
123
Archived Theses
1
DOIs Assigned
1%
DOI Rate
Discipline
Ermenekli Süleyman Sırrı Efendi kelâmi görüşleri ve kelâma dair eserleri
Osmanlı'nın son dönem devlet adamlarından ve âlimlerinden Ermenekli Süleyman Sırrı Efendi (ö. 1931)'nin Kenzü'l-Akaid adlı eseri, dinî ilimler hakkında bilgi edinmek isteyenlerin yanında ilim meclislerinde tartışmalara farklı camialardan katılan kişilerin de aradığı bir eserdir. Bu eserin muhatap kitlesinin değişmesi ve önceki zamanlara nazaran da genişlemesi; entelektüel çevre denilen bu kesimin bazılarının Arapça dilini bilmemesi, bazılarının da Arapça diline verilmesi gereken önemi vermemesi gibi nedenlerin dışında devletin bekası ve muhafazasının ancak dine bağlılıkla olabileceği düşüncesinin etkisiyle eserin telif edilmesi ihtiyacı doğmuştur. Aynı şekilde esere muhatap olan kitlenin Müslüman olsun ya da olmasın İslâm'a ait ve bilhassa ortak bir mezhep üzerinden ittifak olunan inanç esasları belirten meseleleri ve dinin usulünde asıl öğrenilmesi gereken esasları öğretebilme ve aktarabilme çabası içerisindedir. Süleyman Sırrı'nın kendi zamanında ortaya çıkan akımlara karşı cevap mahiyetinde değil de iman sahiplerinin imanlarını tahkik ve muhafaza ettirebilmek amacıyla naklî deliller üzerinden meseleleri anlatmaya çalıştığını söyleyebiliriz. Bunu yaparken de yeni eğitim sistemine geçişin ve modern düşüncenin itikadi esaslara yansıyan izlerini görmek mümkündür. "Ermenekli Süleyman Sırrı Efendi Kelâmi Görüşleri ve Kelâma Dair Eserleri" adlı tez çalışması üç temel bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ermenekli Süleyman Sırrı Efendi'nin hayatı ve eserleri tanıtıldı, ikinci bölümde kaleme aldığı akaid eserlerinden Kenzü'l-Akaid adlı eseri değerlendirildi. Son kısımda ise günümüze ulaşan matbû nüshalardan hareketle Osmanlıca metnine ve çevirim yazısına yer verdik.
İslâm hukukunda ve Türk hukukunda adam çalıştıranın sorumluluğu
Adam çalıştıranın sorumluluğu konusu Türk hukukunda çokça işlenmiş olmasına rağmen, İslâm hukuku bakımından konunun farklı akit türlerindeki örneklerini kuşatan ve bunu modern hukukla mukayese eden bir yaklaşımla ele alan bir çalışmaya rastlayamadık. Türk hukukundaki çalışmalarda, oldukça sınırlı bir ölçüde ve genellikle de Mecelle üzerinden konu aktarılmaya çalışılmıştır. Ancak temel kavramlar üzerinde İslâm hukuk doktrininde de ortak bir kanaat bulunmadığından, yalnızca Mecelle'ye dayalı bu açıklamalar İslâm sorumluluk hukuku rejimini yansıtmak hususunda çeşitli açılardan yetersiz ve eksik kalmaktadır. Bu çalışmada hem İslâm sorumluluk hukukunun temel kavramları verilmekte hem gerekçeleriyle birlikte konuya dair teorik bir çerçeve çizilmekte; adam çalıştıranın sorumluluğu, çizilen bu teorik çerçeve içerisinde izah edilmektedir. Adam çalıştıranın sorumluluğu öncelikle mukayeseli olarak İslâm hukukunda ve Türk hukukunda konunun teorisi üzerinden ele alınmakta, sonrasında bu sorumluluğun doğduğu haller bölümünde verilen örnek olaylar üzerinden konu somutlaştırılmaktadır.
Türkçülük Hareketi'nin fıkıh alanındaki görüşleri (Tanzimat'tan Cumhuriyet'e)
Tanzimat'la başlayan ve Cumhuriyet'le devam eden süreçte Osmanlının yaşadığı değişim ve dönüşüm bağlamı, aktörleri ve sonuçları açısından ele alınmaya değer bir konudur. Bu süreçte siyasî, askerî ve iktisadî zafiyetleri bertaraf etmek amacıyla çeşitli tartışmalar başlamış ve çözüm arayışlarına gidilmiştir. Bu arayışlar, hukuk alanına da yansımış gerek küresel modernitenin etkileri gerekse yüzyıllara yayılan sorunlardan kaynaklı yerel ihtiyaçlar, yenilik/ıslahat/terakkî tartışmalarını da beraberinde getirmiştir. Dönemin çok sesli atmosferinde Türkçü münevverler tarafından milliyetçilik, din-devlet hukuk ilişkileri, ilerleme-gelişme-değişme vb. birçok mesele hakkında bütün İslam dünyası için "yeni" sayılabilecek görüşler serdedilmiştir. İslam hukukunun, yorum esnekliğini ve dinamizmini sağlayan örf ve ictihâd gibi kavramlarla, ictimâiyatçı (sosyolojik) bir hüviyette yeniden yorumlanma gayretlerinin ele alındığı bu çalışmada, hareketin öncü isimleri perspektifinden, Türkçülerin fıkıh alanındaki görüşlerinin bütüncül değerlendirilmesi yapılmıştır.
Muridiya: A revivalist Sufî order in Senegal
Ahmadou Bamba is the founder of the influential Sufi order named the Muridiya (Mouride) in the West African nation of Senegal. Although many may have heard of this Sufi movement and its founder, a precise methodological study is still needed. This thesis describes the most essential aspects of Ahmadou Bamba's history, doctrine, and influences, as well as the Sufi order's impact on its adherents' life perspectives. The first chapter of this study enlightens the reader about the personality of Ahmadou Bamba from his early life, written literature, his experience with French colonization, and his expatriations to Gabon and Mauritania. The second chapter clarifies the Islamic background and Islamic authenticity of the Muridiya Sufi Order, and shows the status of the Qur'an and Sunnah in its thoughts. Additionally, this study gives further detail on the different theological, jurisprudential, and Sufi practices of the Muridiya. The third chapter presents a brief description regarding the current state of the Muridiya Sufi Order and its prospects in education, society, and politics.
Îtikâdî mezheplerin oluşumunda tefâdul ve etkisi
ÎTİKÂDÎ MEZHEPLERİN OLUŞUMUNDA TEFÂDUL VE ETKİSİ" başlıklı yazıda giriş, önsöz, üç bölüm ve sonuç bölümü şu şekilde yer aldı: Birinci Bölüm: İki bölümden oluşuyordu: Birinci Bölüm: İlk istekte: Standartların büyüklük dikkate alınarak bölümlerinden bahsetmiştim, İkinci talepte: Standartların ilgili kısımlarını otoriteleri dikkate alarak belirttim. İkinci bölüm: Üç talebi içeriyordu: Birinci başlıkta: Canlıların iki ayrıma ayrılması prensibinin başlangıcını anlattım. İkinci ricada: Kur'an'da hem teorik hem de ameli olarak geçişini belirtmiştim. Üçüncü başlıkta: Peygamber'in sünnetinde yer almasını hem sözlü hem de etkili bir şekilde anlattım. İkinci Bölüm: Bu bölümde farklılaşmanın iki ilkesinin özelliklerinden ve sonuçlarından iki bölüm halinde şu şekilde bahsettim: Birinci bölüm: Bu bölümde gerçek farklılaşmanın özelliklerinden üç talep üzerinden bahsettim: İlk talepte: Gerçek farklılık belgesinden bahsetmiştim, İkinci ricamda: Gerçek farklılığı kurandan bahsettim, Üçüncü şartta: Gerçek farklılaşmanın sonucuna ilişkin hakikatten bahsettim. İkinci bölüm: Bu bölümde sahte farklılaşmanın özelliklerinden üç talep üzerinden bahsettim: İlk talepte: Sahte diferansiyel belgesinden bahsetmiştim, İkinci talepte: Yanlış ayrımı yapandan bahsetmiştim, Üçüncü şartta: Yanlış farklılaşmanın sonucuna ilişkin hakikatten bahsettim. Üçüncü Bölüm: Bu bölümde genel olarak dalalet mezheplerini, özel olarak ise yanlış ayrım ilkesiyle yetişenleri iki bölüm halinde şöyle anlattım: Birinci konu: Bu başlıkta sapık mezheplerin kökenlerinden iki konuda bahsettim: Birinci başlıkta grupların kökenlerinden, sayılarından, isimlerinden bahsettim. İkinci ricada: Bütün sapık mezheplerin sayısını ve isimlerini zikrettim. İkinci bölüm: Bu bölümde iki talep üzerinden sahte farklılaştırma ilkesiyle büyüyen gruplardan bahsettim: Birinci II ricada: Yanlış ayrım ilkesine göre ortaya çıkan mezheplerin sayısı, isimleri ve bazı inançlarından bahsetmiştim. İkinci ricamda: Özelliklerinden bahsettim. Sonuç bölümünde araştırmamda yaptıklarımın özetinden bahsettim ve birkaç satırda özetledim
İmam Eş'arî'nin Mutezile eleştirisi
İslâm düşüncesinin en hareketli ve bir o kadar da hızlı değişimler yaşadığı hicrî III. yüzyıl her açıdan ilklerin yüzyılı olarak değerlendirilebilir. Bir taraftan felsefeyle iç içe geçmiş aklı merkeze alan Mu'tezile, öte yandan ise yalnızca Kur'an ayetlerini ve Hadisleri ölçü kabul eden Ashâbü'l-Hadis bu dönemde öne çıkmış iki düşünce ekolu olmuşlardır. Bu dönem İslam düşüncesinin çeşitli evrelerden geçip olgunlaştığı bir dönemdir. İşte İmam Eş'arî de bu dönemde yetişmiştir. Ayrıca içinde doğduğu çevre olan Basra şehri de döneminin güçlü entelektüel birikimine sahip şehirlerin başında gelmektedir. Böyle bir ortam ve zamanda yaşayan İmam Eş'arî, hayatının erken dönemlerinden itibaren başta Ehl-i Hadis olmak üzere farklı görüşlere sahip birçok âlimden ders almış; hayatının ileriki zamanlarında ise daha çok Mutezile düşüncesinde olan âlimlerin ilim halkalarına devam etmiştir. Bu durum, kelam alanında aklî metodu özümseyip kavramasına vesile olmuştur. Ancak buna rağmen hocaları olan Mutezile âlimleri gibi salt bir akılcılığı benimsememiş, naklin etkin konumunu ve yerini ikrar etmiştir. Dolayısıyla içinde yetiştiği Mutezile geleneğinin açmazlarını, yanlış bulduğu görüş ve yöntemlerini esaslı bir biçimde ele almış ve tenkide tabi tutmuştur. Böylelikle kendisinden sonra geleceklerin bir ekol olarak benimseyecekleri mezhebinin temellerini bu noktadan itibaren atmıştır.
