28
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Rahmi Bey'in hayatı ve yirmi iki eserinin müzikal açıdan incelenmesi
Bu çalışmada, Rahmi Bey'in musiki harici ve sanat hayatı ile birlikte her bir makamdan birer adet olmak suretiyle seçilmiş yirmi iki eserinin makam ve form analizleri yer almaktadır. Rahmi Bey'in musiki harici hayatında devletin çeşitli kurum ve kademelerinde önemli görevlerde bulunduğu; bu görevleri de musikide göstermiş olduğu üstün başarı, incelik ve hassasiyetle tamamladığı taranan kaynaklar vasıtasıyla ortaya konulmuştur. Rahmi Bey'in sanat hayatı boyunca otuz sekiz adet eser bestelediği tespit edilmiştir. Bu otuz sekiz adet eser, makam, usûl, form ve güftekâr adına göre tablo ve sayı grafiği halinde gösterilmiştir. Rahmi Bey'in otuz sekiz eserinde yirmi iki ayrı makam kullandığı tespit edilmiş her bir makamdan birer adet eser seçilerek seçilen bu eserlerin makam ve form analizleri yapılmıştır. Seçilen yirmi iki adet eserin makam ve form analizleri yapılırken Prof. Mutlu Torun'un ders notlarındaki "Türk Müziği Makamlarına Analitik Yaklaşım" ve "Eser Analizi" yöntemleri kullanılmıştır. İncelenmek üzere seçilen yirmi iki eserin öncelikle makam analizi yapılarak, kullanılan çeşniler ve çeşnileri oluşturan melodik çekirdekler tespit edilmiş ve şekiller yöntemi ile gösterilmiştir. Bu eserlerin form analizleri de incelenmek suretiyle eserlerin form biçimi ve yapısı ayrıntılı olmak üzere şekiller yöntemi ile gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Rahmi Bey, Form Analizi, Makam Analizi.
Yücel Paşmakçı'nın derlediği TRT repertuvarındaki türkülerin incelenmesi
"Yücel Paşmakçı'nın Derlediği TRT Repertuvarındaki Türkülerin İncelenmesi" başlıklı bu çalışma, Haliç Üniversitesi Lisansüstü Enstitüsü Türk Musikisi Ana Sanat Dalı Yüksek Lisans Programı tez çalışması olarak yapılmıştır. Çalışma, Türk halk müziğinin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması yönünde önemli olabileceği düşünülerek hazırlanmıştır. Türk halk müziğine ilgi duyan ve icra eden kişiler ile müzik eğitimi alan öğrencilerin icra ettikleri türküler hakkında bilgi sahibi olmaları açısından fayda sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca hayatını halk müziğine adamış Yücel Paşmakçı'nın çalışmaları hakkında bilgiler verilerek, derleme ile ilgili çalışma yapmak isteyen kişilere, yapacakları çalışmada örnek teşkil etmesi hedeflenmiştir. Kültürümüzü yansıtan Türk halk müziği, geçmişte kulaktan kulağa yayılarak kuşaklar boyu yaşamıştır. Folklor biliminin bir çalışma alanı olan Türk halk müziği, derleme çalışmaları sayesinde eserlerin kaybolmadan kayıt altına alınması sağlanmıştır. Yapılan çalışmalarda birçok uzman görev almış ve günümüz halk müziği repertuvarının oluşmasına katkı sağlamıştır. Çalışmanın girişi olan birinci bölümde, insan, sanat ve müzik ilişkisi kısaca açıklanmıştır. Ayrıca çalışmanın konusu ile ilgili kısa bilgi sunulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümü "Literatür Araştırması" kısmında; tez konusuna kaynaklık eden çalışmaların isimleri sunulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümü "Gereç ve Yöntem" kısmında çalışmanın yapısı ve oluşumu hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde "Türk Halk Müziği" başlığı ile halk müziği hakkında bilgiler verilerek halk müziğinin kültürel aktarımındaki rolü ve tarihsel süreçte folklor (Halkbilimi) ile ilişkisi sunulmuş, ayrıca derleme ile ilgili kavramlar, bilgiler ve ülkemizdeki derleme çalışmaları hakkında bilgiler verilmiştir. Beşinci bölümde, Yücel Paşmakçı'nın hayatı hakkında bilgiler verilmiş, altıncı bölümde, Yücel Paşmakçı tarafından derlenip notaya alınan 122 türkünün hem müzikal hem edebi incelenmesi yapılarak veriler, tablolar ve grafikler sunulmuştur. Çalışmanın yedinci bölümünde, incelemelerin değerlendirilmesi yapılmış, son bölümü olan sekizinci bölümde ise öneriler sunulmuştur.
Sadi Yaver Ataman tarafından derlenmiş Safranbolu türkülerinin müzikal analizi
Bu tez çalışmasında; aslen Safranbolulu olan ve Türk Halk Müziği alanında yaptığı ilmi çalışmalar ve derlemeler ile bu alanda kendini kanıtlamış ve yeni nesil araştırmacılara ilham kaynağı olmuş Sadi Yaver Ataman tarafından derlenmiş Safranbolu Türkülerinin Müzikal analizinin yapılması amaçlamıştır. Çalışmada Türkülerin makam dizileri, usûl yapıları, ses genişlikleri, sözlerin hece yapıları ve türleri ele alınarak incelemeleri yapılmıştır. Çalışma içerisinde yer alan "Aç kapıyı ben geldim" türküsü yörenin karakteristik özelliklerine çok iyi bir örnek olması sebebiyle ayrıca incelenerek söz-müzik ilişkisi, tür, biçim-yapı, melodi ve ritim açılarından analiz edilmiştir. Aynı türkü yakından bakış başlığı altında form, melodi, ritim ve söz-müzik ilişkisi açılarından detaylı incelenmiştir Araştırmanın sonunda ise müzikal analizden elde edilen veriler dahilinde mevcut durum ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler : Sadi Yaver ATAMAN, Safranbolu, Türk Halk Müziği.
