıfatlar konusunda başarı testi yapılmıştır. Başarı oranları analize tabi tutulmuş ve karşılaştırılmıştır. Araştırma sonucunda, kişiselleştirilmiş metin kullanılan ve kişiselleştirilmemiş metin kullanılan gruplardaki öğrencilerin son test puanları arasında anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Kişiselleştirilmiş metin kullanılan gruptaki öğrencilerin akademik başarılarının yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın sonunda deney grubundan sekiz öğrenci davet edilerek uygulamaya yönelik görüşlerini almak amacıyla hazırlanan "Öğrenci Görüşme Formu" uygulanmıştır. Görüşme sonunda ise nitel veriler betimsel analiz yapılarak incelenmiştir. Bu nitel verilerin sonucunda, öğrencilerin kişiselleştirilmiş öğretime yönelik görüşlerinin olumlu olduğu, uygulamayı motive edici buldukları ve konuyu öğrenmelerinde faydalı olduğunu düşündükleri tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: kişiselleştirilmiş öğretim, Türkçe öğretimi, kişiselleştirilmiş metin, sıfatların öğretimi
Türkçe sözdizimindeki esnekliğin okuduğunu anlamaya etkisi: 5 ve 8. sınıflar örneği
Bu araştırmada, Türkçe sözdizimindeki esnekliğin okuduğunu anlama sürecine etkisi incelenmiştir. Cümlenin temel ögelerinden olan "yüklem"in cümle içerisinde konumlandığı yerin okuma sürecini nasıl etkilediğinin araştırıldığı araştırma kapsamında İstanbul'da bir ortaokulda öğrenim görmekte olan beşinci ve sekizinci sınıf öğrencilerine uygulama yapılmıştır. Bu bağlamda nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Her iki sınıf düzeyine yönelik Türkçe ders kitabı olarak kullanılan kitaplardan rastgele beşer metin seçilmiştir. Seçilen metinler yüklemin başta, ortada ve sonda yer alacağı biçimde düzenlenmiş ve metnin özgün haliyle birlikte dört farklı yapıda hazırlanan haliyle her sınıf düzeyi için dörder farklı gruba uygulanmıştır. Daha sonra uzman görüşleri ile Barrett Taksonomisi'ne uygun biçimde hazırlanan metin altı soruları ilgili dört gruba yöneltilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre beşinci sınıf öğrencilerinde de sekizinci sınıf öğrencilerinde de yüklemin farklı yerlerde yapılandırıldığı uygulama sonuçları arasında belirgin farklar olmadığı görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Sözdizimi, okuma, okuduğunu anlama, Barrett Taksonomisi
Metin türü değişkeninin ortaokul öğrencilerinin özetlemeye yönelik tutumlarına etkisi
Bu çalışmada metin türü değişkeninin ortaokul öğrencilerinin özetlemeye yönelik tutumlarına etkisi araştırılmıştır. Araştırmada ön test – son test kontrol gruplu deneysel yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Kayseri'nin Melikgazi İlçesine bağlı Demir Karamancı Ortaokulunda 2021-2022 eğitim-öğretim yılında öğrenim gören 8. sınıf öğrencilerinden yirmi beşer kişilik gruplarda toplam yetmiş beş öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada "Özetlemeye Yönelik Tutum Ölçeği" deneysel süreç öncesi ön test ve deneysel süreç sonrası son test olarak kullanılmıştır. Deneysel süreç 2021-2022 eğitim-öğretim yılının 2. Dönemi Şubat ayının ilk haftası başlamış Mayıs ayının son haftasında sonlandırılmıştır. Tüm gruplar ön teste tabi tutulduktan sonraki süreçte deney gruplarından birine Türkçe ders kitabındaki bilgilendirici metinlerin özetleri, diğerine ise öyküleyici metinlerin özetleri, özetleme stratejileri kullanılarak yazdırılmış; kontrol grubundaki öğrenciler olağan ders planı doğrultusunda dersleri işlemişlerdir. Süreç sonunda tüm gruplar son teste tabi tutulmuştır. Deneysel süreç sonunda elde edilen veriler analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin normal dağılım gösterip göstermediklerini tespit etmek amacıyla Skewness, Kurtosis, Shapiro-Wilks testleri uygulanmıştır. Verilerin normal dağılım göstermediğinin anlaşılması üzerine paremetrik olmayan testlerin uygulanmasına karar verilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının puanlarının karşılaştırılması amacıyla Kruskal-Wallis H testleri uygulanmış, ön test puanlarına göre inanma alt boyutunda ve hoşlanma alt boyutunda anlamlı bir fark ortaya çıkmamıştır. Sontest puanlarına göre inanma alt boyutunda anlamlı bir fark ortaya çıkmış ancak hoşlanma boyutunda yine anlamlı bir fark ortaya çıkmamıştır. Farkın hangi gruplar arasında olduğunun tespiti için Post-Hoc analizine geçilmiştir. Post-Hoc analizleri kapsamında inanma alt boyutu puanları Mann-Whitney U testi kullanılarak ikili gruplar halinde karşılaştırılmıştır. Analizler sonucunda bilgilendirici metin özeti yazan grupla kontrol grubu arasında bilgilendirici grup lehine anlamlı bir fark ortaya çıkmış. Diğer karşılaştırmalarda anlamlı bir fark ortaya çıkmamıştır. Buradan yola çıkarak bilgilendirici metin özeti yazan öğrencilerin tutumlarında özet yazmanın önemine inanma noktasında bir artış gözlendiği ancak hoşlanma tutumu noktasında grupların tutum puanlarında bir değişiklik kaydedilmediği görülmüştür. Bulgulardan hareketle bilgilendirici metin özeti yazan öğrencilerin özet yazmanın önemine daha çok inandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda metin türü değişkeninin özetlemeye yönelik tutuma etkisinde; bilgilendirici metinlerin, öyküleyici metinlere göre bir adım önde olduğu görülmüştür.