Sünnete göre saîd ve şakî mefhumları
Hz. Peygamber kendisine vahyedilen bilgiler ile insanlara inanç, ibadet ve ahlakî ilkeler başta olmak üzere hayatın tüm alanlarında nasıl davranılması gerektiğini bizzat yaşıyarak anlatmış ve bütün insanlar için ideal bir hayat biçimi sergilemiştir. Çalışmamızda, bütün zaman ve mekana hitap eden ve Müslüman için ideal bir yaşam biçimi olan sünneti baz alarak saîd ve şakî kavramlarına tefsir, hadis ve kelâm kaynaklarından istifade ederek açıklık getirdik. Hadis kaynaklarına bakıldığında, Hz. Peygamber'den dünya ve âhiret saâdetine işaret eden birçok rivayet nakledilmiştir. Dünya saâdetine işaret eden rivayetlerde, insanı dünyada mutlu kılan kişisel, psikolojik ve sosyal birçok etken zikredilmektedir. Bunlar; kocası yüzüne baktığında kocasına huzur veren itaatkâr Saliha bir eş, oturmaya müsait geniş bir ev, iyi bir binek, ibadet ile geçirilen uzun ömür, insanı iyiliğe sevk eden iyi bir arkadaş, fitnelerden uzak durmak, kadere rıza göstermek gibi etkenlerdir. Hadislerde âhiret hayatında insanların saîd (cennetlik) ve şakî (cehennemlik) olmak üzere iki gruba ayrıldığı, Allah'ın ezelî ilmiyle daha henüz kişi anne karnında iken kimin saîd veya şakî olduğuna işaret edilmiştir. Bu da kulun fiillerindeki rolü nedir gibi birçok soruyu akla getirir. Bu sorulara cevap bulmak için Kelâm ilminde Allah'ın ezeli ilmine, kader ve kazaya, kulun fiillerindeki rolü gibi konulara açıklık getirdik. Yapılan çalışmanın neticesinde, yaptıklarına karşılık Allah'ın kendisine cennet va'd ettiği kimseye saîd, yaptıklarına karşılık Cehenneme atılan kimseye de şakî denildiği anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sünnet, Saâdet, Şekâvet, Cennetlik, Cehennemlik, Saîd ve Şakî. Sayfa Adedi :108 Tez Danışmanı: Dr. Öğrt. Üyesi Arif GEZER
Kur'ân-ı Kerim'in âyetleri ışığında zekât, sadaka ve faizin toplumsal boyutu
Bu çalışmada; Kur'ân-ı Kerim'in âyetleri ışığında zekât, sadaka ve faizin toplumsal boyutu ele alınmıştır. Zekât ve sadaka fakirler ile zenginler arasında sosyal ve ekonomik mesafeyi daraltırken, faiz ise tam tersi bir duruma sebep olabilmektedir. İnfâk ve sadaka anlayışının yaygın olduğu bir toplum; finansal açıdan desteklendiği için daha huzurlu ve mutlu olabilirken, faizin yaygın olduğu toplumda ise fakir ve muhtaç kesim daha huzursuz ve mutsuz olabilmekte, dolayısıyla toplumsal kargaşa ve ihtilaller meydana gelebilmektedir. Semavî veya beşeri tüm dinlerde paylaşma, yardımlaşma ve dayanışma çokça önemsenmektedir. İslamiyetten önce cahiliye Arapları arasında infâk ve sadaka anlayışı mevcut olduğu, Hz. Muhammed'den (s.a.s) önceki peygamberler döneminde de zekât ve sadakanın emredildiği ve çokça önemsendiği araştırmamızdatespit edilmiştir. Zekât, sadaka ve faize işleyişleri açısından bakıldığında günümüzde daha girift bir hal aldıkları görülmektedir. Dolayısıyla bu çalışma; zekât, sadaka ve faizin toplumlar üzerindeki etkisini tarihi verilerden hareketle araştırması açısından ve günümüz dünyasında infâk, sadaka, zekât ve faize dair düşünce ve anlayışları arz etmesi bakımından oldukça önemli sayılabilir. Bu çalışma, Kur'ân-ı Kerim'de zikredilen zekât, sadaka ve faiz âyetlerine müfessirlerce yapılan yorum ve açıklamaları aktarması yönüyle ve Hz. Muhammed (s.a.s), Dört Halife, Emeviler, Abbasiler, Selçuklu ve Osmanlı döneminde zekât, sadaka ve faizin nasıl uygulandıklarını tarihsel süreç içerisinde ele alması bakımından önem taşıdığı söylenebilir. Bu çalışmada Taberi, Begavî, İbnu'l Cevzi, İbn-i Kesir, Elmalılı, Seyyit Kutup, Ömer Nasuhi Bilmen, Said Nursi ve Sabunî gibi birçok müfessir ve İslam âlimlerinin zekât, sadaka ve faize dair görüş ve düşünceleri aktarılmıştır. Bu yönüyle çalışmamızın dirayet ve rivayet tefsirlerini harmanlaması bakımından önem taşıdığı söylenebilir. Çalışmanın son bölümünde zekât, sadaka ve faizle ilgili alanında uzman olan 13 akademisyenin görüş ve düşüncesi aktarılmış olup sistematik bir saha araştırması yapılmıştır. Çalışmamızın tüm bu yönleriyle oldukça önem arz ettiği düşünülmektedir.
خلاصة العقائد للتختي "دراسة وتحقيق"
al-Shaykh Abdulkadir b. al-Shaykh Muhammad Saeed Said al-Takhtî is an Islamic scholar who lived in the thirteenth century AH. Like the Islamic scholars before him, he wrote a book called "Khulasat al-ʻAqāʼid," in the field of faith. However, this work has not been edited as far as we know and there is no academic study on it. In this thesis, both the life and the work of al-Takhtî are discussed. In addition, the content of the manuscript was evaluated by making an edited critique. While the critique of the editions of the manuscript was made, information about the hadiths, verses, sects and special names in the manuscript were given. Our thesis consists of an introduction two parts. In the first part, the life, works and sect of the author are discussed. In the second chapter, the examination of the manuscript and the edition critique are made. In this section, the name of the work, the reason for its writing, whether the book belongs to the author or not, the features of the writing and the method followed are examined. In addition, the edition critique of the manuscript was made. The verse, hadith, place name, special names, denomination names and closed expressions found in the Manuscript are emphasized in the footnote. Keywords: Sect, et-Tahtî, Hulâsetu'l-ʻAqāʼid, Faith, Edition Critique هذه الرسالة عبارة عن تحقيق علمي لمخطوطة اسمها (خلاصة العقائد) للمؤلف الشيخ عبد القادر ابن الشيخ محمد سعيد الملقب: بالتختي، السنندجي، المهاجر، ففي القسم الأول من هذه الرسالة وتفصيل القول في سيرته وحياته العلمية،وهو من العلماء الكبار في عصره وزمانه، ومن أجلاء علماء الشريعة كما يقول الشيخ عبد الكريم المدرس في وصفه فهو: فرد فريد وعالم وحيد، وعامل مجيد. وكان رحمه الله كباقي علماء المنطقة اعتنق المذهب الشافعي في الفروع، والاشعري في الأصول والمذهب. والمخطوطة موجودة في إحدى المدارس الشرعية الأهلية القديمة في محافظة أربيل من - قضاء شقلاوة – بين مجموعة كثيرة من المخطوطات، ولم يكتب على غلافها أي اسم أو عنوان وبعد قراءتها ومطالعتها حصلت على اسم الكتاب كما سماه المؤلف وذلك في مقدمة الكتاب حيث يصرح بأن هذه الكتاب شرح لأحد مؤلفاته الموسوم بـ (خلاصة العقائد). أما مضمون الكتاب فهو مع شرحها، فإنها مع وجازتها وقلة عباراتها وكلماتها تحتوي مسائل مهمة من المسائل العقدية وتتضمن الحديث عن بعض أصول الدين العظيمة التي تعتبر أشرف العلوم على الإطلاق لأنها تؤدي إلى أشرف وأكبر معلوم وهو الذات الإلهية الواحد عز وجل. فنجد أن الرسالة حوت في ثناياها مجموعة من المسائل العقدية منها: مسألة المبدأ أي مبدأ الخلق والوجود، ويقسم العالم إلى قسمين أولا: الموجود الذي لا يجوز عليه العدم أصلا (هو الواجب) لذاته وهو الله تعالى الصّانع للعالم، لما يأتي من البرهان الدّال على أنّ علّة (سبب) الممكن لا بدّ أن يكون خارجا عن سلسلة الممكن، ثانياً: الموجود الذي يجوز عليه العدم، وهو ما سوى الله تعالى من المخلوقات الموجودة. ومنها: مسألة الصفات الإلهية. يفصل الشيخ القول في حقيقة الصفات الإلهية كما يتحدث عن العلاقة بين الصفات الإلهية وذات الله تعالى.هل الصفات عين الذات أم أن الصفات خارجة عن الذات ومنفصلة عنه، من هذه الصفات علم الله تعالى، ما هي حقيقة علم الله سبحانه وتعالى؟ وكذلك يضمن الكتاب البرهان على استغناء الله سبحانه وتعالى عن غيره من المخلوقات بصفته خالق الكون من العدم، وكونه مبدئ الاثار الخارجية وهو السبب الأول لكل موجود. كما أثبت أن العالم والكون حادث من الله تعالى بتمامه. وأيضا تحدث الشيخ عن القضاء والقدر ومسألة أفعال العباد، هل الله سبحانه وتعالى خالق أفعال الانسان قبيحها وحسنها، أم ان الانسان خالق لأفعالهم . وكذلك تحدث عن المعجزة، التي هي اسم للأمر الخارق للعادة يظهره الله تعالى على يد مدّعي النبوة تصديقا له في دعوى الرسالة،وختم الشيخ رسالته بالبرهان على تحقيق وإمكان رؤية الله تعالى يوم القيامة لأهل الجنة كأفضل نعمة ينعمها الله تعالى على أهل الجنة. الكلمات المفتاحية: مذهب، التختي، النفسية، خلاصة العقائد، العقائد، كلام
İslâm hukukuna göre Metaverse'te yapılan muamelelerin hükmü
Teknoloji, ortaya çıktığı günden bu yana hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Şüphesiz bunun başta gelen nedenleri arasında teknolojinin toplumsal hayatı ileri derecede kolaylaştırması yer almaktadır. Başlarda web 1.0 ile hayatımıza giren internet teknolojisi zamanla gelişmiş ve web 3.0 ile üç boyutlu hale bürünmüştür. Üç boyutlu teknolojinin sağladığı imkanlardan biri olan Metaverse teknolojisi kullanıcılarına alışılmışın dışında deneyimler sunmaktadır. Metaverse, gerçek alemin kopyasının sanal aleme yansıması olarak tanımlanmaktadır. Bu Meta evrende sanal gayri- menkuller ve giyim mağazaları gibi pek çok alanda hizmet sunulmaktadır. Ayrıca, bu evrende NFT olarak isimlendirilen benzersiz ve değiştirilemez özelliğe sahip bir anlamda dijital sertifikalar mevcuttur. Bir ses dosyası, video ve resim gibi sanal varlıklar NFT olabilmektedir. Meta evrende alım satım işlemleri kripto paralar ile gerçekleştirilmektedir. Meta evrende yer alan dijital varlıkların İslâm hukuku açısından mal olarak kabul edilip edilmeyeceği tartışma konusu olmaktadır. Aynı şekilde bu evrende yapılan alışverişlerde kullanılan kripto paraların günümüzde tedavülde olan para birimleri gibi işlem görüp görmeyeceği konusunda farklı görüşler ortaya atılmaktadır. İslâm hukukçuları, Metaverse'te yer alan sanal ürünlerin gerçek mal kavramı içerisine dahil olup olamayacağı sorusunun kesinlik kazanmaması, bu evrende yapılan alışverişler ile ilgili gerekli yasal düzenlemelerin bulunmaması ve ortamın barındırdığı riskleri gerekçe göstererek birtakım eleştirilerde bulunmuşlardır. Bu nedenle İslâm hukukçularının bir kısmı içerisinde bulunan şüpheler nedeniyle bu evrende yapılan işlemlere sıcak bakmazken bazı İslâm hukukçularına göre teknolojinin sağladığı kolaylıklardan geri kalmamak ve çağa uyum sağlamak adına bu sorunları ortadan kaldıracak çalışmalar yürütülmeli ve bir şekilde, hayatımızda yer alması ihtimal dahilinde olan bu teknolojilerden uzak durmak yerine onu faydalı kullanmanın yolları aranmalıdır
İbn'i 'Akil ve Şerhu İbn 'akil adlı eseri
Bu çalışma, İbn 'Akîl'in şerh etmiş olduğu İbn Mâlik'e ait Elfiyye adlı eseri üzerine yazmış olduğu Şerhu İbn 'Akîl ismiyle şöhret bulan eserin tanıtımıdır. İbn 'Akîl miladi 14. asırda yaşamış fıkıh, tefsir, kelam, mantık, kıraat dersleri almış bir âlimdir. Özellikle fıkıh ve nahiv ilminde kendisine başvurulan birisi olmuştur. İbn 'Akîl, yazmış olduğu Şerhu İbn 'Akîl adlı eseriyle nahiv alanına büyük katkıları olmuş hatta günümüzde de bu eseri Arap dilinin öğretiminde başvurulan kaynaklardandır. Bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, konusu ve İbn 'Akîl'in yaşamış olduğu dönem hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde İbn 'Akîl'in soyu, hayatı, ilmî hayatı, hocaları, öğrencileri, nahiv alanındaki eserleri gibi konular ele alınmıştır. İkinci bölümde Şerhu İbn 'Akîl eserinde takip edilen metod ve İbn 'Akîl'in nahiv kâideleri için kural belirlerken dayandırdıkları deliller hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümünde ise İbn 'Akîl'in nahivle ilgili görüşleri, Basra ve Kûfe ekolleri, İbn 'Akîl'in bu ekollerle iv münasebeti, Şerhu İbn 'Akîl'de İbn 'Akîl'in istifade etmiş olduğu âlimler ve son olarakta İbn Mâlik'in yazmış olduğu Elfiyye üzerine yazılmış şerhlerden birkaç tanesiyle Şerhu İbn 'Akîl arasında mukayese yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: İbn 'Akîl, Şerhu İbn 'Akîl, İmam Mâlik, Basra, Kûfe, Nahiv
Kur'ân-ı Kerîm'e göre nüzûl sürecinden önce ve nüzûl sürecinde Kâbe'nin fonksiyonu
Kâbe, İslâm inancında dinin temeli olan namazın kıblegâhı olmakla beraber dünyanın yaratılışından önce de Allah'ın emri ile inşâ edildiğine inanılan kutsal mâbettir. Araştırmamız genel itibarıyla Kâbe ve sahip olduğu fonksiyonu hakkındadır. Resulullah zamanında namaz için kıble tayin edilmesinin yanısıra kendisinden önce gelen peygamberler için de kutsal ve Allah'ın kendisi için inşâ ettirdiği bir ev olarak bilinmekteydi. Bu çalışmamızda ilk olarak Hz. Âdem'in Kâbe'yi inşâ etmesinden bahsedilmektedir. İlk inşâ süreci olmasından dolayı Kâbe'nin nasıl inşâ edildiği ve temeli hakkında da izahlarda bulunulmuştur. Bu bilgilendirmeler ışığında Hz. İbrâhim, Hz. İsmâil ve devamında nüzûl sürecini barındıran, Resulullah'a Kâbe ile ilgili indirilen âyetler bağlamında çalışma zenginleştirilmiştir. Kâbe'ye gerek putperestlik inancının yayılmış olduğu cahiliye dönemi olsun gerek Resulullah'ın peygamberliği sürecinde olsun her zaman Allah katında kendisine verilen önem insanlar nezdinde de devam etmiştir. Bu kapsamda Kur'ân'ın Kâbe bağlamında mesajının temeli nüzûl sebepleriyle ve nüzûl sürecindeki durumu değerlendirilerek toplumdaki sosyo ekonomik ilişkilerelealınmıştır.