Değerler eğitimi boyutuyla kültürel ve yapısal bakımdan Arguvan türküleri
Bu çalışmanın amacı, TRT repertuvarında yer alan Arguvan yöresi türkülerinin değerler eğitimi kapsamında ele alınarak kültürel ve yapısal bakımdan incelenmesidir. Betimsel nitelik taşıyan bu çalışmada yapılan literatür taramasıyla Arguvan yöresi türkülerinin kültürel boyutu, araştırma kapsamında ele alınan türkülerin analiz edilmesiyle de Arguvan yöresi türkülerinin yapısal özellikleri ve değerler eğitimi açısından durumu açıklanmıştır. Bu doğrultuda incelenen eserlerde TRT Türk halk müziği repertuvarında yöresi Arguvan olan uzun havaların yapı, konu-tema ve değerler eğitimi açısından özellikleri belirlenmiştir. Elde edilen veriler SPSS programı ile yüzde-frekans cinsinden değerlendirilerek tablolar ve grafikler halinde sunularak yorumlanmıştır. Uzun havalar ağız, makam dizisi, ses aralığı ve tema bakımından incelenmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda, Arguvan yöresine ait TRT müzik dairesi yayınlarına ait arşiv kayıtlarından türkülerin notaları alınmıştır. Türküler, repertuvar numarası sırasına göre değerlendirilip ve müziksel açıdan analiz edilip Arguvan yöresi türkülerinin genel karakteri ortaya konulmuştur. Kırık hava formundaki türkülerini makam dizileri bakımından Uşşak ve Hüseyni makam dizisinde, Usûl bakımından incelendiğinde basit, birleşik ve karma usûllerden ve ağırlıklı olarak karma usûlde türkü örneklerinin olduğu görülmüştür. Uzun havaların Arguvan ağzıyla icra edildiği ve türkülerin makam dizisi olarak Uşşak, Hüseyni, Hicaz ve Muhayyer makam dizilerinde olduğu, serbest usûlde örneklerin yer aldığı tespit edilmiştir. Arguvan Türküleri konu-tema açısından incelendiğinde türkülerin gurbet, sevgi, özlem, sitem, övgü, çaresizlik, teselli, öğüt, bağlılık, beddua, temenni, memleket sevgisi, nasihat, ayrılık temalarında yazıldığı görülmüştür. Arguvan Türkülerinin değerler eğitimi açısından incelenmesinde belirleyici unsur olan on kök değerden: sevgi, saygı, öz denetim, sabır, adalet, dürüstlük değerlerini içerdiği tespit edilmiştir. Ağırlıklı olarak sevgi değerini içerirken bazı kök değerlerin ise işlenmediği görülmüştür. Buradan hareketle en fazla sevgi ve daha sonra saygı değerini temel alan Arguvan Türkülerinin değerler eğitimi boyutuyla insanları ortak noktada buluşturan birleştirici unsurlardan oluştuğu söylenebilir. Ayrıca Türkülerin, on kök değer dışında diğer değerler olarak nitelendirilen sevda, hasret, özlem, çaresizlik, bağlılık, sadakat, gurbet ve ayrılık gibi değerleri de içerdiği de tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Değerler Eğitimi, Arguvan, Arguvan Türküleri
Osmanlı dönemi Türk musikisinde kullanılan telli mızraplı çalgılar ve bugüne yansımaları
Bugünkü müzik kimliğimizin bir parçası olan, Türk musikisi adı ile anılan müzik türünün tarihi Osmanlı öncesine dayanır. Osmanlı Devleti öncesinde yaşayan, İbn-i Sina, Farabi, Safiyüddin Abdülmümin Urmevi gibi müzik ve bilim adamlarının müzik teorisi eserleri bunun kanıtıdır. Osmanlı Devleti, Türk musikisini var olduğu yıllar boyunca kullanmış ve bu türe kendilerine has bir kimlik kazandırmışlardır. Yüzyıllar süren Osmanlı Devleti sürecinde, çağın gereği ya da ihtiyaçlarına uygun şekilde Türk musikisi çeşitli değişimler yaşamıştır. Bu değişimlerin en önemlilerinden birinin Türk musikisi çalgılarında yaşanan değişimler olduğu düşünülerek bu çalışma hazırlanmıştır. Çalışmanın amacı Türk musikisi çalgılarının Osmanlı döneminden bugüne gelirken yaşadığı değişimi tespit etmektir. Ancak çalışmanın kapsamının yüksek lisans tezi içinde kalabilmesi için, çalışma tüm Türk musikisi çalgıları yerine, Osmanlı döneminde kullanılan telli mızraplı çalgıların araştırılması ile sınırlanmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, araştırmanın amacı ve yöntemleri anlatılmıştır. İkinci bölüm, Osmanlı Döneminde, Türk musikisinde kullanılan telli mızraplı çalgıların hangileri olduğu ve fiziksel özelliklerinin kaynaklardan tespitidir. Üçüncü bölüm günümüz Türk musikisi icrasında kullanılan telli mızraplı çalgıların özellikleri ile Osmanlı döneminde kullanılan aynı çalgıların değişimlerinin belirlendiği bölümdür. Sonuç bölümünde ise çalışma içinde elde edilen tüm bulgular maddeler halinde verilmiştir. Anahtar Kelimler: Türk musikisi, Telli Mızraplı Çalgılar, Osmanlı Dönemi.
Kaptanzade Ali Rıza Bey'in hayatı, eserleri, müziğimizde ve eserlerinde batı müziği etkileri
Kaptanzade Ali Rıza Bey, 1881 yılında İstanbul'da doğmuş babasının mesleğinden ötürü Kaptanzade ismini almıştır. Hakkında az şey bilinmesine rağmen, yaptığı eserlerle musiki tarihimizde izler bırakan bir besteci olarak kabul görmektedir. Devlet memurluğunun yanı sıra piyano, kanun, keman ve ney icra etmesi, bu farklı yapıdaki enstrümanların eğitimciliğini yapması, tiyatrocu ve oyunculuk özellikleri dikkat çekici bir durum oluşmasına neden olmuştur. Bilhassa 19. Yüzyılda gerçekleşen toplumsal değişim, yeni bir düzen ve anlayışın hakim olduğu bir dönem olarak kabul edilmiştir. Sanat alanında da bu değişim, daha gelenekçi İslami bir yapıdan, batı etkilerinin görüldüğü daha farklı motiflerin ve renklerin ortaya çıktığı bir ortamın, bir ruhun oluşmasına neden olmuştur. Başta Osmanlı sarayında görülen bu değişim toplumdan da rağbet görünce yavaş yavaş müzik kültürümüzde farklı anlayışlar farklı üretkenlikler doğurmuştur. Müziğimizde bu geçiş döneminin temsilcilerinden biri olarak kabul edilen Ali Rıza Bey küçük yaşta aldığı batı eğitimine bina ettiği müzik kültürü ve anlayışı ile operetler, marşlar, tangolar, kantolar, foksrotlar, fanteziler bestelemiştir. Şimdiki adı ile "İzmir marşı", " İstanbul Beyefendisi", " Çapkın Kız", Denizde Akşam" bazı besteleridir. Bu besteler o dönemde oldukça takdir görmüş, sahnelenmiş, plaklara okunmuş, bazılarında rol almış, hatta bizzat turnelere çıkarak o dönemde bunu farklı kesimlere sunabilmiştir. Türk Musikisinde de yapmış olduğu Fanteziler ve Şarkı formundaki eserler çok beğeni almıştır. Yapmış olduğu sözlü eserlerde güfte olarak Ömer Bedrettin Uşaklı'nın şiirlerini kullanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kaptanzade, İzmir Marşı, Yıldızların Altında
İhsan Özgen'in kemençe taksimlerinin incelenmesi ve yeni icralarda kullanılması
Bu çalışmada, kemençe sazına önemli katkılar sağlamış olan İhsan Özgen'in taksimleri, kompozisyon (form, melodi, ritim bakımından) ve icra (icra teknikleri, yorum) açısından incelenerek kullanmış olduğu kişisel motifleri, ritmik yapıları, yay teknikleri, süsleme teknikleri, makam seyir, perde, çeşni kullanımı ve kendine özgü ifade unsurları belirlenerek tavrını bilimsel analizler ile çözümlemek amaçlanmıştır. Araştırmada, literatür taraması yapılarak konuya katkıda bulunabilecek yazılı ve görsel kaynaklara ulaşılmıştır. Daha sonra ise Özgen'in taksim kayıtlarına ulaşılmış olup araştırma kapsamında incelenecek taksimler belirlenmiştir. Araştırmanın örneklemini Acemkürdî ve Isfahan kemençe taksimleri oluşturmaktadır. Bu taksimler ağırlaştırılarak tekrar tekrar dinlenerek en küçük detayına kadar irdelenip Finale nota yazım programı aracılığı ile notaya aktarılmaya çalışılmıştır. Çalışmaya konu olan taksimler cümlelere bölünerek her bir cümle ayrı ayrı analiz edilmiştir. Yapılan analizde öncelikle melodi – makam başlığı altında eserin geneline bakılmış daha sonra ise yakından bakış alt başlığı altında yapı – melodi, ritim ve icra açısından isimli başlıklar ile cümleler tek tek detaylı olarak analiz edilmiştir. Detaylı analizden sonra taksimlerin değerlendirmeleri birbirinden ayrı olarak yapılmış ve bazı elde edilen veriler tablo ve grafiklerle anlatılmıştır. En son olarak taksim icralarındaki ortak özellikler tespit edilip açıklanmıştır. Araştırmada; kaynak tarama, inceleme, yorum, karşılaştırma, istatistiksel analiz ve sözlü görüşme yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, Özgen'in tavrını belirleyen özellikler somut bir şekilde ortaya konulmuş ve bu tavrın yeni icralara katkısı değerlendirilerek bazı önerilerde bulunulmuştur.