Türkçe ders kitaplarındaki metin türü öğretimine yönelik etkinliklerin incelenmesi
Metinler, eğitim-öğretim faaliyetlerini gerçekleştirmede en çok kullanılan öğretim materyalleridir. Türünün en güzel örneklerini yansıtan nitelikli metinlerin seçimi, eğitim-öğretim sürecinin sorunsuz bir şekilde ilerlemesinde büyük önem arz etmektedir. Öğrencilerin Türkçe derslerinde en çok karşılaştıkları materyaller olan metinler, Türkçe Dersi Öğretim Programında belirlenen ölçütler dikkate alınarak özgün ve özel metinlerden seçilerek ders işleme araçları olarak kullanılır. Seçilen metinler; şiir, hikâye edici ve bilgilendirici metin türlerinden dengeli bir dağılımla kitaplara alınmalıdır. Böylelikle öğrencilerin farklı türde ve türünün nitelikli örneklerini yansıtan metinlerle karşılaşmaları sağlanır. Öğrencilerin metin türlerine yönelik farkındalık kazanmalarında nitelikli metinlerin olduğu kadar bu metin türlerini öğretmeye yönelik etkinliklerin de önemli bir rol oynadığı görülmektedir. Çalışmanın amacı Türkçe ders kitaplarında yer alan metin türü öğretimine yönelik etkinliklerin incelenmesidir. Bu bağlamda son beş yıl içinde MEB, Anıttepe, Ata, Ekoyay ve Özgün yayınevlerine ait ders kitapları ile MEB yayınlarına ait çalışma sayfalarında yer alan metin türü öğretimine yönelik etkinlikler tespit edilmiş ve alt amaçlar doğrultusunda incelenmiştir. Araştırmaya doküman analizi yönteminin uygun olacağı düşünülmüştür. Araştırma, tarama modelinde, doküman analizi yöntemiyle yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda incelenen Türkçe ders kitapları ve çalışma sayfalarında yer alan metin türü öğretimine yönelik etkinliklerin dağılımının dengesiz olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca metin türünü öğretmeye yönelik etkinliklerin türe dair farkındalık kazanma açısından yetersiz bulunduğu, etkinliklerin içeriğinin aynı veya çok benzer olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Etkinliklerin dört temel dil becerisinin gelişmesine katkı sağlama noktasında dinleme/izleme ve konuşma becerilerinin gelişimine katkısının yetersiz olduğu, en fazla katkı sağlanan alanların okuduğunu anlama ve yazma beceri alanları olduğu tespit edilmiştir. Etkinliklerin Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan metin türü öğretimine yönelik kazanımları karşılar nitelikte hazırlandığı görülmüştür. En fazla etkinliğin bilgilendirici metin, şiir ve hikâye edici metin türlerinde hazırlandığı; en az etkinliğin ise makale, köşe yazısı, mizahi fıkra ve özdeyiş türlerinde yer aldığı belirlenmiştir. Sınıf düzeyi arttıkça düşünce yazısı türlerine yönelik etkinliklerde artış beklenirken aksine daha az sayıda etkinliğe yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuçları doğrultusunda metin türü öğretimine yönelik etkinlikleri daha nitelikli hâle getirmek adına birtakım önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: metin, metin türü öğretimi, etkinlik, öğretim programı.