Ebu'l-Ferec İbnu'l-Cevzî'nin "Telbisu İblis" adlı eserinde mezheplere yaklaşımı
Ebu'l-Ferec İbnü'l-Cevzî, 510 - 597 (1116 - 1201) yılları arasında Bağdat'ta yaşayan ömrünü ilmî faaliyetlere adamış fakih, müfessir, muhaddis ve vaizdir. Vaaz konusundaki hünerleri ile kısa sürede Abbasi devlet ricâli ile de yakın münasebetler kuran İbnü'l-Cevzî, farklı alanlarda seçkin eserler ortaya koymuştur. İbnü'l-Cevzî'nin hayatı, , eserleri ve öğrencilerini araştırılarak hazırladığımız çalışmamız, onun Hanbelî Mezhebi içindeki konumunun anlaşılması için önem taşımaktadır. Çok yönlü bir âlim olan Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî'nin Telbîsü İblîs adlı kitabı, şeytanın çeşitli gruplara kurduğu tuzaklara karşı insanları uyarmak maksadıyla yazdığı önemli bir eserdir. Çalışmamız, İbnü'l-Cevzî'nin bu eserinde İslam mezheplerine yaklaşımını incelemektedir. Onun İslam Mezhepleri hakkındaki görüş ve eleştirilerine yer verilerek yapılan incelemede, görüşlerinin hem klasik kaynaklarla hem de eser içindeki anlatımlarla kıyaslanarak yapılmasına özen gösterilmiştir. On üç bölümden oluşan eserin, muhtelif bölümleri arasındaki tutarsızlıklara da yer verdiğimiz bu çalışmada İbnü'l-Cevzî'nin fırka tasnifine yapılan eleştirilerden bahsedilerek bu tasnifin ona aidiyeti tartışılmıştır. Ayrıca eserde geçen fırka isimleri üç farklı nüshadan karşılaştırılarak doğru isimlendirmeler tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzî, Telbisü İblis, Mezhep, Hanbeli, Şeytan'ın Hileleri.
Savaş ve afet esnasında doktorun faaliyetleri ile ilgili fıkhî hükümler
"Savaş ve Afet esnasında Doktorların Faaliyetleri ile İlgili Fıkhî Hükümler" başlıklı bu tez, savaş ve afet durumlarında doktorların ibadet ve işini İslam'ın zaruret kavramı çerçevesinde ele almaktadır. Tez, giriş, iki bölüm ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, araştırmanın konusu, amacı ve önemi, konuyla ilgili yapılan çalışmalar ve teorik çerçeve hakkında bilgi verilmiştir. Teorik çerçevede zaruret kavramı ve zaruretlerin hükümlere etkisiyle ilgili fıkhî kaideler incelenmiştir. Birinci bölümde, savaş ve afet durumlarında doktorların ibadetle ilgili meseleleri ele alınmıştır. Yaralıların fazla olması gibi durumlar ve benzeri sebeplerle doktorların namazla ilgili meseleleri zaruret çerçevesinde tartışılmıştır. İkinci bölümde, savaş ve afet esnasında tedavi süreçleriyle ilgili tıbbi-etik konular, hangi etik ve dini çerçeveler içinde hareket etmeleri gerektiği üzerinde durularak tartışılmıştır. Çalışmanın sonucunu içeren bir bölümle birlikte tez tamamlanmıştır. Anahtar kelimeler: savaş, afet, doktor, namaz, zaruret.
Hanefî mezhebı̇nde kolaylık prensı̇bı̇: El-Hı̇dâye örneğı̇
Yüce Allah (c.c.), Kur'an'ı Kerim'de "Allah, kimseyi gücünün yetmeyeceği şeyle sorumlu tutmaz." (Bakara, 2/286) buyurarak insanı gücünün yettiği kadarıyla sorumlu tuttuğunu ve ona altından kalkamayacağı hiçbir şeyi yüklemediğini beyan etmiştir. Son din olarak gönderilen İslâm, insanların ibadet, mu'amelât, ahlak gibi hemen her konuda Allah (c.c.) -insan ve insan-insan arası ilişkilerini düzenleyen büyük bir kanunla gelmiştir. İslâm'ın hükümleri, baştan sona insanlar için kolaylıklarla doludur. İslâm'ın hiçbir hükmü insanlar için zor ve yapılamaz değildir. İslâm'ın hükümlerinin insanlara ilk ilan edildiği dönemde bile insanların takati ölçüsünde hükümler getirilerek mükellefler için emir ve yasaklama bildiren âyetler aşama aşama devreye sokulmuştur. İnsanlar bu şekilde İslâm'ın kanunlarına hazır hale getirilmiştir. Allah (c.c.) "Biz, seni bütün insanlık için sadece bir rahmet olarak gönderdik." (Enbiya, 21/107) buyurarak âlemlere rahmet olması için gönderdiği Hz. Peygamber (s.a.v.) de ümmeti için asla meşakkat verici hükümler koymamıştır. Hz Peygamber (s.a.v.) insanlar için zor denebilecek bazı durumlar oluştuğunda ise, bu meseleleri mümkün olduğu ölçülerde kolaylaştırmalar yaparak çözüme kavuşturmuştur. Hz. Peygamberden (s.a.v.) sonraki dönemlerde gelen müctehid imamlar da, Müslümanların sorunlarına kolaylık ilkesi temelinde çözüm yolları aramışlardır. Çalışmamızda, İslâm hukukunda yeralan Kur'an, sünnet, icma ve kıyastaki hükümlerin Hanefî mezhebinin fetvalarında ve el- Hidâye adlı eserde nasıl geçtiğini kolaylık prensibi çerçevesinde açıklamaya çalıştık. Bu çalışmamızla İslâm'ın insanlar için çok kolay ve yaşanılabilir bir din olduğuna bir kez daha vurgu yaptık. Anahtar Kelimeler: İslâm Hukuku, Hanefî Mezhebi, el-Merginânî, el- Hidâye, Kolaylık Prensibi, Teysir
Delâilü'l-i'Câz bağlamında Lafzî Müteşâbih Ayetlerdeki Belâğî analizler (teori ve uygulama)
Kur'ân ilimleri içinde belagat çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Belagat çalışmaları Kur'ân'ın i'cazını anlama, i'caz yönlerini keşfetme, ayetlerin metni ve i'caz yönüyle ilgili itirazları cevaplandırmaya odaklanmıştır. Kur'ân'ın metni içinde sarih lafızlardan oluşmuş muhkem ayetler bulunmakla birlikte, anlaşılması zor, mücmel ve müteşabih ayetler de bulunmaktadır. Müteşabih âyetlerin bir kısmının manaya delaleti kapalıdır, bir kısmı da lafızlarındaki benzerlik yönüyle müteşâbih kapsamına girmektedir. Kur'ân nazil olmaya başladığı andan itibaren müteşabih âyetler üzerinde çeşitli tartışmalar yapılmıştır. Lafız yönüyle birbirine benzeyen ayetlerde gramer ve belagat açısından faklı görüşler ileri sürülmüştür. İslam âlimleri Kur'ân'ın her yönden mu'ciz bir hitap olduğuna inanmış ve bunu ortaya koymak için çalışmalar yapmışlardır. Bu görüşe karşı olan âlimler yöneltilen eleştiri ve itirazlara cevap verme gayretinde olmuşlardır. Bu çalışmalarda öne çıkan âlimlerden biri de Abdülkâhir Cürcânî'dir. O, Delâilü'l-i'câz adlı eserinde Kur'ân'ın i'câzını Kur'an'ın nazmına dayandırmıştır. Kur'ân'ın i'cazının ne sadece lafızda ne de sadece anlamda olduğunu, i'cazın her ikisinde bütüncül bir yapı olarak nazımda gerçekleştiğini ispata çalışmıştır. Söz konusu bu eser, kendisinden sonra gelen belagat âlimlerinin araştırmalarında esas aldıkları temel kaynak olmuş, Zemahşerî gibi bazı müfessirler onun görüşleri doğrultusunda tefsirlerini temellendirmişlerdir. Bu çalışmada Abdülkâhir Cürcânî'nin Delâilü'l-İ'câz adlı eseri bağlamında lafız yönünden benzerlik gösteren Kur'ân âyetleri belâgat analizine tabi tutularak Kurân'ın anlaşılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır. Bu ayetler üzerinden Kur'ân'a yöneltilen eleştiri ve itirazlara cevap verilmeye gayret edilmiştir. Kur'an'ın anlaşılmasında önemli yeri olan gramer ve belagat kuralları belirlenmeye ve bu kuralların, lafız açısından benzerlik gösteren bazı Kur'ân âyetlerine uygulanması yapılmıştır. Çalışmada müteşabih âyetlerde var olan gramer yapısı ve belagat yönleri tahlil edilmiş, bu açıdan yöneltilen eleştiriler cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Bunun yanı sıra Arapçanın estetik yönünün gösterilmesinde belâgat ilimlerinin önemine işaret edilmiştir.
Tarîkat ve tasavvuf algısı: Diyanet Gençlik Merkezlerine gelenüniversite öğrencileri örneği
ÖZET Tarîkat ve Tasavvuf Algısı: Diyanet Gençlik Merkezlerine Gelen Üniversite Öğrencileri Örneği Modern toplumlarda genç bireylerin dinî ve manevi değerlere olan yaklaşımları, sosyolojik ve psikolojik incelemelerin önemli bir konusu olarak öne çıkmaktadır. Özellikle kimlik arayışının yoğun olduğu ergenlik ve genç yetişkinlik dönemlerinde, üniversite öğrencileri geleneksel dinî yapılar ile modern yaşamın dinamikleri arasında bir denge kurma çabası içindedirler. Bu bağlamda, tarîkat ve tasavvuf gibi geleneksel manevi yapılar, gençlerin hem manevi arayışlarına hem de toplumsal etkileşimlerine yönelik sundukları deneyimlerle dikkat çekmektedir. Ancak bu yapıların toplumsal algısı, yalnızca manevi boyutlarıyla sınırlı kalmayıp, aynı zamanda sosyal, kültürel ve hatta siyasi etkileriyle de tartışma konusu olmaktadır. Bu tez çalışmasında, üniversite öğrencilerinin tarîkat ve tasavvuf algısını anlamayı ve bu yapılara yönelik eleştirilerinin temel nedenlerini ortaya koymayı amaçladık. Araştırmanın sahası olarak Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı Diyanet Gençlik Merkezleri seçilmiştir. Bu merkezler, gençlerin dinî ve manevi değerlerle buluşmasını teşvik eden, aynı zamanda sosyal ve kültürel faaliyetlere ev sahipliği yapan önemli mekânlar olarak değerlendirilmiştir. Çalışmamızda, bu merkezlere devam eden üniversite öğrencilerinin tarîkat ve tasavvuf kavramlarına ilişkin bilgi düzeylerini, bu yapılara yönelik tutumlarını ve eleştirilerini anlamaya yönelik kapsamlı bir anket çalışması yürütülmüştür. Anket, öğrencilerin hem bireysel hem de toplumsal bağlamda bu yapılara nasıl yaklaştığını ve bu yaklaşımların hangi faktörlerden etkilendiğini analiz etmeyi hedeflemiştir. Çalışmamızın giriş bölümünde, araştırmanın konusu, amacı ve önemi detaylı bir şekilde ele alınmaya çalışılmıştır. Araştırmanın yöntemi, veri toplama araçları, verilerin toplanma süreci ve değerlendirilmesi ile çalışmanın kapsamı ve sınırlılıkları açıkça ortaya konulmuştur. Birinci bölümde, tarîkat ve tasavvuf kavramları hakkında bilgiler verilmiş, Türkiye'de tarîkat algısının evrimi ve Diyanet İşleri Başkanlığının gençlik faaliyetlerinin bu bağlamdaki rolü ele alınmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, anketten elde edilen verilerin detaylı analizi sunulmuştur. Bu bölümde, katılımcıların demografik özelliklerine ilişkin bulgular (yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, dinî pratiklere katılım düzeyi vb.) ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Bunun yanı sıra, katılımcıların tarîkat ve tasavvuf kavramlarına dair genel bilgi ve kavrayış düzeyleri, bu yapılara ilişkin temel inançları ve kaynakları, modern yaşamın bu algılar üzerindeki etkisi, tarîkat ve tasavvuf uygulamalarına yönelik tutumları ile kişisel tecrübeleri ve düşünceleri analiz edilmiştir. Özellikle, gençlerin bu yapılara yönelik eleştirilerinin altında yatan sosyo-kültürel, psikolojik ve dinî faktörler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Sonuç ve tartışma kısmında, çalışmanın ana bulguları özetlenmiş ve bu bulguların sosyolojik ve dinî bağlamdaki yansımaları değerlendirilmiştir. Araştırma, üniversite öğrencilerinin tarîkat ve tasavvuf algısının, hem bireysel manevi arayışlardan hem de toplumsal dinamiklerden etkilendiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, Diyanet Gençlik Merkezlerinin gençlerin bu yapılara yönelik tutumlarını şekillendirmede önemli bir rol oynadığı gözlemlenmiştir. Çalışma, gençlerin tarîkat ve tasavvuf gibi geleneksel dinî yapılara yönelik algılarının, modern yaşamın sunduğu bireysellik ve özgürlük arayışıyla nasıl bir denge kurduğuna dair önemli ipuçları sunmaktadır. Bu bağlamda, elde edilen sonuçlar, hem dinî kurumların gençlere yönelik faaliyetlerini şekillendirmede hem de sosyolojik araştırmalarda kullanılabilecek önemli veriler sunmaktadır.