TRT Türk Halk Müziği repertuvarında bulunan sözsüz oyun havalarında ağırlıklı olarak kullanılan tartım öğelerinin tespiti ve kelime düzüm ilişkisi analizi
T.C. Haliç Üniversitesi Lisansüstü Enstitüsü Türk Musikisi Ana Sanat Dalı Yüksek Lisans Programı Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, TRT Türk Halk Müziği sözsüz oyun havaları repertuvarından tespit edilen ve şehir isimleriyle tanımlanan tartım öğelerinin, kelimeler ile vuruşlara bölünerek ritmik okuma da kolaylık sağlamasını amaçlamaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın problemi ve amacı anlatılmıştır. İkinci bölümde, genel bilgilere yer verilmiştir. Türk Halk Müziğinde usuller ve çeşitlerinden bahsedilmiştir. Nota süre değerleri, vuruş, tartım ve düzüm gibi müzik terimlerinin tanımlamaları şekiller ve açıklamalarla desteklenmiştir. Ülkemizde ve dünyada kullanılan ritmik okuma yöntemlerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde, çalışmanın gereç ve yönteminden bahsedilmiştir. Bulgular kısmında ise TRT Türk Halk Müziği sözsüz oyun havası repertuvarında bulunan 688 adet eserin incelenmesi sonucunda tespit edilen tartım öğelerinin vuruş işaretleriyle kelime bölünmelerini şekiller ile gösterilmektedir. Tespit edilen tartım öğeleri şehir isimleri ile tanımlanmıştır. Tanımlanan tartım öğeleri eser içerisindeki görülme sıklığı sayısal veriler ışığında tespit edilerek yazılmıştır. Sonuç kısmında ise, elde edilen bilgi ve bulgular ışığında tartım öğelerinin eser içerisinde en fazla hangi usulde görüldüğü, hangi usulde kaç eserin tespit edildiği tablolar halinde verilerek gösterilmiştir. Göz hareketlerinin tartım öğelerini daha hızlı tarayarak deşifre edebilmesi için, duyum ile süre değerlerinin iliştirilmesi yerine, kelime düzümleri oluşturularak vuruş okları yardımıyla süre değerlerine bölünerek daha rahat deşifre edilebilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda karmaşık görülen tartım öğelerinin deşifresinde kolaylık sağlayacağı sonucuna varılmıştır.
Samsun, Manisa, İzmir mübadil müzik kültüründe kullanılan kaba zurnanın organolojik açıdan incelenmesi
Bu çalışma, 1923- 1930 yıllarında Türkiye-Yunanistan arasında gerçekleşen nüfus mübadelesi ile Samsun, Manisa ve İzmir illerine yerleşen mübadil müzisyenlerin icra ettikleri "kaba zurna" çalgısının yapısal özelliklerinin tüm yönleriyle incelenmesi ve kayıt altına alınmasına yöneliktir. Türkiye-Yunanistan arasında gerçekleşen nüfus mübadelesinin yaklaşık yüzyılı aşkın süren bir tarihe sahip olduğu düşünüldüğünde; kaynak kişilerin, zurna icracılarının gittikçe azalıyor olması ve bu kültürde icra edilen kaba zurnanın gelecek nesillere aktarılması konusu, çalışma açısından elzem bir durum halini almıştır. Çalışma aynı zamanda, çalgı bilimi açısından da önem taşıyan bu zurna türünün, mübadil müzik kültürü bağlamında tespitlerde bulunularak ortaya çıkarılması amacına da hizmet etmektedir.
Abdi Coşkun'un taksimlerinin makamsal ve yapısal açıdan incelenmesi
Taksim formu, kişinin bilgi ve becerilerinden yola çıkarak hissettiklerini ortaya koyduğu bir kompozisyon olup, irticalen ritimsiz olarak yapılan bir beste niteliğindedir. Bu sebeple icrası ustalık gerektiren bir form türüdür. Türk Müziğinin önemli icracı ve hocalarından olan Abdi Coşkun'un, tanbur ile yapmış olduğu taksimlerinin incelenmesi, müziğimizin anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. Bu çalışmada kendine has üslubuyla öne çıkan Abdi Coşkun'un, makamları nasıl işlediği ve taksimlerinde nasıl kompozisyon oluşturduğu incelenecektir. Çalışma kapsamında öncelikle çalışmada yer alacak temel bilgilerin toplanması amacıyla literatür taraması yapılmıştır. Daha sonra Abdi Coşkun'un yapmış olduğu taksimler araştırılıp belirlenmiş ve bu taksimlerden üç tanesi random yöntemle seçilmiştir. Seçilen bu taksimler dinlenip notaya alınmıştır. Mus2 programıyla notalar dijital ortama aktırılmıştır. Mutlu Torun'un eser analiz yöntemi kullanılarak taksimler periyot, cümle ve cümle parçalarına ayrılarak yapısal analizi yapılmış, daha sonra makamsal olarak analizi yapılarak bir sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır.
Rehber-i Hanendegan mecmuasının çeviri yazımı ve içerik analizi
Bu çalışma Kütahya Belediyesi Mustafâ Hakkı Yeşil Kütüphanesi'nde bulunan "Rehber-i Hânendegân Yahut Şarkı Muallimi" isimli güfte mecmuasını konu edinmektedir. Belirtilen güfte Mecmuasının Osmanlı Türkçesinden günümüz Türkçesine çeviriyazımı ve içerik analizi yapılmıştır. Mecmua 10 cüzden oluşmaktadır ve toplam 160 sayfadır. Mecmuada bulunan eserler günümüzdeki notalar ile karşılaştırılmıştır. Bunun sonucunda çıkan sonuçlar; "Mecmuada Bulunan Notası Günümüze Ulaşamayan Eserler", "Sözlerine Mecmuadan Başka Bir Yerde Rastlanmayan Eserler", Günümüzde Sözleri Değişmiş Eserler", "Başkasına Atfedilen Eserler" başlıklarıyla bulgular kısmında belirtilmiştir. Ayrıca mecmuada 5 adet arapça güfteli şarkı bulunmaktadır. Bu şarkıların transkripsiyonu ve Türkçe tercümeleri yapılmıştır. Mecmuada bulunan bestekarlar, makamlar, Usûller ve müzik türleri gerekli başlıklar altında incelenmiştir. Bu çerçevede yapılan çalışma, hem eserin özgün yapısını koruyarak günümüz okuyucusuna sunmayı hem de mecmuanın müzikal içeriğini sistematik biçimde analiz etmeyi hedeflemektedir. Böylece eser yalnızca bir çeviri çalışması olmayarak, dönemin müzik anlayışına dair bir inceleme sunmaktadır. Güfte mecmuaları tertip edildiği dönemdeki müzik kültürünü anlamamızı sağlayan en önemli kaynaklarından biridir. Bu sebeple güfte mecmualarının transkripsiyonunun yapılması ve incelenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmanın asıl amacı mecmuadaki bilgileri incelemek ve ortaya koymaktır.
Yorgo Bacanos'un taksimlerinin kompozisyon ve icra özellikleri
Taksim formu biçim bakımından bir serbestiyet barındırdığı için icracıların sahip oldukları becerileri en iyi şekilde gösterebildikleri bir formdur. Taksim formundan bahsedildiği zaman akıla ilk gelen isimlerden biri olan Yorgo Bacanos, Türk musikisinin en önemli ud icracılarından biridir. Sahip olduğu müzikalite, icra üslubu, teknik beceriler ve sazından çıkartmış olduğu ton ile kendisinden sonra gelen udilere ilham olmuştur. Bu çalışmada, Osmanlı-Türk musikisi geleneğinde taksimin tarihsel gelişimi, işlevi ve icra pratikleri özetlenmiştir. Çalışmanın devamında ilgili dönemin müzikal ortamı ve bu ortamda yetişmiş Türk musikisinin önemli icracılarına ve hayatlarına değinilmiş ve Türk musikisine yapmış olduğu etkileri değerlendirilmiştir. Yorgo Bacanos'un hayatı kendisiyle yapılmış ses kaydından alınan bilgilerle desteklenerek, sanatçının yetiştiği müzikal çevre, aldığı eğitim ve müzik hayatı aktarılmış; böylece icra kişiliğinin şekillendiği tarihsel ortam ve kültürel zemin ortaya konmuştur. Araştırmanın analiz bölümünde ise Bacanos'un taşplaklara kaydetmiş olduğu çeşitli taksimlerinden örnekler seçilerek kompozisyon, makamların seyir yapısı, melodik yapılar, ritmik varyasyonlar ve icra teknikleri çerçevesinde incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda Yorgo Bacanos'un sahip olduğu sağ ve sol el tekniği incelenmiş, icra tekniği bulgular halinde belirlenmiş ve kendisinin sahip olduğu icra üslubunun kompozisyon özellikleriyle birlikte alt başlıklar halinde ortaya konmuştur.