Türkçe ders kitaplarının PISA okuma becerileri alanındaki metinler ve sorular bağlamında değerlendirilmesi
Türkçe dersi, tüm derslerdeki akademik başarı üzerinde etkisi olan ve günlük yaşamda gerekli olan becerilerin geliştirildiği derslerden biridir. Çok çeşitli kanallardan ulaşılabilen ve çeşitli şekillerde sunulan bilgilere yönelik konu ve içeriğe uygun okuma becerisini geliştirmek günümüzde öğrenci açısından büyük değer taşımaktadır. Uluslararası düzeyde yapılan ve okuryazarlık becerilerini üç farklı alanda –matematik, fen, okuma becerisi- değerlendirerek dünya çapında eğitim politikalarının iyileştirilmesini hedefleyen PISA; farklı düzeylerdeki problemleri çözme, eleştirel düşünme, akıl yürütme, doğru ve etkili iletişim kurma gibi becerileri ölçerek 15 yaşındaki öğrencilerin aldıkları ulusal eğitimin ardından yaşamsal becerilerinin ne denli geliştiği ve geleceğe ne kadar hazır oldukları konusunda bilgi sağlamaktadır. Araştırmada, PISA okuma becerileri değerlendirme çerçevesinden yola çıkılarak Türkçe ders kitaplarındaki okuma metinleri ile etkinliklerde ve tema değerlendirme bölümlerindeki metinlerin şekil ve tür özelliklerinin PISA'da ele alınan haliyle incelemesi; okuma becerisine yönelik etkinlikler ile tema değerlendirme bölümlerindeki soruların PISA'daki okuma becerileri bilişsel süreçlerine göre değerlendirmesi yapılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak 2023-2024 eğitim öğretim yılında kullanılan 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları belirlenmiş, bu kitaplarda yer alan okuma metinleri, etkinlik ve tema değerlendirme bölümlerindeki okuma becerisine dönük metinler PISA'da ele alınan metin şekli ve metin türü bakımından, okuma becerisine dönük sorular da PISA'daki bilişsel süreçler bakımından incelenmiştir. İnceleme sonucu elde edilen veriler betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Metin şekli bakımından Türkçe ders kitaplarında kullanılan okuma becerisine yönelik metinlerinin daha çok "Devamı olan metinler"den seçildiği, "Karma metin"lerin ise kitaplarda yer almadığı sonucuna ulaşılmıştır. Metin türü açısından yapılan incelemede ise Türkçe ders kitaplarındaki okuma becerisine yönelik metinlerin en fazla hikaye ve açıklama türündeki metinlerden seçildiği, diğer metin türlerine (yönerge, etkileşim ve betimleme) az sayıda yer verildiği görülmüştür. PISA'daki bilişsel süreçlere yönelik yapılan inceleme sonucunda ise incelenen ders kitaplarında daha çok "Bilgiye Ulaşma" ve "Anlama" süreçlerine yönelik sorulara yer verildiği, "Değerlendirme ve Derinlemesine Düşünme" sürecine yönelik sorulara daha az yer verildiği görülmüştür. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak; Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin şekil ve tür bakımından çeşitlendirilmesi ve okuma becerisi ile ilgili etkinlik ve tema değerlendirme sorularının öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini geliştirmeye uygun nitelikte hazırlanması gerektiği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: PISA, okuma becerileri ve okuryazarlık, Türkçe ders kitapları, metin şekli ve türü, okuma becerileri bilişsel süreçleri
Mirza Muhammed Haydar'ın Cihan-name'si: Metin - inceleme - sözlük
Tarihçi, şair ve devlet adamı Muhammed Mirza Haydar (1499-1551) Orta Asya kültüründe ve tarihinde önemli bir yere sahiptir. Mirza Haydar, Farsça kaleme aldığı "Tarih-i Reşidî" adlı tarihî eseriyle bilinmektedir. Bunun dışında bugüne kadar pek bilinmeyen ve Çağatayca yazdığı Cihan-name (1529-1533) adlı manzum eseri de bulunmaktadır. Yüksek Lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, "Cihan-name" mesnevisi konu edilmiştir. Klasik Çağatay Döneminde yazılan eser saha uzmanları ve Türk dili araştırmacıları için büyük bir öneme sahiptir. Çalışma, Arap harfleriyle yazılmış olan metnin Latin harflerine transkiripsiyonunu, eserin dili ve yazım özelliklerini ve metinde geçen sözcüklerin alfabetik esaslı metne dayalı anlamlandırılmış söz varlığını ortaya koymayı amaçlamış, bu doğrultuda hazırlanmıştır. Klasik Çağatay Türkçesi dil özelliklerini taşıyan bu eser alana kazandırılmış ve Türkoloji araştırmalarının gelişimine katkı sağlamıştır. Anahtar kelimeler: Mirza Haydar, Cihan-name, Çağatay.