Mona Baker'in eşdeğerlik kuramı bağlamında Ala el-Asvani'nin Yakupyan Apartmanı adlı romanındaki deyimler ve kalıp ifadelerin çevirisi
Bu çalışma, Ala el-Asvani'nin Yakubyan Apartmanı adlı romanının Türkçe çevirisinde yer alan deyim ve kalıp ifadelerin çevirisini, Mona Baker'in çeviribilim alanında öne sürdüğü eşdeğerlik kuramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çeviribilim alanında özellikle kültürel unsurların ve deyimlerin doğru ve işlevsel aktarımı, kaynak metnin anlam dünyasının ve estetik değerlerinin korunması açısından önemli bir sorun alanı teşkil etmektedir. Bu bağlamda çalışma, Arapça aslından ara dil kullanılarak yani İngilizce üzerinden Türkçeye yapılan çeviride kullanılan deyim ve kalıp ifadelerin çeviri stratejilerini analiz ederek, eşdeğerlik düzeyinde ne tür yöntemlerin tercih edildiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmanın kuramsal temelini Mona Baker'in tam, kısmi, açımlama ve çıkarma yoluyla eşdeğerlik kategorileri oluşturmaktadır. Deyimleştirme stratejisini de buraya eklemek gerekir. Nitel araştırma yöntemine dayanan bu çalışmada, metin karşılaştırmalı analiz tekniği kullanılmış; Türkçeye tercüme edilmiş metinden hareket edilerek deyimler ve kalıp ifadeler tespit edilmiş, Arapçadaki karşılıkları bulunmuş ve eşleştirilmiştir. Yakupyan Apartmanı adlı romanın ara dil İngilizce tercümesi de ihmal edilmemiş tercümelerin kontrolleri sağlanmıştır. Elde edilen veriler, Mona Baker'in eşdeğerlik kuramı doğrultusunda değerlendirilmiş ve sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Yakubyan Apartmanı'nın Türkçe çevirisinde deyim ve kalıp ifadelerin aktarımında genel olarak işlevsel eşdeğerlik stratejisinin benimsendiği, ancak yer yer doğrudan çeviri, açıklama yoluyla çeviri veya kültürel uyarlama gibi yöntemlere de başvurulduğu tespit edilmiştir. Bulgular, çevirmenin hedef metin okuyucusunun dilsel ve kültürel beklentilerini göz önünde bulundurarak anlamı korumaya odaklandığını göstermektedir. Bununla birlikte mütercimin tercihlerine katılmadığımız hatta yanlış olduğunu düşündüğümüz tercümelere de yeri geldikçe işaret edilmiştir.
İlm-i hilâf türünün bir örneği olarak Kudûrî'nin et-Tecrîd adlı eserinin sıyâm bölümünün incelenmesi
Bağdat ulemasının önde gelen şahsiyetlerinden olan Kudûrî, el-Muhtasar eseriyle şöhret kazanmış ve Hanefî mezhebindeki yetkinliğini ortaya koymuştur. Öyle ki mezhepte kitâb denildiğinde bu eser anlaşılmaktadır. İlm-i hilâfa dair kaleme almış olduğu et-Tecrîd adlı eserinde ise Kudûrî, Hanefîler ile Şâfiîler arasındaki ihtilâfları müdellel bir şekilde ele almıştır. Böylece Hanefî mezhebinin yanında Şâfiî mezhebine de son derece vâkıf olduğunu göstermiştir. Eserin kitâbü's-sıyâm bölümüne dair yaptığımız bu çalışmamız bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın amacı, önemi ve metodundan bahsedilerek literatür değerlendirilmesi yapılmıştır. Birinci bölümde ilm-i hilâf ve Kudûrî hakkında bilgi verilmiş aynı zamanda Tecrîd tanıtılmıştır. İkinci bölümde kitâbü's-sıyâm kısmındaki otuz dört mesele tahlil edilmiştir. Üçüncü bölüm ise ikinci bölümde tahlil edilen meselelerin istidlal bakımından değerlendirilmesine ayrılmıştır. Böylece eserin sistematiği ortaya konularak okuyucunun Tecrîd'in sistematiğine, ilm-i hilâfa ve Kudûrî'nin ilmî birikimine dair bilgi sahibi olması hedeflenmiştir.
İlaveli Mecmua-i Cedîde'de yer alan nikâh ve talak ile ilgili fetvâların transkribi ve tahlili
Bu tez, İlâveli Mecmua-i Cedîde'de (R. 1326, H. 1329, M. 1911) yer alan aile hukukunun evlenme (nikâh) ve boşanma (talak) ile ilgili fetvâlarını konu edinmektedir. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Temel amacımız, İlâveli Mecmua-i Cedîde'deki ilgili fetvâları transkribe etmek, nakillerini tercüme etmek ve ilgili fetvâları İslam hukuku açısından değerlendirmektir. Ancak daha önce fetvâ olgusunun tarihsel arka planı hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Osmanlılar'da fetvâ uygulamaları, müftülük, şeyhülislamlık ve fetvâ eminliği gibi kurumsal yapılar incelenmiştir. Bu şekilde İlâveli Mecmua-i Cedîde'nin telif süreci öncesindeki tarihi süreç serimlenmiş ve İlâveli Mecmua-i Cedîde'nin telif süreci ele alınmıştır. Bunun dışında fetvâları veren Şeyhülislamların biyografileri, fetvâlarda atıf yapılan kaynakların tespiti de amaçlarımız arasındadır. İlâveli Mecmua-i Cedîde'nin evlenme (nikâh) ve boşanma (talak) bölümlerinde yer alan toplam fetvâ sayısı, evlenme (nikâh) ve boşanma (talak) kitabının kaç babtan oluştuğu, bablara göre fetvâ sayıları, Şeyhülislamlar'ın fetvâ sayıları gibi sayısal verilere yer verilmiştir. Bu bilgilerin bir arada gösterilebilmesi için bazı tablolar da eklenmiştir. Hanefî fıkhına göre verildiği tespit edilen fetvâların, Hukuk-i Aile Kararnamesi ile mukayese edilmesi de asli amaçlarımız arasındadır. Bu sebeple Hukuk-i Aile Kararnamesi'ndeki maddeler incelenmiş, Kararname ile İlâveli Mecmua-i Cedîde'de yer alan fetvâlardan hangilerinin düzenlediği, hangi konularda farklı uygulamaların getirildiği tespit edilmiştir. Hukuk-i Aile Karanamesi'nin ilgili maddelerine göre "nikah, vekil ve fuzûlînin nikahı, veliler, denklikler, reddetme (nikahın geçersiz kabul edilmesi), anlaşmalı boşanma ve talak" bablarındaki bazı fetvâların düzenlediği hususlarda değişikliğin yapıldığı görülmüştür. Kitâbu'n-nikâh'ta bir; vekil ve fuzûlînin nikâhı babında üç; veliler, denklikler ve reddetme babında on; Bâbu'l-Hul'î bir; Kitabu't-talak'ta ise bir fetvâ olmak üzere toplam on altı fetvâ düzenlenen hükümler tarafından değişikliğe uğramıştır.
Kur'ân-ı Kerim'deki had ve kısas cezalarıyla ilgili hükümlerin evrensellik veya tarihselliklerinin tespiti
Kur'ân-ı Kerim'deki fıkhî hükümlerin evrenselliği veya tarihselliği konusu günümüzde İslam hukuku alanında yapılan en önemli tartışma konularından biridir. Her ne kadar tarihsel-eleştiri yöntemi Batı'da oluşmuş ve İslami kaynaklara ilk defa oryantalistler tarafından uygulanmış ise de bu mesele İslami ilimlerde çok erken dönemlerden itibaren farklı isimler ve yöntemler altında tartışılmaya başlanmıştır (mesela, sebebi nüzul, kıyas, istihsan, istislah vb.). Tezimizde tarih biliminin araştırma yöntemlerinden olan kaynak tarama/araştırma, tenkit, tasnif, tahlil ve tasvir yöntemleri kullanılarak tarihsel-eleştiri yönteminin Batı'daki oluşum nedeni, süreci, Kitab-ı Mukaddes üzerindeki uygulanma aşamaları, ona yöneltilen eleştiriler ve İslami kaynaklara uygulanış biçimi gösterilmiştir. Daha sonra İslam düşünce tarihinde evrensellik ve tarihsellik konusunda ortaya çıkan üç temel yaklaşım delilleriyle birlikte ortaya konulmuştur. Bunlar Kur'ân-ı Kerim'deki hukuki hükümleri bütün olarak evrensel gören, bütünüyle tarihsel olarak değerlendiren ve Kur'ân'ın içinde hem evrensel hem de tarihsel hükümlerin olduğunu kabul ederek bunları birbirinden ayırmak adına bir yöntem öneren görüşlerdir. Tezde bu yaklaşımlardan her birinin Kur'ân-ı Kerim'deki had ve kısas cezalarına uygulanması halinde ortaya çıkacak sonuçlar saptanmaya çalışılmıştır. Bu durumda evrenselci yaklaşıma göre Kur'ân'daki had ve kısas cezalarının bütünüyle evrensel olduğu, ikinci yaklaşıma göre ilgili hükümlerin tümüyle tarihsel olduğu ve üçüncü yaklaşıma göre ise söz konusu ahkamın genel olarak evrensel kabul edildiği tespit edilmiştir. Tezde fıkhî hükümlerin bütünüyle evrensellik veya tarihselliğini savunan ilk iki görüşün bazı çelişki ve çıkmazları tenkit edilirken son yaklaşım sahibinin önerdiği yöntemin ise yalnızca Kur'ân-ı Kerim'in ceza hukukuyla ilgili hükümleri üzerinde değil, diğer hukuk alanlarında da uygulanarak doğru sonuçlar elde edilebilecek bir yöntem olduğu belirtilmiştir.
Şehir merkezli müsnedler ve Ahmed b. Hanbel'in Müsned isimli eseri çerçevesinde Müsnedü'l-Kûfiyyîn örneği
Çalışmamızda Ahmed b. Hanbel'in el-Müsned adlı eserinin muhtevasında yer alan Müsnedü'l-Kûfiyyîn bölümü râvi, mervî açısından incelenmiş ayrıca ilgili kısmın Kütüb-i Sitte diye bilinen Buhârî, Müslim ve Tirmizî'nin el-Câmi'leri, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce'nin es-Sünen isimli yapıtlarına hangi ölçülerde yansıdığı mukayeseli bir şekilde tetkik edilmiştir. Tez bir giriş iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmı hadis edebiyatının tasnif türlerine ayrılmış ve bu alana ait musannefatın oluşmasında hangi yöntemlerin izlenildiği ile sonuçlandırılmıştır. Birinci Bölümde tasnif türleri, müsnedler, şehir merkezli müsnedler ve Ahmed b. Hanbel'in el-Müsned'inde yer alan Müsnedü'l-Mekkiyyîn, Müsnedü'l-Medeniyyîn, Müsnedü'ş-Şâmiyyîn, Müsnedü'l-Basriyyîn ve Müsnedü'l-Kûfiyyîn kitaplarında bulunan râviler, naklettikleri rivâyetler ve sayıları ayrıca zikredilen her bir fasıl içerisinde tekrar eden veya ismi diğer müsnedlerde tekrarlanan sahâbiler tablolar halinde gösterilmeye çalışılmıştır. İkinci Bölümde, Müsnedü'l-Kûfiyyîn'de yer alan hadislerin hangi konuları kapsadığı, mezkûr rivâyetlerin Kütüb-i Sitte'tedeki dağılımları kitab (bölüm başlığı), bâb ve hadis numaraları şeklinde incelenmeye tabi tutulmuş ve elde edilen veriler Buhârî'nin el-Câmiu's-Sahîh'inden başlamak üzere tablolar halinde sunulmuş ayrıca tahlile tabi tutulmuştur.