Dilsiz çoban kavalının tarihsel süreçte gelişimi ve çalım tekniklerinin incelenmesi
Bu çalışma, Türk Halk Müziğinde önemli yere sahip olan dilsiz çoban kavalı çalgısının tarihsel süreç içindeki gelişimi ve icra tekniklerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. İnsanlık tarihinin en eski çalgısı olarak kabul edilen kaval, Anadolu coğrafyasının özelikle kırsal bölgelerinde çoban çalgısı kimliği ile uzun yıllar varlığını göstermiştir. Ancak Cumhuriyet dönemi ile başlayan müzik eğitiminde, akademik müfredata geç dahil olmuş, bilimsel anlamda yeterince araştırılamamıştır. Bu çalışma kaval çalgısının geleneksel kullanım biçimlerinden günümüzdeki akademik ve sahne icralarına kadar olan serüvenini hem yapım hem de icra boyutlarıyla ele almayı amaçlamıştır. Araştırma, nitel yöntem yaklaşımı çerçevesinde yapılandırılmış; literatür taraması, tarihsel araştırma ve yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri yoluyla veriler toplanmıştır. İstanbul'da yaşayan icracılar ve yapımcılar ile görüşmeler gerçekleştirilmiş; bu görüşmelerden elde edilen kayıtlar dikte edilerek notaya alınmış ve analiz edilmiştir. Araştırmanın örneklem grubunu iki kaval yapımcısı, üç icracı ve bir akademisyen oluşturmaktadır. Görüşmelerden elde edilen veriler belge analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma, karma araştırma modeli yöntemiyle yapılmıştır. Tez kapsamında, kavalın etimolojik kökeni, tarihsel evrimi ve özellikle Cumhuriyet dönemindeki dönüşümü ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Arif Sağ'ın 1980'li yıllarda dilsiz kavalı profesyonel müzik camiasına tanıtması, bu çalgının seyrinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmiştir. Kavalın eğitim kurumlarına entegrasyon süreci gerek metodolojik gerekse pedagojik açıdan yetersizliklerle şekillenmiş; bireysel ustalık ve deneyimlere dayalı bir gelişim seyri izlemiştir. Bu bağlamda Sinan Çelik'in hem yapım hem icra teknikleri üzerine geliştirdiği yaklaşımlar, kavalın standardizasyon çabalarında belirleyici olmuştur. Çalışmada ayrıca Celal Ağaç ve Muharrem Gül gibi yapımcıların kullandığı malzemeler, teknikler ve ölçüm kriterleri karşılaştırmalı olarak sunulmuş; farklı yapım tercihlerinin icraya etkileri değerlendirilmiştir. Sinan Çelik, Murat Toraman ve Serkan Yıldırım gibi önde gelen icracıların eserleri ve çalım teknikleri analiz edilerek, vibrato, horlatma, tril, legato ve vurgu gibi çeşitli tekniklerin nasıl uygulandığına dair ayrıntılı açıklamalar sunulmuştur. Araştırma sonuçları, dilsiz kavalın akademik müzik eğitimi içerisindeki yerinin henüz yeterince kurumsallaşmadığını ortaya koymaktadır. Kaval, hâlen büyük ölçüde usta-çırak ilişkisiyle öğrenilen ve icra edilen bir çalgı olma niteliğini korumaktadır. Bu durum, kaval metodolojisinin sahaya dayalı, uygulamalı ve işbirlikçi biçimde geliştirilmesi gerekliliğini göstermektedir. Ayrıca, yapım sürecinin teknik temellere oturtulması ve çalgının pedagojik süreçlerle desteklenmesi hem icracı kalitesinin artmasını hem de çalgının ulusal ve uluslararası müzik sahnelerinde daha görünür hale gelmesini sağlayacaktır. Sonuç olarak bu çalışma, dilsiz çoban kavalının Türk müzik kültüründeki yerini ve potansiyelini görünür kılmayı amaçlamış hem geleneksel bilgi birikimini hem de çağdaş icra yaklaşımlarını bir araya getirerek, ileride yapılacak akademik ve uygulamalı çalışmalara kaynak teşkil etmesi hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Dilsiz Çoban Kavalı, Türk Halk Müziği, Nefesli Çalgılar
Yorgo Bacanos'un icra örneklerinden hareketle yeni ud çalışmaları
Türk Müziği çalgı eğitiminin temeli meşk sistemi olsa da günümüzdeki eğitim sürecinde metotlara, etüdlere ve çalgı pratiğini geliştirecek egzersizler gibi sistematik ve belli bir formasyon içerisinde yazılmış, gelenekteki ekol olmuş icracıların teknik ve üslubunu da sergileyebilecek çalışmalara her zaman ihtiyaç duyulmaktadır. Yorgo Bacanos yapmış olduğu taksimleri, icra ettiği saz eserleri, eşlik ettiği solistler ve gazelhanların kayıtlarındaki ud çalma üslubu ve tekniği ile kendi dönemi de dahil olmak üzere günümüze kadar olan kuşakları etkileyerek ekol olmuş bir isimdir. Günümüzde bu ekolün üslup ve tekniğini örnek almış birçok profesyonel ud icracısı olmakla birlikte Bacanos'un kayıtlarını dinleyip uygulamaya çalışan birçok öğrenci de bulunmaktadır. Gelenekteki icranın üslup ve teknik bakımından günümüze nakledilebilmesi ve Bacanos'un icraları ışığında yorumculuğun ve teknik kapasitenin geliştirilmesine katkı sağlamak bu tezin temel amacını oluşturmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde genel bilgiler, ikinci bölümünde literatür taraması ve üçüncü bölümde yöntem ve gereçler anlatılmıştır. Dördüncü bölümde Yorgo Bacanos'un hayatı hakkında bilgiler verilerek ud icracılığından bahsedilmiştir. Beşinci bölümde çalgı eğitiminde etüdlerin önemi ve altıncı bölümde ise ud etüdlerinin yazımında kullanılan işaretlemeler ve teknik süslemelere değinilmiştir. Bulgular bölümü olan yedinci bölümde ise Bacanos'un icrasından notaya alınmış 2 taksim ve 1 eserden hareketle, belirli bir sınıflandırma içerisinde, ud tekniğini geliştirecek çeşitli egzersizler ve etüdler yazılmıştır. Tüm bu çalışmalar sonucunda da yeni melodik etüdler bestelenmiştir. Türk Müziği çalgı eğitimindeki müzikal ve teknik gelişimin hem geleneksel hem de modern çerçevede akademik olarak ilerlemesi için bu müzik kültüründe ekol olmuş isimlerin icraları doğrultusunda yeni etüdlerin yazılmasının katkı sağlayabileceği sonuç kısmında vurgulanmıştır.
Dolmabahçe Sarayı Harem'inde müzik hayatı
Osmanlı İmparatorluğu sarayda mûsikîyi korumuş ve yaşatmıştır. Özellikle pâdişah mûsikîye meraklı ise mûsikînin sarayda önemi daha da artmıştır. Enderûn ve Harem belirli bir hiyerarşi ile yönetilmiştir. Bu piramidin en altından en üstüne kadar disiplin, zekâ, dürüstlük ve özel beceriler göz önüne alınmıştır. Müzik ise sarayda zamanla büyümüş ve kurumsallaşmıştır. Harem-i Hümâyun'da müzik eğitimleri, sarayda ve saray dışındaki eğitimlerle desteklenmiş ve müzik eğitimlerine önem verilmiştir. Harem'de Enderûn'un müzik hocaları ve dönemin en iyi bestekâr, sâzende, hânende hocaları da dersler vermişlerdir. Sarayda pâdişahlar ve Harem-i Hümâyun hanedanları da müzik dersleri almıştır. Harem'de, kalfalık seviyesindeki câriyeler müzik eğitimleri ile müzikal bir kimlik oluşturmuş ve icra alanları dışında hocalık seviyesine ulaşmışlardır. Bu kalfalar aynı zamanda eserler de bestelemiştir. Bu çalışmada; Harem'de müzik eğitimi alan kişiler, müzik eğitimi veren hocalar ve o dönemin olası repertuvarı arşiv kaynaklarından derlenip toparlanıp bir kaynak oluşturacak şekilde aktarılmıştır.
Orff-Schulwerk yaklaşımları ile halk oyunları öğretimine bir model önerisi
Ülkemizde Türk halk oyunlarının öğretim süreçleri belli bir metoda dayandırılmadan, geleneksel öğretim yaklaşımları çerçevesinde yürütülmektedir. Geçmişten günümüze kadar bir kaynak araştırılması yapıldığında, Türk halk oyunları öğretimi ile ilgili akademik çalışmaların yetersizliği göze çarpmaktadır. Bu alanda ciddi anlamda bir öğretim modelinin oluşturulmamış olmasından hareketle bu alanda araştırma yapmayı uygun bulduk. Orff Schulwerk yaklaşımı uzun yıllardır bilinmektedir. Elementer düzeyde müzik ve dans pedagojisi eğitimine farklı disiplinler ile pedagojik fikirler sunarak yaklaşımın değişik kültürlere uyarlanmasına da olanak sağlar. Orff Schulwerk kendine has ilkeleri ile çocukların kişisel gelişimlerine olumlu etkiler sağlayarak güven, başarı, sorumluluk gibi duyguları kazandıran bir yaklaşımdır. Son yıllarda akademik alanda ön plana çıkmakta olan bu yaklaşımla halk oyunlarının öğretilebileceği hipotezinden hareket ederek araştırmamızı oluşturduk. Milli Eğitime Bakanlığına (MEB) bağlı Beşiktaş Sait Çiftçi ilköğretim okulunda 6/10 yaş grubundan 10 öğrenci ile 2021/2022 eğitim öğretim yılında model okulunda uygulanması yaptık. Seçilen model öğrenciler ile uygulamalar bir plan dahilinde sürdürdüğümüz çalışmamız sonucunda problemimize çözüm üretilmiştir. Gözlemler sonucunda Orff Schulwerk Yaklaşımları ile Türk halk oyunları öğretimine bir model olarak uygulanan oyunların çocuklar üzerinde etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Ezbere dayalı olmayan kalıcı bir öğrenme ortamı sağladığı görülmüştür. Araştırmada kullanılmak üzere seçilen halk oyunları örnekleri, Orff Schulwerk yaklaşımının temel ilkelerinden dil, ritim, hareket, seslendirme, çalgı, doğaçlama ve dans ile uyarlanarak ders planları yapılmıştır. Çocukların sadece hareketleri öğrendiği bir ders olarak değil, kendi kültürlerini ve oyunlarını yöre bazında öğrendikleri ve kavradıkları, farklı bölgeden oyunlar ile örnekler sunularak çocukların ritmik olarak türküyü ve oyunu kalıcı olarak öğrenmesi sağlanmaktadır. Ayrıca MEB tarafından görevlendirilen halk oyunları usta öğreticisinin de dersleri hem video hem de gözlem raporları ile kayıt altına alınmıştır. Derslerde öğrenme ortamının elverişli olmayışından materyal eksikliğinden, mekânın yetersizliği ve ekonomik yetersizliklerden dolayı çalgı eğitimi ya da canlı müzik ile eğitim ortamı sağlanamadığı gözlemlenmiştir. Bununla birlikte geleneksel öğretim yaklaşımı kullanıldığı için, çocukların derse yüzde yüz katılamadığı, oyunları öğrenirken bazı çocukların isteksiz olduğu gözlemlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Model, Orff Schulwerk, Türk Halk Oyunları.
TRT Türk Halk Müziği repertuvarında bulunan sözsüz 10 Azerbaycan eserinin bağlama ile icrasının incelenmesi
Haliç Üniversitesi Türk Müziği Bölümü, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü'nde hazırlanmış olan bu Yüksek Lisans Tezinde "TRT Türk Halk Müziği Repertuvarında Bulunan Sözsüz 10 Azerbaycan Eserinin Bağlama ile İcrası" incelenmiştir. Yapılan çalışmada, Türkiye'de ve Azerbaycan'da halk müziği kültürü, Türk halk müziğinde bağlama ve Azerbaycan eserlerinin bağlama ile icrası ve TRT Türk halk müziği repertuvarında bulunan sözsüz 10 Azerbaycan eserinin icra analizi başlıklarıyla konular ele alınmıştır. Halk müziğinde bir çok yöresel tavırda olduğu gibi Azerbaycan müziğinin icrasında da farklı enstrümanlarla icra edilmiş olan melodilerin bağlamaya uyarlanması sonucunda bir icra biçimi oluşmuştur. Genellikle bu uyarlamalar Azerbaycan halk çalgıları olan tar, kemança, balaban, aşık sazı gibi çalgılardan alınmıştır. Azerbaycan eserlerinin zengin müzikal yapısı ve icra biçimi bağlamaya uyarlandığında; ortaya çıkan tezene kalıpları, ritmik ve melodik varyasyonlar, nüanslar bağlama icrasına büyük katkı sağlamaktadır. TRT repertuvarından seçilen sözsüz 10 eserin bağlamaya uyarlanması ve icra analizleri yapılmıştır. Eserler bağlama alanında uzman icracıların video ve ses kayıtlarından faydalanılarak nüanslar ve icra özelliklerine göre yeniden notaya alınmıştır. En çok kullanılan tezene kalıpları ve nüanslar tespit edilerek icra analizi yapılmıştır. Çalışmaya Azerbaycan halk müziğinin özellikleri ve icra şekli ile ilgili akademik çalışmalar, tezler ve makaleler incelenerek başlanmıştır. Daha sonrasında Azerbaycan eserlerinin bağlama ile icrası araştırılıp, uzman kişiler ile kişisel görüşmeler yapılmıştır.
Türk müziğinde duygudurum analizi: Zirgüleli hicaz ve şedleri
Bu Çalışmada, Prof. Erol Deran'ın "Zirgüleli Hicaz Seyahatnamesi" isimli taksim konseri örnekleminde duygudurum analizi yapılmıştır. Zirgüleli Hicaz makamının beş şeddi vardır. Hicazkâr, Suzinak, Evcara, Suzidil ve Şedaraban. "Zirgüleli Hicaz Seyahatnamesi" taksim konseri bu beş makama geçiş icrasını kapsamaktadır. Modern psikoloji ve psikiyatri bilimlerinin özellikle son yüzyıldaki araştırmaları neticesinde duygudurumun tanımı yapılmış, duygunun oluşma süreçleri biyopsikososyal olarak gösterilmiştir. Sanatın duyguduruma, duygudurumun da sanata olan etkileri farklı kuramlarla açıklanmaya çalışılmıştır. Ancak bugüne kadar bu karşılıklı etkileşimin ortasında yer alan eserin, müzik türünün, makamın kendisine yönelik araştırma hemen hiç yoktur. Bir müzik türünün, makamın duyguduruma etkisi veya duygudurumun müzik türü, makama etkileri çalışılmış ancak müzik türünün, makamın kendiliğinin duygudurumunun ne olduğu ise hiç araştırılmamıştır. Makamları meydana getiren ses perdelerinin kendine has özellikleri, frekansları göz önünde bulundurulmuş, modern psikoloji ve psikiyatri analiz yöntemleri kullanılarak multi disipliner bir yaklaşım sürdürülmüştür. Bu çalışmada taksimler notaya alınmış ve geçki analizleri yapılmıştır. Analizlerde yapılan bölümlemeler geçki, çeşni ve icra tekniğine göre oluşturulmuştur. Üzerinde çalışılan grup daha önce herhangi bir psikolojik rahatsızlığı olmayan, müzik eğitimi almakta olan 30 gönüllü bireyden oluşmaktadır. Bu bireylere Hamilton Depresyon Ölçeği (HAM-D), SCL-90 Semptom Tarama Testi (SCL-90), Durumluk-Süreklilik Kaygı Ölçeği (STAI-I / II) ve Mizaç Karakter Envanteri (TCI) uygulanmıştır. Herhangi bir psikopatolojisi saptanmayan 30 gönüllü bireye dinleti öncesi ve sonrası Duygudurum Profili Ölçeği (DP) uygulanmıştır. Dinleti öncesi ve sonrası duygudurum profillerinin karşılaştırılması neticesinde; Evcara makamının ılımlı melankolik özellikler gösterdiği, Hicazkâr makamının huzurluluk içerdiği, Suzidil ve Suzinak makamlarının diğer makamlara göre daha nötr bir duyguduruma sahip olduğu, Şedaraban makamının ise orta düzeyde bir melankoliye sahip olduğu gözlenmiştir. Sonuç olarak, seçilen makamların yüzyıllar içerisinde kültürel ve sanatsal birikimlerinin yanı sıra, bireylerdeki duygudurumun dışavurumuna aracılık eden makamların kendilerinin de bir duyguduruma sahip olduğu söylenebilir. Anahtar kelimeler: Duygu, Duygudurum Profili, Makam.