Nehcü'l-Belâga'nın Alevî yazılı kaynaklarından buyruklar üzerindeki etkisi
Tarihî sürece baktığımızda hiçbir dinî düşünce ve yapı ilk ortaya çıktığı şekliyle varlığını devam ettirememiştir. Buna Alevîlik inancı da dâhildir. Bu yapıdaki değişimleri takip edebilmenin yollarından birisi de ilgili dinî yapının ürettiği metinlerin bilimsel yöntemlerle izlenmesidir. Bu sebeple ilgili dinî yapının bilinebilmesi için tarihsel arka planının ve metinlerinde kullanılan kavramların iyi etüt edilmesi gerekmektedir. Nehcü'l-belâga'da geçen bazı temel İslâm Mezhepler Tarihi'ne ait kavramların izlerinin ne ölçüde Buyruklar'da yer aldığının tespiti Buyrukların ve Alevîliğin tarihsel ve inançsal yapısının ve kökeninin anlaşılmasını daha da kolaylaştıracaktır. Tezimiz iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Nehcü'l-belâga ve Buyruklar hakkında genel bilgiler verilmiştir. Bunun yanında ilk bölümde Nehcü'l-belâga'nın Hz. Ali'ye aidiyeti ve müellifi konusunda İslâm âlimleri arasında yaşanan tartışmalar ile Buyrukların ne zaman ortaya çıktığı, muhtevasının hangi düşünce ve oluşumlardan etkilenerek oluştuğu konuları ön plana çıkartılmıştır. İkinci bölümde ise Nehcü'l-belâga'nın Buyruklar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Eserde Hz. Ali'ye nispet edilen siyasî, sosyal, dinî nitelik taşıyan ve onun siyasî kişiliğini ortaya koyan mektuplar analiz edilmeye çalışılmıştır. Nehcü'l-belâga incelendiğinde eserde Mezhepler Tarihi alanı ile ilgili birçok kavramın mevcut olduğu görülmüştür. Hz. Ali'nin Alevî inanışında merkezi bir konuma sahip olduğu düşünüldüğünde Nehcü'l-belâga'nın Buyruklar üzerinde etkisinin olup olmadığının incelenmesi Buyrukların kökeni ve muhtevası açısından önem arz etmiştir. Nitekim yapmış olduğumuz incelemeler sonucunda Buyruklar üzerinde Nehcü'l-belâga'nın etkisinin olduğu görülmüştür. Bununla birlikte her iki eser arasında farklılıkların da bulunduğu ve etkilerin sınırlı kalabildiği tespit edilmiştir.
İslam Ceza Hukuku'nda Beraet-i Zimmet'in yargılamaya etkisi
Bu araştırma, İslâm Yargı Hukuku'nda Berâet-i Zimmet olarak geçmektedir. Daha sonra Türk Medeni Hukuk kaynaklarına "Suçsuzluk Karînesi" adıyla geçmiştir. İslam Hukuku'nda özellikle Türkçe kaynaklarda pek az rastlanan bir konu olan "Ceza Hukukunda Suçsuzluk" ve "Suçsuzluğun Yargıya Etkisi" "Şüpheden sanık yararlanır" ilkesinin temelinin "şüphelerle haddleri düşürün" hadisinin bir sonucu olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir. Tezimizde bu ilkeye dayanarak, kanunen "kanıt" olarak kabul edilen deliller ispat edilene kadar suçsuzluğun devam ettiği vurgulanmıştır. Yargılamada yeminin davalıya, ispatın davacıya ait olacağı prensibine değinilmiş bunlar hakkında örnekler verilmiştir. Berâet-i Zimmet'in ne olduğu, yargılamaya etkisi, sanığın suçsuzluğunun kendisine tanıdığı hakları, Ceza ve Borçlar Hukuku'nda Berâet-i Zimmet'in etkilerini içermektedir. İslâm Ceza Hukuku'nda sanığın belli alanlardaki dokunulmazlığı, sanığın sicilinin süreç içerisindeki olumlu veya olumsuz etkisi ele alınmıştır. Bunların yanı sıra İslam Hukuk kaynaklarından ve özellikle Osmanlı Şer'iyye sicillerinden de zaman zaman faydalanarak somut örnekler getirilip konunun daha anlaşılır olması hedeflenmiştir.
Hanefî mezhebine göre ibadetler özelindeki furûk-ı fıkhiyye
Furûk; tefsir, Arap dili, kelâm gibi ilimlerin yanı sıra fıkıh ilminin de alt dalı olarak gelişme göstermiştir. Fıkıh literatüründe şeklen benzediği halde hüküm bakımından farklı olan meselelerin incelendiği alan bu isimle anılmaktadır. Bu ilim dalı füru fıkıh eserlerindeki meselelerin benzer ve farklı yönlerinin incelenmeye başlanmasıyla birlikte gelişme göstermiş hicri 4. asırda ilk müstakil eserler kaleme alınmıştır. Eşbâh ve nezâir türü eserler içerisinde genellikle müstakil bir bölüm olarak furûk bulunmaktadır. Bu bölümlerde fürû fıkhın sistematiği içerisinde furûk örneklerine yer verilmektedir. Diğer yandan usûl eserlerindeki konuların benzerlik ve farklılıklarının ele alındığı eserler de bu isimle anılmaktadır. Klasik fıkıh eserlerindeki içtihatlar arasındaki cem' ve fark noktalarının tespit ve tahlili hâlâ güncelliğini korumakta olup bu alanla ilgili birçok araştırma yapılmaktadır. Bu tezde Hanefî fakîhlerin ibadetlerle ilgili içtihatları furûk yazım yöntemlerinden biri olan fürû metodu kullanılarak tespit ve tahlil edildi. Klasik Hanefî kaynakları doküman analizi yöntemiyle değerlendirildi. Birinci bölümde fıkıh ilminin alt disiplini olarak furûk incelendi. İkinci bölümde taharet, namaz, oruç, zekât ve hac başlıkları altında şeklen benzediği halde hüküm bakımından farklı olan meseleler delilleriyle ele alındı. Bu tezin temel amacı benzer fıkhî meselelerin neden farklı hükümler aldığını tespit etmektir. Sonuç olarak furûkun genellikle içtihadi konularda mevcut olduğu görüldü.
Kur'ân-ı Kerim tarihine yönelik bazı oryantalist yaklaşımlar
Bu çalışma, Kur'ân-ı Kerim tarihine oryantalistler tarafından yöneltilen bazı eleştirileri değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, Mushâf tarihiyle ilgili genel bilgiler verilmiş ve özellikle Hz. Ebûbekir dönemi cem faaliyeti ile Hz. Osman dönemi istinsah faaliyeti ele alınmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Oryantalizm kavramı ele alınmış, Oryantalizm'in tanımı, tarihi, amacı ve metodu üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise oryantalistlerin; Kur'ân-ı Kerim'in kaynağı, metinleşme tarihi ve sonraki nesillere intikali noktasındaki bazı eleştirileri ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Bazı oryantalistler bu çalışmalar esnasında bilimsel etik adına tarafsızlığını koruyabilmişken, birçoğu bu anlamda tarafsızlığını koruyamamış ve belli bir amaç doğrultusunda eleştirilerde bulunmuşlardır. Sonuç kısmında oryantalistlerin yapmış oldukları bu çalışmaların amaçları doğrultusunda ne denli başarılı oldukları hususunda değerlendirme yapılmıştır.
التفاعل الفقهي بين المذهب الزيدي والمذهب الحنفي في العصور الثلاثة الأولى
This study aims to address the issue of jurisprudential interaction between the Zaidi and Hanafi schools through a comparative study. The problem of the study lies in understanding the extent of agreement and differences between the two schools and their impact on Islamic jurisprudence in general. The study aims to clarify the common jurisprudential principles between the two schools and analyze the practical models in which their agreement is evident in various jurisprudential branches. The researcher employed a comparative methodology, comparing the principles and branches of jurisprudence between the two schools. Additionally, the descriptive and analytical deductive methodologies were used. The researcher utilized both quantitative and qualitative methods to analyze jurisprudential texts from primary and secondary sources of each school. Modern techniques in data collection and analysis were also used to ensure the accuracy and objectivity of the results. The study consists of three main chapters: The first chapter provides a historical overview of the emergence and development of the two schools in the first three centuries. The second chapter reviews the common and agreed-upon jurisprudential principles between the two schools. The third chapter focuses on practical examples of the jurisprudential branches where there is agreement between the Zaidi and Hanafi schools in the areas of transactions, governance rules, jihad, sales, and imamate. The study reached several conclusions, the most notable being the significant agreement in jurisprudential principles between the two schools and in issues of jurisprudential branches. Among the recommendations of the study are to promote jurisprudential dialogue between various Islamic schools and to intensify comparative studies to bring viewpoints closer together.
"Klasik edeb kaynaklarında Sokrat'a nispet edilen anekdotik ve hikemi merviyyât
Klasik Arap nevâdir eserlerinde filozof Sokrat'ın yeri çok önemlidir. Klasik edeb kaynak- laın muhtevasında yer alan Sokrat'a ait mizahi parçalar, anekdotik anlatımlar ve filolojik mahiyetteki espriler dolayısıyla mizah tarihi açısından da çok zengindir. Bu çalışmada Sokrat'a nispet edilen anekdotik ve hikemî sözlerini incelenmiştir; Sokrat'ın hayat felse- fesine dair bir takım görüşleri, hayatındaki kişiler (karısı, öğrencileri, krallar) gibi, haya- tının bilinmeyen bazı yönleri, karısıyla arasında geçen kimi diyalog ve polemiklerden, ev haline dair bazı rivayetlerin satır aralarından, keza dost ve öğrencileriyle münasebetlerin- den bahsedilmiştir. Ayrıca Sokrat'a nispet edilen özlü sözlerden hikemiyâtı bazı veciz, tema itibariyle çarpıcı, üslup bakımından da sanatlı olan nitelikli bazı örneklere(hak, ha- kikat,zülüm, bilgi, cehalet,akıl,düşünce, soyluluk, kötülük,) gibi ve pratik hayatın tecrü- besinden doğan bilgece yaklaşımlarına da yer verilmiştir.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin Mesnevî-i Ma'nevî adlı eserinde çevre bilinci
İnsanlık tarihi incelendiğinde, biyoçeşitliliğin günümüzde her zamankinden daha hızlı azaldığı; ormanların ve habitatların bilinçsizce yok edilmesiyle vahşi hayvanların insan yerleşimlerine daha çok yaklaştığı görülmektedir. Günümüz bulaşıcı hastalıklarının birçoğu hayvanlardan insanlara geçmektedir. Nesli tükenmekte olan vahşi hayvanların avlanması ve satılması, hayvanlardan insanlara virüs bulaşma riskini artırmaktadır. Ayrıca insan kaynaklı iklim değişiklikleri, yaban hayvanlarının yeni yerlere göç etmesine ve daha önce karşılaşmadıkları diğer türlerle etkileşime girmelerine neden olmaktadır. Bu da yeni hastalıkların ortaya çıkma ihtimalini artırmaktadır. Unutmamalıdır ki yeni enfeksiyonların ve pandemilerin ortaya çıkışını önlemek, doğal hayatı ve biyoçeşitliliği korumakla, iklim değişikliğini en aza indirmekle mümkün olacaktır. İnsanoğlu, bu noktada geleceği adına, dünya ile yeni ve uyumlu bir tavır geliştirmek zorunda olduğunun bilincinde olmalıdır. Her geçen gün bu durum daha iyi anlaşılmakta ve buna bağlı olarak özellikle ekoloji alanında yapılan bilimsel çalışmaların sayısının arttığı görülmektedir. Bu çalışmalar genellikle ekolojik problemleri analiz etme, disiplinler arası çalışma ve model sunma şeklinde gruplandırılmaktadır. Bu çalışmada, günümüzde karşılaştığımız bu sorunlar bağlamında Mevlânâ'nın düşünceleri ele alınacaktır. Mevlânâ; bilgi, hikmet ve deneyimlerinin yanı sıra kendine özgü üslubuyla, mantıksal çıkarımlarıyla ve zengin kurgusuyla dönemine ve çağımıza etki eden önemli bir figür olduğu için seçilmiştir. Araştırma konusunda, Mevlânâ çevreyi ve yaşamı anlatırken hep tabiattan benzetmeler yaparak çözümünü ortaya koyar. Canlı-cansız varlıkları birbirlerine benzeterek, birini diğerinden ilham alarak açıklar ve evrendeki döngüyü, birbirine olan bağlılığı anlatır. Mevlânâ'ya göre hayat bir gayeye atfedilmiş ve her yerde var olan faaliyettir. Mevlânâ,doğadaki canlı ve cansız varlıkları anlatımına katarak, doğayla tabii çevrenin ve canlı-cansız tüm tabiatın değerine ve önemine dair görüşlerini dile getirerek, özgün çevrecilik anlayışını da sergilemektedir. Bu çalışma, önceki araştırmalardan farklı olarak, çevresel ve ekolojik sorunları Mevlânâ'nın Mesnevî-i Ma'nevî'si üzerinden değerlendirerek tasavvuf alanında ele alıyor. Bununla evrene karşı merhametli, saygılı ve özenli bir tutum geliştirmeye ve hassas bir çevre bilinci oluşturmaya katkı sağlanması amaçlanıyor. Çünkü çok kapsamlı bir sorun olan ekolojik problemler; hukukî, ahlakî ve diğer önlemlerin yanı sıra dinî düşünce tarzına da ihtiyaç duyuyor.