Sözlü klasik Türk musikisinde eser analizinden hareketle solistik icra için öneriler
Sözlü Türk musikisi eserlerinin icralarında, üslup ve tavrın yerinde olduğu icraya ulaşmak için, kabul görmüş usta ses icracılarını örnek almanın yanında, eserlerin kimliğine yaklaşmanın, eseri tanımanın, eseri oluşturan tüm beste unsurlarını irdelemenin de iyi bir icra için fikir vereceği tartışılmaz bir gerçektir. Bunun yanında bugün, usta icracıların ses kayıtlarına ulaşılamayan birçok eser de arşivlerde mevcuttur. İcracı, bu eserlerin dinleyiciye ulaşmasında bir köprü rolündedir. Bu çalışmada eserleri tanımak için, bestecilerinin eseri bestelerken neyi düşünmüş olabilecekleri, çalışılmıştır. Kabul görmüş ses sanatçılarının da eseri yorumlarken, bestecisinin düşüncelerini analiz ederek icralarını gerçekleştirdikleri düşünülmüştür. Eserler seçilirken, iki ayrı dönemin ünlü şarkı bestekârları ve onların şarkı besteleri tercih edilmiştir. 19. yüzyıl için Hacı Ârif Bey'den ve 20. yüzyıl için de Selahattin Pınar'dan örnekler seçilmiştir. Dönemlerinin en ünlü isimlerinden olan bu bestekârların eserlerinden seçilen birer örnek, nim klasik dönem ile modern dönemde bestenin şiire göre gelişmelerinin gözlemlenmesiyle kıyaslanmıştır. Çalışmada Hacı Ârif Bey'in örnek eseri güfte, form, melodi ve ritim başlıklarında ayrı ayrı incelenip, bu konulardaki mukayeseyle en çok tercih edilebilecek icra şekline ulaşılmaya çalışılmıştır. Selahattin Pınar'ın örnek eserinde ise form, melodi ve ritmin güfteye yansıması incelenmiş, bunların sonucunda üslup ve tavrın gerektirdiği en uygun icraya ulaşılmaya çalışılmıştır. Eser analizi yapabilecek donanıma sahip icracıların, örnek alınan usta icracıların kayıtlarının dışında, bu çalışmadaki gibi bir analizle yeni yorumlara ulaşmaları amaçlanmıştır.
Manisa yöresinedeki Tahtacı semahlarının edebi ve müzikal açıdan incelenmesi
Tahtacılar, Anadolu'ya orta Asya'dan geldikleri düşünülen, adlarından da anlaşılacağı üzere ağaç işleriyle uğraşan bir topluluktur. Güney ve Batı Anadolu kıyılarında yaşamlarını sürdüren Tahtacıların, daha çok kendi içlerine dönük ve dolayısıyla kapalı bir topluluk oldukları bilinmektedir. Anadolu'da yaşayan Tahtacı Aleviler olarak adlandırılan topluluk, etnik kökeni ve gizli din anlayışı sebebiyle birçok araştırmacının dikkatini çekmiştir. Anadolu ve Tahtacı Alevileri ibadetleri ve birçok konuda benzerlik gösterseler de Tahtacıların konar-göçer yaşam biçimleri bakımından cem törenlerinin adlandırılması ve bölümlendirilmesi açısından küçük farklılıklar göstermektedir. Anadolu Aleviliği'nde cem törenleri görgü ve birlik cemi olarak adlandırılırken, Tahtacılarda ise içeri ve dışarı cem olarak adlandırılmaktadır. Cem törenlerinin ihtiva ettiği semahlar konusunda Anadolu Aleviliğinde dairesel olarak dönülen semahlar, Tahtacılarda karşılıklı olmak üzere değişkenlik göstermektedir. Müzikal olarak usul farklılığı ve semah dönerken yapılan figürler konusunda da küçük farklılıklar bulunmaktadır. Bu çalışmada tahtacıların kökenleri, Anadolu'daki yaşam yerleri, cem törenleri incelenmiştir. TRT repertuarında bulunan Manisa yöresinden derlenmiş ve kayda geçmiş yedi adet semah tespit edilmiştir. Bu semahlar edebi olarak incelenmiş, müzikal açıdan da melodik yapı üzerinden yapı ve biçim bakımından incelemeleri yapılmıştır.
Âşık Veysel türkülerinin edebi ve prozodi yönünden incelenmesi
Âşık Veysel, edebiyat yönünden halk edebiyatında ve âşıklık geleneğinde şiirleriyle ve besteleriyle birçok konuda kaynak kişi olmuştur. Âşık Veysel ile ilgili yapılan çalışmalarda, şiir dilinin sade ve anlaşılır olduğundan bahsedilmiştir. O, Halk müziğinin önemli aşıklarından biridir ve kültürümüzde önemli bir yere sahiptir. Vefatından sonra da eserlerinden oldukça faydalanılmış, müzisyenler, araştırmacılar tarafından Âşık Veysel hakkında çok fazla makale, tez ve kitaplar yazılmıştır. Bu çalışmada ise prozodi kavramı üzerinden Veysel'in eserleri incelenmiştir. Müzikte dil kullanımı önemli bir yere sahiptir. Müzik ile şiirin uyum içerisinde olması gerekir. Sözler besteye uygun, beste de sözlere uygun yazılmalıdır. Müzikte bu konu "Prozodi" başlığı altında incelenmektedir. Prozodi; söz ile müziğin uyumu olarak ifade edilmektedir. Halk müziğinde prozodinin aranması hâlâ tartışma konusu olsa da bu çalışmada Âşık Veysel eserleri özelinde prozodi incelemesi yapılması hedeflenmiştir. Çalışmada ilk olarak giriş bölümünde araştırmanın problemi, amacı, önemi ve ilgili çalışmalardan bahsedilmişir. Genel bilgiler bölümünde prozodi, halk edebiyatı, aşık edebiyatı ve Âşık Veysel hakkında bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde gereç ve yöntemler yazılmıştır. Çalışmanın bulgular bölümünde ise Âşık Veysel'in TRT Türk halk müziği repertuvarında bulunan eserleri tespit edilerek, şiirlerinin edebi yapısı incelenmiştir. Âşık Veysel'in TRT Repertuvarında toplamda 26 eseri bulunmaktadır. Bu çalışmada eser tespiti yapılırken usullerine göre sınıflandırılmış, her usulden örnek eserler seçilmiştir. 6 eser usullerine göre seçilmiş, eserlerin edebi ve prozodi yönünden incelemesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Âşık Veysel, Prozodi, Türk Halk Müziği.
Şükrü Tunar'ın saz eserleri üzerine bir inceleme
Bu tez çalışmasında Türk Müziği'nin önemli müzik insanlarından biri olan Şükrü Tunar'ın bestelediği saz eserlerinden hareketle, Tunar'ın bestecilik anlayışı incelenmiştir. İlk bölümde Şükrü Tunar'ın hayatı ve incelenen eserlerin formları hakkında bilgiler verilmiş sonrasında Şükrü Tunar'ın Acemaşiran Saz Semaisi ve Hicaz Oyun Havası form, melodi ve ritim açısından önce eserin genelinde ve sonra da 'yakından bakış' başlığı altında cümleler halinde incelenmiştir. Veri olarak Acemaşiran ve Hicaz makamlarından seçilen iki adet saz eseri, teknik anlamda Şükrü Tunar'a ait bestecilik özelliklerini, eserlerin form, melodi-makam ve ritim analizleri yapılarak açıklanmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda Acemaşiran Saz Semaisinin simetrik bir yapıda olduğu görülmüştür. Hicaz Oyun Havası gibi oldukça serbest biçim ve yapıda bestelenen bir türde muntazam bir biçim görülmektedir. Hicaz Oyun Havasının her bölme sonunda aynı cümlenin gelmektedir. Eserlerin içerisinde sıklıkla kendini tekrar eden ya da benzer şekilde çeşitlemesi olan çokça melodi parçaları kullanmıştır. Bu benzer parçaların çokluğu, bestecinin düşünerek ya da irticali olarak oluşturduğu ve kompozisyonunda kullanmak üzere belli başlı müzik düşüncelerinin olduğunu göstermektedir. Birbirine benzer fikirlerin, uzun veya kısa melodi parçalarındaki benzerliklerin olması kompozisyonda bir bütünlük sağlamaktadır. Yapılan analizler yapı bakımından ele alındığında, eserlerinde çeşitli yapı bileşenlerini (cümle veya cümle parçası tekrarı, sekileme, motif geliştirme) sıkça kullanarak bir kompozisyon anlatımı oluşturduğu görülmektedir. Özellikle Hicaz oyun havasında çok fazla sekileme görülmektedir. İncelenen eserlerde bestecinin kullandığı makamları alışılan özellikleriyle, az ve yakın makamlara geçki yaparak kullandığı görülmüştür. Melodiler de akıcı bir seyir görülmektedir. Ritim bakımından usullerin darpları ile melodilerin ritimlerinin uyumlu olarak kullanılmakta olup, senkoplu yerleşim görülmemektedir. Sadece Acemaşiran Saz Semaisinde teslime girişlerde auftakt kullanılmaktadır. Bunların sonucunda Şükrü Tunar'ın form, melodi ve ritim kullanımında yeni arayışlarda olmayıp, alışılan üslubda, akıcı ve çabuk sevilebilecek eserler yapan bir besteci olduğu görülmüştür. Bu çalışma ile Şükrü Tunar'ın saz eserlerinin; yapı, melodi, ritim yönünden ayrıntılı incelenmesi amaçlanmış olup bu çalışma vesilesiyle günümüz saz eseri bestekârlarının da bu özellikleri kullanılabileceği düşünülmüştür. Anahtar Kelimeler: Analiz, Saz eseri, Şükrü Tunar
Naki Tezel Türk Masalları örneğinden türkülerdeki batıl inançlar üzerine bir inceleme
İnançlar, insanlığın doğuşundan itibaren, hayatın zorlukları karşısında mücadele etmesini, kendini güçlü ve güvende hissetmesini, geleceğe dair umutlu olmasını sağlayan en önemli faktör olmuştur. İnanç sistemleri kendi içinde, zamanla gerçekliklerin yanında, dinlerden bağımsız batıl olanlarını da doğurmuştur. Yaygın olan dini inançların ve uygulamaların sorunlarını çözemediği noktada insanlar kendi ritüellerini oluşturmuşlardır. İnsanoğlu günlük yaşamındaki duygularını, kendisini etkileyen olaylarını, umutlarını, acılarını, beklentilerini eserlerine de yansıtmıştır. Sözlü halk kültürü olan türküler, insanlık tarihi boyunca etkisinde kaldığı olayların acılarını, sevdalarını, ayrılıklarını, beklentilerini hem sözlü hem de müzikal olarak kuşaktan kuşağa günümüze aktarmıştır. Türküler bir milletin yapı taşıdır ve bu yapı taşını oluşturan en büyük etkenlerden biri müziktir. Çalışmanın konusu olan batıl inançlara da sözlü kültür ürünlerinin yanı sıra literatüre geçmiş eserlerde de sıkça rastlanmaktadır. Türkülerde, hikâyelerde, mânilerde, ağıtlarda batıl inanç örneklerinin olduğu görülmüştür. Toplumdan topluma, inanç sisteminden inanç sistemine, kişiden kişiye değişiklik gösteren batıl inançlar araştırmacılar tarafından uzun yıllardır kayıt altına alınmakla beraber Anadolu masallarında da yer almıştır. Masallar, hayal ürünü kurgularıyla, yapısı gereği bâtıl inançların kendisine en çok yer bulduğu anlatı türleridir. Masal derlemecisi ve araştırmacısı Naki Tezel'in Türk Masalları adıyla yayınladığı, içerisinde 54 masal barındıran eser bu çalışmada esas alınmıştır. Eser içerisinde yer alan masallar Anadolu'nun her yöresinden derlenmiştir ve eser Anadolu masal kültürü özelliklerini yansıtmaktadır. Çalışmadaki 54 masal incelenerek içerisindeki bâtıl inançlar tespit edilerek tasnifi yapılmıştır. Bunun yanı sıra türkülerde kullanılan batıl inanç figürleri de ele alınarak sınıflandırılmıştır. Bâtıl inançların türkülerle ilişkisi konusunda yapılan çalışmalara, batıl inancın türküler ile ilişkisi penceresinden katkıda bulunma hedeflenmiştir.
İhsan Özgen'in altı taksiminden yola çıkarak Şevkefza ve Bestenigâr makamlarını işleyişi ve taksim formuna yaklaşımı
Bu çalışma, İhsan Özgen'in Şevkefza ve Bestenigâr makamlarını işleyişi ve taksim formuna yaklaşımını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Taksim formu, Türk Musikisi formlarından biri olarak, doğaçlamaya dayanan bir formdur. Bu açıdan taksim formu icra eden kişinin müzikal yeteneğini hakkında ipuçları taşır. Bununla birlikte makam bilgisini de gösterir. Zaman zaman iki farklı makamdaki eser arasında köprü olarak, kimi zaman fasılların arasına renk katan, ama mutlaka çalınacak makama kulakları ısındırarak icra edilen bir müzik formudur. Türk Musikisi'nde klasik kemençede Tanburi Cemil Bey ekolünün devamı kabul edilen ve müzisyenliği ile dikkati çeken İhsan Özgen de taksimleri ile dikkat çeken bir sanatçıdır. Bu çalışmada öncelikle literatür taraması yapılmış, konunun kapsamından çıkmadan İhsan Özgen'in sanatçı kişiliğine değinilmiştir. Çalışmanın teorik temelini oluşturan "taksim", "bestenigâr makamı" ve şevkefza makamı" kavramlarının literatürde nasıl yer aldığı incelenmiş ve aktarılmıştır. Çalışmada kullanılan inceleme metodolojisi anlatıldıktan sonra, İhsan Özgen'e ait üç bestenigâr makamında taksim ve üç şevkefza makamında taksim incelenmiştir. Bu inceleme sonrası elde edilen bulgular çalışmanın "tartışma" bölümünde değerlendirilmiş ve çeşitli tespitlerde bulunulmuştur. Çalışmanın "sonuç" bölümü tespitlerin özetlendiği ve tartışmasız bulguların yer aldığı bölümdür. Çalışma sonunda İhsan Özgen'in taksimlerinde aynı yapıyı kullanmadığı anlaşılmıştır. Bestenigâr ve şevkefza makamlarında farklı çeşnilerle taksim icra ettiği tespit edilmiştir. Taksimlerdeki farklı geçkilere rağmen gerek bestenigâr gerekse şevkefza makamlarının karakterlerini dinleyenlere iletebildiği ve aynı kalıp kullanılmadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Taksim, Makam, İhsan Özgen.
"Mevlana'nın Dilinden" albümünün güfte yönünden incelenmesi
1207 yılında dünyaya gelen Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî gerek eserleriyle gerekse kendisinden sonra ismiyle anılan tasavvuf ekolü Mevleviyye ile yüzyıllardır insanların zihninde ve gönüllerinde yer etmiştir. Mevleviyye yolu müzikal anlamda da zengin bir geleneğe sahiptir. Hz. Mevlânâ'nın şiirlerinden bestelenen ayin formundaki eserler, klasik Türk müziğinin en yüksek sanatlı eserlerini oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasında ele alınan "Mevlânâ'nın Dilinden" albümü de Hz. Mevlânâ'nın şiirlerinin güftelerinden oluşmaktadır. Klasik ayin formunda bestelenmeyen bu eserler, günümüz insanına Hz. Mevlânâ'nın düşüncesini ve hikmetini aktarmayı amaçlamaktadır. Çalışmamız, albümde geçen eserlerin güfte yönünden incelenmesini içermektedir. Bunun yanında, albümün bestekârı M. İhsan Özer ve icracısı Ahmet Özhan ile yapılan söyleşiler mevcuttur. Ayrıca, albümün getirdiği yenilikler hakkında bestekârı ve icracısının yanında Türk müziği ve Mevlevîlik alanında bilinen isimlerle mülakatlar yapılmıştır.