Şanlıurfa merkez ilçelerdeki mimari eserlerde kullanılan hadislerin değerlendirilmesi
İslâm medeniyet ve geleneğini inşa eden iki aslî unsur Kur'ân ve hadislerdir. Bu nedenle, mimariden âdet ve geleneklere varıncaya kadar akla gelebilecek her şey bu iki aslî unsur göz önünde bulundurularak anlaşılmalıdır. İslam toplumları tarih boyunca Hz. Peygamber'e (s.a.v.) olan bağlılıklarından dolayı, hadislere ayrı bir önem vermişlerdir. Onun sünnetini ve hadislerini hayatın her alanına yansıtmayı kendileri için bir görev addetmişlerdir. Bazı hadisler toplum hayatındaki etkisini sürdürürken, bazıları da ya kitapların sayfalarında kalmış ya da gözler önünde olmasına rağmen dikkatlerden kaçmış olabilir. İşte bu sebeple hadislerin toplumsal hayatta nasıl yer aldığı, nasıl kullanıldığı, topluma ne gibi mesajlar verdiği konuları, gün yüzüne çıkarılması ve dikkatlere sunulması gereken önemli hususlardandır. Bu tezde, Şanlıurfa'nın merkez ilçeleri olan Eyyübiye, Haliliye ve Karaköprü ilçelerindeki camiler, mezarlıklar, medrese ve dini eğitim veren lise ve ortaokularında yer alan hadislerin kaynakları ve değerlendirmeleri yapılacaktır.
Kur'an perspektifinden ahlakın aktüel değeri
Bu çalışmanın amacı, günümüzde yaşandığı tespit edilen bazı ahlak problemlerine Kur'an perspektifinden çözüm önerileri üretebilmektir. Bu çerçevede öncelikle günümüzde yaşanan anlam kaybına ve bunun tarihsel kökenlerine değinilecek, bu anlam kaybının oluşturduğu ahlaki krize yer verilecektir. Sonrasında ahlak temelli öznenin inşasında vahyin önemi ifade edilerek Allah inancının ahlakla yakın ilişkisi ortaya konacaktır. Kamil bir ahlak, ancak vahiy temelli olduğunda ve Allah'la sağlam bir irtibat kurulması halinde mümkün olduğundan, Allah tarafından emredilen formel ibadetlerin ahlaki önemi ifade edilecektir. Son bölümde ise insanın toplumsal bir varlık olduğu, bu nedenle ahlakın bireyle sınırlı kalmasının mümkün olmadığı ve İslam'ın toplumsal yaşama getirdiği düzenlemelerin ahlak merkezli olduğu ifade edilecek ve tespit edilen problemlere çözüm önerileri sunulacaktır.
İslam hukuku açısından mali kaynakların değerlendirilmesi -kâr amacı gütmeyen kuruluşlar örneği-
Müslüman toplumlarda kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ciddi anlamda gelişme kaydetmiş, görmezden gelinmesi ve inkâr edilmesi imkânsız bir gerçeklik haline gelmiştir. Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, özellikle günümüz müslüman toplumlarda, devlet yönetimlerinin yaptığı finansal, bilimsel, sağlık ve sosyal bakımlardan birçok görevleri ifa etmektedirler. Bu kurumların kaynakları zekât, vakıf ve bağış gibi farklı unsurlardan oluşmakta olup, bu kurumların çalışmalarını sürdürebilmeleri için en önemli ekonomik kaynaklar olarak kabul edilmektedir. Bu araştırmanın problemi zekât ve vakıf gibi kaynakların bu kurumlar tarafından nasıl değerlendirildiğidir. Aynı şekilde bu kurumların birçoğu gerek özel sektör kurumları (şirketler), gerekse de kamu kurumlarıyla birlikte çalışmaktadırlar. Kamu ve özel sektörde yer alan bu kurumların pek çoğu ise, alkol şirketleri, faizli işlem yapan şirketler, keyif verici madde üreten şirketler, kabareler, internetteki pornografik siteler, kumar şirketleri vb. yasadışı faaliyet yürüten ve İslamiyetin haram saydığı işler yapan kuruluşlarla iş tutmaktadırlar. İşte bu çalışmada İslam hukuku açısından bu fonları kullanmanın ve bu fonlarla kâr amacı gütmeyen kuruluşların hayır projelerini desteklemenin hükmü ortaya konulmuştur. Tezde varılan en önemli sonuçlardan biri, kâr amacı gütmeyen kurumların devlete doğrudan doğruya bağlı olmamaları, demokratik bir idare ile yönetilmeleri ve belirli bir fayda veya kâr elde etme düşüncesi olmaksızın topluma ve vatandaşa hizmet etmeye çalışmalarıdır. Ayrıca bu çalışmada kâr amacı gütmeyen müessese kurmanın, izlenen çalışma yöntemine bağlı olarak vacip, haram, mendup ve mekruh hükümlerinden birini alabileceği gösterilmiştir. Kâr amacı gütmeyen kuruluşların bazı âlimlere göre zekâtın toplanması ve dağıtımı konusunda, zekât âmilleri sınıfından sayılabileceklerine dair görüşlere yer verilmiştir. Son olarak da vakıf mallarının yatırım araçlarında değerlendirilmesine dair farklı görüşler zikredilerek tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: İslam Hukuku, Kalkınma, Değerlendirme, Mali Kaynaklar, Kâr Amacı Gütmeyen Kuruluşlar.
Sırrı Giridî'nin Rü'yetullaha Dair Risale isimli eseri bağlamında yeni İlm-i kelâm döneminde bir mesele olarak Rü'yetullah
Rü'yetullah, dünyada ve ahirette Allah'ı görme anlamına gelmektedir. Kendini yaratan varlığı görme isteği İslâm'da olduğu gibi diğer dinlerde de olmuştur. Hz. Peygamber döneminde mi'rac hadisesiyle Müslümânlar'ın gündeminde yer alan rü'yetullah konusu, hicri II. asırda Cehm b. Safvân ile Sümeniyye'ye mensup bir kişi arasında yaşanan tartışma büyüyerek devam etmiş ve ileriki dönemlerde kelâm kitaplarının ulûhiyyet başlığı altında yerini almıştır. Allah'ın görülebilmesi meselesi daha çok Ehl-i sünnet ve Mu'tezile kelâm ekolleri tarafından tartışılmıştır. Ehl-i sünnet kelâm itikadına mensup âlimler, Allah'ı görebilmenin mümkün olduğunu savunmuştur. Bunun yanında Allah'a cisim izafe eden, O'nu yaratılmışlara benzeten, yani teşbih ve tecsim anlayışından dolayı Müşebbihe, Mücessime ve Kerrâmiyye mezhebine mensup bazı bilginlerce de Allah'ın görülebileceği savunulmuştur. Nasları aklî düzlemde te'vil eden ve tevhid ilkeleri gereği Mu'tezile mezhebi ise Allah'ın görülemeyeceği görüşünü savunmuştur. Yeni İlm-i Kelâm dönemi âlimleri eserlerinde rü'yetullah konusuna yer vermişlerdir. Ancak bu kitaplardan farklı bir yöntem kullanan Sırrı Giridî, Rü'yetullaha Dair Risalesi'nde konu ile ilgili itirazlara ve problemlere Ehl-i sünnet görüşlerini Kur'an ayetleri ve hadisler ışığında cevap vermeye ve açıklamaya önem vermiştir. Günümüzde de problem ve itirazların XIX. yy. sorun ve problemleri ile benzerlik göstermesinden dolayı Sırrı Giridî'nin bu eseri dikkatimizi çekmiştir.
Mekkî sûrelerde yakın geleceğe yapılan atıflar
Bu tez Mekkî sûrelerde yer alan ve yakın geleceğe (Medine Devrine) yönelik atıf yapan ayetleri ele almaktadır. Ayetlerin konusu ve nüzul sebepleriyle birlikte atıfların gramatik izahı yapılarak, işaret edilen hususların açıklığa kavuşturulması amaçlanmaktadır. Buradan hareketle Mekke döneminde nazil olan sûreler tespit edilerek ayetlerde yakın geleceğe yapılan atıflar nüzul sırasına göre ele alınacaktır. Bununla birlikte ayetlerde hangi konulara ve olaylara işaret edildiğine dikkat çekilerek buradaki hikmetlere değinilecektir. Ayrıca, Mekke döneminde nazil olan sûrelerin muhtevalarına ve atıf yapılan ayetlerde bulunan konulara işaret edilecektir.
Abdullatîf Harpûtî'nin Tenkîhu'l Kelâm fî Akâid-i ehli'l İslâm isimli eserinde nübüvvet anlayışı
İslâm literatüründe "İslâm dininin inanca ve davranışlara dair ilkelerini naslardan hareketle belirleyen ve aklî yöntemlerle temellendirip destekleyen bir ilim" şeklinde tanımlanan Kelâm ilmi, diğer İslâmî ilimler gibi teşekkülünden itibaren bazı evreler geçirmiştir. Genel kanaate göre bu evreler Gazzâli ile son bulmakla birlikte hatırı sayılır bir çoğunluğa göre ise söz konusu intihadan sonra "Yeni Kelâm İlmi" diye adlandırılan bir döneme girilmiştir. Bu görüşü savunan âlimlere göre, söz konusu dönemin en önemli temsilcilerinden biri Kelâm ilmi alanında velûd kimliğiyle Osmanlı'nın son döneminde ün yapmış isimlerden biri Harput'lu ilim adamı Abdullatif Harpûtî'dir. Kendisinin Yeni İlm-i Kelâm döneminin oluşum ve gelişim sürecine tesir eden âlimlerden biri olarak kabul edilmesinin sebeplerinden birisi de alana dair hazırlamış olduğu Tenkîhu'l-Kelâm fî Akâid-i Ehli'l-İslâm isimli eseridir. Bu eserinde sosyal ve siyasal karışıklığın yol açtığı sorunların çözümünde dönemin ihtiyaçlarını dikkate alarak Kelâm ilmini tedvin yoluna gitmiştir. Bu nedenle de Kelâm alanında araştırmaya değer şahsiyetlerden biri olma özelliğini haizdir. Dârü'l-Fünûn ve Medresetü'l-Vâizin müesseselerinde müderrislik yaptığı dönemde hazırlamış olduğu ve Abdullatîf Harpûtî ismiyle özdeşleşen bu eser Nübüvvet konusunda önemli bilgiler ihtiva ettiği için araştırmamızın omurgasını oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Yeni İlm-i Kelâm, Abdullatîf Harpûtî, Nübüvvet
"Tâ-hâ, Enbiyâ ve Hac Sûrelerindeki kırâat farklılıkları ve tefsire etkisi"
Bu çalışmada, Kur'ân'ın bazı kelimelerinde görülen kırâat farklılıkları ve bunun sonucunda kelimelerde ortaya çıkan şekilsel ve anlamsal değişimler, Tâ-hâ, Enbiyâ ve Hac sûreleri özelinde incelenecektir. Çalışmamız giriş ve onu takip eden üç ayrı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, ele alınan konuların çerçevesi, çalışmada izlenen yöntem ve başvurulan eserler hakkında bilgi verilecektir. Birinci bölümde, tezin konusunu teşkil eden söz konusu sûrelerdeki kırâat farklılıklarının daha iyi anlaşılmasına katkı sunacağı inancıyla, kırâat ilmi ve tarihi üzerinde durulacaktır. Kırâatin tanımı, çeşitleri, bu ilme ait bazı kavramlar ve ortaya çıkışından itibaren tedvin edildiği döneme kadar kırâat ilminin geçirdiği aşamalar ele alınacaktır. Kırâat farklılıklarının mahiyetiyle ilgili birtakım bilgilerin de yer alacağı bu bölümde ayrıca, kırâat imamlarının hayatları, ilmi durumları ve râvîleriyle ilgili bilgilere de yer verilecektir. İkinci bölümde ise, çalışmamızda ele aldığımız söz konusu sûrelerin tanıtımı yapılacaktır. Bu bağlamda eğer var ise nüzul sebepleri, Kur'ân tertibindeki yerleri, âyet sayıları, başka sûrelerle olan irtibatları, bahsettikleri konular, kişiler ve yerler hakkında açıklamalar yapılacaktır. Diğer taraftan sûrelerde verilen mesajlar ve bu mesajlardan çıkarılacak dersler üzerinde durulacaktır. Üçüncü bölümde tezimizin asıl konusunu oluşturan Tâ-hâ, Enbiyâ ve Hac sûrelerindeki mütevatir kırâat farklılıkları incelenecektir. Üzerinde kırâat ihtilafı oluşan kelimenin türü, ihtilafın sebebi, kırâat farklılığından dolayı anlamın değişip değişmediği araştırılacaktır. Eğer kırâat farklılığından dolayı anlam değişmişse, bu değişimin âyetin yorumlanmasına olan etkisi, çeşitli kaynaklardan faydalanılarak açıklanacaktır. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Sûre, Kırâat, Farklılık, Anlam
كتاب الزُّجاجة البِلَّوريَّة شرحُ قصيدة الخَمريَّةلمُحَمَّد زين العابدين بن مُحَمَّـد الغَـمْريِّ سِبْـطِ المَرصَفِيِّ(ت: 966هـ)[دراسةً وتحقيقاً]
The khamriyyah poem is one of the most famous and greatest poems in the Khamryyat(wine poems), or what is called the Sufis "Divine Love" wroted by Ibn Al-Farid who is considered as the founder of this style of poems. He mixed with it the meanings of wine and love, where wine is a symbol of "Divine Love", and drunkenness is the amazement that afflicts the lover as a result of nostalgia and longing for the beloved. This poem has been explained by many explanations, including: Explanation of Al-Sibt al-Marsafi called The Book of Azzujajah Al-Billawriyyah: an Explanation of the Poem of Al-Khamriya by Muhammad Zain al-Abidin bin Muhammad al-Ghamri, Sibt al-Marsafi (T. 966 AH). The aim of this study was to make the book available to researchers and those interested in Sufi poetry, as well as to introduce Al-Sibt Al-Marsafi, and his approach to commenting on the poem, where he started with an introduction and then explained its vocabulary linguistically and idiomatically according to the Sufi meanings, then he summarized and mentioned the benefits and some notes. The study followed the steps of the historical descriptive approach when studying the author's era and his personal and scientific life, and the scientific method in investigation and commentary in studying the manuscript and attributing what he referred to by returning to the appropriate sources. The most important conclusions of the study: The explanation: "Azzujajah Al-Billawriyyah" contained
فعي اجلَامييه رييَفْس ت ِفي طُِبيَيألحْكَام القُرْآنمنسورة النساء إىل هناية سورة يوسفً(مجعا ً ودراسة)
Fankalat is one of the interpretation methods used by commentators in the past. Fankalat is a directive to the issues presented during the interpreter's reasoning by asking and then answering a question on a particular topic. It can be mind-opening. Sometimes it can be used to banish possible objections, or to remove a delusional suspicion. Fankalat is a word actually spoken, or a disagreement among scholars, or an idea set in the interpreter's mind. The researcher adopted the objective approach as a way to achieve his goal in the current study. He applied inductive working methods and explored where they occurred. Afterwards, he did research and the inference path was clarified according to scientific principles and rules. The possibility of using Fankalat to achieve the goal is one of the most important results I have achieved. Each Fankalat can be a separate research topic. Each Fankalat consists of title, introduction and subject content, and finally the result. Al-Kurtubi used about 200 Fankalats in his tafsir. In this research, I have considered 67 of them, distributed in the suras from the Nisa period to the period of Yusuf. Many of the fankalat were transferred from other commentators, Al-Kurtubi mentioned in many places.