Ercüment Batanay'ın hicaz makamında yaptığı dört tanbur taksiminin makamsal ve form analizi
Türk Musikisi formları arasında taksim formu, icracının irticalen nağmeleri birbirine ekleyerek, icra anında müzik cümlelerini inşa ettiği bir müzik formudur. Bu sebepten dolayı taksim formu, musikişinasın musiki bilgisini ve musikişinaslığını göstermeye en uygun olan formlardan biridir. İcra kabiliyeti ile birlikte müzikalitesi ile de dikkati çeken Ercüment Batanay'ın bu özellikleri, kendine ait denemelerinin yanı sıra yaptığı taksimlerde de görülmektedir. Bu çalışmada, tanburdaki kendine has üslubu ile öne çıkan icracılardan Ercüment Batanay'ın taksim formunu nasıl kullandığının ve hicaz makamını nasıl işlediğinin çözümlenmesi amaçlanmıştır. Öncelikle literatür taraması yapılmış, Ercüment Batanay'ın sanatçı kişiliği hakkında ilgili kişilerle görüşülmüş ve Ercüment Batanay'ın günümüze ulaşan taksimlerinden çalışmaya uygun olanları belirlenmiştir. Çalışmanın analiz kısmı için yapılan literatür taramsında ise Türk Musikisi'nde hicaz makamı ve form inceleme konusunda kaynaklara ulaşılarak, çalışmada analiz yapılmasını sağlayacak inceleme şekli belirlenmiştir. Araştırmanın örneklem bölümünü oluşturan hicaz taksimler dinlenerek, önce özenle notaya alınmış, sonrasında Finale ve Mus2 nota yazım programları ile dijital ortama aktarılmıştır. Bu dijital notalar çalışmanın ekler kısmında verilmiştir. Yapılan inceleme ile ortaya çıkan tespitler, Adobe Photoshop programı kullanılarak incelikle dijital notaya eklenmiştir. Ercüment Batanay ile ilgili gelecekteki çalışmalara kaynak olabileceği düşünülerek, günümüzde yaşayan Murat Aydemir, Birol Yayla, Sadun Aksüt, Öğr.Gör. Özer Özel, Hakan Talu, Nihat Yalçınkaya, Ercüment Gümüşel ve Prof.Dr. Murat Salim Tokaç'ın Ercüment Batanay ile ilgili görüşleri alınmış ve ek bölümünde verilmiştir.
TRT repertuvarında bulunan Kadıoğlu çeşitlemelerinin bağlama icrası yönünden incelenmesi
Zeybekler, Türk halk müziğinde önemli bir yere sahiptir. Genellikle yörede zurna, klarnet gibi çalgılarla icra edilmiştir. Bağlamayla icrası ise zurna ve klarnetten uyarlama biçiminde olmuştur. Üflemeli enstrümanlarla icra edilen müziğin telli ve mızraplı bir saza uyarlanmasında sazın yapısından kaynaklı farklı icra biçimleri ortaya çıkmıştır. Zurnanın üflediği uzun sesler bağlamada tril ve çırpma tezene ile karşılık bulmuştur. Bu sebeple bağlamada da "zeybek tezene tavrı" olarak bir icra biçimi ortaya çıkmıştır. Çalışmada öncelikle TRT Türk halk müziği repertuvarında bulunan Kadıoğlu çeşitlemeleri tespit edilerek incelenmiştir. TRT'de kullanılan notalar genel bir zümreye hitap ettiği için tezene biçimleri, icra özellikleri genellikle sade biçimde yazılmıştır. Tavır özelliği olan eserler ise icra esnasında meşk yöntemi ile uygulanmıştır. Ancak zamanla usta-çırak yönteminin kaybolmaya başlamasıyla yöresel icra ve tezene tavırları da kaybolmaya ya da yanlış icra edilmeye başlanmıştır. Bu sebeple halk müziğinde meşk usulü icra önemli bir yerdedir. Çalışmada; tespit edilen zeybeklerin notalarının yeniden yazılması ihtiyacı, yöreye hakim olmayan icracıların da eserleri yöresel tavıra uygun olarak icra edebilmesi açısından gerekli olduğu düşünülerek yazılmıştır. Bu çalışmada tarama modeli kullanılmış olup, gerekli literatür taramaları yapıldıktan sonra repertuvardaki 8 Kadıoğlu çeşitlemesi belirlenmiş ve incelenmiştir. Repertuvardaki nota ile icradaki farklılıklar kıyaslanmış, tablolar oluşturularak incelenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde, Türk halk müziği ve zeybekler ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, literatür araştırması olarak kullanılan kaynaklar gösterilmiştir. Üçüncü bölümde, gereç ve yöntemlerden bahsedilmiş, çalışmanın amacı, yeri, zamanı, evreni, örneklemi ve değerlendirme süreci hakkında bilgiler verilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde Türk halk müziği hakkında genel bilgiler verilmiş, halk müziğinde bağlamanın ve yöresel tezene tavırlarının önemi vurgulanmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünde zeybek ve efelik kavramları hakkında genel bilgiler verilmiş, Kadıoğlu çeşitlemelerinin derlendiği Aydın ve Muğla yörelerinin müziği hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın altıncı bölümünde ise Kadıoğlu çeşitlemeleri hakkında bilgiler verilmiş ve icra yönünden incelenmiştir. Repertuvardaki Kadıoğlu çeşitlemelerinin icrası notaya alınmış ve repertuvar notası ile icradaki nota farklılıkları karşılaştırılmıştır.
Neyzen Ulvi Erguner'in musiki çalışmaları ve ney taksimlerinin değerlendirilmesi
Neyzen Ulvi Erguner (1924-1974), İstanbul Fatih, Sultanselim semtinde doğmuştur. 20. yüzyılın üstad neyzenlerinden aynı zamanda hafız ve bestekâr Süleyman Erguner (1902-1953)'in en büyük çocuğudur. Küçük yaşlardan itibaren ney üflemeyi ve ilk musiki bilgilerini babasından almıştır. Ortaokul ve liseyi askeri okulda okumuştur. Kara Harp Okulu'ndan mezun olduktan sonra levazım subayı olarak Türk Silahlı Kuvvetleri'nde çalışmaya başlamıştır. Askerlik mesleğini yurt içinde ve 1958 yılından itibaren bir yıl süreyle Kore'de yerine getirirken ney ve musiki ile de meşgul olmuştur. 1964 yılında yarbay rütbesinde iken kendi isteğiyle emekliye ayrılmış; 1964 yılından 1967 yılına kadar TRT İstanbul Radyosu'nda akitli ney sanatçısı olarak çalışmıştır. TRT'nin teklifi üzerine emekliliğini sonlandırarak 1967 yılından itibaren İstanbul Radyosu'na 'Modal Tek Sesli Müzikler Müdürü' olarak atanmıştır. Bu görevi sırasında yaptığı sanatsal ve idari çalışmalar 'TRT ve Türk Müziği Tarihi' açısından büyük önem arzetmektedir. Ulvi Erguner'in TRT İstanbul ve Ankara Radyosu arşivlerinde ve diğer arşivlerde, dijital sosyal paylaşım platformlarında yaptığı birçok taksim ve ney ile eşlik ettiği icraları bulunmaktadır. Bununla beraber İstanbul Radyosu'nda hazırlayıp yönettiği 'Tarihi Türk Musikisi' koro programlarının kayıtları musiki tarihimize geçen önemli ve örnek koro kayıtları olması bakımından bu çalışmamızda yer verilmiştir. Ulvi Erguner'in ney taksimleri ve musiki çalışmaları üzerinde akademik ve sanatsal olarak günümüze kadar bir çalışma yapılmamış olması bu çalışmanın gerçekleşmesine sebep olmuştur. Bu nedenle önce Ulvi Erguner'in ilk ney ve musiki meşklerini aldığı dönemlerden itibaren babası ve dönemin üstadlarıyla gerçekleştirdiği musiki faaliyetleri ele alınmıştır. Ardından özellikle ney taksimlerinin tespiti, notaya alınması, incelenmesi yapılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle 'Erguner Tavrı'ndaki neyzenliği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bunlardan başka Ulvi Erguner'in Türk musikisi tarihi, kültürü ve sanatı açısından yaptığı çalışmalarına da ayrıca yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ulvi Erguner, Ney, Neyzen, Taksim