فرائد اللآلئ للعلامة يحيى بن عبد الله فخر الدين الرومي في الفقه الحنفي (ت: 864هـ) من باب الطهارة إلى باب الشفعة (دراسةً وتـحقيقاً)
This thesis aimed to investigate a special part of the chapter of al-Taharah (purity)to the chapter of al-Shafa'a(intercession) from the book "Farad Al-La'ali" which wroted by the sufi hanafi jurist sheikh Yahya bin Abdullah Fakhr al-Din al- Adranwi (d. 864 AH). The book is a summary of the fatwas of Hanafi jurisprudence, arranged on the chapters of jurisprudence that collected from the explanations and fatwas. Its importance comes from being specific to issues that people share and need all the time and they ask scholars and specialists about them. It also included strange, rare and controversial fatwas among the Hanafi jurists. The book is also rich in precious sources from the main books of Hanafi jurisprudence, more than a hundred books, most of which are still in manuscript form, and some of them are lost, such as the book Al-Muntaqa. The study followed the historical descriptive approach in presenting the biographical and scholarly biographies of the author and the political, social and educational aspects of his era, while the scientific method used in the investigation and commentary on the book: such as writing the text, justify the text with diacritics, comparing the copies, attributing the sayings, and extracting the issues and documenting them. The most important conclusion of the study was: The author depends heavily on opinion and analogy in the rooting and inference of the researched jurisprudential issues In addition to his inference on the the Holy Quran and the Hadith, likewise, the book Al-Farad contains a large number of brief and important fatwas in every chapter of the Hanafi jurisprudence, such as the chapters on al-Taharah, the Prayer, the Zakat, the Fasting, the Hajj, the Sales, the Usury, the Rent and the Shafa'a(intercession) in a way that benefits specialists, students and Judicial and legislative specialists. As well as the creativity of the Sheikh in dividing the book into chapters, and put the issues into sections to make it easier to benefit from it, Likewise, the author has a superior ability to cite the sayings and weighting them with evidences, and that the book reflects the author's skills in jurisprudence in matters of jurisprudence, and his culture in presenting arguments and proofs to support his opinion. Keywords: Jurisprudence(fiqh), Faraed Al-La'ali, Yahya Al-Roumi, The Book of Prayer, investigation.
حكم نشوز الزوجة عند المذاىب الأَربعة وأَثره في المجتمع العراقي
One of the most important reasons that prompted me to choose this topic is the exacerbation of the dangerous phenomenon of disobedience in the Islamic society, which in the collection of its results leads to the disunity of families and the loss of their children, and to hatred and hatred, which ultimately leads to divorce. And the problems of the West, and it touched upon dealing with cases of family disintegration and identifying its causes and manifestations and the consequences of that from a legal and social point of view; And because the family is the first basic building block in society and its pillar on which it stands and by which it strengthens its pillars, and wives are the pillar in building the family, and through it the psychological bonds and solid social ties are strengthened. Then I divided my research into an introduction and a preface, and made it into two chapters, sections, demands and conclusion. In the introduction, I spoke about the importance of the family in the life of the individual and the group, and ways to protect the self and immunize it from falling into sin, as well as the importance of marriage and procreation, and the more seriousness of disobedience as a disease that disturbs the marital life and threatens it with collapse, and I mentioned in its introduction the principles of Islam In building the family and its importance, the husband's right to guardianship, its meanings and effects, good cohabitation and its rulings, and the effect of obedience on building a Muslim home. From our message on two sections, the first was of two demands, the first dealt with the means of disobedience and the second was the procedures for disobedience. As for the last topic, the first demand came in the impact of the wife's disobedience, and in the second the impact of disobedience on women's rights in Iraqi society
المدرسة النجدية في التفسي ابن السعدي نموذجا
The researcher saw that making the Najdi school in the interpretation the subject of his thesis prepared for studying for a master's degree, intent on reading history and interpretative texts with impartiality, in order to answer the main question by the message, which is (the value of this explanatory school compared to other schools), and the sub- questions generated by it. It was necessary for the researcher to develop a plan that surrounds the subject in all its aspects, so the researcher divided his message into two main parts, the first part (Najdi School in Interpretation) consists of three chapters. The first chapter was paved and defined by this school from a historical point of view, examining it geographically, scientifically and politically. Then came the second chapter, indicating and explaining the curriculum of this school in the interpretation, and clarifying the positives and intakes of this school and displaying it in a detailed and analytical way. The third chapter followed by explaining different models for three important stages that this school went through, so these explanatory models were consistent with the general curriculum, different in method and style. As for the second part of the message (Ibn Al-Saadi as a model), the most prominent scholars of this explanatory school were Sheikh Abdul Rahman bin Nasser Al-Saadi with his interpretation (Tayser alkareem Al-Rahman fe tafser kalam Al-mannan). The fifth chapter followed, indicating the most important rules of interpretation for Ibn al-Saadi (interpretation by the dictum) and then in the second basis of the explanatory rules, which is discipline (the science of the Qur'an). Then the sixth chapter came with a statement of Ibn Al-Saadi's approach to two important aspects, except: monotheism and jurisprudence, by presenting each aspect and explaining it, with the examples shown for that. Then the researcher concluded his message with the seventh chapter, with interpretative tecxts selected from the interpretation of Ibn Al-Saadi, explaining his deep knowledge, indicating his understanding. One of the results of this message was to know the truth of this interpretative school, the effect it left on the interpretation of the Book of God Almighty, and the danger of adopting general ideas and charges that are destroyed, not built, and separated and not collected.
الجريـمة الاقتصادية ـ الأسباب والحلول في ضوء الاقتصاد الإسـلامي دراسة مقارنة
The topic of economic crime causes and remedies in light of Islamic economics is one of the most significant issues in scientific research employing publications, which is covered in this article. The study also revealed the penalties imposed by the glorious Sharia for offenders of these acts for each crime independently as required by the interest, as well as the societal obligations to reach security and financial justice, reduce the commission of such crimes, and try to prevent them permanently by applying the Islamic teachings contained in this regard, both in terms of prevention and treatment, with which all members of society's rights are infringed. A preface and four main chapters comprised the study. The first chapter discussed the foundations of economic crime, the second discussed the causes of economic crime, and the third discussed the methods that may be used to combat economic crime.
Hz. Ömer'in tefsir rivayetleri
Bu çalışma Kur'an ve tefsir tarihinde çok önemli bir yere sahip olan Hz. Ömer'in tefsirle ilgili rivayetlerinin tematik ve sistematik tasnifini içermektedir. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde ilk olarak Hz. Ömer'in İslam öncesi ve sonrası hayatı, bilhassa halifeliği dönemindeki önemli icraatları ve uygulamaları hakkında bilgi verilmiştir.İkinci bölümde Hz. Ömer'in Kur'an'ın metinleşme tarihindeki belirleyici rolü ve Ulûmu'l-Kur'ân kapsamındaki belli başlı konularla ilgili rivayetlerine yer verilmiştir. Bu bölümdeki rivayetler ışığında Hz. Ömer'in Ulûmu'l-Kur'ân'la ilgili rivayetlerinin ağırlıklı olarak kıraat ve esbâb-ı nüzûl konusuyla ilgili olduğu tespit edilmiştir.Üçüncü bölümde ise önce Hz. Ömer'in ?Muvâfakât-ı Ömer? diye bilinen ve bir bakıma ilâhî vahiyle duygudaşlık (empati) kurmanın beşerî bir imkân olduğunu gösteren rivayetler sunulmuştur. Daha sonra ise zaman ve şartlara göre Kur'an'ın bazı hükümlerini uygulamaması ya da ayetlerde belirtilenden farklı şekilde uygulaması gibi içtihat ve yorumlarıyla ilgili rivayetlere yer verilmiştir. Söz konusu içtihatlarla ilgili rivayetlerden Hz. Ömer'in Kur'an'daki herhangi bir ayetin hükmünü ilga/iptal etmediği, sadece askıya aldığı sonucuna varılmıştır.Bu üç bölüm kapsamında sunulan rivayetlerinden Hz. Ömer'in Kur'an'ın doğru anlaşılması ve yaşanması noktasında olgusal durumu öncelediği sonucuna ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Hz. Ömer, Tefsir, Yorum, İçtihat, Rivayet, Muvâfakat, Recm Ayeti.
Adana Kozan ilçesinde yaşayan Arap kökenli vatandaşların dil yapılarının incelenmesi
Bu çalışma, dört bölümden oluşmakta olup günümüz Türkiye'sinde Adana ili Kozan ilçesinde yaşayan Arap kökenli vatandaşlarımızın dil yapılarını incelenmesini amaçlamaktadır. Birinci bölümde araştırmanın amacı ve konusu, önemi, sınırlılıklar, yöntemler ve benzer çalışmalar ele alınmıştır. İkinci bölümde Kozan ilçesinde yaşayan Arapların bölgeye yerleşmele süreçleri incelemiştir. Söz konusu Arap kökenli vatandaşların Kozan'a yerleşmeleri 1900'lü yılların başına denk gelmektedir. İlk grup Mortianya'dan yola çıkmış, ayrıca geliş güzergâhı üzerinde bulunan Cezayir, Libya, Ürdün ve Suriye gibi ülkelerden katılımlar olmuştur. Üçüncü bölümde, Kozan'da yaşayan Arap asıllı Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının lehçeleri üzerinde durulmuştur. Bunlar, bir taraftan içinde yaşadıkları toplumun kültür ve diline uyum sağlarken diğer taraftan geldikleri yerin lehçelerini de unutmamışlar hatta geliş güzergâhlarındaki farklı lehçelerden de etkilenerek adeta Kozan'da kendi lehçelerini oluşturmuşlardır. Önceden belirlenen sorular ve yüz yüze yapılan görüşmeler neticesine göre değerlenrirmeye gidilmiştir. Kozan'da yaşayan Arapların dil yapılarındaki mevcut özellikler, yöre halkının diline etkileri ve yazı dili olan Arapça arasındaki yapısal farklılıklar ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise tipik örenklerle çalışma özetlenerek sonuca varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Arap, dil yapısı, fusha, avamca, fonetik.
Mutezile düşüncesinde Rü'yetullah meselesi
İslam dünyasında siyasi anlaşmazlıkların ortaya çıkışı ile beraber İslami mezhepler gün yüzüne çıkmaya başlamıştır. Kur'ân ve sünnette geçen naslar hakkındaki farklı düşünceler ise çoğalmıştır. Bu farklı düşünceler inanç noktasına da girerek günden güne artmıştır. Bunun sonucunda ortaya çıkan şüphelere cevap verme konusunda Mu'tezile önemli bir rol üstlenmiştir. Esasen Mu'tezili düşünce Kur'ân ve sünnette geçen naslar hakkında şüpheye düşenlere cevap vermek ve şüphelerini izale etmek için akli delil getirme yöntemine ve nasları yorumlamaya dayanmaktadır.Mu'tezile Allah'ın varlığını ispatlamak için akli yolu kullanmış ve Allah'ın sıfatlarını reddetmiştir. Bunun sonucu olarak rü'yetullah meselesinin ilk sıralarda olduğu büyük anlaşmazlıklar ortaya çıkmıştır. Bunun ile beraber Mu'tezile, bu konularda kendilerinden farklı düşünen Ehl-i Sünnet, Şia ve sufilere farklı deliller sunmuştur. Mu'tezile kendi akli düşüncelerine dayanarak ahirette Allah'ın görülmesinin mümkün olmadığı görüşünü benimsemiştir. Bu konudaki Kur'ân ayetlerini yorumlamada akli yöntemi kullanmışlardır. Kaynaklarda geçen konu ile ilgili sahih hadisleri de inkar etmiş veya sahih olmadığını belirtmişlerdir. Ehl-i Sünnet ise, bu hadislerin sahih olduğunu söyleyip Mu'tezile'nin dayandığı delillerin zayıflığını göstermek için kendi akli ve nakli delillerini ortaya koymuştur. Mu'tezile'nin rü'yetullah konusunda ve diğer birçok mesele de kullandığı temel yöntem aklın naklin önüne geçirilmesidir. Onlar aklın nakilden üstün olduğunu savunmaktadırlar. Bundan dolayı onlar rü'yetullah meselesinde kendi akli delillerine dayanarak rü'yetullahın imkansız olduğunu ifade ederek buna karşı olan diğer görüşleri reddetmektedirler. Anahtar Kelimeler: Mu'tezile, Rü'yetullah, Ehl-i Sünnet.
Klâsik dönem ahkâm tefsirlerinde yorum farklılıkları -Nisâ Sûresi bağlamında-
Kur'ân-ı Kerîm'in lafzi açıdan ihtilâfa müsait muhtevası, fıkhî ihtilâfların bir sonucu olan mezheplerin meşruiyetinin bir delilidir. Ahkâm âyetlerinde bulunan ve farklı hükümlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan zannîlik, dinin esasını teşkil eden nasların tabiatının bir gereği olarak, fıkhî mezheplerin oluştuğunu göstermiştir. Mezheplerin görüşlerinde zıtlık mevcut olsa dahi dayandıkları usûlî arka plan çerçevesinde değerlendirildiğinde tutarlı bir sürecin ürünü oldukları ve bütünlük arz ettikleri söylenebilir. Klasik dönemde mezhep sistematiğine dayanan Kur'ân-ı Kerîm'in yorumlanmasında ihtilâflar zuhur etmiş olsa da bunlar ferdi olmaktan çok kurumsal bir yapıda ortaya çıkıp sağlam bir usûlî zemine oturtulduğundan dindeki öz dinamiklerle tutarlılık içerisinde olmuştur. Bu minvalde yapılan Kur'ân-ı Kerîm yorumu neticesinde farklı sonuçlar ulaşılsa da bu yorumlar Müslüman toplumda bir saygınlık kazanmıştır. Ortaya çıkan ihtilâflar tefrika olarak görülmemiş, aksine ameli nitelikte alternatif uygulamaların kaynağı görülerek bu yönüyle rahmet olarak nitelendirilmiştir. Özellikle ameli meselelerde Kur'ân-ı Kerîm'in doğru yorumlanabilmesi Müslümanların kahir ekseriyetinin hemfikir olduğu konulardan biridir. Bu faaliyet oturmuş bir usûlî zeminde yapılmadığı taktirde ise her Kur'ân-ı Kerîm yorumcusu münferit bir anlayışla harekete edeceğinden amelî boyutta Kur'ân-ı Kerîm birleştirmeden daha çok Müslümanların ayrışmalarına hatta sapmalarına yol açacaktır. Bu anlamda Kur'ân-ı Kerîm'in yorumunda tutarlılığın sağlanması ancak usûl-i fıkıh yönteminin takibi sayesinde mümkün olacağı için günümüzde Kur'ân tefsirinde uygulanacak ilk yöntem olması gerektiği söylenebilir. İslâmın'ın ilk dönemlerinden beri ictihada açık alanlarda kavrayış farklılığı ve nasların ihtimalli yapısı gibi nedenlerle farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Bu husus hem Hz. Peygamber'in (s.a.s.) hayatta olduğu dönemde hem de vefatından sonra sahâbenin fıkhî istinbatında kendini göstermiştir. Özellikle hicri ikinci asırdan itibaren Kur'ân'daki ahkâm âyetlerinin anlaşılmasına yönelik telif edilen ahkâmü'l-Kur'ân eserleri, Kur'ân nassının hukuka yönelik tarafını açıklamaktadır. Müctehidler makâsıd-ı şerîa esasları çerçevesinde ve usûl-i fıkhın oluşturduğu teorik zemin üzerinde ahkâm ayetlerini yorumlamışlardır. Bu bağlamda bu çalışmada fıkhî dönemler içerisinde o dönemin fıkhî durumu aktarılmış, dönemleri içerisinde ahkâmü'l-Kur'ân eserleri tanıtılmaya çalışılmış, Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine ait başucu eser olarak kabul edilen teliflerin üç tanesi yöntem ve kaynakları açısından araştırılmış ve Nisâ sûresi özelinde oluşan ihtilâfların usûl-i fıkh açısından incelenmesi yapılmıştır.
Tayyib Et-Tîzînî'nin Kur'an ve te' vil anlayışı
Bu çalışma, Suriyeli filozof ve mütefekkir Tayyib et-Tîzînî'nin Kur'an ve te'vil anlayışını incelemektedir ve çalışma, giriş, sonuç ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları açıklanmıştır. Birinci bölümde Tîzînî'nin hayatı, eserleri, düşünce yapısının oluşumu ve etkilendiği kişiler ele alınmıştır. İkinci bölümde Tîzînî'nin düşünce yapısı ele alınarak onun İslam düşüncesinde yenilik arayışları, Arap ve İslam medeniyetine vurgu yapması, cahiliye algısı, İslam'ın doğduğu toplumun entelektüel yapısı, devrim anlayışından Rönesans düşüncesine geçişi ve Suriye'deki siyasi hayata bakışı incelenmiştir. Üçüncü bölümde onun Kur'an ve yorum algısı Kur'an'ın tedrîcen nüzulü, Kur'an'ın cem'i ve çoğaltılması konulrına yolladım, bilimsel tefsire bakışı ve Kur'an metninin temel özellikleriyle ilgili görüşleri eserleri çerçevesinde ele alınmıştır. Son bölümde, elde edilen sonuçlara yer verilmiştir. Anahtar kelimeler: Tayyib et-Tîzînî, Gelenek, Kur'an, Te'vil, Tarihsel Okuma, Marksist, Müsteşrik, Zâhir, Bâtın.
Delâlet ve i'rab açısından Kuran-ı Kerim'de müsenna lafızlar
Bu çalışma Kuran-ı Kerim'de geçen müsenna lafızları ele almaktadır. Kuran-ı Kerim harfleri, lafızları ve ayetleriyle Allah katından indirilmiş olup tamamı mucizedir. Yüce Kitap'da geçen müsenna lafızlar, başka dilllerde pek bulunmayan Arapça'da yeralan bir kullanım şeklidir. Bu araştırmada fiiller, zamirler vb. gibi tekraraları dışında Kuran'da geçen yaklaşık 90 müsenna lafız vardır. Bu lafızlar sadece doğrudan insana ait olmayıp mukaddes kişilere, aile efradına, insan sıfatlarına, insan topluluklarına, insan organlarına ve muradiflerine; hayvanlara, cansızlara,; zaman, mekan, sayı, işaret zamirleri, ismi mevsuller ile müsanna gibi amel gören isimlere aittir. Ayrıca incelenilen lafzın bağlam anlamları sözlük anlamlarından farklı olabilmektedir. Bu lafızların müfretleri ve cemileri de kullanılmakta olup Kuran'da raf', nasb ve cer hallerinde farklı kullanımları bulunmaktadır. Şekil yönünden صنوان وقنوان وطوفان وولدان gibi müfret ya da cemi kiplerinden kullanılan fakat müsennaya benzeyen lafızlar bulumaktadır ve bunlar anla yönünden müsennadan farklılık arzetmektedir. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Müsenna, Delalet, İ'rab
Arap dilinde ekler -yapım, çekim ve şekil ekleri-
Arapça iç bükümlü bir dil olarak Türkçe gibi sondan eklemeli dillerden farklı sözcük türetme yollarına sahiptir. Arapçada sözcükler türetilme açısından müştak ve camid olarak ikiye ayrılır. Müştak sözcüklerin kalıpları bilinir. Bu kalıpların çokluğundan dolayı eklerin yerleri ve sayıları ancak özel bir çalışma ile bilinebilir. Üç bölümden oluşan bu çalışmada müştak kelimelerin aldıkları ekler tespit edilerek yapım, çekim ve şekil ekleri şeklinde sınıflandırılmıştır. Dilcilerin çoğunluğa göre Arapça asıllı isim ve fillerin kökü üç harflidir. Bu üç kök harfin önüne, içine ya da sonuna bir ya da aynı anda birden çok yapım eki getirilerek mastar, ism-i fâil, ism-i mekân gibi yeni isimler türetilir. Aynı yol ile üç harfli bir fiilden geçişlilik, dönüşlülük, mübâlağa gibi farklı anlamlar ifade eden yeni fiiller türetilebilir. Çekim ekleri kelimenin kök anlamında herhangi bir değişiklik yapmaz. Bu ekler eklendikleri kelimeleri sayı, cinsiyet, zaman, belirlilik gibi yönlerini ifade ederler. Arapçada eklendikleri kelimelere nitelik ve nicelik yönünden herhangi bir etkide bulunmayan şekil ekleri vardır. Hatta çoğu sadece yazıda bulunur, telaffuz edilmezler. Arapça adedi bir ila üç arasında değişen sözcüğün başına, ortasına ve sonuna ek alabilen bir dildir. Tespit edilen bu ekler şöyle sıralanabilir: isim yapım ekleri; ا/elif, ة/ta, م/mim, ن/nun, و/vav, ي/ya, şedde, fiil yapım ekleri; ا/elif, ب/ba, ت/ta, ما/ma, ن/nun, ayne'l fiil harfinin tekrarı, س/sin, şedde, و/vav, ي/ya, isim çekim ekleri; ا/elif, ء/hemze, اء/elif-i memdude, ى/elif-i maksura, ة/ta, ل/lam, م/mim, ن/nun, şeddeli nun/نّ, şedde, و/vav, ي/ya, fiil çekim ekleri; ا/elif, ت/ta, ن/nun, م/mim, ن/nun, şeddeli nun/نّ, و/vav, ي/ya, isim şekil ekleri; ا/elif, و/vav, ي/ya fiil şekil ekleri; ا/elif, ن/nun و/vav.
Tasavvuf'ta şükür ve dua anlayışı
Bu çalışma, Tasavvuf anlayışında şükür ve dua kavramları hakkındadır. Allah-insan ilişkisi bağlamında ön plana çıkan bu iki kavram sûfîlerin yaşantısında önemli bir yere sahip olmuştur. İslam'ın pratik hayata yansımalarının görüldüğü tasavvufta ana husus Allah sevgisidir. Bu sevginin temelinde ise O'nu tanımak vardır. Bu ancak insanın kendisini tanımasıyla mümkün olacaktır. Şükür, nimetlerin hakiki sahibini tanımaktır. Aciz olduğunun farkında olan insan Yüce Allah'ı tanır ve nimetlerin O'ndan geldiğini bilerek şükreder. Bundan sonra, O'nunla iletişim kurmak ister ve dua eder. Giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşan çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi, kapsamı ve sınırlılıklarına değinildi. Birinci bölümde, "şükür" kavramının sözcük ve terim anlamları vererek Kur'an ve hadislerdeki yerini ortaya koymaya çalıştık. Burada karşımıza çıkan şükrün kısımlarını, başlıklar halinde, sûfîlerin görüşlerine yer vererek açıklamaya gayret ettik. Daha sonra klasik tasavvuf kaynaklarında şükür başlığı altında konuya geniş yer veren mutasavvıfların görüşlerine yer verdik. İkinci bölümde "Dua" konusuna değindik. Duanın tanımı, ayet ve hadislerdeki konumu, tasavvuf literatüründeki görüş farklılıklarını ve ilişkili olduğu bazı kavramları açıklamaya çalıştık. Sonuç olarak ise Tanrı-insan ilişkisi üzerine odaklanan tasavvufta şükür ve duanın birbiri ile bağlantılı kavramlar olduğunu tespit ederek çalışmamızı tamamladık. Anahtar kelimeler: Tasavvuf, Şükür, Dua, Hamd, Nimet